Thực hiện chính sách công tác xã hội đối với người khuyết tật từ thực tiễn tỉnh phú yên tt

Đề tài “Thực hiện chính sách CTXH đối với NKT từ thực tiễn tỉnh Phú Yên” là một đề tài khá mới mẻ trong bối cảnh Việt Nam nói chung và Phú Yên nói riêng đang tập trung xây dựng và phát t

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

VÕ VĂN BINH

THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƯỜI KHUYẾT TẬT TỪ

THỰC TIỄN TỈNH PHÚ YÊN

Chuyên ngành : Công tác xã hội

Mã số: 60.90.01.01

Công trình được hoàn thành tại Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học:

GS.TS VÕ KHÁNH VINH

Phản biện 1: GS.TS Bùi Thế Cường

Phản biện 2: TS Nguyễn Hải Hữu

Luận văn đã được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học xã hội, hồi ,ngày tháng năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại:

Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việc tổ chức thực hiện chính sách CTXH đối với NKT đã tạo ra những chuyển biến tích cực đối với cuộc sống của NKT Sự thay đổi về nhận thức xã hội giúp NKT tự tin hơn, hòa nhập vào đời sống xã hội ngày càng thuận lợi Với vai trò chủ đạo của Nhà nước, hoạt động trợ giúp NKT

đã thu hút sự quan tâm và phát huy trách nhiệm của các cấp, các ngành, các

tổ chức, cá nhân, cộng đồng dân cư tới mọi mặt đời sống của NKT, từng bước giảm dần những rào cản, cải thiện một bước việc đáp ứng các nhu cầu, quyền lợi chính đáng của NKT, tạo động lực để NKT phát huy năng lực của mình, vươn lên hòa nhập, đóng góp cho xã hội và trợ giúp thiết thực đối với người cùng hoàn cảnh

Thực tiễn tại tỉnh Phú Yên, việc thực hiện chính sách CTXH đối với NKT cũng gặp không ít khó khăn, việc thực hiện chính sách CTXH đối với NKT hiện nay trên địa bàn tỉnh hầu như chỉ là việc “cho và nhận” Các công trình nghiên cứu về công tác xã hội với người khuyết tật, chính sách

xã hội đối với người khuyết tật đã có Tuy nhiên, nghiên cứu về thực hiện chính sách công tác xã hội đối với người khuyết tật là một nội dung khá mới

Từ những lý do trên, tác giả đã chọn đề tài : “Thực hiện chính sách công tác xã hội đối với người khuyết tật từ thực tiễn tỉnh Phú Yên

” làm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm qua, các vấn đề về NKT luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của các nhà khoa học, nhà nghiên cứu, các chuyên gia, học giả với nhiều bài viết trên các báo, tạp chí, nhiều luận văn, các đề tài khoa học

và các công trình dưới dạng tài liệu tham khảo Song, các công trình, đề tài nghiên cứu nêu trên chỉ dừng lại ở một khía cạnh như: Chính sách CTXH đối với NKT; Đào tạo CTXH đối với NKT; Thực trạng và giải pháp đối với

chính sách NKT chưa thấy có công trình nào nghiên cứu đầy đủ: Thực hiện chính sách CTXH đối với NKT

Đề tài “Thực hiện chính sách CTXH đối với NKT từ thực tiễn tỉnh Phú Yên” là một đề tài khá mới mẻ trong bối cảnh Việt Nam nói chung và Phú Yên nói riêng đang tập trung xây dựng và phát triển CTXH thành một nghề chuyên nghiệp, tập trung nguồn lực để thực hiện có hiệu quả các chính sách đối với NKT

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề lý luận và và thực trạng về thực hiện chính sách công tác xã hội đối với người khuyết tại tỉnh Phú Yên; từ đó đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách CTXH đối với NKT nói chung và tại tỉnh Phú Yên nói riêng

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng hợp khái quát cơ sở lý luận về thực hiện chính sách CTXH đối với NKT

- Đánh giá thực trạng thực hiện chính sách CTXH đối với NKT cũng như các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện chính sách CTXH đối với NKT tại địa bàn tỉnh Phú Yên ;

- Đề xuất giải pháp thực hiện chính sách CTXH đối với NKT tại tỉnh Phú Yên nói riêng và cả nước nói chung

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Hệ thống chính sách hiện có và kết quả thực hiện chính sách CTXH đối với NKT tỉnh Phú Yên

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Nội dung nghiên cứu: Tình hình thực hiện chính sách CTXH đối với NKT

- Địa bàn nghiên cứu: Tại tỉnh Phú Yên

- Thời gian nghiên cứu: Từ năm 2012 đến năm 2016

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài vận dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp để thu thập, phân tích và khai thác thông tin từ các nguồn có sẵn liên quan đến đề tài nghiên cứu Đồng thời, thu thập các tài liệu của các tổ chức và học giả trong

và ngoài nước liên quan đến đề tài trong thời gian qua, kết hợp phỏng lấy thông tin trực tiếp các nhóm đối tượng có liên quan trực tiếp đến đề tài để nghiên cứu phân tích, đưa ra những kết luận có cơ sở khoa học

Các phương pháp luôn được phối hợp với nhau một cách chặt chẽ, linh hoạt tạo nên hệ thống các vấn đề được trình bày theo một trình tự lô gích, diễn giải trong quá trình phân tích, đánh giá thực hiện chính sách CTXH đối với NKT

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

- Đề tài này có ý nghĩa bổ sung kiến thức lý thuyết về thực hiện chính sách CTXH đối với NKT ở Việt Nam Góp phần hoàn thiện hệ thống chính sách CTXH nói chung và NKT nói riêng

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Góp phần nâng cao nhận thức, đề xuất quan điểm, mục tiêu và giải pháp để thực hiện chính sách CTXH đối với NKT được hoàn thiện hơn, tích cực góp phần sớm phát triển CTXH thành một nghề chuyên nghiệp trên địa bàn tỉnh Phú Yên và cả nước

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mục lục, mở đầu, kết luận và kiến nghị, tài liệu tham khảo, luận văn được trình bày theo 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về thực hiện chính sách CTXH đối với người khuyết tật

Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách CTXH đối với NKT từ thực tiễn tỉnh Phú Yên

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện thực hiện chính sách CTXH đối với NKT từ thực tiễn tỉnh Phú Yên

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƯỜI KHUYẾT TẬT

1.1 Khái quát về thực hiện chính sách công tác xã hội đối với người khuyết tật

1.1.1 Khuyết tật, người khuyết tật

1.1.1.1 Khuyết tật: Có nhiều cách hiểu cũng như nhiều định nghĩa

khác nhau về khuyết tật, tuy nhiên theo cách tiếp cận khái niệm mới có thể

hiểu là: “Tình trạng thiếu hụt chức năng hay rối loạn chức năng so với chuẩn sinh lý bình thường làm cho cá nhân bị trở ngại trong học tập, làm việc, giao tiếp, vui chơi giải trí và sinh hoạt” [23, tr 8]

1.1.1.2 Người khuyết tật :

Khái niệm về NKT theo Luật người khuyết tật Việt Nam ban hành

vào năm 2010 đó là: “ Người khuyết tật là người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể hoặc suy giảm chức năng được biểu hiện dưới dạng tật khiến cho lao động, sinh hoạt, học tập gặp khó khăn”.[4, tr.10]

1.1.1.3.Các dạng khuyết tật :

Theo qui định tại khoản 1, Điều 3, Luật Người khuyết tật Việt

Nam (2010), các dạng tật cũng được chia làm 6 nhóm, cụ thể là:

1.1.1.4 Đặc điểm của người khuyết tật

(i) Sức khỏe yếu, cần đến các hoạt động phục hồi chức năng

(ii) Sống rất khép kín, út thích giao tiếp, ít hòa nhập cộng đồng iii) Có ý chí vươn lên khỏi hoàn cảnh, số phận của mình

(iv) Cũng còn tư tưởng ỷ lại

(v) Khó khăn khi thực hiện các quyền và nghĩa vụ:

1.1.2 Chính sách , chính sách xã hội

1.1.2.1 Chính sách

Chính sách là tổng thể các quan điểm, giải pháp và công cụ mà chủ

thể quản lý sử dụng để tác động lên các đối tượng và khách thể quản lý nhằm thực hiện những mục tiêu nhất định trong một giai đoạn, thời kỳ lịch

sử cụ thể

1.1.2.2 Chính sách xã hội

Chính sách xã hội là sự thể chế hóa, cụ thể hóa các giải pháp của Nhà nước trong việc giải quyết vấn đề xã hội liên quan đến từng nhóm người hay toàn bộ dân cư, trên cơ sở phù hợp với quan điểm, đường lối của Đảng, nhằm hướng tới công bằng, tiến bộ xã hội và phát triển toàn diện con người

1.1.3 Công tác xã hội và Công tác xã hội đối với người khuyết tật 1.1.3.1 Khái niệm về công tác xã hội

Công tác xã hội là một nghề, một hoạt động chuyên nghiệp nhằm trợ giúp các cá nhân, gia đình và cộng đồng nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu và tăng cường chức năng xã hội, đồng thời thúc đẩy môi trường xã hội

về chính sách, nguồn lực và dịch vụ nhằm giúp cá nhân, gia đình và cộng đồng giải quyết và phòng ngừa các vấn đề xã hội, góp phần đảm bảo an sinh xã hội” [29,tr.19]

1.1.3.2 Công tác xã hội đối với người khuyết tật:

Công tác xã hội đối với NKT là hoạt động chuyên nghiệp của nhân viên CTXH giúp đỡ những NKT tăng cường hay khôi phục việc thực hiện các chức năng xã hội của họ, huy động nguồn lực, xác định những dịch vụ cần thiết để hỗ trợ NKT, gia đình và cộng đồng triển khai hoạt động chăm sóc trợ giúp họ một cách hiệu quả, vượt qua những rào cản, đảm bảo sự tham gia đầy đủ vào các hoạt động xã hội trên nền tảng sự công bằng như những người khác trong xã hội

1.1.3.3 Chính sách công tác xã hội đối với người khuyết tật

Trước hết, chính sách CTXH cũng là một CSXH Vì vậy, ta có hệ quả khái niệm về chính sách CTXH đối với NKT đó là: Sự thể chế hóa, cụ thể hóa các giải pháp của Nhà nước trong việc hình thành và phát triển CTXH thành một nghề chuyên nghiệp, đảm bảo cho nhân viên CTXH triển khai các cách tiếp cận, phương pháp của nghề CTXH và chuyên nghiệp hóa

DV CTXH đối với NKT theo quan điểm, đường lối của Đảng trong thực hiện chính sách đối với NKT nhằm góp phần hướng tới công bằng, tiến bộ

xă hội và phát triển con người toàn diện

1.1.3.4 Vai trò của nhân viên công tác xã hội trong thực hiện chính sách công tác xã hội đối với người khuyết tật :

(i) Là người vận động nguồn lực trợ giúp NKT

(ii) Là người kết nối - khai thác, giới thiệu NKT tiếp cận tới các dịch vụ, chính sách nguồn tài nguyên đang sẵn có trong cộng đồng

(iii) Là người biện hộ/vận động chính sách giúp bảo vệ quyền lợi cho đối tượng để họ được hưởng những dịch vụ, chính sách, quyền lợi của họ

(iv) Là người giáo dục cung cấp kiến thức kỹ năng nâng cao năng lực cho cá nhân, gia đình

(v) Là người tham vấn giúp cho những đối tượng có khó khăn về tâm lý, tình cảm và xã hội vượt qua được sự căng thẳng, khủng hoảng duy trì hành vi tích cực đảm bảo chất lượng cuộc sống

(vi) Là người chăm sóc, người trợ giúp đối tượng như trực tiếp cung cấp dịch vụ chăm sóc đối tượng yếu thế

(vii) Là người trợ giúp xây dựng và thực hiện kế hoạch cộng đồng

(viii) Là người tạo sự thay đổi về đời sống cũng như tư duy của người yếu thế và người dân trong cộng đồng nghèo vươn lên làm chủ cuộc sống

(ix Là nhà đào tạo, nghiên cứu và quản lý hành chính giúp đào tạo thế hệ nhân viên CTXH và giúp đỡ đối tượng và quản lý các hoạt động, triển khai kế hoạch các chương trình dịch vụ cho cá nhân, gia đình và cộng đồng

1.1.4 Thực hiện chính sách công tác xã hội đối với người khuyết tật:

Thực hiện chính sách CTXH là toàn bộ quá trình chuyển hóa ý chí của chủ thể chính sách CTXH đối với NKT thành hiện thực, là bước đặc biệt quan trọng để đưa chính sách CTXH vào cuộc sống, nhằm đáp ứng nhu cầu nguyện vọng chính đáng của NKT Là toàn bộ quá trình chuyển hóa hệ thống chính sách CTXH đối với NKT thành hiện thực, đưa chính sách đi vào cuộc sống, đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng của NKT Tổ chức thực thi chính sách CTXH đối với NKT là sự kết nối liên tiếp các khâu (các bước) trong quá trình chuyển hóa các quy định, các cơ chế chính sách đến với NKT

1.2 Nội dung của thực hiện chính sách Công tác xã hội đối với người khuyết tật

1.2.1 Nội dung của chính sách công tác xã hội đối với người khuyết tật

Nội dung của chính sách CTXH đối với NKT sẽ bao gồm:

(i) Các chính sách tuyên truyền về CTXH đối với NKT

(ii) Các chính sách phát triển nguồn nhân lực (chính sách phát triển đọi ngũ nhân viên CTXH , chính sách ưu đãi về tiền lương, ưu đãi ngành nghề…)

(iii) Chính sách tài chính, ưu tiên nguồn lực cho CTXH đối với NKT (iv) Chính sách đầu tư phát triển các cơ sở cung cấp dịch vụ công tác xã hội (hệ thống chung tâm, cơ sở cung cấp dịch vụ công tác xã hội, hành nghề công tác xã hội, khuôn khổ pháp luật đầu tư….)

(v) Chính sách hỗ trợ đối tượng thụ hưởng sử dụng các dịch vụ CTXH

1.2.2 Nội dung thực hiện chính sách công tác xã hội đối với người khuyết tật

Thực hiện chính sách CTXH đối với NKT là một quá trình thường xuyên liên tục và qua 3 giai đoạn với các nội dung cụ thể sau:

1.2.2.1 Giai đoạn chuẩn bị triển khai thực hiện chính sách

Giai đoạn này gồm các nội dung là:

(i) Xây dựng bộ máy tổ chức thực hiện,

(ii) Lập kế hoạch triển khai thực hiện,

(iii) Tổ chức tập huấn cán bộ, cơ quan và các đối tượng tham gia trong quá trình thực hiện chính sách

1.2.2.2 Chỉ đạo triển khai thực hiện chính sách

Giai đoạn này được chia làm các bước cụ thể như sau:

(i) Truyền thông và tư vấn về các nội dung chính sách

(ii) Triển khai thực hiện các chế độ chính sách cụ thể đối với từng nhóm đối tượng

(iii) Quản lý, khai thác và sử dụng các nguồn lực cho các chính sách CTXH

(iv) Điều hành, phối hợp các cơ quan, tổ chức cá nhân tham gia trong quá trình tổ chức thực hiện

(v) Vận hành hệ thông cung cấp dịch vụ CTXH đối với NKT

1.2.2.3 Giai đoạn kiểm tra thực hiện chính sách

(i) Xây dựng hệ thống thông tin báo cáo, giám sát, phản hồi và thu thập thông tin

(ii) Tổ chức kiểm tra, thanh tra cấp dưới

(iii) Tổ chức đánh giá chính sách

(iv) Đề xuất sửa đổi chính sách cho phù hợp

1.3 Hệ thống luật pháp, chính sách về CTXH đối với NKT

1.3.1 Chính sách xã hội đối với người khuyết tật :

Luật Người khuyết tật, với các nội dung bản như sau:

(i) Xác nhận khuyết tật

(ii) Hỗ trợ y tế và chăm sóc sức khỏe

(iii) Hỗ trợ về giáo dục

(iv) Dạy nghề và việc làm

(vi) Hỗ trợ văn hóa, thể dục, thể thao, giải trí và du lịch

(vii) Tiếp cận các công trình công cộng, giao thông, công nghệ thông tin và truyền thông

(viii) Chính sách bảo trợ xã hội

Ngoài ra Chính phủ và các bộ ngành Trung ương đã ban hành 13 Nghị định và Quyết định của Chính phủ , 21 Thông tư và Quyết định của các bộ ngành trung ương, đây là hệ thống chính sách để tổ chức thực hiện

và triển khai các chính sách cho NKT

1.3.2 Chính sách Công tác xã hội đối với người khuyết tật

Thủ Tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 32/2010/QĐ-TTg về việc phê duyệt Đề án phát triển nghề công tác xã hội giai ðoạn 2010 - 2020 Với 04 hoạt động chủ yếu sau: (i) Xây dựng và ban hành hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về CTXH; (ii) Củng cố, phát triển mạng lưới các cơ sở cung cấp dịch vụ CTXH và đội ngũ cán bộ, viên chức, nhân viên và cộng tác viên CTXH; (iii) Xây dựng, hoàn thiện chương trình, nội dung đào tạo

và dạy nghề CTXH; (iv) Tuyên truyền nâng cao nhận thức về nghề CTXH

Ngoài ra, các bộ ngành Trung ương như Bộ Lao động Thương binh

và xã hội , Bộ Y Tế , Bộ Nội vụ … đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo hướng dẫn để quyết tâm thực hiện mục tiêu phấn đấu đến năm 2020 công tác xã hội trở thành một nghề thực thụ trong hoạt động đời sống xã hội ở Việt Nam

1.4 Các yếu tố tác động đến thực hiện chính sách công tác xã họi đối với người khuyết tật

Thực hiện chính sách CTXH đối với NKT chịu sự tác động bởi các

yếu tố như yếu tố về chính sách, hệ thống tổ chức, nhân sự , nhu cầu của

NKT, nguồn lực tài chính và hội nhập quốc tế, cụ thể như sau:

1.4.1 Yếu tố chính sách

Chính sách có vai trò hết sức quan trọng và là cơ sở pháp lý để thực hiện chính sách CTXH đối với NKT Đây là nguồn lực chính, cơ bản để thực hiện chính sách công tác xã hội đối với người khuyết tật, nhằm đáp ứng nhu cầu, nguyện vọng và quyền của người khuyết tật

UBND tỉnh đã ban hành Quyết định số 1767/QĐ-UBND ngày 29 tháng 10 năm 2012 về việc phê duyệt Đề án trợ giúp người khuyết tật tỉnh Phú Yên giai đoạn 2012-2020, Quyết định số 1260/QĐ-UBND ngày 29 tháng 08 năm 2012 về việc phê duyệt Đề án trợ giúp xã hội và phục hồi chức năng cho người tâm thần, người rối nhiễu tâm trí dựa vào cộng đồng tỉnh Phú Yên, Quyết định số: 2027/QĐ-UBND ngày 09/12/2010 về việc phê duyệt Kế hoạch triển khai Đề án “Phát triển nghề CTXH tỉnh Phú Yên giai đoạn 2010-2020” và Quyết định số 61/2016/QĐ-UBND ngày 18/10/2016 về việc quy định chính sách trợ giúp xã hội

1.4.2 Yếu tố về hệ thống tổ chức, nhân sự

Yêu cầu về hệ thống tổ chức, nhân sự đảm bảo đủ năng lực để thực hiện chính sách CTXH đối với NKT là một nội dung rất quan trọng trong thực hiện chính sách CTXH đối với NKT, để chuyển tải đầy đủ các chính sách trợ giúp của nhà nước đề với NKT, cung cấp dịch vụ CTXH đối với NKT, đảm bảo hệ thống này phải được điều hành thông suốt, chuyên nghiệp ở các cấp hành chính

1.4.3 Yếu tố thuộc về nhu cầu của người khuyết tật

(i) Nhóm nhu cầu về các dịch vụ xã hội cơ bản về nhà ở, y tế, khám chữa bệnh,phục hồi chức năng,chăm sóc, giáo dục

(ii) Nhóm nhu cầu về phát triển kinh tế như vốn vay, học nghề, cơ hội việc làm

(iii) Nhu cầu được tư vấn, giúp đỡ để vượt qua khó khăn

1.4.4 Yếu tố nguồn lực tài chính

Bảo đảm nguồn lực tài chính là yếu tố rất quan trọng để thực hiện chính sách CTXH đối với NKT Nội dung của nguồn lực tài chính phải bảo đảm cho hoạt động trực tiếp thường xuyên của bộ máy làm CTXH như tài chính cho việc triển khai thực hiện các chính sách đối với NKT, thực hiện các hoạt động kiểm huấn, kiểm tra giám sát,…

1.4.5 Yếu tố hội nhập quốc tế

Nước ta chưa có nhiều kinh nghiệm về lĩnh vực CTXH, phương pháp tiếp cận của CTXH đối với người yếu thế nói chung, trong đó có NKT còn nhiều khó khăn Vì vậy việc tài trợ về nguồn lực, chia sẻ các bài học kinh nghiệm, nâng cao năng lực cán bộ CTXH , hỗ trợ kỷ thuật , xây dựng các mô hình trợ giúp NKT có hoàn cảnh đặc biệt có vai trò quan trọng trong thực hiện chính sách CTXH đối với NKT

Từ gốc độ CTXH thời gian qua đã có một tổ chức đang thực hiện

có hiệu quả công tác trợ giúp cho NKT và nâng cao năng lực cho NKT,cụ thể đó là :

- Tổ chức Y tế Hà Lan hỗ trợ cho NKT trong lĩnh vực PHCN,hỗ trợ sinh kế, giáo dục hòa nhập

- Tổ chức VNAH hỗ trợ trong lĩnh vực dụng cụ PHCN cho NKT, khám sàn lọc và thực hiện mổ chỉnh hình PHCN

- Tổ chức Vinacapttal hỗ trợ Chương trình mổ tim bẩm sinh cho trẻ

em khuyết tật nghèo

- Dự án hỗ trợ trẻ em lang thang do Cộng đồng Châu âu hỗ trợ

Kết luận chương 1

Trong chương 1 tác giả đã trình bày khái quát một số vấn đề lý luận

về thực hiện chính sách CTXH đối với NKT, các khái niệm và nội dung của