Một số kinh nghiệm đưa tích hợp liên môn và giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạymôn Địa lý cấp THCS

Ý nghĩa của sáng kiến Sáng kiến góp phần giúp các giáo viên có được định hướng cụ thể và một số kinh nghiệm khi đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môitrường vào giảng dạy môn Địa

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc

-SƠ YẾU LÝ LỊCH

Ngày tháng năm sinh : 14-07-1986

Trình độ chuyên môn : Đại học Sư phạm II

Danh hiệu thi đua : Lao động tiên tiến

10

II.2.1 Sự cần thiết phải đưa tích hợp Liên môn và Giáo dục

bảo vệ môi trường trong trường học nói chung trong môn Địa lý

10

II.2.2 Tình hình thực tế của việc đưa Tích hợp liên môn và Giáo

dục bảo bệ môi trường trong hệ thống giáo dục quốc dân.

11

II.2.3 Thực trạng dạy học tích hợp liên môn và thực trạng môi

15

II MỘT SỐ KINH NGHIỆM ĐƯA TÍCH HỢP LIÊN MÔN VÀ

GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀO GIẢNG DẠY MÔN

16

II.1 CHƯƠNG I: MỘT SỐ KINH NGHIỆM ĐƯA TÍCH HỢP

LIÊN MÔN VÀ GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀO

GIẢNG DẠY MÔN ĐỊA LÝ CẤP THCS

16

II.1.1 Giáo viên cần nắm chắc một số nguyên tắc cơ bản khi đưa

Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy

16

II.1.1.1 Chỉ tích hợp với một số nội dung thực sự liên quan đến các

môn học khác và môi trường không gượng ép, không tràn lan, không

16

II.1.1.2 Phải đảm bảo đặc trưng của môn học (phù hợp đặc

trưng của giờ dạy về tự nhiên, kinh tế xã hội), không biến giờ

học Địa lý thành giờ bảo vệ môi trường hay giờ học của các môn

17

II.1.1.4 Các vấn đề về môi trường và nội dung kiến thức các

môn có liên quan cần được chia nhỏ trong từng bài học, trong

II.1.1.6 Giáo viên cần tạo được sự hấp dẫn, lôi cuốn khi đưa

Tích hợp liên môn và tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào

17

II.1.2 Giáo viên cần có kiến thức cơ bản về các môn học có liên

quan và kiến thức về môi trường (ở địa phương, trong nước, trên

thế giới), các biện pháp bảo vệ môi trường

17

II.1.3 Giáo viên cần chủ động đưa nội dung Tích hợp Liên môn

và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy với những bài liên

quan Nhưng cần có sự chọn lọc phù hợp

20

II.1.4 Một số hình thức đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ

môi trường vào trong môn Địa lý

II.1.4.1 Hình thức dạy học nội khóa

II.1.5 Phương pháp đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi

II.1.5.8 Phương pháp hoạt động nhóm……….… 31

II 1.5.9 Sử dụng trò chơi tạo hứng thú cho học sinh dễ tiếp cận với nội dung

kiến thức các môn học khác và những vấn đề về môi trường

II.1.5.13 Sử dụng phương pháp phối kết hợp trong khi đưa

Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào trong

36

II.1.6 Một số kỹ thuật dạy học tích cực góp phần đưa Tích hợp

liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào môn Địa lý đạt hiệu

II.1.6.3 Sử dụng kĩ thuật khăn phủ bàn.

II.2 CHƯƠNG II: THIẾT KẾ MỘT SỐ BÀI GIẢNG CÓ SỬ

DỤNG TÍCH HỢP LIÊN MÔN VÀ GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI

IV.3 Tác động đến các tổ chức, cơ quan đoàn thể, đến người dân

Đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đề bức thiết trong giáo dục

ở mọi quốc gia, mọi thời đại Bởi xã hội luôn phát triển, luôn đổi mới, conngười cũng phải đổi mới để bắt kịp với xu thế của thời đại Nhưng đổi mớinhư thế nào để đạt hiệu quả cao? Một trong những định hướng đổi mới củagiáo dục là: dạy học theo hướng tích hợp, trong đó Tích hợp liên môn vàTích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường là hai nội dung được áp dụng vàotrong giảng dạy tất cả các phân môn trong hệ thống giáo dục Quốc dân.Môn Địa lý cấp THCS ( Trung học cơ sở) cũng đang chuyển mình bắt kịpvới xu thế này Vậy vì sao lại phải tích hợp hai nội dung này vào quá trìnhgiảng dạy các môn học nói chung và môn Địa lý nói riêng?

Trước tiên, vì sao phải Tích hợp liên môn vào giảng dạy môn Địa lýcấp THCS Bởi mục tiêu chung của giáo dục hiện nay là: dạy học theođịnh hướng phát triển năng lực của học sinh ( trong đó năng lực vận dụngkiến thức vào giải quyết những vấn đề trong thực tiễn cuộc sống rất được

đề cao Bởi nó góp phần hình thành những con người mới, phù hợp với xuthế mới của thời đại Để giải quyết những vấn đề này (cả về tự nhiên và

xã hội ) có hiệu quả đòi hỏi học sinh phải vận dụng kiến thức liên quanđến nhiều môn học) Vì vậy dạy học phải tích hợp liên môn vào trongviệc giảng dạy môn Địa lý nói riêng, trong hệ thống giáo dục nói chung

Tại sao phải đưa nội dung tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường vàogiảng dạy môn Địa lý Chúng ta biết, môi trường là nơi con người tồn tại,sinh trưởng và phát triển Thế nhưng, môi trường sống của con người trênTrái đất đang bị xuống cấp nghiêm trọng (cả về môi trường tự nhiên như: ônhiễm môi trường, sự xuống cấp của các thành phần tự nhiên) và môitrường xã hội (với sự xuống cấp, suy đồi trong đạo đức, lối sống…) Và ViệtNam - một quốc gia đang trên đà phát triển, hội nhập thì vấn đề môi trườngcũng đang trở thành một vấn đề nóng bỏng – khi nước ta trở thành một trong 5quốc gia chịu sự tác động, ảnh hưởng của biển đổi khí hậu mạnh mẽ nhất thếgiới và hàng loạt các vấn đề tồn tại trong môi trường xã hội

Vấn đề Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường khôngphải là vấn đề mới mẻ, nhưng cũng không phải là một vấn đề cũ Nó luôn

là vấn đề nóng và thực sự cần thiết trong mọi thời đại Thế nên việc đưagiáo dục bảo vệ môi trường và tích hợp liên môn vào trong giảng dạy làmột định hướng đúng đắn - đặc biệt là với môn Địa lý : môn học cung cấpcho con người vốn hiểu biết về cuộc sống của chính họ và thế giới xungquanh họ Đó chính là nền tảng để xây dựng cuộc sống và xây dựng cácmôn học khác trong hệ thống giáo dục

Nhận thức được tầm quan trọng đó của đề tài, là một giáo viên môn Địa

lý, tôi luôn trăn trở về điều này Vì thế, trong Sáng kiến kinh nghiệm lần nàytôi mạnh dạn bày tỏ một số quan điểm, suy nghĩ của mình trong việc đưa Giáodục bảo vệ môi trường và Tích hợp liên môn vào trong giảng dạy Địa lý với

sáng kiến: “Một số kinh nghiệm đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy môn Địa lý cấp THCS”

I.2 Ý nghĩa của sáng kiến

Sáng kiến góp phần giúp các giáo viên có được định hướng cụ thể

và một số kinh nghiệm khi đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môitrường vào giảng dạy môn Địa lý sao cho có hiệu quả, được học sinh đónnhận và có tác động tích cực đến môi trường ở địa phương nói riêng và môitrường sống của cộng đồng nói chung Đồng thời hình thành cho học sinh

kỹ năng giải quyết các vấn đề trong cuộc sống, vượt qua những tình huống,thách thức bất ngờ để hình hành năng lực sống tự lập cho các em

I.3 Phạm vi nghiên cứu

Sáng kiến chủ yếu đề cập đến vấn đề chuyên môn trong giảng dạy môn Địa lý cấp THCS với một số kinh nghiệm khi đưa Tích hợp liên môn

và Giáo dục bảo vệ môi trường khi giảng dạy môn học này

Đối tượng của sáng kiến:

+ Đó là các giáo viên giảng dạy môn Địa lý cấp THCS và cả nhữnggiáo viên giảng dạy các bộ môn khác trong hệ thống giáo dục quốc dân vớimục tiêu là đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vàotrong việc giảng dạy các môn học

+ Ngoài ra sáng kiến còn hướng tới đối tượng chủ yếu là các em họcsinh, góp phần giúp các em có thêm hiểu biết về các môn học khác để các

em có kỹ năng, hướng giải quyết đúng đắn các vấn đề thực tiễn trong cuộcsống Đồng thời, tăng cường thêm khả năng, sự hiểu biết, nhận thức vềthực trạng cũng như hướng giải quyết vấn đề môi trường của địa phương –nơi các em sinh sống

Từ nhận thức, hành động, hiểu biết của các em học sinh sẽ phần nàotác động đến nhận thức của người dân địa phương về vấn đề môi trường vàmột số kiến thức, vấn đề khác trong cuộc sống.

II PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH

II.1 Cơ sở lý luận

Tích hợp trong Tiếng Anh có nghĩa là Integration- có nguồn gốc từtiếng La Tinh với nghĩa là xác lập lại cái chung, cái toàn thể, cái thống nhấttrên cơ sở những bộ phận riêng lẻ

Dạy học tích hợp là một trong những nguyên tắc quan trọng, là mộtquan niệm dạy học hiện đại nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồngthời nâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường Bởi, chúng ta biết:Các sự vật, hiện tượng tạo thành thế giới luôn có mối quan hệ gắn bó vớinhau, tồn tại trong sự tác động, chuyển hóa qua lại với nhau Sự thay đổi của

sự vật hiện tượng này có thể bắt nguồn từ sự vật, hiện tượng khác Vì vậy, khinhận thức về một vấn đề chúng ta cần phải đặt chúng trong mối liên hệ vớicác vấn đề, hiện tượng khác ( cả trực tiếp và gián tiếp) để nhận thức đúng đắn

và đầy đủ hơn về vấn đề cần giải quyết

Con người chúng ta là tổng hòa các mối quan hệ tự nhiên và xã hội Đểtồn tại trong xã hội đòi hỏi con người cần phải có tri thức (cả về Tự nhiên và

Xã hội) Có như vậy con người mới có thể phát triển toàn diện Để có được hệthống tri thức ấy, một môn học không thể làm được mà đòi hỏi sự tổng hợpkiến thức của nhiều môn học Vậy đưa kiến thức liên môn vào một môn học

sẽ giúp cho học sinh- những con người mới của thời đại nói chung có được

sự hiểu biết phong phú hơn và góp phần làm cho môn học hấp dẫn hơn

Hơn thế, hiện nay với sự phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật,con người đã tạo ra sự biến đổi to lớn của giới tự nhiên và xã hội góp phầnphục vụ, nâng cao chất lượng cuộc sống Nhưng con người lại phải đối diện

nhận thức sống của con người Tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường càng trởnên bức thiết hơn bao giờ hết.

Giáo dục tích hợp (Tích hợp Liên môn và Tích hợp Giáo dục bảo vệmôi trường) hiện nay trên thế giới đang được rất nhiều các quốc gia áp dụng.Trong đó hầu hết các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á đều thực hiện ởmột mức độ nhất định Trong những năm 70, 80 của thế kỷ XX, UNESCO

có những hội thảo với các báo cáo về việc thực hiện quan điểm dạy họctích hợp với sự tham gia góp mặt của nhiều quốc gia trên Thế giới Trongchương trình dạy học của nhiều quốc gia như Pháp, Hoa Kỳ, Nhật Bản quan điểm tích hợp (cả Tích hợp liên môn và tích hợp Giáo dục bảo vệ môitrường) đã được ghi rõ trong chương trình

Nhưng ở mỗi quốc gia, mỗi địa phương còn có sự định hướngquan điểm và cách xây dựng về hướng tích hợp khác nhau

Ở nội dung Tích hợp liên môn thì mỗi quốc gia lại chọn lựa theotừng định hướng khác nhau với hai xu thế:

+ Tích hợp trong một môn học gồm có tích hợp đơn môn, tíchhợp đa môn, tích hợp liên môn hoặc tích hợp xuyên môn

+ Tích hợp nhiều môn học, nhiều lĩnh vực thành một môn tổnghợp mới gồm có tích hợp liên môn và tích hợp xuyên môn

Với nội dung Giáo dục bảo vệ môi trường: ở Philippin, TháiLan, Inđônêxia thì vấn đề giáo dục bảo vệ môi trường rừng là cấp thiếthơn do nạn chặt phá rừng ở đây diễn biến phức tạp Ở Nhật Bản, Xin-ga-po là vấn đề chất thải sinh hoạt, chất rắn Nhưng ở Việt Nam là vấn

đề bảo vệ môi trường tự nhiên và môi trường xã hội Hay ở mỗi địaphương, vùng miền trên đất nước, giáo dục bảo vệ môi trường luôn điliền với tình hình của từng địa phương

Ở Việt Nam hiện nay quan điểm dạy học tích hợp (Tích hợp liênmôn và Giáo dục bảo vệ môi trường) đã và đang được áp dụng ở tất cả cácnhà trường trong cả nước.

Giáo dục tích hợp trong từng môn học cũng có sự khác biệt Vớimôn Địa lý có rất nhiều quan điểm khác nhau về việc đưa Tích hợp liên

môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy Có người cho rằng: mỗi một môn học có một đặc thù riêng, một hệ thống kiến thức riêng Làm sao lồng ghép nội dung kiến thức của môn học này với nội dung kiến thức của môn học khác Nhưng cũng có quan điểm cho rằng: Người giáo viên cần phải có sự lồng ghép hài hòa, khéo léo để khi học môn Địa lý học sinh không chỉ có hiểu biết về các môn học khác, hiểu biết về môi trường sống của loài người để tăng cường hiểu biết cũng như sự hấp dẫn của môn học.

Từ những quan điểm đó tôi đã mạnh dạn tích hợp thường xuyên tíchhợp liên môn cũng như Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy mônĐịa lý theo đúng quan điểm chỉ đạo của Bộ giáo dục và Đào tạo Trong quátrình thực hiện tôi đúc rút được một số kinh nghiệm có thể chưa thực sựđầy đủ, hoàn thiện nhưng phần nào đóng góp được cho các đồng nghiệp,học sinh có được những phương pháp giảng dạy và học tập tốt, hiệu quả vềviệc tích hợp hai nội dung này vào việc giảng dạy

II.2 Cơ sở thực tiễn

II.2.1 Sự cần thiết phải đưa tích hợp Liên môn và Giáo dục bảo

vệ môi trường trong trường học nói chung trong môn Địa lý nói riêng

Hiện nay, hiện tượng học lệch, sự phát triển thiếu toàn diện trongnhận thức, quan điểm, hành động đang là vấn đề bức thiết trong các nhàtrường nói riêng, trong xã hội nói chung Ta dễ dàng bắt gặp một nhà khoahọc, một tiến sỹ có rất nhiều thành tựu trong nghiên cứu Khoa học nhưnglại là những con người của sách vở, thiếu kiến thức, kỹ năng trong cuộcsống Vì sao lại có những con người như vậy? - Đó chính là kết quả của

hợp liên môn và tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường) là một trong nhữngquan điểm giáo dục nhằm nâng cao năng lực của người học, giúp đào tạonhững người có đầy đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề củacuộc sống hiện đại (trong đó có cả vấn đề về môi trường - ô nhiễm môitrường- vấn đề bức thiết và nóng bỏng với mọi thời đại, mọi quốc gia trêntoàn cầu)

Cần đưa giáo dục theo quan điểm tích hợp vào trong hệ thống giáodục quốc dân bởi nước ta có tới trên 23 triệu học sinh sinh viên chiếm gần1/3 dân số đất nước Tác động đến nhóm đối tượng này gần, dễ, nhanhnhất Đây cũng là chủ nhân, tương lai của đất nước, là lực lượng lớn mạnhtrong việc tuyên truyền tới công dân Giáo dục tích hợp (Tích hợp liênmôn và Giáo dục bảo vệ môi trường) góp phần hoàn thiện nhân cách, kỹnăng sống cho thế hệ trẻ để họ có thể làm chủ cuộc sống của mình, bảo vệ

và phát triển ngôi nhà chung của mình Môn Địa lý là môn học giúp conngười có được hiểu biết cụ thể về cuộc sống nên đưa Giáo dục tích hợp(Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường) vào môn học này gópphần tạo nên con người hoàn thiện hơn, chuẩn mực hơn, có kỹ năng và thái

độ ứng xử đúng đắn hơn trong cuộc sống

II.2.2 Tình hình thực tế của việc đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo bệ môi trường trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Ở Việt Nam, từ thời Pháp thuộc, quan điểm tích hợp (Tích hợp Liênmôn và tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường) được thể hiện rất rõ trong

một số môn học ở Tiểu học như môn : “Cách trí” sau đổi thành môn :

“Khoa học thường thức” Cho tới năm 1987, việc nghiên cứu và xây dựng môn: “Tìm hiểu tự nhiên và xã hội’’ đã được đưa vào dạy học ở các trường

cấp I Đến năm 2012 thì quan điểm dạy học tích hợp (Liên môn và tíchhợp Giáo dục Bảo vệ môi trường) được đồng loạt triển khai, mở rộng trêntất cả các trường học trong hệ thống giáo dục quốc dân và được coi là mộttrong những nội dung bắt buộc thực hiện trong quá trình dạy và học của

giáo viên và học sinh Thậm chí nhiều tỉnh thành, trong đó có Hưng Yên đãđưa nội dung ấy vào trong Phân phối chương trình lưu hành nội bộ toàntỉnh Tới năm 2015 chương trình Sách giáo khoa dạy học theo hướng tíchhợp nhằm phát triển năng lực của học sinh đã được thí điểm dạy ở gần mộtnửa số trường trong toàn tỉnh với khối 6 cấp THCS.

Nhưng việc đưa nội dung dạy học tích hợp (Tích hợp liên môn vàGiáo dục bảo vệ môi trường) mặc dù đã được tập huấn ở tất cả các cấptrong hệ thống giáo dục Trên thực tế việc đưa nội dung dạy học tích (Tíchhợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường) chưa thực sự sát sao vàchưa đem lại hiệu quả cao bởi:

+ Về phía giáo viên: đội ngũ giáo viên phần lớn được đào tạo theochương trình sư phạm đơn môn, chưa trang bị cơ sở lý luận dạy học liênmôn một cách chính thống nên khi giảng dạy giáo viên còn lúng túng trongviệc xác định mục tiêu giáo dục tích hợp (Tích hợp liên môn và Giáo dụcbảo vệ môi trường) và còn chưa coi trọng việc dạy học theo hướng tích hợpvới đối tượng học sinh và với điều kiện thực tiễn của địa phương Cónhững giáo viên còn chưa trang bị nhiều hiểu biết về môi trường, về cácmôn học khác và cũng chưa thực sự có ý thức đưa Tích hợp liên môn vàGiáo dục môi trường vào trong công tác giảng dạy Đại đa phần giáo viênchỉ tập chung vào việc cung cấp kiến thức cơ bản của bài học, ít chú trọng

mở rộng, đặc biệt là lồng ghép tích hợp liên môn và tích hợp giáo dục bảo

vệ môi trường và bài dạy của mình

+ Về phía học sinh: Các em chưa nhận thức được tầm quan trọngtrong việc học tập các môn học một cách toàn diện, vẫn học tập theo xuhướng học lệch, học tủ, học với mục tiêu chủ yếu để đỗ vào các trường cấpIII, trường Đại học.Và các em vẫn học theo xu thế thụ động bởi các emchưa có được các tri thức về các lĩnh vực khác như môi trường, xã hội, đời

sống và học tập cũng chưa có nhiều hoạt động tác động đến nhận thức củacác em về vấn đề này.

+ Về chương trình Sách giáo khoa của môn Địa lý hiện nay được viếttheo hướng đơn môn, chương trình biên soạn nặng về việc cung cấp kiếnthức ít chú trọng tới việc bồi dưỡng năng lực cho học sinh Nội dung nhiềubài thì khô khan thiên về việc cung cấp các kiến thức về tự nhiên của cácvùng miền ít xen kẽ và đề cập tới các vấn đề khác

+ Tư liệu dạy học thiếu, đặc biệt là hệ thống tranh, ảnh, sách báocòn hạn chế Trường THCS Đông Tảo lại dạy hai ca Vì thiếu cơ sở vật chấtnên một số hoạt động liên quan đến vấn đề môi trường hay thời gian để tổchức các tiết học, các hoạt động thực tiễn lồng ghép kiến thức liên mônkhông có thời gian và cũng không đủ kinh phí để thực hiện

+ Thời lượng của một tiết học hạn chế (chỉ có 45 phút) nên việc giáodục tích hợp (Tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường và Tích hợp liên môn)vào trong tiết học đòi hỏi sự gia công nhiều của giáo viên Và nếu khôngcẩn thận giờ học môn Địa lý sẽ giống như một nồi lẩu thập cẩm với rấtnhiều gia vị, học sinh sẽ không thể nhận thức được đâu là vấn đề chínhtrọng điểm của bài học

II.2.3 Thực trạng dạy học tích hợp liên môn và thực trạng môi trường ở địa phương

Trường THCS Đông Tảo, huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên là

một trong những trường ít ỏi còn lại của huyện Khoái Châu còn học 2 cavới hệ thống cơ sở vật chất còn gặp nhiều khó khăn Vì thế hoạt động dạyhọc tích hợp chủ yếu dựa vào sự nỗ lực của các giáo viên trong quá trìnhgiảng dạy Học sinh trong trường thì thiếu sự đồng đều trong nhận thức nênviệc đưa nội dung tích hợp vào giảng dạy còn phụ thuộc nhiều vào đối tượnghọc sinh (Vì một số học sinh, mục tiêu đưa nội dung kiến thức cơ bản còngặp khó khăn huống chi là thời gian để mở rộng ra những kiến thức có liên

quan của môn học khác) Mặt khác, với vấn đề về môi trường Mặc dù, xãkhá phát triển về kinh tế nhưng đi đôi với sự phát triển là vấn đề môi trườngnhư: ô nhiễm môi trường nước do hoạt động chăn nuôi lợn, gà và hoạt độngtrồng trọt (phun thuốc trừ sâu, phân bón…) Đặc biệt là vấn đề rác thải sinhhoạt của các hộ dân, rác thải của khu chợ đầu mối, ô nhiễm môi trườngkhông khí với khói bụi, tiếng ồn, ô nhiễm môi trường đất…

Một số hình ảnh về vấn đề ô nhiễm môi trường của địa phương

Ô nhiễm: nguồn nước ( Nguồn nước chính được sử dụng cho sản xuất nông nghiệp), rác thải, không khí, tiếng ồn, và những ảnh hưởng của cơ chế thị trường do hoạt động họp chợ suốt ngày đêm.

Hơn thế, xã Đông Tảo một phần lớn người dân sống bằng nghềbuôn bán nên môi trường bị ảnh hưởng nhiều của mặt trái cơ chế thị trường với mãnh lực đồng tiền, với lối sống thực dụng, với những tai tệ

II.3 Các biện pháp tiến hành

II.3.1 Biện pháp chung

- Cung cấp cho học sinh kiến thức cơ bản về bài học, môn học từ đólồng ghép thêm một số nội dung có liên quan tới các môn học khác và lồngghép thêm các kiến thức về môi trường của địa phương, của nước ta và cácnước trên thế giới cũng như biện pháp cụ thể cho vấn đề này

II.3.2 Biện pháp riêng đối với môn Địa lý

- Kết hợp giáo dục văn hóa với nội dung giáo dục bảo vệ môitrường và nội dung của các môn học có liên quan trong môn Địa lý (giáodục tri thức kết hợp với đạo đức và lối sống)

- Thiết kế, tổ chức các hoạt động giáo dục tích hợp mang tính thựctiễn (phần này sẽ được phân tích rõ hơn ở các mục sau)

- Phối hợp với các cơ quan, đoàn thể, tổ chức, cá nhân để hoạt độngnày mang tính hiệu quả cao

II.4 Thời gian thực hiện

Đề tài này được thai nghén từ khi tôi đi dự tập huấn về giáo dục tíchhợp liên môn và giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lý năm 2011 -

2012 Khi về trường giảng dạy tôi rất tích cực đưa nội dung tích hợp (Tíchhợp Giáo dục bảo vệ môi trường và Tích hợp liên môn) vào dạy học mônĐịa lý Trong quá trình giảng dạy tôi tích cực thu thập các tư liệu liên quan

và bắt đầu viết, hoàn thành sáng kiến kinh nghiệm trong ba tháng

B NỘI DUNG

I MỤC TIÊU

Sáng kiến được xây dựng với mục đích nâng cao chất lượng dạy và

môi trường) trong khi giảng dạy môn Địa lý, đồng thời nhằm tăng thêmtính hấp hẫn cho môn học này Từ đó góp phần thực hiện đúng mục tiêuđưa Tích hợp Liên môn và tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào hệthống giáo dục quốc dân của Bộ giáo dục và đào tạo.

Đặc biệt, đối tượng mà sáng kiến hướng tới không chỉ là những đồngnghiệp tham gia giảng dạy môn Địa lý và các môn học mà còn là các emhọc sinh với mục đích góp phần để học sinh nhận thức được vai trò của cácmôn học trong quá trình hoàn thiện nhân cách, lối sống của một con ngườihoàn thiện và hiểu hơn bản chất của vấn đề môi trường như: tính phức tạp,mối quan hệ của môi trường với sự phát triển, với vùng, quốc gia, toàn cầu

Từ đó giúp các em có được kiến thức về môi trường nói riêng, kiến thức kỹnăng trong cuộc sống nói chung Từ đó các em có thái độ, cách ứng xửđúng đắn, biết lựa chọn phong cách sống thích hợp và hiệu quả trước cácvấn đề trong cuộc sống

Là tiếng nói với các tổ chức, đoàn thể, chính quyền địa phương trong

xã về vấn đề bảo vệ môi trường, vấn đề xử lý các tình huống thực tiễn củađịa phương xã nhà nói riêng, của cộng đồng nói chung Một đối tượng khácchính là người dân địa phương Việc đưa giáo dục tích hợp (Tích hợp liênmôn và Giáo dục bảo vệ môi trường) vào trong môn Địa lý sẽ tác động đếncác đối tượng học sinh Từ đó tác động đến những người sống xung quanhcác em để tất cả cùng có những kiến thức, kỹ năng sống hoàn thiện hơn vàgóp phần hoàn thiện nhân cách cho các em, giúp các em có bản lĩnh, suynghĩ ứng xử, lối sống lành mạnh

II MỘT SỐ KINH NGHIỆM ĐƯA TÍCH HỢP LIÊN MÔN VÀ GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀO GIẢNG DẠY MÔN ĐỊA LÝ CẤP THCS

II.1 CHƯƠNG I: MỘT SỐ KINH NGHIỆM ĐƯA TÍCH HỢP LIÊN MÔN VÀ GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀO GIẢNG DẠY MÔN ĐỊA LÝ CẤP THCS

II.1.1 Giáo viên cần nắm chắc một số nguyên tắc cơ bản khi đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy môn Địa lý cấp THCS (Tham khảo tại : Tài liệu tập huấn về Tích hợp liên môn

và tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường trong môn Địa lý cấp THCS - do Phòng giáo dục và đào tạo huyện Khoái Châu triển khai)

Cần phải nắm chắc các nguyên tắc này để đến hiệu quả của việc thựchiện cao, không gây còn gây khó khăn cho hoạt động giảng dạy của giáoviên và hoạt động tiếp thu của học sinh

II.1.1.1 Chỉ tích hợp với một số nội dung thực sự liên quan đến các môn học khác và môi trường không gượng ép, không tràn lan, không tích hợp với bài không liên quan

Vì sao lại như vậy? Môn Địa lý là một môn học giúp con người

có được kiến thức về các vùng miền trên Trái Đất Nếu như tích hợpkhông phù hợp sẽ biến giờ học môn Địa lý thành giờ học về môi trườnghay giờ học các môn học khác

Ví dụ: Khi giáo viên phân tích về đặc điểm Giao thông vận tải nước

ta Học sinh đang tìm hiểu về mạng lưới và các loại hình Giao thông vận tảinhư: đường bộ, đường sông, đường biển… giáo viên lại tích hợp với môn

Âm nhạc với các tác phẩm viết về các con đường hay tích hợp với môn Vật

lý khi nghiên cứu về nguyên liệu, cách thức tạo ra các loại giao thông vậntải thì quả thực không đem lại hiệu quả cho bài học mà còn làm học sinhmất tập trung

II.1.1.2 Phải đảm bảo đặc trưng của môn học (phù hợp đặc trưng của giờ dạy về tự nhiên, kinh tế xã hội), không biến giờ học Địa lý thành giờ bảo vệ môi trường hay giờ học của các môn khác.

II.1.1.3 Không tăng thêm nội dung kiến thức dẫn đến quá tải

Thời lượng một tiết học chỉ có 45 phút Người giáo viên vừa phải

dung các môn học cũng như nội dung giáo dục bảo vệ môi trường vào bàidạy (nếu có) Vì vậy đòi hỏi người giáo viên phải kiến thức tổng hợp, có sựphân chia thời gian hợp lý, hài hòa và dẫn dắt một cách hấp dẫn vấn đề vềmôi trường và nội dung kiến thức của các môn học có liên quan để kíchthích sự hăng say của học sinh mà bài dạy vẫn đạt hiệu quả cao nhất

II.1.1.4 Các vấn đề về môi trường và nội dung kiến thức các môn

có liên quan cần được chia nhỏ trong từng bài học, trong từng nội dung của bài.

II.1.1.5 Chỉ tích hợp các mức độ phù hợp (có thể là tích hợp toàn phần, bộ phận hay chỉ ở mức độ liên hệ).

II.1.1.6 Giáo viên cần tạo được sự hấp dẫn, lôi cuốn khi đưa Tích hợp liên môn và tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy.

Không phải người giáo viên nào cũng có tài thu hút người đốidiện – các em học sinh Để tạo được sự hấp dẫn ấy, đòi hỏi người giáoviên phải biết tự rèn luyện - từ giọng điệu, hành động hay nhờ nhữngtác động tích cực của các đối tượng khác như: tranh ảnh, video, sựkhích lệ…

II.1.2 Giáo viên cần có kiến thức cơ bản về các môn học có liên quan và kiến thức về môi trường (ở địa phương, trong nước, trên thế giới), các biện pháp bảo vệ môi trường.

- Để có được kiến thức về các môn học khác và kiến thức về môi trường giáo viên cần:

+ Chủ động thu thập thông tin từ tạp chí, Internet, thời sự, từ thực tiễn đời sống + Nghiên cứu các tài liệu liên quan đặc biệt là vận dụng các kiến thức đã được học trong các nhà trường từ Tiểu học cho tới các trường chuyên nghiệp.

- Người giáo viên cần nắm được những kiến thức cơ bản một số môn

+ Kiến thức cơ bản của các môn học như:

Môn Toán: Cách tính toán số liệu, con số, các tính chất cơ bản trongtoán học như tính chất đối xứng, tỉ lệ thuận, tỉ lệ nghịch, số đo, cách đo đạc…

Môn Vật lý: Kiến thức về phần cơ học, nhiệt học, quang học, âm học,điện học

Môn âm nhạc: Các tác phẩm âm nhạc liên quan tới kiến thức của bài Môn Sinh học như kiến thức về thực vật, động vật, con người, kiếnthức về gen và di truyền, mối quan hệ giữa con người, sinh vật với môitrường và hệ sinh thái

Môn Hóa học: các nguyên tố, vai trò của nó, các phản ứng hóa học cơ bản

Môn Lịch sử: Lịch sử Thế giới và lịch sử dân tộc

Môn Công nghệ: Kỹ thuật chăn nuôi, trồng trọt…

Môn Tin học: Các ứng dụng Công nghệ thông tin…

+ Giáo viên cần có kiến thức cơ bản về môi trường như:

* Về môi trường tự nhiên.

- Đất đai: Đây là nguồn tài nguyên có giới hạn nhưng thực trạng thìcàng ngày càng bị thu hẹp do sự tác động của nhiều yếu tố (tự nhiên vàquan trọng nhất là do sự tác dộng của con người) Mỗi năm trên thế giới cókhoảng trên 10.000 hecta đất bị hoang mạc hóa Việt Nam có mỗi năm mất

đi hàng trăm hecta đất

- Nước: Nguồn nước trên thế giới đang bị sử dụng quá mức và ônhiễm trầm trọng Chỉ có 15% dân số trên thế giới có nước sạch để dùng Ônhiễm nguồn nước là do hoạt động sản xuất và sinh hoạt của con người, do

sự biến đổi khí hậu tác động

Ô nhiễm nguồn nước ở Việt Nam

- Không khí: Ô nhiễm khói bụi, mùi hóa chất Thậm chí có nơi nồng

độ ô nhiễm vượt vài chục lần mức cho phép như ở các thành phố lớn HàNội, thành phố Hồ Chí Minh hay trong tháng 12 vừa qua cả thế giớikhông khỏi bàng hoàng khi Bắc Kinh – thành phố lớn của Trung Quốc lầnđầu tiên phải treo báo động đỏ về tình trạng ô nhiễm trầm trọng của khôngkhí Ngoài ra còn có ô nhiễm tiếng ồn do các hoạt động của con người

- Khí hậu: Bị biến đổi ngày càng trở nên khắc nghiệt Trái đất ngàycàng nóng lên, thiên tai ngày càng nhiều với tính phức tạp ngày càng caonhư động đất, sóng thần, bão lũ Và Việt Nam là một trong 5 quốc giachịu sự biến đổi khí hậu lớn nhất thế giới

- Tài nguyên khoáng sản cạn kiệt dần (cả về tài nguyên có thể phụchồi và không thể phục hồi): do hoạt động khai thác triệt để, quá mức vàcách sử dụng lãng phí của con người

- Rừng và đa dạng sinh học: Ngày càng cạn kiệt, suy giảm với hàngtrăm loài thực vật, động vật có nguy cơ tuyệt chủng Sự đa dạng sinh học

ở biển đang ở mức báo động với rất nhiều loài có nguy cơ tuyệt chủng

* Về môi trường xã hội với những vấn đề cơ bản.

- Ảnh hưởng của văn hóa phương Tây

- Lối sống thực dụng, vị kỷ cá nhân

- Mặt trái của cơ chế thị trường

- Đề cao mãnh lực của đồng tiền

- Tai tệ nạn xã hội nói chung, tệ nạn học đường nói riêng

* Giáo viên cần hiểu và nắm rõ các biện pháp vảo vệ môi trường như:

- Tăng cường công tác quản lý Nhà nước với các cơ chế pháp lý,chính sách (như các chế tài xử phạt nghiêm minh với các cơ quan, cánhân vi phạm bằng các chính sách pháp luật)

- Đẩy mạnh các biện pháp bảo vệ môi trường bằng khoa học kĩ thuậtnhư: Công nghệ xử lý chất thải (bằng công nghệ Unitank hay công nghệSBR, công nghệ sinh học), thay đổi cách tiêu dùng ( sử dụng các loại túithân thiện với môi trường thay thế túi nilong…)

- Đẩy mạnh xã hội hóa bảo vệ môi trường

- Tuyên truyền giáo dục về môi trường bằng nhiều biện pháp: Tuyêntruyền trong trường học, trên phương tiện thông tin đại chúng, tuyên truyềnbằng hành động, việc làm thực tế.(Đây được coi là một trong những biệnpháp quan trọng nhất, tác động nhanh nhất và có hiệu quả nhất)

II.1.3 Giáo viên cần chủ động đưa nội dung Tích hợp Liên môn

và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy với những bài liên quan Nhưng cần có sự chọn lọc phù hợp.

VD: Khi dạy bài: “Dân cư và đặc điểm kinh tế khu vực Nam Á”

(SGK Địa lý 8) giáo viên cần chủ động tích hợp liên môn và tích hợp giáo

dục bảo vệ môi trường như: Dạy về cuộc “Cách mạnh xanh, cách mạng trắng” ở Ấn Độ giáo viên có thể đưa ra một số hình ảnh hoặc video về

cuộc cách mạng này, sau đó nêu ý nghĩa của nó với người dân Ấn Độ nói

riêng và toàn thế giới nói chung.

Cách mạng xanh và cách mạng trắng ở Ấn Độ

Cuộc Cách mạng xanh tức là mở rộng và phủ màu xanh lên đấtđai Cuộc cách mạng này được bắt đầu vào những năm 50 và 60 củaThế kỷ XX bằng việc áp dụng các tiến bộ về Khoa học kỹ thuật nhưlai tạo giống cây trồng, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật góp phầntăng năng suất cây trồng, tăng sản lượng Còn Cách mạng trắng tức làtăng cường lượng sữa bằng việc đẩy mạnh chăn nuôi bò sữa, dê…Haicuộc cách mạng này không chỉ góp phần xóa đói, giảm nghèo cho mộtquốc gia đông dân thứ hai thế giới mà cuộc cách mạng trắng còngóp phần làm giảm nguy cơ suy dinh dưỡng cho người dân Ấn Độ(Do người dân theo Đạo nên không dùng thịt bò) (Phần này giáo viên đã Tích hợp với môn Sinh học, môn Công nghệ, môn Lịch

Sử , môn Tin học ( sử dụng Công nghệ thông tin để làm rõ vấn đề))

Hay khi dạy bài: “Đặc điểm sông ngòi Việt Nam” ( SGK Địa lý

8) thì giáo viên có thể tích hợp liên môn và tích hợp giáo dục bảo vệ môi

trường bằng cách đưa ra hệ thống câu hỏi: Nguyên nhân khiến sông ngòi nước ta bị ô nhiễm Giải pháp cho vấn đề này là gì? Và khi học sinh trả

bảo vệ môi trường của con người bằng việc tuyên truyền, cùng hànhđộng hoặc đưa ra các chế tài xử lý nghiêm minh với các trường hợp viphạm Áp dụng các tiến bộ Khoa học kỹ thuật trong việc xử lý nước thải

bằng công nghệ cung cấp đủ oxi (công nghệ Aerotank) (Tích hợp bảo vệ môi trường, môn sinh học, hóa học, môn Giáo dục công dân)

II.1.4 Một số hình thức đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào trong môn Địa lý.

II.1.4.1 Hình thức dạy học nội khóa

Đó là việc đưa kiến thức các môn học có liên quan và kiến thức giáodục bảo vệ môi trường vào dạy học ở trên lớp Với mỗi một bài dạy cụ thể,người giáo viên sẽ lựa chọn những nội dung các môn học có liên quan và nộidung giáo dục bảo vệ môi trường phù hợp với bài học để tác động đến nhậnthức của học sinh

II.1.4.2 Hình thức dạy học ngoại khóa.

Hình thức này được thực tiễn thông qua:

- Tổ chức thi tìm hiểu về môn Địa lý qua các môn học khác

- Tổ chức tham quan thực tế để tìm hiểu về môn Địa lý trong mốiquan hệ với các môn học khác và ìm hiểu về môi trường (để kết hợp ký thuyết với thực tiễn)

- Tổ chức tìm hiểu môi trường ở địa phương (bằng việc sưu tầmtranh, ảnh hay thi viết về môi trường)

- Tổ chức hoạt động bảo vê môi trường ở trường học, địa phươngthường xuyên hay định kỳ

- Tổ chức các hoạt động thi vẽ tranh, tuyên truyền, hát múa, diễnkịch với đề tài về môi trường hay với những câu hỏi về môn Địa lý

II.1.5 Phương pháp đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào môn Địa lý.

- Dùng lời để giảng giải: Người giáo viên sẽ dùng lời nói, ngôn ngữ

để giảng giải các vấn đề liên quan tói các môn học và các vấn đề về môitrường

VD: Khi dạy bài “Môi trường đới lạnh” trong sách giáo khoa Địa

lý 7 Để học sinh hiểu vì sao lại gọi là hoang mạc lạnh giáo viên có thểgiảng cho học sinh: Chúng ta biết hoang mạc là những vùng có lượng mưarất ít (không đủ cho thực vật, động vật sinh trưởng và phát triển) nên độngvật, thực vật ở đây rất hiếm hoi Hoang mạc lạnh được hình thành ở đớilạnh, do sự khắc nghiệt của thời tiết (quá lạnh giá nên động vật và thực vậtrất ít) Nhưng hiện nay do hoạt động sản xuất và sinh hoạt của con ngườilàm tăng lượng khí thải CO2, gây ô nhiễm môi trường, trái đất nóng lên Vìthế diện tích băng ở hoang mạc lạnh tan chảy nên diện tích biển và đạidương mở rộng, thu hẹp diện tích lục địa, ảnh hưởng sâu sắc tới cuộc sốngcủa con người (Tích hợp môn sinh học, hóa học)

- Phương pháp vấn đáp (đàm thoại gợi mở) Giáo viên ra câu hỏi để

học sinh trả lời, hoặc học sinh có thể nêu ý kiến, giáo viên sẽ giúp các emgiảng giải bằng cách đàm thoại và gợi mở bằng hệ thống câu hỏi nhỏ hơn

có quan hệ logic với nhau

VD: Khi dạy bài: “Kinh tế Châu Phi (Tiếp theo)” giáo viên có

thể hỏi:

Nguyên nhân nào dẫn đến sự bùng nổ dân số đô thị ở Châu Phi? Hậuquả? Giải pháp cho vấn đề này (Để giải quyết được câu hỏi này giáo viên

có thể hướng học sinh bằng việc sử dụng kiến thức các môn như: Lịch sử

(chiến tranh, xung đột giữa các quốc gia, các tộc người), môn Mĩ thuật, tin học bằng việc sử dụng tranh, ảnh; môn sinh học, hóa học khi nói về nạnđói nghèo, suy dinh dưỡng, ô nhiễm môi trường hoặc gợi ý học sinh bằngcác câu hỏi nhỏ như phần hậu quả của bùng nổ dân số: với tài nguyên thiên

nhiên, với môi trường, với chất lượng cuộc sống…) (Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường)

- Phương pháp thuyết trình theo quan điểm đổi mới Giáo viên mô

tả, thuyết trình các sự việc, hiện tượng liên quan tới các môn học và môitrường

VD: Khi dạy bài; “Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hòa” (SGK Địa

lý 7) Giáo viên có thể thuyết trình để học sinh hiểu được thế nào là thủytriều đen, thủy triều đỏ: Thủy triều đỏ là do sự dư thừa lượng đạm và Ni-

tơ từ nước thải sinh hoạt, phân hóa học…làm cho loại Tảo đỏ có chứachất độc phát triển rất nhanh chiếm hết lượng Oxi trong nước khiến chocác sinh vật chết hàng loạt, gây cản trở giao thông, ô nhiễm môi trườngnặng Thủy triều đen là sự ô nhiễm nghiêm trọng nhất của các vùng biển

do váng dầu, do nước thải sinh hoạt…làm giảm lượng PH tăng nồng độcác gốc Axít, Kali, Nitrat làm các sinh vật thiếu oxi và chết hàng loạt ỞViệt Nam thủy triều đỏ đã xảy ra ở Bình Thuận vào trung tuần tháng 7năm 2002, và thủy triều đen ở các tỉnh miền Trung vào tháng 1 năm

2007 (do hiện tượng tràn dầu) (Tích hợp môn sinh học, hóa học, giáo dục bảo vệ môi trường)

II.1.5.2 Phương pháp dạy học đặt vấn đề và giải quyết vấn đề

- Giáo viên cần tạo ra các tình huống ra có vấn đề (các tình huống

có liên quan đến các môn học và việc giáo dục bảo vệ môi trường cho họcsinh) Sau đó học sinh sẽ cùng với sự hướng dẫn của người giáo viên để giảiquyết vấn đề Cuối cùng là giáo viên chốt, kết luận và đưa ra biện pháp

VD: Dạy bài: “Vùng biển Việt Nam” (SGK Địa lý 8), giáo viên đưa

ra vấn đề Hiện nay, 30% tổng thu nhập GDP của cả nước là do nguồn lợi

từ biển mang lại Nhưng tài nguyên biển đang bị khai thác cạn kiệt và ônhiễm nghiêm trọng Theo em chúng ta cần có những biện pháp gì để góp

phần bảo vệ những tài nguyên quý giá này, bảo vệ môi trường biển đảonước ta?

Học sinh: Thảo luận và đưa ra ý kiến

Giáo viên kết luận: Cần giữ vững, duy trì nguồn lợi từ biển cả đểthúc đẩy nền kinh tế đất nước phát triển, nâng cao đời sống của ngườidân bằng các biện pháp: Khai thác đi đôi với bảo vệ, tăng cường tuyêntruyền góp phần nâng cao nhận thức, thúc đẩy hành động của người dânvùng biển và du khách tới tham quan, khai thác có kế hoạch bằng cácphương tiện khoa học kĩ thuật tiên tiến, giữ gìn chủ quyền biển đảo, xâydựng các phương án để làm tăng giá trị của biển ( Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường)

II.1.5.3 Sử dụng phương pháp quan sát trực quan

Phương pháp này nhằm khơi dậy, khích lệ trí tò mò, ham học hỏi,gây hứng thú cho học sinh và phương pháp này có thể áp dụng với hầu hếtcác bài Đặc biệt phương pháp này rất phù hợp với những nội dung có Tíchhợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường

Với môn Địa lý, phương pháp trực quan được thể hiện bằng việc sửdụng các phương tiện trực quan như:

- Sử dụng bản đồ Sách giáo khoa, Atlat địa lý

- Sử dụng tranh, ảnh Địa lý

- Sử dụng băng, đĩa hình

- Sử dụng biểu đồ, số liệu thống kê

VD: Khi dạy bài 17: “ Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hòa” giáo

viên sử dụng hình ảnh:

Ô nhiễm không khí và nguồn nước ở Hoa Kỳ

GV: Cho học sinh quan sát tranh và mô tả: Đây là hình ảnh khíthải của một khu công nghiệp ở Hoa Kỳ và đây là hậu quả của ô nhiễm

môi trường nước ở quốc gia này Vậy nguyên nhân nào dẫn đến ô nhiễm không khí và nguồn nước ở đới ôn hòa? Hậu quả của vấn đề này? Biện pháp hạn chể? Liên hệ tình trạng ô nhiễm ở địa phương em? (Khi học

sinh quan sát tranh và trả lời các câu hỏi các em đã phải vận dụng kiếnthức về môi trường và kiến thức của rất nhiều môn học như: môn sinh học, hóa học, môn công nghệ, môn Giáo dục công dân , giáo dục bảo

vệ môi trường )

Hay khi dạy bài 24: “Vùng Bắc Trung Bộ (tiếp theo)” để khai thác

về tình hình sản xuất lương thực của vùng, giáo viên có thể cho học sinhnhận xét biểu đồ và bảng số liệu để rút ra tình hình sản suất lương thực ởvùng Bắc Trung Bộ

Khi quan sát biểu đồ và bảng số liệu thống kê Để nhận xét được,học sinh cần vận dụng kiến thức của môn Toán học và nhiều môn học khác

Sau khi học sinh trả lời, giáo viên có thể chốt (Tích hợp với môn Toán học trong tính toán số liệu, với môn Tin học khi sử dụng hình ảnh, môn sinh học trong việc sử dụng giống cây trồng…): Nhìn vào biểu đồ vàbảng số liệu ta thấy: Nhìn chung lương thực có hạt bình quân theo đầungười ở Bắc Trung Bộ có tăng (trong 7 năm tăng thêm 98,2kg) nhưng vẫnluôn thấp hơn so với cả nước Mặc dù cũng áp dụng rất nhiều biện pháptrong nông nghiệp như thâm canh, xen canh, sử dụng giống mới nhưngnăng suất lúa của vùng vẫn thấp Vì thế, với 333,7kg/người thì Bắc Trung

Bộ vừa đủ ăn, không có phần dôi dư để xuất khẩu, nên vấn đề lương thựcvẫn là vấn đề quan tâm hàng đầu ở nơi đây

II.1.5.4 Phương pháp liên hệ thực tế

Giúp học sinh có sự liên hệ, gắn kết nội dung bài học với thực tếcuộc sống

Đây là một trong những phương pháp có vai trò cực kỳ quantrọng, bởi nó góp phần đưa nội dung của bài gắn với thực tiễn của cuộc

sống nên giúp các em dễ dàng tiếp nhận, hình dung và có những hànhđộng cụ thể, rõ ràng.

VD: Khi dạy: Bài 21: “ Đồng bằng sông Hồng (tiếp theo)” (SGK Địa

VD: Khi dạy: Bài 25 “Vùng Duyên hải Nam Trung Bộ” giáo viên

có thể cho học sinh liên hệ: Ở Duyên hải Nam Trung Bộ hiện tượng sa mạchóa đang ngày càng mở rộng Vậy hãy cho biết ở vùng Đồng bằng sông Hồng

có hiện tượng này không Nếu có thì nguyên nhân do đâu? Làm thế nào đểkhắc phục tình trạng này ? (Tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường đất đai)

II.1.5.5 Phương pháp hình thành biểu tượng địa lý

Giáo viên hướng dẫn cho học sinh quan sát một số sự vật, hiện tượnghoặc các sự vật hiện tượng các em quan sát được trong thực tế để rút ra cácnội dung kiến thức cơ bản (có liên quan đến nội dung các môn học hay nộidung Giáo dục bảo vệ môi trường)

VD: Khi dạy bài 13: “Môi trường đới ôn hòa” (SGK Địa lý 7) giáo

viên có thể cho học sinh quan sát 3 biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa và 3 bứctranh tiêu biểu cho 3 kiểu môi trường ở đới ôn hòa và yêu cầu học sinh pháthiện và phân biệt được đặc điểm cơ bản của 3 môi trường ôn đới hảidương, ôn đới lục địa, ven Địa Trung Hải

Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa ở Rừng lá rộng ở Tây Âu

Ôn đới hải dương

Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa ở Rừng lá kim ở Liên Bang Nga

Ôn đới lục địa

Biểu đồ nhiệt độ và lượng mưa

ở ven Địa Trung Hải

Rừng cây bụi gai ở ven Địa Trung

Hải ( Pháp)

II.1.5.6 Phương pháp hình thành mối quan hệ nhân quả.

Phương pháp này giúp học sinh phát hiện và thấy được mối quan hệgắn kết mật thiết của các yếu tố

VD: Khi dạy bài 22: “Hoạt động kinh tế của con người ở đới lạnh”

(SGK Địa lý 7) giáo viên có thể sử dụng sơ đồ quan hệ nhân quả như sau:

II.1.5.7 Phương pháp sàng lọc.

Tức là giáo viên đưa ra một số thông tin liên quan tới chủ đề của bàihọc Sau đó cho học sinh lựa chọn, sàng lọc lấy thông tin đúng Rồi giáoviên phân tích và làm rõ thông tin

VD: Khi dạy bài 27: “Thiên nhiên Châu Phi (tiếp theo)” giáo viên

cho học sinh quan sát các bức tranh 1,2,3,4,5 và cho biết: trong các bứctranh trên, bức tranh nào không phù hợp với các kiểu môi trường tự nhiên

Trái Đất

nóng lên

Lớp băng ở cực tan chảy càng nhiều

Nước biển dâng, diện tích các đảo bị thu hẹp, nhiều đảo bị nhấn chìm

Ảnh hưởng đến cuộc sống của con người

của Châu Phi Và bức tranh nào biểu thị cho kiểu môi trường chiếm diệntích lớn nhất ở Châu Phi?

Hình 1 Hình 2 Hình 3 Hình 4 Hình 5

II.1.5.8 Phương pháp hoạt động nhóm

Giáo viên chia lớp theo từng nhóm nhỏ Sau đó giao nhiệm vụ chotừng nhóm (Mỗi nhóm một nhiệm vụ, hoặc tất cả các nhóm cùng chungmột nhiệm vụ) Sau đó các nhóm báo cáo kết quả, nhận xét Giáo viên tổnghợp, nhận xét, chốt kiến thức

VD: Khi dạy bài 11: “Dân cư và đặc điểm kinh tế khu vực Nam

Á” ( SGK Địa lý 8), giáo viên có thể hoạt động nhóm ở phần cuối bài với

nội dung liên quan đến vấn đề bảo vệ môi trường và liên quan đến kiến

thức một số môn học như: Em hiểu như nào về cuộc cách mạng xanh, cách mạng trắng? Ý nghĩa của cuộc cách mạng này? (Học sinh có thể vận dụng

kiến thức của mình trong một số môn học để thảo luận và đưa ra đáp án.Sau đó giáo viên cũng vận dụng sự hiểu biết của mình về lịch sử phát triển của Ấn Độ, kiến thức trong môn sinh học, hóa học, công nghệ để chốtkiến thức cho học sinh)

II 1.5.9 Sử dụng trò chơi tạo hứng thú cho học sinh dễ tiếp cận với nội dung kiến thức các môn học khác và những vấn đề về môi trường

Giáo viên có thể sử dụng các trò chơi như: Đố vui, ô chữ bí ẩn, trò

đệm giáo viên có thể cho học sinh chơi trò chơi: Hiểu biết về môn Địa lý qua các môn học.

VD: Về trò chơi : “ Hiểu biết về môn Địa lý qua các môn học”.

Ở trò chơi này giáo viên sẽ chia lớp ra làm 3 đội chơi, sau đó cho cácđội bốc thăm trả lời câu hỏi- hệ thống câu hỏi liên quan tới môn Địa lý màcác em học tập và liên quan tới kiến thức các môn học khác hoặc kiến thức

về môi trường VD: Câu 1: Tình trạng tăng lượng khí CO2 do các nhà máy công nghiệp giúp ta liên tưởng tới vấn đề ô nhiễm cái gì, ở đới nào?

(Câu hỏi áp dụng cho học sinh lớp 7), hay câu 2: Để giải quyết nhu cầu về dinh dưỡng cho người dân, Ấn Độ đã tăng cường cuộc cách mạng nào? (Áp dụng cho học sinh khối 8)

VD: Khi dạy bài: “Thiên nhiên Châu Phi (tiết 1)” giáo viên cho

học sinh chơi trò ô chữ bí ẩn Với mỗi ô chữ khi học sinh mở ra sẽ khắc sâuthêm về hệ thống kiến thức của bài học

Câu1: Đây là hoang mạc nằm ở phía Nam Châu Phi?

Câu 2: Đây là hồ nước ngọt rộng nhất Châu Phi.

Câu 3: Đây là dãy núi ở Tây Bắc Châu Phi?

Câu 4: Là một loại khoáng sản có nhiều ở ven biển Bắc Phi?

Câu 5: Tên một sơn nguyên rộng lớn ở Đông Phi?

Câu 6: Đây là hoang mạc rộng lớn nhất ở Châu Phi?

Câu 7: Tên con sông dài nhất thế giới?

Ô cột dọc là “Châu Phi”

VD: Khi dạy bài 24: “Vùng Bắc Trung Bộ (tiếp)” giáo viên có thể

sử dụng trò chơi tiếp sức trong phần củng cố bài, chia lớp làm 3 đội và yêucầu: Ghi lại các giải pháp góp phần khắc phục khó khăn, thúc đẩy pháttriển các ngành kinh tế của vùng Bắc Trung Bộ (Trong trò chơi này họcsinh phải vận dụng rất nhiều kiến thức liên quan tới môi trường như: trồngrừng để chống biến đổi khí hậu, bảo vệ môi trường, phát huy truyền thống vànhững đức tính quý báu của người dân vùng Bắc Trung Bộ hay kiến thức cácmôn học như: môn Lịch sử (khắc phục khó khăn do chiến tranh), môn công nghệ: thâm canh, xen canh, tăng vụ thúc đẩy ngành nông nghiệp; môn sinh học, hóa học sử dụng giống cây trồng, vật nuôi có năng suất, hiệu quả cao, sửdụng các loại phân bón, thuốc trừ sâu có thành phần tự nhiên, môn Vật lý: ápdụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, các loại máy móc…)

II.1.5.10 Sử dụng phương pháp nêu gương

Để việc giáo dục bảo vệ môi trường có hiệu quả và để cho học sinh

có thêm hiểu biết về một số môn học khác thì giáo viên có thể sử dụngphương pháp nêu gương

Để phương pháp này có hiệu quả trước tiên người giáo viên phải làtấm gương sáng để học sinh noi theo như: có thái độ, hành động tích cựctrong việc bảo vệ môi trường tự nhiên và môi trường xã hội, có kiến thứchiểu biết rộng và chính xác về các môn học khác

Với phương pháp này, giáo viên cần tích cực sử dụng thường xuyên