Tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình và ý nghĩa của nó đối với xây dựng gia đình văn hóa ở Việt Nam hiện nay

Chương 2 Ý NGHĨA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY.. Ý nghĩa tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình đối với việc tiếp tục xây dựng và hoàn

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

**********************

NGUYỄN THỊ YẾN

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIA ĐÌNH VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ

Chuyên ngành: Triết học

Hà Nội – 2016

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

**********************

NGUYỄN THỊ YẾN

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIA ĐÌNH VÀ Ý NGHĨA CỦA NÓ ĐỐI VỚI XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA

Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Triết học

Mã số: 60 22 03 01

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Đỗ Thị Hòa Hới

Hà Nội – 2016

LỜI CẢM ƠN

Trước hết tôi xin chân thành cảm ơn các quý thầy, cô đã giảng dạy chương trình cao học Triết học của Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn; đồng thời tôi cũng xin cảm ơn các thầy, cô trong khoa Triết học đã tạo điều kiện giúp tôi có thể hoàn thành chương trình học của mình

Tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS Đỗ Thị Hòa Hới, người đã tận tình chỉ bảo, hướng dẫn tôi thực hiện luận văn này

Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn đến gia đình và bạn bè đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập

Mặc dù đã cố gắng rất nhiều Song luận văn vẫn còn một số hạn chế, thiếu sót Rất mong nhận được kiến đóng góp chân thành của quý các thầy, cô

và các bạn để luận văn của tôi được hoàn thiện hơn

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Yến

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực Những kết luận của luận văn chưa từng được công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Yến

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 3

3 Mục đích và nhiệm vụ của đề tài Error! Bookmark not defined

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn.Error! Bookmark not defined

6 Những đóng góp của luận văn Error! Bookmark not defined

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn Error! Bookmark not defined

8 Kết cấu của luận văn Error! Bookmark not defined Chương 1 KHÁI NIỆM GIA ĐÌNH VÀ TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIA ĐÌNH Error! Bookmark not defined 1.1 Khái lược về “gia đình” Error! Bookmark not defined

1.1.1 Khái niệm gia đình Error! Bookmark not defined 1.1.2 Khái lược về chức năng của gia đình Error! Bookmark not defined 1.1.3 Các quan hệ cơ bản của gia đình Error! Bookmark not defined

1.2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình.Error! Bookmark not defined

1.2.1 Cơ sở lý luận và thực tiễn của sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh

Error! Bookmark not defined

1.2.2 Nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình.Error! Bookmark not

defined

1.2.3 Tư tưởng Hồ Chí Minh về phụ nữ trong gia đình.Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 1 Error! Bookmark not defined

Chương 2 Ý NGHĨA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA Ở VIỆT NAM HIỆN NAY Error! Bookmark not defined 2.1 Một số vấn đề của việc xây dựng gia đình văn hóa Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

2.1.1 Tiêu chí để xây dựng gia đình văn hóa Error! Bookmark not defined

2.1.2 Các thành tựu và hạn chế của việc thực hiện xây dựng gia đình văn hóa

hiện nay Error! Bookmark not defined

2.1.3 Những tác nhân gây nên sự biến đổi của gia đình Việt Nam trong

giai đoan hiện nay Error! Bookmark not defined

2.2 Ý nghĩa tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình đối với việc tiếp tục xây dựng và hoàn thiện gia đình văn hóa ở Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

2.2.1 Tính tất yếu phải tiếp tục xây dựng và hoàn thiện gia đình văn hóa theo

tư tưởng Hồ Chí Minh ở Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

2.2.2 Ý nghĩa của những nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình đối với

xây dựng gia đình văn hóa ở Việt Nam hiện nay.Error! Bookmark not defined

2.2.3 Một số giải pháp tiếp tục xây dựng và hoàn thiện gia đình văn hóa theo

tư tưởng Hồ Chí Minh ở Việt Nam hiện nay Error! Bookmark not defined

Tiểu kết chương 2 Error! Bookmark not defined KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 5

1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trải dài trong tiến trình phát triển của lịch sử Việt Nam, gia đình luôn là nền tảng, nguồn nội lực quan trọng để phát triển đất nước, cho đến nay gia đình vẫn tiếp tục đảm nhận vai trò quan trọng đó Gia đình là nơi con người được sinh ra và lớn lên, được nuôi nấng, dạy bảo từ thủa lọt lòng mẹ, là nơi ta

ra đi và cũng là chốn ta sẽ quay về trên những nẻo đường đời gian khó Hạnh phúc hay bất hạnh lớn nhất của đời người thường bắt nguồn từ đây Gia đình

là một tế bào xã hội thu nhỏ, trong đó hiện diện đầy đủ các quan hệ xã hội như: quan hệ kinh tế, quan hệ giáo dục, quan hệ văn hóa, quan hệ tổ chức, v.v… Do đó, sức sống trường tồn của quốc gia, dân tộc phụ thuộc rất nhiều vào sức sống sự tồn tại và phát triển của mỗi gia đình Cho nên vấn đề này đã được Hồ Chí Minh quan tâm từ rất sớm và để lại những tư tưởng sâu sắc, rất đáng để nghiên cứu, học tập, kế thừa Hơn thế có thể nói gia đình là vấn đề quan trọng của mọi dân tộc và mọi thời đại Ngày nay những biến chuyển xã hội trong và ngoài nước đã và đang dội vào gia đình Việt Nam trên nhiều phương diện và đưa đến những hệ quả đa chiều Trong những năm gần đây, vấn đề gia đình nổi lên như một tiêu điểm trọng yếu được Đảng và Nhà nước quan tâm đặc biệt, thể hiện trong các chủ trương, chính sách cả ở tầm vĩ mô

và vi mô Từ sau đổi mới ở Việt Nam những biến chuyển kinh tế – xã hội đang tác động mạnh mẽ đến thiết chế gia đình, một thiết chế lâu đời, bền vững song cũng hết sức nhạy cảm với mọi biến động của xã hội đang đặt ra những vấn đề mới cần được giải quyết

Trong sự nghiệp đổi mới hiện nay, sự nghiệp công nghiệp hóa - hiện đại hóa và mở rộng giao lưu, hội nhập quốc tế ở nước ta với phát triển kinh tế thị trường đã đem lại nhiều thành tựu quan trọng, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho mọi gia đình, góp phần phát triển, nâng cao chất lượng cuộc sống ở các gia đình Song cần phải thấy rằng trong quá trình này cũng bộc lộ

2

nhiều yếu tố tác động tiêu cực không nhỏ đến xã hội nói chung và gia đình ở Việt Nam nói riêng Có thể nói, chưa bao giờ chúng ta phải đối mặt với nhiều vấn đề suy thoái đạo đức gia đình, về giáo dục nhân cách, gây bức xúc trong

dư luận như hiện nay Các giá trị đạo đức, lối sống, thuần phong mỹ tục tốt đẹp của gia đình Việt đang bị mai một Tình trạng bạo lực gia đình, vấn đề ly hôn, ngoại tình, sống thử, quan hệ tình dục trước hôn nhân, sự gắn kết lỏng lẻo giữa các thành viên trong gia đình… đã ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống, hạnh phúc gia đình và tác động tiêu cực đến xã hội Trước những biến động lớn lao đó của thực tiễn, đòi hỏi chúng ta phải có những nghiên cứu để chẩn chỉnh kịp thời tránh những hậu quả khôn lường, gây tổn thương sâu sắc đến đời sống vật chất, tinh thần cho mỗi gia đình Việt Nam, cũng như góp phần

ổn định trật tự xã hội đất nước Trong đó có việc tìm hiểu trở lại những giá trị trong tư tưởng Hồ Chí Minh và vận dụng sáng tạo chúng vào xây dựng đời sống gia đình hiện nay

Vấn đề gia đình đã được Hồ Chí Minh chú trọng từ rất sớm và đã được chú ý trong một số công trình nghiên cứu về Hồ Chí Minh và sự vận dụng tư tưởng của Người Tuy nhiên, cho đến nay số lượng các công trình chuyên khảo đi sâu vào chủ đề tư tưởng này còn chưa nhiều Thực trạng sự biến đổi

xã hội sau đổi mới đã tác động mạnh mẽ đến tế bào gia đình cả theo xu hướng tích cực, có xu hướng phức tạp, và có cả xu hướng không lành mạnh

Do đó, cần thiết phải tập trung tìm hiểu, nghiên cứu một cách có hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh để tiếp tục vận dụng nó nhằm xây dựng, hoàn thiện gia đình Việt Nam hiện nay

Từ những lý do nêu trên và tâm đắc với các ý nghĩa từ những lời dạy của Bác, với mong muốn góp phần tìm hiểu hệ thống hơn về những giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh để vận dụng vào giải quyết các vấn đề cấp bách của xây

dựng gia đình Việt Nam hiện nay, tôi lựa chọn đề tài “Tư tưởng Hồ Chí

Minh về gia đình và ý nghĩa của nó đối với xây dựng gia đình văn hóa ở

3

Việt Nam hiện nay” làm đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Triết học của

mình

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Cho đến nay, các vấn đề liên quan đến gia đình như xây dựng văn hóa gia đình, giáo dục đạo đức gia đình… đã được các nhà nghiên cứu, các học giả, các nhà báo, nhà văn, nhà thơ… quan tâm tìm hiểu, nghiên cứu Bằng nhiều cách tiếp cận lịch sử, văn hóa, báo chí ở những phạm vi khác nhau, mỗi công trình đưa ra những luận giải sâu sắc về vấn đề đó theo các góc độ chuyên biệt Qua tìm hiểu các tài liệu liên quan, chúng tôi bước đầu chia làm hai nhóm, nhóm 1 là: các tài liệu nghiên cứu về gia đình Việt Nam, gia đình văn hóa Việt Nam; nhóm 2 là: các tài liệu nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về gia đình Việt Nam và gia đình văn hóa mới

* Nhóm 1: Các tài liệu nghiên cứu về gia đình Việt Nam, gia đình văn

hóa Việt Nam

Trong số các tài liệu ở mảng này, đáng chú ý phải nhắc sách: “Vai trò gia đình trong việc xây dựng nhân cách con người Việt Nam”, của GS Lê Thi,

Nxb Phụ nữ, Hà Nội, 1997 Trong cuốn sách này tác giả với lối tiếp cận triết học xã hội đã nêu và phân tích vai trò gia đình trong sự hình thành nhân cách con người, đề xuất định hướng đối với vấn đề xã hội hóa một số chức năng gia đình Đặt sự phát triển, chức năng, giáo dục hình thành các mẫu con người qua các giai đoạn lịch sử trong gia đình Việt Nam Yêu cầu về nhiệm vụ của gia đình đối với sự hình thành nhân cách con người mới trong quá trình đổi mới đất nước hiện nay Trong đó tác giả còn đề xuất xây dựng các thiết chế xã hội khác là điều kiện đối với việc xây dựng con người như: tạo dựng sự hợp tác giữa gia đình, nhà trường và xã hội, sự hỗ trợ của nhà nước trong việc giáo dục, đào tạo con người của mỗi gia đình

Tiếp tục mở rộng hướng nghiên cứu trên, năm 2002, GS Lê Thi xuất bản

cuốn sách: “Gia đình Việt Nam trong bối cảnh đất nước đổi mới”, Nxb Khoa

4

học xã hội, Hà Nội Cuốn sách như tiêu đề được tác giả tập trung trình bày một số nghiên cứu dưới góc độ liên ngành triết học – xã hội học về tình hình biến đổi gia đình Việt Nam hiện nay, sự thay đổi các mối quan hệ giữa các thành viên gia đình trong bối cảnh đổi mới, đưa ra những vấn đề lý luận chung có tầm đường lối cho các chính sách của Đảng và Nhà nước cần được hoàn thiện, để cho việc xây dựng hạnh phúc gia đình, bình đẳng, tiến bộ ngày một hiệu quả đi vào cuộc sống

Làm rõ thêm vấn đề trên còn có tác giả Phạm Văn Viễn trong cuốn: “Gia đình và xã hội: Những vấn đề cần quan tâm”, Nxb Hải Phòng, 2006 Tác giả

đã tổng hợp một số vấn đề thực tiễn liên quan đến gia đình và xã hội cả trên phương diện thành tựu và hạn chế sau một thời gian đổi mới Tác giả nhìn nhận sâu sắc những thay đổi trong mối quan hệ giữa gia đình và xã hội trên một số vấn đề kỷ cương phép nước, về chính sách đại đoàn kết dân tộc, về dân chủ và tập trung, về kinh nghiệm ứng xử trong cuộc sống gia đình và xã hội

Tiếp cận sát hơn từ góc độ xã hội học trong cuốn: “Gia đình Việt Nam – quan hệ, quyền lực và xu hướng biến đổi”, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội,

2006 của nhóm tập thể nhiều tác giả, do Vũ Hào Quang chủ biên Cuốn sách tập hợp giới thiệu những báo cáo khoa học nghiên cứu về từng khía cạnh quan

hệ hôn nhân và gia đình Biến đổi các quan hệ và quyền lực trong gia đình; thực trạng thay đổi kết cấu gia đình Việt Nam hiện nay, cũng như sự thay đổi vai trò của các thành viên trong gia đình Mối quan hệ về mặt cấu trúc và chức năng của gia đình trong mối liên hệ có tính chất hệ thống trong xã hội đặt trong bối cảnh đất nước đổi mới

Tiếp cận từ góc độ triết học và đạo đức học, TS Nguyễn Thị Thọ viết

cuốn “Xây dựng đạo đức gia đình ở nước ta hiện nay”, Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội, 2011 Nội dung cuốn sách trình bày một số vấn đề lý luận chung

về đạo đức gia đình và đạo đức gia đình Việt Nam; tác giả khái quát sự tác

5

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Hà Thị Bắc (2015), Giáo dục đạo đức trong gia đình Việt Nam hiện nay,

Luận án tiến sĩ Triết học, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn,

Hà Nội

2 Hoàng Chí Bảo (2006), Văn hóa và con người Việt Nam trong tiến trình công nghiệp hóa hiện đại hóa theo tư tưởng Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị

Quốc gia, Hà Nội

3 Hoàng Chí Bảo (2009), Văn hóa đạo đức Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị

Quốc gia, Hà Nội

4 Hoàng Chí Bảo, Phạm Quang Nghị, Vũ Ngọc Khánh (2009), Tư tưởng

Hồ Chí Minh về đạo làm người, Nxb Hà Nội

5 Hoàng Chí Bảo, Trần Thị Minh Tuyết (2014), Góp phần tìm hiểu tư tưởng và đạo đức Hồ Chí Minh, Nxb Thông tin và Truyền thông, Hà Nội

6 Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (2011), Thông tư số 12/2011/TT-BVHTTDL ngày 10 tháng 10 năm 2011 quy định chi tiết về tiêu chuẩn, trình tự, thủ tục, hồ sơ công nhận danh hiệu “Gia đình văn hóa”, “Thôn văn hóa”, “Làng văn hóa”, “Ấp văn hóa”, “Bản văn hóa”, “Tổ dân phố văn hóa” và tương đương, Hà Nội

7 Đỗ Thị Bình, Lê Ngọc Văn, Nguyễn Linh Khiếu (2002), Gia đình Việt Nam và người phụ nữ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội

8 Trần Thị Chiên (2015), “Phụ nữ tham gia lãnh đạo ở Việt Nam hiện

nay‟‟, Tạp chí Khoa học xã hội Việt Nam (7), tr.71-76

9 Nguyễn Đức Chiện (2009), “Sinh viên sống chung trước hôn nhân tại các

thành phố lớn ở Việt Nam hiện nay: qua góc nhìn báo chí‟‟, Tạp chí Nghiên cứu gia đình & giới (4), tr.14-23

6

10 Doãn Thị Chín (2011), Ảnh hưởng của đạo đức Nho giáo đối với đạo

đức của người phụ nữ ở vùng nông thôn Việt Nam hiện nay, Luận án tiến

sĩ Triết học, Học viện Chính trị hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh

11 Nguyễn Hữu Công (2010), Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển con

người toàn diện, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

12 Đảng Cộng sản Việt Nam (2011), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ XI, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

13 Đảng Cộng sản Việt Nam (2016), Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc

lần thứ XII, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

14 Võ Nguyên Giáp (2007), Những vấn đề giáo dục hiện nay, quan điểm và

giải pháp, Nxb Tri thức, Hà Nội

15 Võ Nguyên Giáp (2007), “Đổi mới có tính cách mạng nền giáo dục và

đào tạo của nước nhà‟‟, Tạp chí Toàn cảnh sự kiện – dư luận (206),

tr.4-7

16 Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Tử Nên, Vũ Kỳ, Phùng Đăng Bách (2007),

Những mẩu chuyện về tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, Nxb Thông

Tấn, Hà Nội

17 Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Thiện Nhân, Hoàng Tụy…(2007), Những vấn

đề giáo dục hiện nay : quan điểm và giải pháp, Nxb Trí thức, Hà Nội

18 Võ Nguyên Giáp (2015), Thế giới còn thay đổi nhưng tư tưởng

Hồ Chí Minh sống mãi, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội

19 Nguyễn Thị Thu Hà (2015), “Nữ lãnh đạo và gia đình-một số biểu hiện

định kiến giới‟‟, Tạp chí Nghiên cứu gia đình & giới (3), tr.43-48

20 Nguyễn Thị Song Hà (2015), “Vai trò của gia đình trong thời kỳ công

nghiệp hóa hiện đại hóa và hội nhập hiện nay‟‟, Tạp chí Ngiên cứu gia

đình & giới (2), tr.3-11