Thứ tự ưu tiên thanh toán cho các chủ nợ theo pháp luật phá sản 2014

Một trong những hạn chế còn tồn tại của luật là trình tự, thứ tự ưu tiên thanh toán cho các chủ nợ khi doanh nghiệp, hợp tác xã bị tuyên bố phá sản còn chưa đầy đủ và phù hợp.. Chính vì

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

NGUYỄN HOÀNG LINH

THỨ TỰ ƢU TIÊN THANH TOÁN CHO CÁC CHỦ NỢ THEO PHÁP LUẬT PHÁ SẢN 2014

Chuyên ngành : Luật kinh tế

Mã số : 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS TS Nguyễn Đức Minh

Hà Nội - 2016

LỜI CÁM ƠN Trước tiên, tôi xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS TS Nguyễn Đức Minh – người

đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Qua đây, tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến toàn thể các thầy cô giáo, giảng viên của Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội – những người đã giảng dạy tôi trong những năm học vừa qua, giúp tôi có được vốn kiến thức như ngày hôm nay

Tôi cũng xin cảm ơn gia đình, người thân và bạn bè đã luôn quan tâm, động viên và giúp đỡ trong suốt quá trình hoàn thành luận văn

Xin chân thành cảm ơn!

Tác giả luận văn

Nguyễn Hoàng Linh

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu trong luận văn được trích dẫn theo nguồn đã công bố Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

MỞ ĐẦU 6

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỨ TỰ ƯU TIÊN THANH TOÁN TÀI SẢN CHO CÁC CHỦ NỢ TRONG THỦ TỤC PHÁ SẢN 11

1.1 Khái niệm thanh toán tài sản phá sản 11

1.2 Thủ tục thanh toán tài sản trong thủ tục phá sản 12

1.3 Chủ nợ - Chủ thể của quan hệ thanh toán tài sản phá sản 13

1.3.1 Khái niệm chủ nợ 13

1.3.2 Phân loại chủ nợ 15

1.4 Đối tượng và phạm vi thanh toán tài sản phá sản 19

1.5 Thứ tự ưu tiên trong thanh toán tài sản phá sản và căn cứ xác định 23

1.6 Mục đích, ý nghĩa, vai trò của việc xác định thứ tự ưu tiên trong thanh toán tài sản phá sản 24

1.6.1 Mục đích, ý nghĩa 24

1.6.2 Vai trò 24

Kết luận chương 1 Error! Bookmark not defined.

Chương 2: THỰC TRẠNG QUY ĐỊNH VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP

LUẬT PHÁ SẢN VỀ THỨ TỰ ƯU TIÊN THANH TOÁN CHO CÁC CHỦ NỢError! Bookmark not defined.

2.1 Thực trạng quy định về thứ tự ưu tiên thanh toán tài sản cho các chủ nợError! Bookmark not defined 2.1.1 Thực trạng quy định về đối tượng thanh toán Error! Bookmark not defined.

2.2 Thực trạng quy định về các biện pháp bảo toàn tài sảnError! Bookmark not defined.

2.2.1 Giao dịch vô hiệu Error! Bookmark not defined.

2.2.2 Tạm đình chỉ, đình chỉ thực hiện hợp đồng đang có hiệu lựcError! Bookmark not defined.

2.2.3 Áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời Error! Bookmark not defined.

2.3 Thực trạng quy định về chủ nợ Error! Bookmark not defined.

2.4 Thực trạng quy định về thứ tự thanh toán Error! Bookmark not defined.

2.5 Thực trạng quy định về thủ tục phân chia tài sản phá sảnError! Bookmark not defined.

2.5.1.Thủ tục tuyên bố phá sản Error! Bookmark not defined.

2.5.2 Thi hành quyết định tuyên bố phá sản Error! Bookmark not defined.

2.5.3 Phân chia tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã phá sảnError! Bookmark not defined.

2.5.4 Đình chỉ thi hành quyết định tuyên bố phá sản Error! Bookmark not defined.

2.6 Thứ tự ưu tiên thanh toán trong trường hợp phá sản tổ chức tín dụngError! Bookmark not defined.

2.7 Quan điểm hoàn thiện pháp luật phá sản về thứ tự ưu tiên thanh toán tài sản

cho các chủ nợ Error! Bookmark not defined.

2.7.1 Quy định của pháp luật phá sản về thứ tự ưu tiên thanh toán tài sản cho các

chủ nợ phải đáp ứng yêu cầu của thực tiễn Error! Bookmark not defined.

2.7.2 Quy định của pháp luật phá sản về thứ tự ưu tiên thanh toán tài sản cho các

chủ nợ phải dựa trên cơ sở hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật phá sảnError! Bookmark not defined 2.8 Giải pháp hoàn thiện pháp luật về thứ tự ưu tiên thanh toán tài sản cho các

chủ nợ Error! Bookmark not defined.

2.8.1 Về xử lý tài sản còn lại của doanh nghiệp bị phá sản nằm ở nước ngoàiError! Bookmark not defined.

2.8.2 Việc giải phóng nghĩa vụ trả nợ cho chủ doanh nghiệp tư nhân và các thành

viên hợp danh của công ty hợp danh Error! Bookmark not defined.

2.8.3 Về quyền lợi của người lao động khi phân chia tài sản phá sảnError! Bookmark not defined.

Kết luận chương 2 Error! Bookmark not defined.

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 27

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Phá sản là một hiện tượng tất yếu tồn tại trong nền kinh tế thị trường Phá sản tồn tại cùng cạnh tranh Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh càng gay gắt thì nguy cơ phá sản càng lớn Ở Việt Nam, phá sản xuất hiện từ đã lâu, nhưng phá sản thực sự được chú ý

và phản ánh đúng tính chất của nó kể từ khi chuyển sang nền kinh tế thị trường Trong thời kì kế hoạch hóa tập trung, có nhiều quan điểm cho rằng phá sản là một hiện tượng bất bình thường, thể hiện sự trì trệ và suy thoái của đời sống kinh tế xã hội và thường bị phủ nhận Khi có công ty, xí nghiệp làm ăn thua lỗ thì có cơ quan cấp trên bù lỗ bằng tiền ngân sách, đình chỉ hoạt động hoặc giải thể Sự chuyển đổi từ nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã làm thay đổi quan niệm về phá sản Luật phá sản năm 1993 và sau này được thay thế bằng luật phá sản năm

2004 đã phần nào thể hiện được vai trò là một trong những công cụ pháp lý quan trọng thúc đẩy sự phát triển kinh tế của Việt Nam trong việc cụ thể hóa những chính sách kinh

tế của nhà nước, tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp, hợp tác xã đang trong tình trạng sản xuất kinh doanh khó khăn, thua lỗ có cơ hội để rút khỏi thị trường một cách có trật tự, góp phần bảo đảm trật tự, an toàn xã hội, làm lành mạnh hóa nền kinh tế, thúc đẩy hoạt động sản xuất kinh doanh có hiệu quả hơn, thúc đẩy sự lưu thông vốn trong nền kinh

tế thị trường, thu hút đầu tư và tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh cho các nhà đầu

tư Pháp luật phá sản bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động và các chủ nợ cũng như lợi ích hợp pháp cho các doanh nghiệp mắc nợ Đồng thời pháp luật phá sản còn là công cụ răn đe, buộc các doanh nghiệp phải luôn tự hoàn thiện mình để tồn tại và phát triển

Tuy nhiên, theo tổng kết thi hành luật phá sản cho thấy, qua 9 năm thực hiện, với luật phá sản doanh nghiệp năm 1993, toàn ngành tòa án chỉ thụ lý 151 đơn yêu cầu tuyên bố phá sản doanh nghiệp, trong đó chỉ tuyên bố được 46 doanh nghiệp bị phá sản Với luật phá sản năm 2004, tòa án thụ lý tổng số 336 đơn yêu cầu tuyên bố phá sản, ra quyết định mở thủ tục phá sản 236 trường hợp, và cũng chỉ quyết đi ̣nh tuyên bố phá sản được 83 trường hợp Năm

2012, có 69.874 doanh nghiệp đăng ký, trong khi đó có 44.906 doanh nghiệp dừng hoạt

động và 9.355 doanh nghiệp giải thể Trong khi đó, qua tổng kết thi hành luật phá sản của

63 tòa án nhân dân cấp tỉnh thì có 49 tòa án có nhận đơn và giải quyết tổng số 336 đơn yêu cầu tuyên bố phá sản và 14 tòa án không nhâ ̣n đơn và giải quyết đơn yêu cầu tuyên bố phá sản gồm các tòa án: Cao Bằng, Bắc Ka ̣n, Điê ̣n Biên, Hà Giang, Hà Nam, Lào Cai, Ninh Thuận, Hòa Bình, Thái Nguyên, Bình Phước, Tuyên Quang, Hưng Yên, Kiên Giang, Lai Châu [5]

Thực tiễn áp dụng luật phá sản năm 2004 còn tồn tại một số vướng mắc và chưa đáp ứng được những yêu cầu đặt ra Một trong những hạn chế còn tồn tại của luật là trình

tự, thứ tự ưu tiên thanh toán cho các chủ nợ khi doanh nghiệp, hợp tác xã bị tuyên bố phá sản còn chưa đầy đủ và phù hợp Thực tiễn cho thấy việc giải quyết thanh toán tài sản còn lại của doanh nghiệp, hợp tác xã phá sản để phân chia cho các chủ nợ còn nhiều bất cập Qua số liệu các vụ việc phá sản của các tòa án trên toàn quốc nêu trên, chiếm số lượng không nhỏ các vụ việc phá sản chưa giải quyết được do có liên quan đến vấn đề thanh toán cho các chủ, điều đó đã dẫn đến hiệu quả áp dụng quy định luật phá sản năm 2004 vào thực tiễn không cao Chính vì vậy việc sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện các quy định trong luật phá sản về thanh lý tài sản, thứ tự ưu tiên thanh toán cho các chủ nợ là một trong những yêu cầu quan trọng đặt ra nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của các chủ thể

có liên quan, giúp cho vụ phá sản được giải quyết nhanh chóng, chính xác, qua đó nâng cao hiệu quả của luật phá sản Điều này đòi hỏi phải có sự nghiên cứu một cách toàn diện

về thủ tục này cả về lý luận cũng như thực tiễn hoạt động nhằm có sự đối chiếu, so sánh với pháp luật các nước, để thấy rõ được những ưu điểm cũng như bất cập trong các quy định của pháp luật và đưa ra những giải pháp cần thiết nhằm xây dựng những quy định hợp lý, đáp ứng yêu cầu thực thi luật phá sản ở nước ta Đây chính là lý do để tôi chọn đề

tài “Thứ tự ưu tiên thanh toán cho các chủ nợ theo pháp luật phá sản 2014”

2 Tổng quan tài liệu

Kể từ khi ban hành luật phá sản doanh nghiệp năm 1993 đến nay đã có rất nhiều công trình khoa học về phá sản cũng như pháp luật về phá sản nói chung do các nhà khoa học cũng như những người hoạt động về thực tiễn thực hiện

Nhìn chung các công trình trên thường chủ yếu tập trung vào việc phân tích, đánh giá các quy định về điều kiện, phạm vi và trình tự, thủ tục giải quyết vụ phá sản trong luật phá sản nói chung mà chưa có công trình nào nghiên cứu một cách đầy đủ, toàn diện và

có hệ thống về thủ tục, thứ tự thanh toán tài sản cho các chủ nợ, vì vậy nằm trong yêu cầu sửa đổi bổ sung các quy định của luật phá sản thì việc nghiên cứu đề tài này là rất cần thiết và bổ ích Có thể kể đến một số các công trình nghiên cứu như:

- Công trình nghiên cứu khoa học cấp Bộ của TS Nguyễn Văn Dũng về “Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc áp dụng các quy định của Luật phá sản về thủ tục phá sản” năm 2004;

- Luận án tiến sĩ “Hoàn thiện các quy định liên quan đến quản lý và thanh lý tài sản phá sản” của Nguyễn Thị Hồng Vân, được bảo vệ thành công tại khoa luật, Đại học quốc gia Hà Nội năm 2008 Đây là một công trình nghiên cứu rất chuyên sâu về các hạn chế, yếu kém trong các quy định của pháp luật có liên quan đến công tác quản lý và thanh

lý tài sản phá sản và tổ quản lý, thanh lý tài sản Như vậy, các nội dung khác của luật phá sản chưa được đề cập đến trong luận án này;

- Công trình nghiên cứu khoa học cấp Bộ “ Thực trạng pháp luật về phá sản và việc hoàn thiện môi trường pháp luật kinh doanh tại Việt Nam” của Bộ Tư pháp bảo vệ năm 2009

Ngoài ra, còn có nhiều bài viết, công trình nghiên cứu đăng trên các tạp chí, các báo cáo chuyên đề, hội thảo chuyên đề về phá sản và pháp luật về phá sản như:

- “Tài sản phá sản và phân chia tài sản của con nợ bị phá sản” của Hà Thị Thanh Bình, Tạp chí nghiên cứu lập pháp, số 5/2003;

- “Về thực trạng pháp luật phá sản Việt Nam hiện nay” của TS Dương Đăng Huệ, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 1/2003;

- “Phá sản doanh nghiệp - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn” của Nguyễn Tấn Hơn, Nhà xuất bản chính trị quốc gia, năm 2005

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích của luận văn là làm rõ thực trạng quy định của luật phá sản năm 2014 và các văn bản pháp luật hướng dẫn thi hành về thứ tự ưu tiên thanh toán cho các chủ nợ; từ

đó xây dựng luận cứ khoa học cho việc đưa ra các giải pháp hoàn thiện chế định pháp luật này Để đạt được mục đích đó, luận văn có nhiệm vụ:

- Làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về đối tượng và thứ tự ưu tiên thanh toán các khoản nợ khi doanh nghiệp, hợp tác xã mất khả năng thanh toán Mối quan hệ giữa thủ tục này với các thủ tục còn lại trong quá trình phá sản

- Nghiên cứu, đánh giá thực trạng của pháp luật phá sản hiện hành và các văn bản hướng dẫn thực hiện, chỉ ra những điểm đã đạt được và những khó khăn, vướng mắc cần tháo gỡ và giải quyết

- Đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật phá sản Việt Nam về đối tượng

và thứ tự ưu tiên thanh toán cho các chủ nợ

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: các quy định hiện hành của pháp luật phá sản về thứ tự ưu tiên thanh toán cho các chủ nợ và thực tiễn thực hiện chế định này

- Phạm vi nghiên cứu: từ khi luật phá sản năm 2014 có hiệu lực đến nay

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn được nghiên cứu theo phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lê Nin và một số phương pháp cụ thể như: Phân tích, so sánh, tổng hợp…để tìm ra những điểm đã đạt được và chưa đạt được pháp luật hiện hành

6 Tính mới và những đóng góp của đề tài

Hiện nay, mặc dù đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu pháp luật phá sản nhưng thường chỉ tập trung nghiên cứu một cách khái quát về trình tự, thủ tục giải quyết

yêu cầu tuyên bố phá sản doanh nghiệp Đề tài “Thứ tự ưu tiên thanh toán cho các chủ

nợ theo pháp luật phá sản 2014” nghiên cứu một vấn đề mang tính cụ thể hơn, và có ý

nghĩa rất quan trọng trong quá trình giải quyết yêu cầu thanh toán các tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã bị tuyên bố phá sản Trong khi pháp luật phá sản ở Việt Nam nói chung cũng như những quy định về thủ tục thanh lý tài sản nói riêng hiện nay đã có hiệu

lực nhưng thực tiễn đòi hỏi những kiến giải nhằm hoàn thiện và phát huy hơn nữa hiệu lực của nó Luận văn đạt được những điểm mới sau đây:

- Luận văn đưa ra khái niệm về thứ tự ưu tiên cho các chủ nợ khi thanh lý tài sản, các khoản nợ của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán dựa trên cơ sở phân tích các dấu hiệu pháp lý của thủ tục này, cũng như tham khảo có chọn lọc kinh nghiệp của các quốc gia trên thế giới có điều kiện kinh tế - xã hội tương đồng với Việt Nam

- Luận văn phân tích những nội dung của pháp luật về thứ tự thanh lý tài sản, các khoản nợ của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, đồng thời chỉ ra một số quy định còn hạn chế, bất cập trong các văn bản pháp luật hiện hành của nước ta

- Luận văn đã đánh giá thực trạng áp dụng các quy định về thứ tự ưu tiên thanh toán cho các chủ nợ, đồng thời đi sâu nghiên cứu những hạn chế, vướng mắc trong thực tiễn áp dung các quy định về thủ tục này, trên cơ sở đó tìm ra những nguyên nhân của thực trạng đó

- Luận văn đề ra một số định hướng cơ bản nhằm hoàn thiện các quy định pháp luật về thứ tự ưu tiên thanh toán, các khoản nợ của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán Đồng thời đề xuất, kiến nghị một số giải pháp cụ thể góp phần hoàn thiện các quy định của pháp luật về thứ tự ưu tiên thanh toán, các khoản nợ của doanh nghiệp mất khả năng thanh toán

7 Kết cấu của luận văn:

Ngoài lời nói đầu, mục lục, kết luận, và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu gồm 2 Chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận về thứ tự ưu tiên thanh toán tài sản cho các chủ

nợ trong thủ tục phá sản

Chương 2: Thực trạng quy định và giải pháp hoàn thiện pháp luật phá sản về thứ

tự ưu tiên thanh toán cho các chủ nợ

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỨ TỰ ƯU TIÊN THANH TOÁN TÀI

SẢN CHO CÁC CHỦ NỢ TRONG THỦ TỤC PHÁ SẢN

1.1 Khái niệm thanh toán tài sản phá sản

Khi phá sản, các doanh nghiệp, hợp tác xã thuộc đối tượng bị phá sản sẽ phải thực hiện hoạt động thanh lý tài sản của mình để thanh toán các khoản nợ cho các chủ nợ có bảo đảm, không có đảm bảo hoặc đảm bảo một phần thì mới có thể rút lui có trật tự khỏi thương trường

Có thể nhận thấy sự khác nhau giữa việc thanh lý các tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã phá sản với việc thanh toán tài sản cho các chủ nợ Theo đó, thanh lý có thể hiểu là bán tài sản nhằm thu về một khoản tiền hoặc hủy bỏ những tài sản cố định không dùng nữa, còn thanh toán là việc hoàn tất việc thực hiện một nghĩa vụ về tài sản của một chủ thể đối với chủ thể khác Ở trong một vụ việc phá sản, thanh toán tài sản phá sản được hiểu là việc thực hiện nghĩa vụ tài sản đối với các chủ thể có liên quan trong vụ việc phá sản

Thanh toán tài sản phá sản thực chất là việc doanh nghiệp, hợp tác xã phá sản thanh lý các tài sản còn lại của mình để thanh toán cho các chủ nợ của mình theo trình tự

và quy định của pháp luật phá sản Theo đó, việc thanh toán tài sản phá sản phải đảm bảo mọi nghĩa vụ về tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã phải được đề cập giải quyết khi doanh nghiệp, hợp tác xã bị tuyên bố phá sản, qua đó bảo vệ đầy đủ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan

Có thể thấy, thanh toán tài sản phá sản là một hoạt động đặc thù, chỉ phát sinh trong quan hệ phá sản Nó có những nét giống và khác so với hoạt động thanh toán trong giao dịch dân sự và thanh toán trong bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

- Điểm giống: Cả thanh toán tài sản phá sản, thanh toán trong giao dịch dân sự và thanh toán trong bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng đều là hoạt động nhằm mục đích thu về tiền hoặc các giá trị vật chất khác, và nó dùng để thực hiện các nghĩa vụ được giao kết giữa các bên

- Điểm khác:

+ Thanh toán tài sản phá sản, thanh toán trong giao dịch dân sự và thanh toán trong bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng được sử dụng trong các lĩnh vực khác nhau Thanh toán tài sản và sản được áp dụng trong quan hệ phá sản, còn thanh toán trong giao dịch dân sự và bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng được áp dụng trong quan hệ dân sự

+ Thanh toán tài sản phá sản là một hoạt động được áp dụng chỉ khi một doanh nghiệp bị tuyên bố phá sản và do chủ thể có thẩm quyền thực hiện theo quy định của Pháp luật, ở đây là thẩm phán, quản tài viên, doanh nghiệp quản lý, thanh lý tài sản

Thanh toán tài sản trong giao dịch dân sự được thực hiện do các chủ thể có nghĩa vụ thực hiện được quy định trong hợp đồng hoặc do hành vi pháp lí đơn phương gây ra Thanh toán tài sản trong bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do các chủ thể có trách nhiệm thực hiện do lỗi cố ý hoặc vô ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự nhân phẩm, tài sản hoặc lợi ích hợp pháp của cá nhân hoặc pháp nhân

1.2 Thủ tục thanh toán tài sản trong thủ tục phá sản

Thủ tục phá sản là một thủ tục tư pháp đặc biệt, một trong những dấu hiệu đặc biệt chính là cấu trúc đặc thù của thủ tục phá sản Nếu như tố tụng hình sự, tố tụng dân sự là một quá trình hoạt động của Tòa án và những người tham gia tố tụng hình thành từ những giai đoạn nối tiếp nhau, giai đoạn trước là nền tảng cho giai đoạn sau, giai đoạn sau kiểm tra tính hợp pháp, khắc phục những thiếu sót của giai đoạn trước thì thủ tục phá sản là một quá trình hoạt động có cấu trúc hoàn toàn khác Theo đó, thủ tục phá sản là một thủ tục lớn bao gồm nhiều thủ tục cấu thành (thủ tục nhỏ) và giữa những thủ tục cấu thành đó

có mối liên hệ với nhau theo những nguyên tắc khác nhau Tính thứ tự, nối tiếp nhau không phải là yếu tố bắt buộc giữa các thủ tục cấu thành

Theo luật phá sản 2014, thủ tục phá sản gồm hai thủ tục chính, đó là thủ tục phục hồi hoạt động kinh doanh và thủ tục tuyên bố phá sản

Trong các thủ tục này, thủ tục thanh toán các khoản nợ là thủ tục cuối cùng, kết thúc quy trình giải quyết một vụ việc phá sản Việc các chủ nợ có đòi được các khoản nợ của mình hay không phụ thuộc vào giai đoạn này của thủ tục phá sản

Thực chất của việc giải quyết phá sản là việc xử lý mối quan hệ về lợi ích tài sản giữa các chủ nợ với con nợ Về cơ bản, thứ tự thanh toán từ tài sản phá sản của con nợ được pháp luật các nước trên thế giới quy định như sau:

- Các chủ nợ được ưu tiên trên hết gồm: chủ nợ có bảo đảm

- Các chủ nợ được ưu tiên khác bao gồm tổ chức và cá nhân được hưởng các chi phí giải quyết phá sản; thuế, tiền công, tiền lương cho người lao động và các chi phí khác;

- Các chủ nợ được thanh toán theo tỷ lệ Thông thường, nhóm chủ nợ này bao gồm các chủ nợ không có đảm bảo của doanh nghiệp phá sản;

- Các chủ nợ được trả chậm, bao gồm người cho vay có thứ tự thanh toán sau cùng trong một hợp đồng vay hợp vốn (syndicated loan);

- Cổ đông của công ty cổ phần bị phá sản;

Giải quyết nợ theo thủ tục phá sản là việc giải quyết nợ một cách tập thể, sau khi phá sản thì quan hệ nợ giữa doanh nghiệp bị phá sản và tất cả các chủ nợ sẽ chấm dứt dù cho doanh nghiệp đó có hay không có đủ tài sản để thanh toán cho các khoản nợ Do đó, các chủ nợ nếu làm đơn yêu cầu giải quyết tuyên bố phá sản doanh nghiệp thì rất có khả năng là họ không thu hồi được nợ hoặc nếu có thu hồi được thì cũng chẳng đáng là bao vì tài sản của doanh nghiệp mắc nợ thường là còn rất ít mà chủ nợ thường lại rất đông, thêm vào đó tài sản còn lại của doanh nghiệp mắc nợ được thanh toán theo thứ tự ưu tiên nên

hy vọng được thanh toán rất mỏng manh Xuất phát từ bản chất đó của thủ tục phá sản nên theo suy nghĩ của các chủ nợ thì việc đòi nợ theo thủ tục phá sản là phương thức đòi

nợ kém hiệu quả nhất và chỉ được sử dụng trong trường hợp bất đắc dĩ, khi mà các biện pháp đòi nợ khác không đạt được hiệu quả Vì vậy, thông thường, các chủ nợ sau khi gửi giấy đòi nợ mà không được doanh nghiệp thanh toán thì họ sẽ tự mình tìm các biện pháp khác để thu hồi nợ mà không nộp đơn yêu cầu ngay Chính vì vậy cần có một cơ chế giải quyết thích hợp để đảm bảo quyền lợi của các chủ nợ trong quá trình giải quyết phá sản, khuyến khích các chủ nợ nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản.[1]

1.3 Chủ nợ - Chủ thể của quan hệ thanh toán tài sản phá sản

1.3.1 Khái niệm chủ nợ

Theo quy định tại khoản 3, điều 4 luật phá sản 2014, chủ nợ được định nghĩa là

“cá nhân, cơ quan, tổ chức có quyền yêu cầu doanh nghiệp, hợp tác xã thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ, bao gồm chủ nợ không có bảo đảm, chủ nợ có bảo đảm một phần và chủ nợ có bảo đảm”

Như vậy, khái niệm chủ nợ đã được xác định bởi quyền yêu cầu doanh nghiệp, hợp tác xã trả nợ, cách hiểu này đã bao hàm được cả những cá nhân, tổ chức có khoản nợ đối với doanh nghiệp, hợp tác xã phát sinh trước, trong và cả sau khi có quyết định mở thủ tục phá sản, tránh bỏ sót những chủ thể có quyền và nghĩa vụ liên quan

Có thể thấy, các chủ nợ là những người có quyền lợi bị ảnh hưởng nhiều nhất trong bất kì một vụ phá sản nào Bởi lẽ họ chính là các nhà đầu tư, quyền và lợi ích hợp pháp của họ bị ảnh hưởng nhiều nhất khi mà con nợ bị phá sản Chính điều này sẽ gây một tâm lý hoang mang cho những người đã, đang và sẽ đầu tư vào doanh nghiệp Do đó, chủ nợ được pháp luật quy định các quyền để họ có thể tham gia bảo vệ lợi ích của mình, tránh tâm lý mạnh ai nấy lo Về phía doanh nghiệp, phần lớn các doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản đều không có đủ tài sản để trả nợ, chính chủ doanh nghiệp cũng có nguy cơ mất toàn bộ tài sản đã đầu tư vào doanh nghiệp Chính vì thế mà họ cũng có tâm

lý chung là tìm cách tẩu tán tài sản của doanh nghiệp Trong nhiều trường hợp còn câu kết với một số chủ nợ hoặc người thứ ba nhằm trốn tránh các khoản nợ Khi đó, các chủ

nợ khác sẽ không hưởng được những quyền lợi mà đáng ra họ được nhận.[2]

Một trong những mục tiêu quan trọng mà pháp luật phá sản hướng đến là bảo vệ quyền và các lợi ích hợp pháp của các chủ nợ Về nguyên tắc, trong thủ tục phá sản, các chủ nợ đều bình đẳng với nhau về quyền và nghĩa vụ Tuy nhiên, tùy thuộc vào tính chất của các khoản nợ mà quyền lợi của các chủ nợ cũng khác nhau, từ đó sẽ dẫn đến vai trò của họ cũng khác nhau Việc phân loại chủ nợ có ý nghĩa rất quan trọng trong việc xác định vai trò cũng như trách nhiệm của từng loại chủ nợ ở mỗi giai đoạn tố tụng phá sản,

từ đó góp phần thúc đẩy việc giải quyết phá sản doanh nghiệp đạt được hiệu quả thiết thực Để phân loại các chủ nợ, cần dựa vào các tiêu chí nhất định, cụ thể là căn cứ vào tương quan giữa giá trị tài sản bảo đảm và giá trị khoản nợ, đây là tiêu chí mà luật phá sản 2014 đã dùng để phân loại chủ nợ, cơ sở phân loại theo tiêu chí này chính là sự xuất