Phân tích tác động của môi trường xã hội,đến hành vi con người ở tuổi trung niên

Đề bài : Phân tích tác động của môi trường xã hội,đến hành vi con người ở tuổi trung niên.Hành vi lệch chuẩn, hành vi bất thường ở tuổi trung niên.. Khái niệm về hành vi con người: Theo

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘING Đ I H C S PH M HÀ N IẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI ỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI Ư ẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI ỘI

KHOA CÔNG TÁC XÃ H I`ỘI

~~~~~~~~~~~~~~

BÀI TẬP MÔN HÀNH VI CON NGƯỜI VÀ MÔI

TRƯỜNG XÃ HỘI

1 2 3 4 5 6 7 8 9.

Đề bài : Phân tích tác động của môi trường xã hội,đến hành vi con người ở tuổi trung niên.

Hành vi lệch chuẩn, hành vi bất thường ở tuổi trung niên.

Ph n 1: Tác đ ng c a môi tr ần 1: Tác động của môi trường xã hội ộng của môi trường xã hội ủa môi trường xã hội ường xã hội ng xã h i ộng của môi trường xã hội

đ n hành vi ng ến hành vi người trung niên ường xã hội i trung niên

A.Những khái niệm cơ bản:

1 Khái niệm về hành vi con người:

Theo Từ điển Tiếng Việt: “Hành vi là toàn bộ phản ứng, cách cư xử

ra bên ngoài của một người trong hoàn cảnh cụ thể nhất định”

Theo Từ điển Tâm lí học của Mĩ: “Hành vi là một thuật ngữ khái quát nhằm chỉ các hoạt động, hành động, phản ứng, phản hồi, những

di chuyển, tiến trình có thể đo lường được của bất kì cá thể đơn lẻ nào.”

2 Môi trường xã hội:

2.1: Khái niệm môi trường:

Môi trường có thể được định nghĩa theo nghĩa hẹp hoặc rộng

Theo nghĩa hẹp thì môi trường tự nhiên bao gồm không khí, nước, đất,

mọi chất hữu cơ, vô cơ và các sinh vật sống

Theo nghĩa rộng, môi trường bao gồm cả môi trường tự nhiên và môi

trường kinh tế - xã hội (dân số, việc làm, thu nhập, hoạt động kinh tế, xây dựng, y

tế, giáo dục, liên kết cộng đồng )

Môi trường là tất cả những điều kiện tự nhiên, xã hội ảnh hưởng đến sự

sống Ở đó mọi sinh vật và con người đều phụ thuộc lẫn nhau, tác động ảnh hưởng đến một sinh vật hoặc một hệ xác định khác trong thế giới sống của nó

2.2 Phân loại môi trường:

- Môi trường tự nhiên liên quan đến địa lý, đai đai, khí hậu, đã ảnh

hưởng đến phương thức sống tại địa phương, đến phong tục tập quán, từ đó ảnh hưởng đến tâm lý, hành vi con người

-Môi trường xã hội là đối tượng hoạt động mà con người cần giao tiếp

tích cực với nó để tồn tại và phát triển Môi trường xã hội được xét trên 3 cấp độ: gia đình – nhà trường và xã hội

Môi trường xã hội có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến cuộc sống con người Nó được tạo lập xung quanh con người, chi phối đời sống con người, bảo đảm sự tồn tại và phát triển con người Trong mối quan hệ với môi trường xã hội, con người luôn tạo ra những tác động tích cực và tiêu cực Vấn đề môi trường xã hội có vị trí quan trọng trong quá trình tồn tại và phát triển của con người Môi trường xã hội cũng ảnh hưởng tới sự phát triển con người, ảnh hưởng tới cơ cấu và chức năng của cơ thể Nếu con người ít tiếp xúc với người xung quanh hoặc sống trong xã hội quá đơn điệu thì sẽ nghèo nàn về tâm lý, kém sự linh động Điều này

có nghĩa là con người vừa chịu sự tác động của quy luật sinh học, vừa chịu sự tác động của xã hội Đặc biệt ở lứa tuổi trung niên ở độ tuổi 40-60 được thể hiện rõ nét

B Tác động của môi trường xã hội đến hành vi con người ở tuổi trung niên:

1 Vĩ mô:

1.1: Hệ thống pháp luật:

- Về mặt tích cực, ở độ tuổi trung niên đa phần có nhận thức khá cao về hệ

thống pháp luật cộng với tâm lý suy nghĩ chín chắn nên ít có khả năng dẫn đến những hành vi tội phạm

- Về mặt tiêu cực, pháp luật Việt Nam còn nhiều kẽ hở, ở độ tuổi trung

niên thường có những mối quan hệ xã hội nhất định một số người sẽ lợi dụng những mối quan hệ đó để qua mặt pháp luật và thực hiện những hành vi vi phạm pháp luật trong công việc làm ăn như buôn bán và hoạt động sản xuất trái phép,…

- Người ở độ tuổi trung niên thường rất coi trọng văn hóa, truyền thống của gia

đình và đất nước Điều này phản ánh rất lớn trong tâm lí, cách suy nghĩ, hành động

và thói quen của người trung niên

- Người ở độ tuổi trung niên rất hay bị stress do áp lực từ nhiều phía Tuy nhiên ở nhiều địa phương, nơi sinh sống chưa có nhiều hoạt động giải trí, thể thao, câu lạc

bộ cộng đồng… phù hợp với lứa tuổi nên dễ nảy sinh những suy nghĩ, hành động tiêu cực như rượu chè, cờ bạc, lô đề, ngoại tình…

tưởng là được mọi người tin tưởng hoặc tư tưởng sắp sửa nghỉ hưu nên sẽ có thể có những hành vi sai lệch về đạo đức như nhận hối lộ, tham ô,…

- Công tác an ninh trật tự ở một số địa phương chưa thực sự tốt nên vẫn để xảy

ra các tình trạng phổ biến như cờ bạc, lô đề, mại dâm… gây ảnh hưởng xấu đến

xã hội mà đối tượng tham gia chủ yếu là người ở tuổi trung niên

Do vậy gia đình là một môi trường hình thành và ảnh hưởng rất lớn đôi khi có tính quyết định đến hành vi của con người.

- Trong gia đình, người ở độ tuổi trung niên thường có vai trò là ông bà, bố

mẹ Người trung niên là trụ cột về vật chất lẫn tinh thần cho thành viên còn lại Trong xã hội, họ là độ tuổi thành đạt nhất tạo ra nhiều của cải cho xã hội

- Khi cha mẹ đến tuổi trung niên thì con cái thường ở tuổi vị thành niên, cả cha mẹ và con cái đều trong gia đoạn khủng hoảng nên rất dễ nảy sinh mâu thuẫn khiến cho việc giao tiếp giữa họ với nhau gặp nhiều khó khăn Đây chính là lý do khiến cho việc xuất hiện hành vi lệch chuẩn ở tuổi trung niên

- Quan hệ vợ chồng đạt được sự hoà hợp cao, ít có mâu thuẫn, họ thường cân nhắc bình tĩnh hơn trước khi ly hôn Nhìn chung tình cảm với gia đình ở lứa tuổi này rất sâu sắc, tinh thần trách nhiệm đối với gia đình cao

2.2: Nhóm:

Ở giai đoạn tuổi trung niên, con người thường ít có khả năng tham gia nhiều

các hoạt động nhóm, cộng đồng do đặc trưng độ tuổi và công việc

Môi trường làm việc cũng giữ một vai trò quan trọng trong việc hình thành nên hành vi của người trung niên Đây cũng là một dạng của nhóm, cộng đồng có thể là phổ biến nhất và có ảnh hưởng nhất tới người trung niên.

Hầu như người trung niên có vai trò là trụ cột của gia đình về tài chính, họ chịu rất nhiều áp lực và bị ảnh hưởng từ môi trường làm việc Khối lượng công việc lớn và đòi hỏi nhiều yếu tố về năng lực, sáng tạo, sức lực tạocho con người nhiều sức ép, khiến họ bị stress Trong bất cứ môi trường làm việc nào cũng đều tồn tại ít nhiều sự ghen ghét, đố kị, ganh đua nhau, mâu thuẫn đôi khirất gay gắt Điều này làm người trung niên dễ cảm thấy khó chịu, bực tức đôi khi tâm trạng dẫn đến những hành vi không chủ đích Đôi khi là xung đột giữa cấp trên

và cấp dưới, nhiều người cảm thấy bất lực và bực tức

Tuy nhiên, một khi người trung niên có được một môi trường làm việc thoải mái, phù hợp là một điều kiện ảnh hưởng rất tích cực đến hành vi của họ

- Về cách đón nhận đối với thái độ cư xử của mọi người thì những người ở độ tuổi trung niên cũng cần có sự thích ứng với tuổi tác

Ví dụ: nếu những người xung quanh vẫn giữ thái độ cư xử với họ như một người trẻ tuổi, có thể họ sẽ cảm thấy bị xúc phạm Đối với một số người khác thì việc được cư xử một cách trịnh thượng như người lớn tuổi khiến họ phân vân và chưa muốn đón nhận

- Đây là độ tuổi ít tham gia các hoạt động xã hội, văn hóa, cộng đồng nhất do khối lượng công việc lớn, ít có thời gian dành cho các hoạt động văn hóa xã hội

- Mâu thuẫn giữa một bên là sự nghiệp của bản thân và bên kia là sự chăm sóc vun trồng cho sự nghiệp của con cái Xã hội ngày càng phát triển thì mâu thuẫn này ngày càng sâu sắc và không dễ giải quyết.

Ví dụ: Xã hội ngày xưa hay có quan niệm “con vua thì lại làm vua, con sãi ở chùa thì quét lá đa” tức là con cái sẽ được kế thừa sự nghiệp của cha mẹ Nhưng hiện nay, khi xã hội ngày càng bình đẳng, những người có năng lực sẽ nhận được quyền kế nhiệm vị trí của người trước chứ không nhất định là do con cái kế thừa

Và vấn đề tìm việc làm hiện nay là một vấn đề vô cùng cấp thiết, mà tất nhiên bậc cha mẹ nào cũng mong muốn cho con cái có một việc làm ổn định hơn là chạy theođam mê Từ đó rất có thể nảy sinh những bất đồng quan điểm không đáng có, dẫn đến những căng thẳng trong tâm lý của những bậc cha mẹ – những người tuổi trung niên

3.2: Hệ thống tâm lí:

- Xem hoạt động nghề nghiệp và giáo dục con cái là những điều có ý nghĩa vô

cùng quan trọng Sự thành đạt hay thất bại trong sự nghiệp và dạy bảo con cái ảnh hưởng rất lớn đến đời sống tâm lý của họ

- Ở giai đoạn đầu của tuổi trung niên, con người thường hay có biểu hiện tâm lí

bị khủng hoảng, hay mất ngủ, trằn trọc, hay chán chường

- Có rất nhiều mâu thuẫn trong tâm lí Mâu thuẫn giữa một bên là sự nghiệp củabản thân và bên kia là sự chăm sóc, vun trồng cho sự nghiệp của con cái Xã hộingày càng phát triển thì mâu thuẫn này ngày càng sâu sắc và không dễ giải quyết

- Ý thức rõ về tuổi tác và sức khoẻ của mình với cảm nhận thời gian đã trôi qua,tương lai không còn dài Nếu người xung quanh vẫn giữ cách cư xử với họ như một người trẻ tuổi họ cảm thấy bị xúc phạm, nhưng nếu được cư xử một cách trịnh thượng như người lớn tuổi họ phân vân chưa muốn đón nhận Vì vậy, ở họ

có thay đổi cần có để thích ứng với tuổi tác:

Đánh giá cao sự khôn ngoan, thay vì sức lực của cơ thể

Giao tiếp có tính cách xã hội thay vì giới tính

Uyển chuyển trong tình cảm thay vì sống khô cằn

Uyển chuyển trong tư tưởng thay vì cứng nhắc trong khuôn khổ cũ

- Người trung niên thường có rất nhiều mâu thuẫn trong tâm lí dễ gây khủng hoảng Tuy nhiên khi đã qua giai đoạn khủng hoảng họ sẽ tập trung sức lực cho lao động sáng tạo Có thể khẳng định đây là giai đoạn chín của tài năng con người

Ví dụ phân tích: Ảnh hưởng của một số yếu tố trong mô hình hệ thống vĩ

mô, trung mô, vi mô lên hành vi ngoại tình ở đàn ông tuổi trung niên.

 Hệ thống văn hóa, xã hội:

- Do tư tưởng cũ “trai 5 thê 7 thiếp”

- Sự du nhập của nền văn hóa phương Tây: tự do, sống thoáng, tự do ngoại tình,

…

- Hệ thống văn hóa đồi trụy trên phương tiện truyền thông cho mọi lứa tuổi

- Do ảnh hưởng của văn hóa, truyền thống về chuẩn mực đạo đức, phẩm hạnh của người phụ nữ, khi đàn ông ngoại tình thì dễ dàng được phụ nữ bao dung, tha thứ…

- Khi vợ mang thai và sau khi sinh, 1 số người nghĩ rằng quan hệ không tốt cho sứckhỏe của mẹ và con nên tránh quan hệ tình dục

- Phát hiện vợ ngoại tình nên chồng bồ bịch để trả đũa

- Người vợ sau khi sinh không còn xinh đẹp được như trước đây

~ Từ phía gia đình chồng:

- Một số gia đình, bố mẹ chồng thành kiến với con dâu, luôn cho con trai là nhất dẫn đến cảnh chồng bị kẹt giữa mẹ và vợ.

- Con cái hư hỏng, dễ gây tranh cãi, đỗ lỗi lẫn nhau giữa các cặp vợ chồng

Sống trong môi trường có bạn bè, đồng nghiệp đều đi ngoại tình, có bồ nhí,…

- Một số người đàn ông thành đạt cho rằng “ Chuẩn mực mới của đàn ông thành đạt bao bây giờ là vừa chu đáo với gia đình, vừa hạnh phúc với nhân tình.”

- Ở môi trường làm việc,có 1 số phụ nữ cố tình theo đuổi mặc dù biết họ đã có gia đình vì nhiều lí do: vì tiền, chức danh, tình yêu…

 Hệ thống vi mô:

~ Hệ thống sinh học: Mặc dù tuổi này ham muốn giảm nhưng vẫn còn…

~ Hệ thống tâm lí:

-Không hài lòng với cuộc sống chăn gối

- Kết hôn không tình yêu hoặc có tình yêu nhưng trong quá trình chung sống xảy ranhiều mâu thuẫn, tranh cãi…

-Muốn li hôn nhưng bị ràng buộc bởi con gái, pháp luật

- Mất niềm tin trong cuộc sống, cảm thấy bất lực, không làm được gì cho vợ nên ngoại tình để giảm áp lực trong lòng

-Do “ anh hùng khó qua ải mỹ nhân” “tình yêu công sở”, “ lửa gần rơm lâu ngày cũng bén” trong 1 phút nông nổi, không kìm được lòng,

- Đàn ông bị kích thích từ bạn bè, khát vọng chinh phục “cái mới”

Ph n 2: ần 1: Tác động của môi trường xã hội Hành vi l ch chu n, hành vi b t ệch chuẩn, hành vi bất ẩn, hành vi bất ất

th ường xã hội ng tu i trung niên ở tuổi trung niên ổi trung niên.

Theo Từ điển Tiếng Việt (1992) của Viện Khoa Học Xã hội Việt Nam, hành vi

là “toàn bộ nói chung những phản ứng, cách cư xử biểu hiện ra ngoài của một người trong hoàn cảnh cụ thể nhất định”

Theo Collins Dictionary Sociology (3rd edition, 2000, Nhà Xuất bản Harper Collins), hành vi (behavior) cũng có nghĩa như Từ điển Tiếng Việt nói trên Tuy nhiên, Collins Dictionary cho thêm ý nghĩa tâm lý học của hành vi là: “sự đáp trả bên ngoài có thể thấy được của một động vật hay con người với kích thích môi trường” Hành vi có tính cách sinh học này (công thức S-R = Stimulus – Response

= kích thích – đáp trả) làm nên nền tảng cho thuyết “chủ nghĩa hành vi”

(behaviorism) trong tâm lý học với tên tuổi nổi bật của nhà tâm lý học B.F Skinner (1904-1990)

Từ đó, “hành vi được hiểu như là một yếu tố mang tính xã hội và được hình thành trong quá trình hoạt động sống và giao tiếp xã hội Mọi ứng xử của con người đều có những nguyên tắc nhất định, đối với mỗi cá nhân trong từng thời điểm, từng hoàn cảnh, cần có những hành vi ứng xử phù hợp Không thể có cách ứng xử chung cho tất cả mọi người, nó tuỳ thuộc vào từng hoàn cảnh, tâm trạng, mục đích sẽ có những hành vi, cách ứng xử khác nhau”

sở yêu cầu chung của cộng đồng, các cá nhân trong cộng đồng phải tuân theo Những cá nhân trong cộng đồng có hành vi khác với các khuôn mẫu và chuẩn mực

đó thì được coi là hành vi lệch chuẩn

Các hành vi lệch chuẩn là hành động có mục đích, thường xuất hiện trong môi trường tâm lý xã hội, gia đình bất lợi bao gồm những mối quan hệ gia đình không hòa hợp hoặc thất bại trong học tập, công việc, tình yêu, cuộc sống,… Tuy nhiên, theo ý nghĩa xã hội học, sai lệch là một hành vi xã hội, nó bao hàm sự phản ứng của một số người chủ chốt đối với hành vi của những người khác đi kèm theo một loại trừng phạt nào đó, như phản đối, tẩy chay, cầm tù hay hành quyết

Hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội là một hiện thực đã dạng và phức tạp Nó tồn tại ở mọi nơi, trong các giai đoạn phát triển của loài người Đặc biệt, ở giai đoạn diễn ra những biến đổi xã hội sâu sắc thì hành vi sai lệch chuẩn mực ngày càng phát triển, Nó phong phú hơn về biểu hiện, phức tạp hơn về nguyên nhân, gây

ra những tổn thất nặng nề hơn cho xã hội, khó khăn về phương thứ khắc phục

Có thể hiểu hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội chính là những hành vi, là hành vi lệch chuẩn, hành vi không được xã hội chấp nhận Vậy hành vi sai lệch chuẩn mực

xã hội là bất cứ hành vi nào không phù hợp với sự mong đợi của một nhóm hoặc của xã hội Nói cách khác, hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội, hay còn gọi là hành

vi lệch chuẩn là hành vi chệch khỏi các quy tắc chuẩn mực của một nhóm hay của

xã hội Hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội có tính chất tương đối về văn hóa và lịchsử Chúng rất phong phú và đa dạng Tùy vào các tiêu chí khác nhau mà mỗi tác giả có sự phân chia hành vi thành các loại khác nhau

Phân loại hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội.

- Thứ nhất, căn cứ vào nội dung, tính chất của các chuẩn mực xã hội bị xâm

hại gồm có hành vi sai lệch tích cực và hành vi sai lệch tiêu cực.

Hành vi sai lệch tích cực là những hành vi có thể là cố ý hoặc vô ý, vi phạm,

phá vỡ hiệu lực của các chuẩn mực xã hội đã lạc hậu, lỗi thời, không còn phù hợp với thực tế xã hội

Ví dụ: quy định của nhà nước ta là cấm đốt pháo trái phép vào đêm giao thừa làquy định trái với chuẩn mực xã hội đã có từ lâu đời Nhưng nó là hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội tích cực vì nó đã phá vỡ hiệu lực của chuẩn mực xã hôi đã lạc

hậu, lỗi thời Quy định cấm đốt pháo trái phép này đã không những tiết kiệm được tiền bạc của nhà nước và nhân dân mà còn hạn chế được những tai nạn đáng tiếc

do đốt pháo gây ra Chính vì vậy, quy định của nhà nước ta được sự đồng tình ủng

hộ của đại đa số nhân dân

Hành vi sai lệch tiêu cực là những hành vi cố ý hoặc vô ý vi phạm, phá vỡ hiệu

lực, sự tác động của những chuẩn mực xã hội phù hợp, tiến bộ, đang phổ biến, thịnh hành và được thừa nhận rộng rãi

Ví dụ: vụ án loạn luân ở Lâm Đồng, ngày 17/6/2011, cơ quan cảnh sát điều tra công an thị xã Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng đã khởi tố và bắt giam Đỗ Thanh Hà vì hành vi” giao cấu với trẻ em”, với 7 lần giao cấu với con gái chưa đủ 12 tuổi của mình

- Thứ hai, căn cứ vào thái độ tâm lý chủ quan của người thực hiện, hành vi

sai lệch gồm có: hành vi sai lệch thụ động và hành vi sai lệch chủ động.

Hành vi sai lệch chủ động: là những hành vi có ý thức, có tính toán, cố ý( trực

tiếp hay gián tiếp) vi phạm phá vỡ hiệu lực của các chuẩn mực xã hội đó đã lạc hậu, lỗi thời hay còn đang tiến bộ (Ví dụ: hành vi quan hệ tình dục trước hôn nhâncủa các bạn trẻ, đặc biệt là các bạn gái đã phá vỡ chuẩn mực xã hội, quan niệm về trinh tiết của người phụ nữ Việt Nam cũng như người Á Đông.)

Hành vi sai lệch thụ động: là hành vi vô tình, vô ý, không mong muốn vi phạm,

phá vỡ tính ổn định, sự tác động của các chuẩn mực xã hội ( Ví dụ: A và B là hai anh em ruột nhưng bị thất lạc Khi A và B đến tuổi kết hôn, họ lấy nhau làm vợ chồng Nhưng khi sinh con thì con của họ bị tật nguyền, nhiều bệnh tật Một thời gian sau, họ phát hiện mình là anh em ruột thịt, Như vậy, hành vi A lấy B là hành

vi vô tình phá vỡ tính ổn định của chuẩn mực xã hội, là hành vi loạn luân.)

Một số ví dụ khác:

- Rất nhiều người ở tuổi trung niên có hành vi ngoại tình với đồng nghiệp,

người giúp việc, phụ nữ bồ bịch với thanh niên trẻ…

- Bảo mẫu hành hạ học sinh nhỏ tuổi.