Giáo dục đạo đức hồ chí minh cho cán bộ, đảng viên theo tiếp cận dựa vào cộng đồng tại trung tâm BDCT TP móng cái, tỉnh quảng ninh

7 Chương 1: Cơ sở lí luận của giáo dục Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh dựa vào cộng đồng cho cán bộ, đảng viên tại Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị Thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh.. Đổi m

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

- -

ĐẶNG THỊ THÚY

GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH THEO TIẾP CẬN DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG CHO CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN TẠI TRUNG TÂM BỒI DƯỠNG CHÍNH TRỊ

THÀNH PHỐ MÓNG CÁI, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, NĂM 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

- -

ĐẶNG THỊ THÚY

GIÁO DỤC TƯ TƯỞNG ĐẠO ĐỨC HỒ CHÍ MINH THEO TIẾP CẬN DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG CHO CÁN BỘ, ĐẢNG VIÊN TẠI TRUNG TÂM BỒI DƯỠNG CHÍNH TRỊ

THÀNH PHỐ MÓNG CÁI, TỈNH QUẢNG NINH

Chuyên ngành: Giáo dục và phát triển cộng đồng

Mã số: Thí điểm

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Giảng viên hướng dẫn : TS PHẠM QUANG TIỆP

HÀ NỘI, NĂM 2017

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 4

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

5 Phạm vi nghiên cứu 4

6 Giả thuyết khoa học 5

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Cấu trúc của đề tài nghiên cứu 6

NỘI DUNG 7

Chương 1: Cơ sở lí luận của giáo dục Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh dựa vào cộng đồng cho cán bộ, đảng viên tại Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị Thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh 7

1.1 Khái quát những nghiên cứu về Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh và vấn đề giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cho cán bộ, đảng viên 7

1.1.1 Những nghiên cứu về Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh 7

1.1.2 Những nghiên cứu về giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho đối tượng cán bộ, đảng viên 9

1.2 Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh 11

1.2.1 Một số khái niệm 11

1.2.2 Nguồn gốc hình thành và phát triển Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh 18

1.2.3 Nội dung chủ yếu của Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh 20

1.3 Đặc điểm của đội ngũ cán bộ, đảng viên cấp huyện và những yêu cầu về đạo đức của họ trong giai đoạn hiện nay 28

1.3.1 Đặc điểm của đội ngũ cán bộ, đảng viên cấp huyện 28

1.3.2 Những yêu cầu của việc giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho cán bộ,

đảng viên trong giai đoạn hiện nay 29

1.4 Tiếp cận giáo dục dựa vào cộng đồng 30

1.4.1 Khái niệm cộng đồng 30

1.4.3 Đặc trưng của giáo dục dựa vào cộng đồng 33

1.4.4 Nguyên tắc giáo dục dựa vào cộng đồng 34

1.5 Tiếp cận giáo dục dựa vào cộng đồng trong giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cho đội ngũ cán bộ đảng viên cấp huyện 35

1.5.1 Mục tiêu giáo dục 35

1.5.2 Nội dung giáo dục 36

1.5.3 Phương pháp giáo dục 37

Chương 2: Thực trạng giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho cán bộ, đảng viên tại Trung tâm BDCT Thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh 40

2.1 Những đặc điểm nổi bật của Đảng bộ Thành phố Móng Cái tác động đến quá trình giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh 40

2.2 Khái quát về Trung tâm BDCT Thành phố Móng Cái 47

2.2.1 Đặc điểm, tình hình chung 47

2.2.2 Chức năng, nhiệm vụ 47

2.2.3 Thực trạng tổ chức bộ máy và hiệu quả hoạt động của bộ máy 48

2.2.4 Đặc điểm đội ngũ cán bộ, giảng viên và học viên của Trung tâm 49

2.2.5 Thực trạng cơ sở vật chất và kinh phí hoạt động 54

2.3 Thực trạng công tác giáo dục về đạo đức Hồ Chí Minh tại Trung tâm Bồi dưỡng chính trị Thành phố Móng Cái 56

2.3.1 Thực trạng nhận thức của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, giảng viên Trung tâm Bồi dưỡng chính trị Thành phố Móng Cái về công tác giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh 56

2.3.2 Thực trạng công tác giáo dục về đạo đức Hồ Chí Minh tại Trung tâm

Bồi dưỡng chính trị Thành phố Móng Cái 57

Chương 3: Biện pháp giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh theo tiếp cận dựa vào cộng đồng cho cán bộ, đảng viên tại Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh 61

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 61

3.1.1 Đảm bảo tính thống nhất về tư tưởng chính trị 61

3.1.2 Đảm bảo sự kết hợp trong giáo dục đạo đức cách mạng 61

3.1.3 Đảm bảo khai thác được thế mạnh, kinh nghiệm học viên 62

3.1.4 Đảm bảo huy động được sức mạnh của cộng đồng trong giáo dục tư tưởng đạo đức cho cán bộ, đảng viên 63

3.1.5 Đảm bảo phù hợp với điều kiện thực tiễn của Thành phố Móng Cái và của Trung tâm BDCT Thành phố 63

3.2 Một số biện pháp cụ thể 64

3.2.1 Đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ, đảng viên theo hướng kết hợp hoạt động học tập tại trung tâm với hoạt động học tập tại cộng đồng 64

3.2.2 Nâng cao hiệu quả của quá trình tự giáo dục, tự giác rèn luyện đạo đức cách mạng của cán bộ đảng viên tại cộng đồng, thông qua các hoạt động thực tiễn trong cộng đồng 76

3.2.3 Đổi mới công tác kiểm tra, đánh giá trong giáo dục đạo Hồ Chí Minh cho cán bộ, đảng viên tại trung tâm gắn liền với nâng cao hiệu lực quản lý, kiểm tra, giám sát của cấp ủy đảng, các tổ chức chính trị - xã hội, các cơ quan chức năng đối với quá trình tu dưỡng, rèn luyện đạo đức của cán bộ, đảng viên 83

3.2.4 Đẩy mạnh dân chủ hóa, phát huy vai trò cộng đồng dân cư và vai trò của dư luận xã hội đối với quá trình tu dưỡng, rèn luyện đạo đức lối sống

của cán bộ, đảng viên 87

3.2.5 Tổ chức hội thảo khoa học về đạo đức Hồ Chí Minh 93

3.2.6 Xây dựng và thực hiện chương trình truyền thông hướng tới cộng đồng về học tập, làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh 95

3.2.7 Huy động các nguồn lực từ cộng đồng, xã hội đầu tư cho quá trình giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho cán bộ đảng viên tại Trung tâm 96

3.3 Khảo nghiệm 100

3.3.1 Mục đích khảo nghiệm 100

3.3.2 Nội dung khảo nghiệm 100

3.3.3 Đối tượng khảo nghiệm 102

3.3.4 Phương pháp khảo nghiệm 102

3.3.5 Tiến hành khảo nghiệm 102

KẾT LUẬN 108

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 110 PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1: Các biện pháp khảo nghiệm 101

Bảng 3.2: Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp 103

Bảng 3.3: Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp 104

Bảng 3.4:Tổng hợp ý kiến của chuyên gia, nhà nghiên cứu 105

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này

là trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác Tôi cũng xin cam đoan rằng các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc

Tác giả

LỜI CÁM ƠN

Đề tài “Giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho cán bộ, đảng viên theo tiếp cận dựa vào cộng đồng tại Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị tại Thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh” là một đề tài khá mới mẻ Trên cơ sở lý

luận, vốn kiến thức và kinh nghiệm qua quá trình công tác bản thân cùng với

sự hướng dẫn tận tình của thầy, cô, sự giúp đỡ của bạn, đồng nghiệp tôi đã hoàn thành luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn quý thầy, cô đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu, xin trân trọng cảm ơn TS Phạm Quang Tiệp đã giúp đỡ tôi nghiên cứu thành công luận văn này Xin cảm ơn

Sở GD&ĐT Quảng Ninh, Lãnh đạo Thành ủy, UBND thành phố Móng Cái, Lãnh đạo Phòng GD&ĐT thành phố Móng Cái, Ban giám hiệu, giáo viên các trường mầm non của thành phố Móng Cái, các đồng nghiệp bạn bè, gia đình…đã giúp đỡ động viên tạo điều kiện cho tôi học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Mặc dù đã rất cố gắng, song chắc chắn trong luận văn vẫn còn nhiều hạn chế, tôi rất mong nhận được ý góp ý để luận văn được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn

Tác giả

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xác định: Chủ nghĩa Mác – Lênin và Tư tưởng Hồ Chí Minh

là nền tảng, kim chỉ nam cho mọi hành động cách mạng của Đảng Chính nhờ

đó mà Đảng đã lãnh đạo nhân dân ta giành được thắng lợi thần kỳ trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ cũng như giành được những thành tựu to lớn trong công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc trong thời

kỳ hòa bình, đặc biệt là giai đoạn 30 năm đổi mới vừa qua

Trong giai đoạn hiện nay, trước yêu cầu ngày càng cao của công cuộc đổi mới, đẩy mạnh CNH - HĐH đất nước và hội nhập quốc tế, trước diễn biến phức tạp của tình hình thế giới và khu vực; tác động mạnh của mặt trái cơ chế thị trường, mở cửa, hội nhập quốc tế; các thế lực thù địch tăng cường xuyên tạc, phá hoại chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, gây hoang mang, dao động, giảm sút lòng tin vào chế độ, vào đường lối của Đảng và nhiều biểu hiện tiêu cực khác Trong đó, nghiêm trọng hơn cả là xuất hiện tình trạng suy thoái về đạo đức lối sống của một bộ phận không nhỏ cán bộ đảng viên Nghị

quyết Trung ương 4 Khóa XI của Đảng còn chỉ rõ: “Một bộ phận cán bộ, đảng viên thiếu tu dưỡng, rèn luyện, giảm sút ý chí chiến đấu, quên đi trách nhiệm, bổn phận trước Đảng, trước nhân dân, thiếu bản lĩnh, lập trường trước sự tác động tiêu cực từ đời sống xã hội, để cho cái xấu xâm nhập, lấn át cái tốt, để cho chủ nghĩa cá nhân chi phối bản thân” [21, tr.2] Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII tiếp tục nhận định: “sự suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống dẫn tới "tự diễn biến", "tự chuyển hóa" chỉ là một bước ngắn, thậm chí rất ngắn, nguy hiểm khôn lường, có thể dẫn tới tiếp tay hoặc

cấu kết với các thế lực xấu, thù địch, phản bội lại lý tưởng và sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc” [22, tr.2]

Tình trạng suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống đã tác động rất lớn đến sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ta hiện nay: “Nó làm giảm sút vai trò lãnh đạocủa Đảng, làm tổn thương tình cảm và suy giảm niềm tin của nhân dân đối với Đảng, là một nguy cơ trực tiếp đe dọa sự tồn vong của Đảng và chế độ” [22, tr.3]

Chính vì thế, trong giai đoạn này, công tác giáo dục, bồi dưỡng lý luận chính trị, đặc biệt là giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ đảng viên là một vấn đề cấp thiết hơn bao giờ hết

Một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao năng lực và sức chiến đấu của Đảng, đồng thời ngăn chặn và đẩy lùi sự suy thoái về đạo đức, lối sống trong trong Đảng nói riêng và xã hội hiện nay nói chung chính là phải thực hiện tốt việc giáo dục đạo đức cách mạng mà cốt lõi của nó là Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh Đây cũng chính là một trong những nội dung quan trọng trong chương trình giảng dạy của các Trung Bồi dưỡng chính trị cấp huyện, trong đó có Trung tâm Bồi dưỡng chính trị Thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh

Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị Thành phố Móng Cái có chức năng nhiệm vụ cơ bản là tổ chức các chương trình giáo dục, bồi dưỡng lý luận chính trị và tập huấn nghiệp vụ cho cán bộ, đảng viên cơ sở - những người là gốc của mọi công việc, trực tiếp điều hành hoạt động của bộ máy chính quyền

cơ sở và thường xuyên tiếp xúc, tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện tốt chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách pháp luật của nhà nước Nhiệm vụ này chỉ có thể thực hiện tốt khi hoạt động của các Trung tâm Bồi dưỡng chính trị được đổi mới theo hướng tích cực, hiệu quả, trong đó quan

trọng nhất là việc đổi mới phương pháp, hình thức phù hợp với đối tượng giáo dục và yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới

Tuy nhiên, thực tế hiện nay, công tác giáo dục LLCT nói chung trong

đó có việc giáo dục Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh tại Trung tâm chủ yếu được thực hiện theo chương trình, kế hoạch được ấn định sẵn của cấp trên Hình thức giảng dạy chủ yếu là lên lớp thuyết trình nên dễ gây nhàm chán, chưa gắn lý luận với thực tiễn, chưa phát huy tối đa được năng lực, kinh ngiệm của người học, chưa huy động được nhiều nguồn lực cộng đồng tham gia vào công tác giáo dục LLCT nói chung và giáo dục Tư tưởng đạo đức HCM nói riêng Từ đó dẫn đến hiệu quả, chất lượng giáo dục chưa cao, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu mà thực tiễn đặt ra

Với tất cả những lý do trên, tôi chọn và thực hiện đề tài nghiên cứu

“Giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho cán bộ, đảng viên theo tiếp cận dựa vào cộng đồng tại Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị tại Thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh” nhằm góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả việc

Giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh nói riêng và công tác giáo dục, bồi dưỡng LLCT cho cán bộ đảng viên nói chung, giúp họ có thêm nhiều kiến thức lý luận và thực tiễn, nhận thức đầy đủ về vị trí của vấn đề đạo đức, đồng thời thường xuyên tự giác, nỗ lực học tập, rèn luyện, tu dưỡng đạo đức theo tư tưởng, tấm gương Bác Hồ vĩ đại, từ đó nâng cao bản lĩnh chính trị và đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất biện pháp giáo dục Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cho cán

bộ, đảng viên theo tiếp cận dựa vào cộng đồng, nhằm góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác bồi dưỡng lí luận chính trị tại Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị Thành phố Móng Cái – Tỉnh Quảng Ninh

3 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động bồi dưỡng Lý luận chính trị tại trung tâm Bồi dưỡng Chính trị Thành phố Móng Cái, Tỉnh Quảng Ninh

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Hoạt động giáo dục về Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cho cán bộ, đảng viên tại Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị Thành phố Móng Cái – Tỉnh Quảng Ninh thông qua các hoạt động thực tiễn tại cộng đồng

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Nghiên cứu cơ sở lí luận của giáo dục về Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh tại các trung tâm Bồi dưỡng Chính trị

4.2 Nghiên cứu thực trạng giáo dục Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh tại Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị Móng Cái, Tỉnh Quảng Ninh

4.3 Đề xuất biện pháp giáo dục về Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cho cán bộ đảng viên tại Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị Móng Cái, Tỉnh Quảng Ninh theo tiếp cận dựa vào cộng đồng

4.4 Tiến hành khảo nghiệm nhằm bước đầu đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất trong đề tài nghiên cứu

6 Giả thuyết khoa học

Nếu các biện pháp giáo dục Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh nói riêng, giáo dục lý luận chính trị nói chung kết hợp hài hòa giữa lý luận và thực tiễn, khai thác thác, huy động được các nguồn lực của cộng đồng trong giáo dục, bồi dưỡng người học thì có thể nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác giáo dục lý luận chính trị nói chung, giáo dục Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh nói riêng cho người học, đáp ứng yêu cầu công tác giáo dục tư tưởng chính trị phục vụ công cuộc xây dựng và bảo vệ thể chế, đất nước trong bối cảnh hội nhập, toàn cầu hóa mạnh mẽ giai đoạn hiện nay

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận

Nghiên cứu tài liệu có liên quan tới đề tài nghiên cứu, tiến hành phân tích, tổng hợp, đánh giá, khái quát hóa để xây dựng khung lí thuyết cho đề tài

7.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động giáo dục tại Trung tâm thông qua dự giờ của giảng viên, hoạt động học tập của học viên và các hoạt động thường xuyên khác

- Phương pháp điều tra, khảo sát bằng phiếu hỏi:

+ Sử dụng phiếu hỏi để điều tra, khảo sát ý kiến đánh giá của người học, của cán bộ, giảng viên về tính khả thi, hiệu quả của các giải pháp được

đề xuất

- Phương pháp phỏng vấn: Tác giả trực tiếp phỏng vấn cán bộ quản lý, giảng viên và chuyên gia về sự cần thiết, sự hợp lý và tính khả thi của các giải pháp được đưa ra trong đề tài

- Phương pháp xử lí số liệu bằng thống kê toán học: Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu thu thập được thông qua khảo sát để

từ đó rút ra những kết luận phù hợp

- Phương pháp thử nghiệm: Thực hiện thử nghiệm một số giải pháp giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh theo tiếp cận dựa vào cộng đồng để kiểm tra, khẳng định tính khả thi và hiệu quả của các giải pháp đó

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Thực hiện việc rút kinh nghiệm

từ thực tiễn công tác của bản thân, đồng nghiệp, của các nhà quản lý và từ các cuộc hội thảo chuyên đề liên quan đến vấn đề được đề cập trong đề tài

8 Cấu trúc của đề tài nghiên cứu

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,

đề tài nghiên cứu được cấu trúc thành 3 chương sau đây:

Chương 1: Cơ sở lý luận của giáo dục Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh dựa vào cộng đồng cho cán bộ, đảng viên tại các trung tâm bồi dưỡng chính trị

Chương 2: Thực trạng giáo dục Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh dựa vào cộng đồng cho cán bộ, đảng viên tại Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị Thành phố Móng Cái, Tỉnh Quảng Ninh

Chương 3: Biện pháp giáo dục Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh dựa vào cộng đồng cho cán bộ, đảng viên tại Trung tâm Bồi dưỡng Chính trị Móng Cái, Tỉnh Quảng Ninh

NỘI DUNG Chương 1: Cơ sở lí luận của giáo dục Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh dựa vào cộng đồng cho cán bộ, đảng viên tại Trung tâm Bồi dưỡng Chính

trị Thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh

1.1 Khái quát những nghiên cứu về Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh và vấn đề giáo dục tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cho cán bộ, đảng viên

1.1.1 Những nghiên cứu về Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

Hồ Chí Minh - nhà tư tưởng dân tộc, lãnh tụ thiên tài vô cùng kính yêu của Đảng ta, của nhân dân và của cả dân tộc ta Người đã làm rạng rỡ dân tộc

ta, nhân dân ta và non sông đất nước ta Dưới ngọn cờ vinh quang mà Người phất lên, một kỷ nguyên mới trong lịch sử tiến hoá của dân tộc Việt Nam đã được mở ra: kỷ nguyên độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội Tư tưởng và lý luận cách mạng của Người để lại cho dân tộc ta và nhân loại là một di sản vô cùng quý giá Thế giới vần xoay và biến đổi, song tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn trường tồn, được kế thừa và vươn mãi lên tầm cao mới

Từ bình diện thế giới, nhiều chính khách, nhiều nhà nghiên cứu về tư tưởng, về triết học, về lịch sử… ở nước ngoài đã sớm nhìn nhận và khẳng định, Hồ Chí Minh là một nhà tư tưởng lỗi lạc, một nhà lý luận cách mạng độc đáo, đặc sắc

Trước đây, việc nghiên cứu và tuyên truyền về Hồ Chí Minh trên góc độ một hệ tư tưởng, một học thuyết cách mạng hầu như chưa được xác định rõ rệt Nhưng trong những năm gần đây, do hoàn cảnh thế giới có nhiều biến động lớn,

hệ thống chính trị - xã hội của Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông Âu sụp đổ nhanh chóng, do nhu cầu giữ vững sự ổn định tình hình kinh tế - xã hội của nước ta và sự đổi mới tư duy do Đại hội Đảng lần thứ VI vạch ra, đặc biệt từ khi Đại hội lần thứ VII của Đảng khẳng định “Đảng lấy chủ nghĩa Mác-Lênin và

tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động” [15, tr.2]., công tác nghiên cứu và tuyên truyền về tư tưởng Hồ Chí Minh mới được khẳng định, được xúc tiến mạnh mẽ

Các nhà nghiên cứu trong nước và những đồng chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết nhiều tác phẩm về Tư tưởng Hồ Chí Minh như:

- Tìm hiểu một số vấn đề trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh (1982) do Lê Mậu Hãn chủ biên;

- Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh (1993) của tập thể tác giả Viện Hồ Chí Minh;

- Thế giới còn đổi thay nhưng tư tưởng Hồ Chí sống mãi (1991),

- Về tư tưởng Hồ Chí Minh (1993),

- Tư tưởng Hồ Chí Minh quá trình hình thành và phát triển (1993),

- Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam (1997) của Võ Nguyên Giáp;

- Những nhận thức cơ bản về tư tưởng Hồ Chí Minh (1998) của Phạm Văn Đồng;

- Sự hình thành về căn bản tư tưởng Hồ Chí Minh (1997) của Trần Văn Giàu;

- Từ tư duy truyền thống đến tư tưởng Hồ Chí Minh (1998) của Hoàng Tùng Trong tất cả những nghiên cứu đó, nội dung về Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là một vấn đề quan trọng được đề cập và nghiên cứu chuyên sâu với tư cách là một bộ phận quan trọng trong toàn bộ hệ thống Tư tưởng của Người

Đặc biệt trong những năm gần đây, các giáo trình, chuyên đề về Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh được biên soạn, giảng dạy trong các trường đại học, các chương trình bồi dưỡng dành cho cán bộ, đảng viên ngày càng nhiều, thường xuyên

1.1.2 Những nghiên cứu về giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho đối tượng cán bộ, đảng viên

Tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống là nền tảng và động lực tinh thần

để phát triển xã hội Đạo đức là gốc của mỗi con người Ngay từ khi mới ra đời, Đảng ta đã ý thức sâu sắc về vai trò đặc biệt quan trọng của tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của đảng viên cũng như của toàn xã hội đối với sự phát triển của cách mạng Việt Nam Vì vậy, Đảng luôn quan tâm đến công tác giáo dục, xây dựng tư tưởng chính trị, đạo đức cách mạng, lối sống nhân văn cho cán bộ, đảng viên và toàn xã hội

Cũng xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của từng thời kỳ cách mạng, việc giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho cán bộ đảng viên luôn dành được chú trọng nghiên cứu của các chuyên gia, các học giả, cán bộ quản lý, học viên nhiều chuyên ngành liên quan Các công trình nghiên cứu đã cho ta thấy rõ hơn, cụ thể hơn về hệ thống lý luận, quan điểm của Bác dù những quan điểm

ấy không tập trung trong một tác phẩm đạo đức lớn mà nằm trong nhiều bài viết, bài phát biểu diễn đạt rất cô đọng, hàm xúc, giản dị phù hợp với nhiều tầng lớp nhân dân Việt Nam mà Người từng nói, viết Các công trình nghiên cứu, ở các góc nhìn đa chiều khác nhau, cũng đã chỉ ra sự cần thiết, thực trạng

và giải pháp khác nhau nhằm thực hiện hiệu quả việc giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho đối tượng là cán bộ, đảng viên

Có thể kể đến các công trình nghiên cứu về nội dung này như sau:

- "Tư tưởng Hồ Chí Minh với việc giáo dục đạo đức cán bộ đảng viên hiện nay", Đề tài cấp Bộ, Học viện CTQG Hồ Chí Minh (2003) do TS Hoàng

Trang làm chủ biên Đề tài phân tích rõ tư tưởng nhân văn của Chủ tịch Hồ Chí minh và vận dụng trong công tác giáo dục đội ngũ cnas bộ đảng viên hiện nay

- "Tư tưởng Hồ Chí Minh về rèn luyện đạo đức cán bộ đảng viên",

Phạm Quốc Thành, Nxb CTQG, Hà Nội, 2004 Tác giải tập trung làm rõ nội dung, nguyên tắc, cách thức và đề ra một số giải pháp quan trọng đối với việc rèn luyện đạo đức cách mạng cho cán bộ đảng viên

- "Hồ Chí Minh về đạo đức cách mạng", Nxb Sự thật, Hà Nội, 1976

- "Chủ tịch Hồ Chí Minh với vấn đề đạo đức cách mạng", Nxb Thông

tin lý luận, Hà Nội, 1986

- "Nâng cao đạo đức cách mạng theo gương Bác Hồ vĩ đại", Tạp chí

Cộng sản, 2011

- "Tư tưởng đạo đức cách mạng - truyền thống, dân tộc, nhân loại", Vũ

Khiêu (chủ biên), Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1993

- "Hồ Chí Minh với vấn đề đạo đức cán bộ", Đức Vượng, Nxb CTQG,

Hà Nội, 1995

* Một số bài viết liên quan:

- Phòng, chống suy thoái về tư tưởng, chính trị, đạo đức, lối sống của cán bộ, đảng viên là một yêu cầu bức thiết hiện nay (PGS, TS - Tạp chí Cộng sản - 2012)

- Vận dụng tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh vào việc giáo dục Đảng viên trẻ trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước (Nguyễn Thị Quỳnh Giang - Viện Khoa học tổ chức nhà nước - Bộ Nội vụ - 2011)

- Nâng cao khả năng tự rèn luyện của cán bộ, công chức trong hoạt động thực tiễn (Đỗ Văn Lừng - Khoa Lý luận Mác – Lênin)

- Ngăn chặn, đẩy lùi những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong tổ chức và của cán bộ, đảng viên (TS Trần Duy Hưng – Tạp chí Cộng sản - 2016)

* Một số luận văn thạc sỹ có liên quan đến đề tài:

- "Vấn đề xây dựng đạo đức cho cán bộ cơ sở trong điều kiện KTTT ở Việt Nam hiện nay (qua thực tế tỉnh Thái Bình)", Đặng Thanh Giang, Luận

lý Các tác giả cũng thống nhất khi luận giải việc giáo dục đạo đức nói chung

và giáo dục đạo đức cách mạng nói riêng phải trên cơ sở môi trường kinh tế, văn hoá xã hội nhất định Những vấn đề lý luận của các công trình trên có giá trị khoa học và ý nghĩa thực tiễn nhất định, là tài liệu vô cùng quý báu, bổ ích cho tiến trình nghiên cứu của luận văn này Các nhóm giải pháp mà các đề tài, các công trình nghiên cứu đưa ra rất thiết thực và khẳng định tính hiệu quả trong thực thi

Tuy nhiên, vẫn chưa thấy có đề tài nào đề cập đến các nhóm giải pháp giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh theo tiếp cận dựa vào cộng đồng, trong khi việc giáo dục theo tiếp cận cộng đồng đang trở thành xu thế, yêu cầu và đang dần khẳng định hiệu quả của nó ở các lĩnh vực giáo dục khác

Danh từ đạo đức bắt nguồn từ tiếng La tinh là Mos - lề thói (morolia) - nghĩa là có liên quan với lề thói, đạo nghĩa Còn luân lý được xem như đồng nghĩa với đạo đức có gốc từ tiếng Hy Lạp là ethicos - lề thói, tập tục [1, tr.12] Khi nói đến đạo đức là nói đến lề thói và tập tục, biểu hiện mối quan hệ nhất định giữa người với người trong sự giao tiếp với nhau hàng ngày

Với thế giới quan duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, dựa trên sự kế thừa có chọn lọc những quan niệm về đạo đức trước đó, đồng thời đặt nền tảng khoa học cho một nền đạo đức mới - đạo đức cộng sản chủ nghĩa, quan điểm mác xít cho rằng: đạo đức là sản phẩm của điều kiện kinh tế - xã hội, trong đó nhân tố quy định đạo đức là các quan hệ kinh tế, lợi ích là cái chi phối trực tiếp, là cơ sở khách quan của đạo đức, " lợi ích hiểu một cách đúng đắn là nguyên tắc của toàn bộ đạo đức" Dưới góc độ nhận thức luận, đạo đức là một hiện tượng tinh thần, một hình thái đặc biệt của ý thức xã hội,

là tính thứ hai so với tồn tại xã hội Tính chất đặc biệt của đạo đức thể hiện trong quá trình hình thành các quy tắc đạo đức, đó là do sự thừa nhận của số đông trong xã hội hay sự thừa nhận của một giai cấp nhất định [1, tr.18]

Dưới góc độ chức năng, đạo đức điều chỉnh hành vi của con người bằng những chuẩn mực và quy tắc đạo đức theo yêu cầu của xã hội Mục đích

là nhằm đảm bảo lợi ích chung của xã hội hay lợi ích cơ bản của giai cấp đã

đề ra chuẩn mực, quy tắc đạo đức ấy Với tư cách là một hình thái ý thức xã hội, đạo đức có chức năng nhận thức thông qua sự phản ánh tồn tại xã hội Qua đó đem lại tri thức, ý thức đạo đức cho chủ thể, hình thành đạo đức cá nhân và trở thành cơ sở để cá nhân điều chỉnh hành vi, hiện thực hoá đạo đức Với chức năng giáo dục, đạo đức giúp cho con người hình thành những quan điểm, nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực cơ bản để đánh giá hành động đạo đức

xã hội và những hành vi đạo đức của bản thân mỗi con người

Như vậy, "Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những

nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực xã hội, nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau và quan hệ với xã hội, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội" [1, tr.8]

* Đạo đức cách mạng

Trong quá trình xây dựng CNXH, đạo đức mới của giai cấp vô sản ngày càng trở thành đạo đức chung của nhân dân Và trong tương lai trở thành đạo đức chung của nhân loại là đạo đức cộng sản sau khi đã qua giai đoạn trung gian của nó là đạo đức XHCN, đạo đức cách mạng

Đạo đức cách mạng là nền đạo đức tích tụ nhiều giá trị đạo đức truyền thống dân tộc và đạo đức nhân loại Để nhấn mạnh vai trò nhân tố tinh thần của đạo đức mới góp phần vào thắng lợi của cách mạng XHCN; để phù hợp với thực tiễn cách mạng Việt Nam; trong luận văn này chủ yếu sử dụng khái

niệm "đạo đức cách mạng" theo quan điểm của chủ tịch Hồ Chí Minh "Đạo đức cách mạng" theo Chủ tịch Hồ Chí Minh là đạo đức mới - đạo đức cộng sản chủ nghĩa ở Việt Nam

Đạo đức cách mạng Việt Nam được hình thành, phát triển gắn liền với thực tiễn cách mạng Việt Nam Do đó, giữa đạo đức cách mạng với các kiểu đạo đức trước đây có sự khác nhau căn bản, được thể hiện ở chỗ:

Thứ nhất, đạo đức cách mạng mang tính cách mạng và khoa học

Đạo đức cách mạng là đạo đức phản ánh lợi ích cơ bản của giai cấp công nhân, mang bản chất giai cấp công nhân, giai cấp có sứ mệnh lịch sử lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi đến thắng lợi trong cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, dân chủ và đi lên CNXH Mục tiêu lý tưởng đó phù hợp với quy luật vận động phát triển của lịch sử xã hội, đồng thời phù hợp với quy luật tiến bộ của đạo đức nhân loại, vì nó hướng tới mục tiêu giải phóng triệt để

con người khỏi sự áp bức bất công trong xã hội C.Mác đã từng nhấn mạnh:

"phải lật đổ tất cả những quan hệ biến con người thành một sinh vật bị làm nhục, bị nô dịch, bị bỏ rơi, bị khinh rẻ" [10, tr.581]

Ở mỗi thời kỳ, giai đoạn khác nhau của cách mạng, trên cơ sở những nguyên tắc cơ bản của đạo đức cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta

đã bổ sung, phát triển những nội dung cụ thể

Thứ hai, đạo đức cách mạng ra đời từ thực tiễn, nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn đấu tranh giành độc lập dân tộc, đưa đất nước đi lên chủ nghĩa

xã hội Vì vậy, đạo đức cách mạng là đạo đức mang tính thực tiễn có chức năng chỉ đạo hành vi, cải tạo xã hội

Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: "Làm cách mạng để cải tạo xã hội

cũ thành xã hội mới là một sự nghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc đấu tranh rất phức tạp, lâu dài, gian khổ Sức

có mạnh mới gánh được nặng và đi được xa Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn thành được nhiệm vụ vẻ vang" [3,

tr.282-293]

Như vậy, đạo đức cách mạng chính là cơ sở đảm bảo cho hoạt động

"cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới" của người cách mạng Chức năng chỉ đạo hành vi trong hoạt động cải tạo xã hội của đạo đức cách mạng là một đặc trưng cơ bản để phân biệt với đạo đức duy tâm, tôn giáo và đạo đức của các giai cấp thống trị bóc lột đã có trong lịch sử

Tính thực tiễn của đạo đức cách mạng là "công cụ phá hoại xã hội cũ của

kẻ bóc lột, và đoàn kết toàn thể quần chúng lao động chung quanh giai cấp vô sản

là người sáng lập ra xã hội mới của người cộng sản" [10, tr.369-371]

Thứ ba, đạo đức cách mạng là sự thống nhất hữu cơ giữa phẩm chất chính trị và phẩm chất đạo đức

Sự thống nhất giữa phẩm chất chính trị và phẩm chất đạo đức bắt nguồn từ nhiệm vụ giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp Hồ Chí Minh đã

coi đạo đức cách mạng là gốc, là nền tảng của người cách mạng: "Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân" [4, tr.252-253]

Theo góc độ giá trị - nhân cách, thì đạo đức cách mạng là hệ thống những phẩm chất đạo đức tạo nên nền tảng nhân cách, cùng với năng lực là hai yếu tố

cơ bản tạo lập nên phẩm giá của người cán bộ cách mạng Giá trị nhân cách của người cán bộ cách mạng được thể hiện qua thái độ, hành vi đối với Đảng, đối với

Tổ quốc, đối với cách mạng, đối với nhân dân, đối với đồng chí, đối với gia đình, đối với bản thân và đối với kẻ thù - đó là suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng tận trung với nước, tận hiếu với dân, ra sức phấn đấu để thực hiện mục tiêu của Đảng, hết lòng phục vụ giai cấp công nhân và nhân dân lao động Đạo đức cách mạng còn đóng vai trò là động lực bên trong thôi thúc người cán

bộ không ngừng phấn đấu nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn cách mạng

Đạo đức cách mạng ở Việt Nam do Hồ Chí Minh khởi xướng và cùng Đảng ta xây dựng, bồi dưỡng cho các thế hệ cách mạng nước ta Xét về tính giai cấp và mục đích, nó thống nhất với đạo đức của giai cấp vô sản, đạo đức cộng sản mà C.Mác, Ăngghen là những người đặt nền móng và Lênin là người kế thừa, phát triển Đạo đức cách mạng, đạo đức cộng sản đều mang tính giai cấp công nhân Mục đích cuối cùng là góp phần giải phóng triệt để con người, trước hết là giai cấp công nhân, nhân dân lao động thoát khỏi áp bức, bất công xã hội

Đạo đức cách mạng được tiếp cận từ góc độ nhận thức luận, chức năng cơ bản và giá trị nhân cách nổi lên những đặc trưng như đã phân tích trên - đó là

những thành phần cơ bản cấu thành nội hàm khái niệm đạo đức cách mạng, là cơ

sở để luận văn đưa ra quan niệm về đạo đức cách mạng như sau: Đạo đức cách mạng là một hình thái ý thức xã hội, phản ánh thực tiễn cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, là sự thống nhất hữu cơ giữa phẩm chất chính trị và phẩm chất đạo đức tạo nên nền tảng nhân cách của người cách mạng, là động lực cải tạo cái cũ, xây dựng cái mới nhằm thực hiện lợi ích cơ bản của giai cấp công nhân, của nhân dân lao động và của dân tộc Việt Nam là giành độc lập dân tộc, đưa đất nước đi lên chủ nghĩa xã hội

b Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh hay tư tưởng Hồ Chí Minh về đạo đức

là một bộ phận của tư tưởng Hồ Chí Minh nói chung Chủ tịch Hồ Chí Minh

là một tấm gương tiêu biểu, một mẫu mực tuyệt vời về đạo đức, không chỉ đạo đức của con người xã hội mà còn là đạo đức của một lãnh tụ cách mạng, suốt đời hy sinh, phấn đấu cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp và xã hội, vì hạnh phúc của nhân dân Tuy nhiên, nghiên cứu tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh không chỉ là nghiên cứu những phẩm chất cao quý thể hiện trong cuộc sống của Người, mà còn là nghiên cứu những quan điểm của Người về đạo đức, những quan điểm đó đã, đang và sẽ còn chỉ đạo dài lâu cho

sự nghiệp của Đảng ta, xây dựng văn hóa dân tộc nói chung và xây dựng văn hóa trong Đảng nói riêng

Hồ Chí Minh bắt đầu sự nghiệp cứu nước bằng cách giáo dục lý tưởng

và đạo đức cách mạng cho mọi người Đồng thời, Người còn là hiện thân của đạo đức cách mạng, nêu gương sáng cho toàn Đảng, toàn dân, toàn quân

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, có một đạo đức học Hồ Chí Minh Đó

là một bộ phận lớn của triết lý Hồ Chí Minh Theo Giáo sư Trần Văn Giàu, trong tất cả các lãnh tụ cách mạng thế giới ở thế kỷ XX, Cụ Hồ là người nhấn mạnh nhiều nhất đến đạo đức Theo Hồ Chí Minh, người cách mạng chỉ giác

ngộ chính trị chưa đủ, còn phải thấm nhuần đạo đức cách mạng, đạo đức dân tộc Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: đạo đức tăng sức mạnh gấp bội

Ở Hồ Chí Minh có sự thống nhất hoà quyện giữa chính trị, đạo đức,

văn hoá, nhân văn: một nền chính trị rất đạo đức, rất văn hoá và đạo đức, văn hoá lại rất chính trị Tư tưởng Hồ Chí Minh trước hết là tư tưởng chính trị, định hướng chính trị nhưng dễ dàng tìm thấy một đạo đức trong sáng, một chủ nghĩa nhân văn hoàn thiện, một nền văn hoá của tương lai Vấn đề này nằm trong vấn đề kia, gắn bó với nhau, nâng lên, gộp lại thành chất “người” hay trình độ “người” như cách nói của Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp Tư tưởng đạo đức “nước lấy dân làm gốc” lại nhằm phục vụ cho sự nghiệp chính trị vì nước, vì dân Hoặc “trung với nước, hiếu với dân” là một tư tưởng chính trị đồng thời cũng là một phẩm chất cơ bản của tư tưởng đạo đức Sự thống nhất trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh còn là sự thống nhất giữa tư tưởng

và hành động, nói đi đôi với làm; giữa đức và tài; giữa đạo đức cách mạng và đạo đức đời thường

Vấn đề đạo đức được Hồ Chí Minh xem xét một cách toàn diện đối với

mọi giai cấp và tầng lớp nhân dân lao động, đặc biệt là cán bộ, đảng viên Người yêu cầu rèn luyện đạo đức trong các môi trường gia đình, công sở, xã hội Tấm gương và tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh có giá trị to lớn, lâu dài trong phạm vi dân tộc và quốc tế Người đề cập đạo đức trong nhiều mối quan hệ khác nhau, nhưng chủ yếu là các mối quan hệ với mình, với người và với việc

Về bản chất, đạo đức Hồ Chí Minh là đạo đức mới, đạo đức cách mạng,

tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh trong sáng, suốt đời tận trung với nước, tận hiếu với dân, suốt đời tranh đấu cho Đảng, cho cách mạng Tư tưởng đạo đức

Hồ Chí Minh luôn đặt lợi ích của Đảng và của nhân dân lao động lên trên, lên trước lợi ích của cá nhân mình Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là sự kết hợp đạo đức truyền thống của dân tộc với tinh hoa đạo đức của nhân loại, giữa phương Đông với phương Tây, được hình thành và phát triển từ yêu cầu của

sự nghiệp giải phóng dân tộc Việt Nam

1.2.2 Nguồn gốc hình thành và phát triển Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

a Từ truyền thống đạo đức của dân tộc Việt Nam

Lịch sử dựng nước và giữ nước hàng nghìn năm của dân tộc Việt Nam

đã tạo lập cho dân tộc một nền văn hoá đặc sắc, phong phú và bền vững với nhiều chuẩn mực đạo đức truyền thống tốt đẹp và cao quý Những nền tảng đạo đức truyền thống này đã góp phần tạo nên tư tưởng Hồ Chí Minh Đó là:

- Chủ nghĩa yêu nước và ý chí đấu tranh bất khuất để dựng nước và giữ nước Đây là dòng chủ lưu chảy xuyên suốt lịch sử Việt Nam từ cổ đại đến hiện

đại, là chuẩn mực cao nhất, đứng đầu bảng giá trị văn hoá-tinh thần Việt Nam

- Tinh thần nhân nghĩa, truyền thống đoàn kết, tương thân, tương ái trong hoạn nạn, khó khăn Truyền thống này được quy định bởi cuộc đấu

tranh quyết liệt với thiên nhiên và giặc ngoại xâm Truyền thống này rất bền vững trước những biến đổi của lịch sử

- Truyền thống lạc quan, yêu đời Cơ sở của tinh thần lạc quan đó là từ

niềm tin vào bản thân mình, tin vào sự tất thắng của chân lý, chính nghĩa dù hiện tại còn đầy gian chuân, khổ ải

- Dân tộc Việt Nam là một dân tộc cần cù, dũng cảm, thông minh, sáng tạo trong sản xuất và chiến đấu, là một dân tộc không ngừng học hỏi điều hay, lẽ phải và không ngừng mở rộng cửa đón nhận tinh hoa văn hoá của nhân loại Người Việt Nam không chỉ biết tiếp thu tư tưởng Phật, Lão,

Nho của phương Đông mà cả những tư tưởng văn hoá hiện đại của phương Tây, người Việt Nam ngay từ xưa đã rất xa lạ với đầu óc hẹp hòi, thủ cựu, thói bài ngoại cực đoan Trên cơ sở giữ vững bản sắc dân tộc, nhân dân ta biết chọn lọc, tiếp thu, cải biến những cái hay, cái tốt, cái đẹp của người thành những giá trị của riêng mình

Hồ Chí Minh đã thấm nhuần đạo đức truyền thống của dân tộc, khai thác, nâng cao đạo đức đó lên một trình độ mới

b Từ tinh hoa đạo đức phương Đông, phương Tây

Ngoài truyền thống đạo đức dân tộc, Hồ Chí Minh còn chịu ảnh hưởng

và tiếp thu có chọn lọc, phê phán đạo đức của phương Đông, phương Tây Người từng đánh giá " học thuyết Khổng Tử có ưu điểm là sự tu dưỡng đạo đức cá nhân; tôn giáo Giêxu có ưu điểm là lòng nhân ái cao cả"

Hồ Chí Minh không đồng nhất Nho giáo với phong kiến Người triệt để chống phong kiến, nhưng lại tìm thấy những tư tưởng tiến bộ, những hạt nhân hợp lý, tích cực trong Nho giáo Theo Người, Khổng giáo là một khoa học về kinh nghiệm đạo đức và phép ứng xử

Đồng thời Hồ Chí Minh đã chỉ ra những điểm tiêu cực, hạn chế của đạo đức Nho giáo Khổng giáo chỉ là sự bình yên trong xã hội, không bao giờ thay đổi Đạo Nho phân biệt "quân tử" với " tiểu nhân"; nam và nữ; lao động trí óc với lao động chân tay Trong Nho giáo, không bao giờ có chủ nghĩa yêu nước Nho giáo trọng xưa hơn nay, coi nhẹ khoa học, tài năng Chữ "lễ" trong Nho giáo duy trì chế độ chuyên chế tông tộc, trật tự đẳng cấp, làm cho cá nhân con người không phát triển được Tóm lại Khổng Tử là người phát ngôn bênh vực

kẻ bóc lột, chống lại những người bị áp bức Đạo đức cũ như người đi đầu ngược xuống đất, chân chổng lên trời, không dung hợp được với trào lưu tư tưởng hiện đại

- Những tư tưởng đạo đức phương Tây: tự do, bình đẳng, bác ái, chủ nghĩa nhân văn, tư tưởng nhân ái đã được Hồ Chí Minh hấp thụ với tinh thần phê phán, gạn lấy những phần tinh hoa, tích cực, loại bỏ những yếu tố, những nội dung tiêu cực và không phù hợp

c Từ tư tưởng đạo đức của chủ nghĩa Mác-Lênin

Tư tưởng đạo đức Mác-Lênin đã tạo ra bước ngoặt lớn, nhảy vọt về chất trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh V.I.Lênin khẳng định có một nền đạo đức cộng sản, một luân lý cộng sản với bản chất là một chủ nghĩa nhân

đạo hiện thực Đạo đức Mác-xít phục vụ cho sự tiến bộ của xã hội, hạnh phúc của con người, giúp cho xã hội loài người tiến lên một trình độ cao hơn, biến con người từ chỗ bị tha hoá đến vương quốc tự do Đạo đức Mác-Lênin là công cụ phá hoại xã hội cũ, xã hội của giai cấp bóc lột, xây dựng xã hội mới của người lao động

Hồ Chí Minh một mặt khai thác những giá trị đạo đức trong học thuyết Mác-Lênin, đồng thời ngưỡng mộ, ca ngợi, noi theo tấm gương đạo đức của V.I.Lênin, Hồ Chí Minh đánh giá V.I.Lênin không chỉ là một thiên tài về chính trị, mà đó là mọt con người giản dị, khiêm tốn, coi khinh xa hoa, yêu lao động, đời tư trong sáng Tóm lại, đó là một vị đạo đức rất cao, dạy chúng

ta thực hiện cần, kiệm, liêm, chính ông hiện thân cho tình anh em bốn bể, chính V.I.Lênin đã đào tạo các chiến sỹ cách mạng không chỉ bằng lý luận chiến lược, sách lược, mà còn bằng cả tấm gương đạo đức sáng ngời

Tư tưởng đạo đức của Hồ Chí Minh thuộc hệ tư tưởng đạo đức của giai cấp vô sản - đạo đức Mác-Lênin, mang bản chất cách mạng và khoa học triệt

để, đậm đà truyền thống nhân ái Việt Nam và nhân loại

1.2.3 Nội dung chủ yếu của Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

a Vai trò, vị trí của đạo đức cách mạng

Hồ Chí Minh đánh giá cao vai trò, vị trí của đạo đức cách mạng Người

coi đạo đức cách mạng là gốc, là nền tảng của người cách mạng từ rất sớm và

xuyên suốt cuộc đời cách mạng của mình Cuốn sách Đường cách mệnh năm

1927 không phải là một chuyên luận về vấn đề đạo đức cách mạng, nhưng ở trang đầu cuốn sách Người đã nêu lên hai mươi ba điều về tư cách một người cách mạng, giải quyết ba mối quan hệ: Với mình, với người, với việc Những thập kỷ bốn mươi, năm mươi, sáu mươi, Người đều có những bài viết ngắn

gọn, súc tích về đạo đức cách mạng Trong Di chúc, Người nhấn mạnh:

“Đảng ta là một Đảng cầm quyền Mỗi đảng viên và cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng, thực sự cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư Phải giữ gìn Đảng ta thật trong sạch, phải xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ thật trung thành của nhân dân Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng cho đoàn viên và thanh niên, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa “hồng” vừa “chuyên” [8,

tr.110]

Người coi “đạo đức như gốc của cây, như nguồn của sông, cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không có nguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát mà

tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã hủ hoá, xấu xa thì còn làm nổi việc gì?” [4, tr.252]

Vai trò nền tảng của đạo đức cách mạng được Hồ Chí Minh khẳng định: “Làm cách mạng để cải tạo xã hội cũ thành xã hội mới, là một sự nghiệp rất vẻ vang, nhưng nó cũng là một nhiệm vụ rất nặng nề, một cuộc đấu tranh rất phức tạp, lâu dài, gian khổ Sức có mạnh mới gánh được nặng và đi được

xa Người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nền tảng, mới hoàn

thành được nhiệm vụ cách mạng vẻ vang” [4, tr.258]

Đạo đức trở thành nhân tố quyết định sự thành bại của mọi công việc, phẩm chất mỗi con người: “Mọi việc thành hay là bại, chủ chốt là do cán bộ

có thấm nhuần đạo đức cách mạng, hay là không”, “Tuy năng lực và công việc mỗi người có khác nhau, người làm việc to, người làm việc nhỏ, nhưng

ai giữ được đạo đức cách mạng đều là người cao thượng” [5, tr.224]

Đạo đức là một yếu tố của văn hoá-văn hoá đạo đức Vì vậy, vai trò của đạo đức cách mạng được thể hiện ở chỗ nó vừa là động lực, vừa là mục tiêu của sự nghiệp cách mạng Con người có trí tuệ, có đạo đức là nguồn lực

lớn nhất để đưa cách mạng đến thắng lợi Hồ Chí Minh từng nhấn mạnh: " muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội trước hết cần có những con người xã hội chủ nghĩa"[7, tr.293]

Đạo đức cách mạng liên quan tới sức mạnh và vai trò lãnh đạo của Đảng cầm quyền Hồ Chí Minh trăn trở với hai nguy cơ của Đảng cầm quyền

Một là, sai lầm về đường lối Hai là, suy thoái về đạo đức cách mạng của đội ngũ cán bộ, đảng viên Đảng và cán bộ, đảng viên muốn cho dân tin, dân phục, dân yêu thì không phải " cứ viết lên trán hai chữ cộng sản là được quần chúng yêu mến Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách đạo đức".[6, tr.552]

Đạo đức cách mạng là thước đo lòng cao thượng của con người, Hồ

Chí Minh viết: " Tuy năng lực và công việc của mỗi người khác nhau, người làm việc to, người làm việc nhỏ, nhưng ai giữ được đạo đức đều là người cao thượng"."[8, tr.568]

b Những chuẩn mực đạo đức cơ bản

* Trung với nước, hiếu với dân

Đây là phẩm chất đạo đức bao trùm quan trọng nhất và chi phối các phẩm chất khác Trung, hiếu là những khái niệm đạo đức trong xã hội phong kiến phương Đông Trên cơ sở kế thừa, phát triển chủ nghĩa yêu nước truyền

thống Việt Nam, khắc phục, vượt qua những hạn chế của truyền thống đó, Hồ

Chí Minh khẳng định trung với nước, hiếu với dân là một trong những phẩm

chất của đạo đức cách mạng Việt Nam

Hồ Chí Minh không gạt bỏ từ ngữ “trung, hiếu” đã ăn sâu, bám rễ trong con người Việt Nam với một ý nghĩa trách nhiệm, bổn phận của người dân,

người con Với khái niệm cũ, Người đưa vào đây một nội dung mới, cách mạng, phản ánh đạo đức ngày nay cao rộng hơn, không phải trung với vua và

chỉ có hiếu với cha mẹ, mà “trung với nước, hiếu với dân”

Đây là cuộc cách mạng trong quan niệm đạo đức Người gạt bỏ điều cốt lõi nhất trong đạo đức Nho giáo là lòng trung thành tuyệt đối với chế độ phong kiến và ông vua phong kiến Cái mà Nho giáo tôn thờ nhất chính là cái

mà cách mạng lên án và đánh đổ Hồ Chí Minh không thể chấp nhận lòng trung thành tuyệt đối của nhân dân bị áp bức với kẻ áp bức mình, “Trung với nước” thể hiện mối quan hệ giữa cá nhân với cộng đồng, xã hội; thể hiện trách nhiệm với sự nghiệp dựng nước và giữ nước, với con đường đi lên của đất nước Nước ở đây là nước của dân và dân là chủ nhân của nước

Người dạy rằng: Trung với nước đòi hỏi trong mối quan hệ giữa cá

nhân với cộng đồng và xã hội, phải biết đặt lợi ích của Đảng, của Tổ quốc, của cách mạng lên trên hết, trước hết; Quyết tâm phấn đấu thực hiện và hoàn thành mục tiêu cách mạng, đưa đất nước phát triển theo con đường độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; Thực hiện tốt mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước

Hiếu với dân đòi hỏi mỗi cán bộ đảng viên phải hoà mình với quần chúng thành một khối, tin quần chúng, hiểu quần chúng, lắng nghe ý kiến của quần chúng, làm cho dân tin, dân phục, dân yêu, đoàn kết quần chúng chặt chẽ xung quanh Đảng, tổ chức tuyên truyền và động viên quần chúng hăng hái thực hiện chính sách và nghị quyết của Đảng; phải lấy dân làm gốc, phải

thực hiện dân chủ, bao nhiêu lợi ích đều vì dân Đảng, Nhà nước hoạt động phải gần dân, thân dân, lấy trí tuệ ở dân, học hỏi dân, phải biết làm học trò dân mới làm được thầy học của dân Chỉ có thực hiện được như thế thì người cách mạng mới được dân tin yêu, cách mạng mới đi đến thành công

* Yêu thương con người

- Quan niệm của Hồ Chí Minh về con người rất toàn diện, độc đáo Tình thương yêu con người ở Hồ Chí Minh không chung chung, trừu tượng kiểu tôn giáo, mà luôn luôn được giải quyết trên lập trường của giai cấp vô sản, dành cho các dân tộc và con người bị áp bức, đau khổ

- Hồ Chí Minh thương yêu con người với một tình cảm sâu sắc, vừa bao la rộng lớn, vừa gần gũi thân thương đối với từng số phận con người Người quan tâm săn sóc tư tưởng, công tác, đời sống của từng người, việc ăn, mặc, ở, học hành, giải trí của mỗi người dân, không quên, không sót một ai,

từ những người bạn thuở hàn vi, đến những người quen mới

- Tình thương con người ở Hồ Chí Minh luôn gắn liền với hành động

cụ thể, mang lại cơm ăn, nước uống, trả lại nhân phẩm cho con người, phấn đấu vì độc lập của Tổ quốc, tự do hạnh phúc của nhân dân Tình thương yêu

đó không chỉ trong phạm vi dân tộc, mà vươn tới tầm nhân loại

* Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư

- Cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư là những khái niệm đạo đức cũ, được Hồ Chí Minh tiếp thu, chọn lọc, đưa vào những yêu cầu và nội dung mới Cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư là một biểu hiện sinh động của phẩm chất

" trung với nước, hiêu với dân" Việc thực hiện phẩm chất này đặt ra đối với tất

cả mọi người, khi cách mạng thuận lợi cũng như lúc gặp khó khăn

- Cần tức là siêng năng, chăm chỉ, cố gắng, dẻo dai Kiệm là tiết kiệm vật tư, tiền bạc, của cải, thời gian, không xa xỉ, không hoang phí Liêm là trong sạch, không tham lam tiền của, địa vị, danh tiếng Chính là không tà, là

thẳng thắn, đứng đắn Điều gì không thẳng thắn, đứng đắn, tức là tà

- Các đức tính đó có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Cần mà không

kiệm giống như một chiếc thùng không đáy Kiệm mà không cần thì lấy gì mà kiệm Cần, kiệm, liêm là gốc dễ của chính Nhưng một cây cần có gốc rễ, lại cần có cành, lá, hoa, quả mới là hoàn toàn

- Cần, kiệm, liêm, chính cần thiết với tất cả mọi người Nó là thước đo bản chất người của một con người Hồ Chí Minh viết: " Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông; Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc; Người có bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính; Thiếu một mùa, thì không thành trời; Thiếu một phương thì không thành đất; Thiếu một đức, thì không thành người""."[6, tr.643]

Mặt khác, " những người trong các công sở đều có nhiều hoặc ít quyền hành Nếu không giữ đúng cần, kiệm, liêm, chính thì dễ trở lên hủ bại, biến thành sâu mọt của dân".[6, tr.104]

- Chí công, vô tư là không nghĩ đến mình trước, hưởng thụ đi sau, là "

lòng mình chỉ biết vì Đảng, vì Tổ quốc, vì đồng bào; đặt lợi ích của cách mạng, của nhân dân lên trên hết, trước hết" Thực hành chí công, vô tư cũng

có nghĩa là phải kiên quyết quét sạch chủ nghĩa cá nhân, nâng cao đạo đức cách mạng Bởi vì chủ nghĩa cá nhân là trái với đạo đức cách mạng Chủ nghĩa cá nhân là mối nguy hại cho cá nhân con người, cho một đảng và cả một dân tộc Hồ Chí Minh viết: " Một dân tộc, một đảng và mỗi con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn, không nhất định hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến và ca ngợi, nếu lòng dạ không trong sáng nữa, nếu xa vào chủ nghĩa cá nhân" Chủ nghĩa cá nhân là một kẻ địch to, mọt trở ngại lớn cho việc xây dựng chủ nghĩa xã hội Vì vậy, " thắng lợi của chủ nghĩa xã hội không thể tách rời thắng lợi của cuộc đấu tranh trừ bỏ chủ nghĩa

cá nhân" [10, tr.291]

Tuy nhiên, cần có nhận thức đúng đắn đâu là chủ nghĩa cá nhân, đâu là lợi ích cá nhân, Hồ Chí Minh cho rằng: " đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không phải là giày xéo lên lợi ích cá nhân" Mỗi người đều có tính cách riêng,

sở trường riêng, đời sống riêng của bản thân và của gia đình mình Nếu những lợi ích cá nhân đó không trái với lợi ích của tập thể thì không phải là xấu Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, " chỉ ở trong chế độ xã hội chủ nghĩa thì mỗi người mới có điều kiện để cải thiện đời sống riêng của mình, phát huy tính cách riêng và sở trường riêng của mình".[10, tr.291]

* Có tinh thần quốc tế trong sáng

- Tư tưởng Hồ Chí Minh là sự thống nhất, hoà quyện giữa chủ nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế trong sáng Đó là sự tôn trọng và thương yêu tất cả các dân tộc, nhân dân các nước, chống sự hằn thù dân tộc Người khẳng định: bốn phương vô sản, bốn bể đều là anh em Giúp bạn là giúp mình Thắng lợi của mình cũng là thắng lợi của nhân dân thế giới

c Những nguyên tắc cơ bản để xây dựng và rèn luyện đạo đức mới

- Tu dưỡng đạo đức bền bỉ suốt đời, gắn với thực tiễn cách mạng

Theo Hồ Chí Minh, " đạo đức cách mạng không phải trên trời sa xuống

Nó do đấu tranh, rèn luyện bền bỉ hàng ngày mà phát triển và củng cố Cũng như ngọc càng mài càng sáng, vàng càng luyện càng trong"[10, tr.293]

Tu dưỡng đạo đức cách mạng phải trên tinh thần tự giác, tự nguyện, dựa vào lương tâm của mỗi người và dư luận của quần chúng Người cách mạng phải ý thức được đạo đức cách mạng là nhằm giải phóng con người và

là đạo đức của những con người được giải phóng Đã hoạt động cách mạng thì khó tránh khỏi sai lầm và khuyết điểm Vấn đề là phải cố gắng sửa chữa sai lầm và khuyết điểm Tu dưỡng đạo đức mới phải gắn với thực tiễn, bền bỉ mọi lúc, mọi nơi, mọi hoàn cảnh Như vậy mới phân biệt được việc tu dưỡng đạo

đức của người cộng sản với cách tu dưỡng của các nhà nho Người viết: “Tư tưởng cộng sản với tư tưởng cá nhân ví như lúa với cỏ dại Lúa phải chăm

bón rất khó nhọc thì mới tốt được Còn cỏ dại không cần chăm sóc cũng mọc

lu bù Tư tưởng cộng sản phải rèn luyện gian khổ mới có được Còn tư tưởng

cá nhân thì cũng như cỏ dại, sinh sôi, nảy nở rất dễ” [10, tr.448]

- Nêu gương đạo đức, nói đi đôi với làm

Đây không chỉ là một nguyên tắc rèn luyện đạo đức, mà còn là ranh giới phân biệt giữa đạo đức cách mạng và không phải đạo đức cách mạng

Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Quần chúng chỉ quý mến những người có tư cách, đạo đức Muốn hướng dẫn nhân dân, mình phải làm mực thước cho người ta bắt chước Hô hào dân tiết kiệm, mình phải tiết kiệm trước đã”

Người dạy “đảng viên đi trước”, để cho “làng nước theo sau” Người viết:

“Nói chung thì các dân tộc phương Đông đều giàu tình cảm, và đối với họ một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn văn tuyên truyền”[4, tr.263]

- Xây dựng đạo đức mới đi đôi với đấu tranh chống những hiện tượng phi đạo đức

Hồ Chí Minh nhấn mạnh ba loại: chủ nghĩa tư bản và bọn đế quốc là kẻ địch rất nguy hiểm Thói quen và truyền thống lạc hậu cũng là kẻ địch to, nó ngấm ngầm ngăn trở cách mạng tiến bộ Loại địch thứ ba là chủ nghĩa cá nhân

Từ đó Người kết luận: “Đạo đức cách mạng là vô luận trong hoàn

cảnh nào, cũng phải quyết tâm đấu tranh, chống mọi kẻ địch, luôn luôn cảnh giác, sẵn sàng chiến đấu, quyết không chịu khuất phục, không chịu cúi đầu” [10, tr.287]

Đối với từng người, Hồ Chí Minh yêu cầu “trước hết phải đánh thắng lòng tà là kẻ thù trong mình” Với việc, với người thì nhất thiết phải phê phán, đấu tranh, loại bỏ những hiện tượng phi đạo đức, tàn dư đạo đức cũ Hàng trăm thứ bệnh do chủ nghĩa cá nhân đẻ ra thì phải tiêu diệt, vì đó là cản trở lớn trên con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội Nhưng phải thấy rằng, chống là nhằm xây, đi liền với xây và lấy xây làm chính Lấy gương người tốt để hàng ngày giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới

d Giá trị của Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

Tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh là tinh hoa văn hóa nhân loại, là di sản quý báu của Người để lại cho dân tộc Việt Nam Đó là một thể thống nhất những vấn đề cơ bản về đạo đức cách mạng, là yêu cầu trước hết trong thực hiện đạo đức cách mạng mà bất cứ người cán bộ, đảng viên nào trong mọi điều kiện, hoàn cảnh cũng phải phấn đấu thực hiện

Đạo đức Hồ Chí Minh là nhân tố quyết định làm nên những thắng lợi lịch sử của đất nước ta Nó có giá trị to lớn trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng đất nước trong sự nghiệp đổi mới Cùng với tấm gương thực hành đạo đức của Người kết tinh thành hệ giá trị phổ quát, có tính bền vững

Những nguyên tắc cơ bản rèn luyện, xây dựng đạo đức mới của Hồ Chí Minh có ý nghĩa và giá trị thực tiễn vô cùng to lớn Nó là một thể thống nhất, gắn bó chặt chẽ với nhau, thành phương châm rèn luyện của mỗi cá nhân để trở thành người có đạo đức cách mạng

Đạo đức Hồ Chí Minh là tài sản tinh thần vô cùng to lớn của Đảng, dân tộc ta, mãi mãi là nguồn sáng bất tận soi rọi vào mỗi tâm hồn con người Việt Nam, là vũ khí chống lại thói hư, tật xấu và hướng cho mọi người đến với chân, thiện, mỹ của cuộc sống

1.3 Đặc điểm của đội ngũ cán bộ, đảng viên cấp huyện và những yêu cầu về đạo đức của họ trong giai đoạn hiện nay

1.3.1 Đặc điểm của đội ngũ cán bộ, đảng viên cấp huyện

Đội ngũ cán bộ đảng viên cấp huyện là những người tiếp xúc trực tiếp nhất với người dân, trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước và các nhiệm vụ kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng .tại địa phương mình

Hoạt động của cán bộ, đảng viên cấp huyện có những đặc điểm sau:

- Phạm vi tác động của người cán bộ, đảng viên câp huyện rộng khắp,

gồm tất cả các lĩnh vực, các đơn vị sản xuất, kinh doanh, lực lượng vũ trang; nghiên cứu khoa học, văn hóa nghệ thuật của địa phương

- Đối tượng tác động của người cán bộ, đảng viên cấp huyện bao gồm

tất cả các tầng lớp nhân dân ở mọi lĩnh vực trong xã hội, từ người lao động trí

óc, đến những người lao động chân tay có trình độ văn hóa, nhận thức, điều kiện, hoàn cảnh, tâm sinh lý khác nhau trong các tầng lớp dân cư

- Phương thức hoạt động của người cán bộ, đảng viên rất phong phú,

đa dạng Người cán bộ, đảng viên trước hết phải luôn gương mẫu đi đầu trong công việc, đồng thời phải biết vận động, tập hợp, đoàn kết quần chúng để thực hiện đúng chủ trương, chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước Tuyên truyền, giáo dục, thuyết phục, vận động quần chúng là những công việc cần thiết đối với bất kỳ người cán bộ, đảng viên nào

1.3.2 Những yêu cầu của việc giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho cán bộ, đảng viên trong giai đoạn hiện nay

Hiện nay đất nước ta đang bước sang thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, trong bối cảnh có những thời cơ, thuận lợi mới, nhưng cũng có nhiều khó khăn, thách thức mới Nhiệm vụ cách mạng mới rất nặng nề, khó khăn và phức tạp, đòi hỏi Đảng phải chăm lo xây dựng đội ngũ cán bộ, đảng viên, có đạo đức cách mạng và trí tuệ, ngang tầm với yêu cầu nhiệm vụ Điều này càng trở nên hết sức cấp bách và nặng nề, khi một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống

Những yêu cầu của việc giáo dục đạo đức Hồ Chí Minh cho cán bộ, đảng viên trong giai đoạn hiện nay bao gồm 5 nội dung sau:

Một là: Kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý luận với thực tiễn, giữa giáo dục đạo đức với thực hành đạo đức, giữa nói và làm;

Hai là: Coi trọng việc bồi dưỡng ý thức đạo đức gắn với tổ chức rèn luyện đạo đức trong thực tế, thông qua hành động thực tế;

Ba là: Xây dựng nền đạo đức mới phải đi đôi với chống những biểu hiện, hành vi phản đạo đức, phi đạo đức và những gì làm tổn hại đến nền đạo đức mới;

Bốn là: Kịp thời biểu dương những tấm gương tốt, tự mình nêu gương tốt; Năm là: Hết sức coi trọng quá trình tự giáo dục, tự rèn luyện đạo đức của mỗi cán bộ, đảng viên

1.4 Tiếp cận giáo dục dựa vào cộng đồng

1.4.1 Khái niệm cộng đồng

Danh từ “cộng đồng” được sử dụng khá phổ biến trong nhiều nghiên cứu cũng như trong đời sống xã hội Cộng đồng được hiểu là Toàn thể những người cùng sống, có những điểm giống nhau, gắn bó thành một khối trong sinh hoạt xã hội VD: Cộng đồng ngôn ngữ, cộng đồng làng xã [28, tr.212]

Theo quan điểm của các nhà nghiên cứu về các dự án phát triển cộng đồng: cộng đồng là một nhóm cư dân cùng sinh sống trong một địa vực nhất định, có cùng các giá trị và tổ chức xã hội cơ bản (cộng đồng đô thị, cộng đồng nông thôn, cộng đồng thôn bản )

Theo quan điểm Macxít: Cộng đồng là mối quan hệ qua lại giữa các cá nhân, được quyết định bởi sự cộng đồng các lợi ích của họ; nhờ sự giống nhau

về điều kiện tồn tại và hoạt động của những người hợp thành cộng đồng đó, bao gồm các hoạt động sản xuất vật chất và các hoạt động khác của họ, sự gần gũi giữa họ về tư tưởng, tín ngưỡng, hệ giá trị, chuẩn mực xã hội, nền sản xuất,sự tương đồng về điều kiện sống cũng như các quan niệm chủ quan của

họ về các mục tiêu và phương tiện hoạt động

Từ điển Đại học Oxford định nghĩa: Cộng đồng là tập thể người sống trong cùng một khu vực, một tình hoặc một quốc gia và được xem như một

khối thống nhất”; “Cộng đồng là một nhóm người có cùng tín ngưỡng, chủng tộc, cùng loại hình nghề nghiệp, hoặc cùng mối quan tâm”; “Cộng đồng là một tập thể cùng chia sẻ, hoặc có tài nguyên chung, hoặc có tình trạng tương

tự nhau về một số khía cạnh nào đó”

TheoTrung tâm Nghiên cứu và Tập huấn PTCĐ: “Cộng đồng là một tập thể có tổ chức, bao gồm các cá nhân con người sống chung ở một địa bàn nhất định, có chung một đặc tính xã hội hoặc sinh học nào đó và cùng chia sẻ với nhau một lợi ích vật chất hoặc tinh thần nào đấy”

Còn theo Murray G Ross thì “Tổ chức cộng đồng là một diễn tiến qua đó một cộng đồng nhận rõ nhu cầu hay mục tiêu của mình, sắp xếp các nhu cầu và mục tiêu này, phát huy sự tự tin và ý muốn thực hiện chúng, tìm kiếm tài nguyên (bên trong và bên ngoài) để giải quyết nhu cầu hay mục tiêu ấy Thông qua đó sẽ phát huy những thái độ và kỹ năng hợp tác với nhau trong cộng đồng” [33] Cộng đồng là một nhóm người sống trong một môi trường có những điểm tương đối giống nhau, có những mối quan hệ nhất định với nhau [34]

Theo Tô Duy Hợp và cộng sự (2000) thì cộng đồng là một thực thể xã hội có cơ cấu tổ chức (chặt chẽ hoặc không chặt chẽ), là một nhóm người cùng chia sẻ và chịu ràng buộc bởi các đặc điểm và lợi ích chung được thiết lập thông qua tương tác và trao đổi giữa các thành viên Các đặc điểm đó có thể là: Đặc điểm về kinh tế, xã hội như cộng đồng làng xã, khu dân cư đô thị; Huyết thống như cộng đồng của các thành viên thuộc một họ tộc; Mối quan tâm và quan điểm Chẳng hạn như nhóm sở thích trong một dự án phát triển; Môi trường, nhân văn như cộng đồng đồng bào một dân tộc ít người sống tại một địa phương, vùng địa lý [30, tr.15-16]

Môi trường gồm cả môi trường địa lý, môi trường trao đổi thông tin, liên lạc, là nơi để con người có thể tương tác qua lại lẫn nhau Các tương tác