Quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma túy từ thực tiễn trung tâm chữa bệnh – giáo dục lao động xã hội tỉnh long an (tóm tắt)

Công tác xã hội đối với người nghiện ma túy đã tạo ra bước ngoặc thay đổi trong phương pháp quản lý người nghiện tại Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục Lao động xã hội: người nghiện được q

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

CÙ HOÀNG DŨNG

QUẢN LÝ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHIỆN MA TUÝ TỪ THỰC TIỄN TRUNG TÂM CHỮA BỆNH – GIÁO DỤC LAO ĐỘNG XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại Học viện Khoa học xã hội Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học

PGS.TS HỒ VIỆT HẠNH

Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Hữu Chí

Phản biện 2:PGS.TS Lê Thanh Sang

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học xã hội giờ ngày tháng năm

Có thể tìm hiểu luận văn tại

Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Theo báo cáo công tác cai nghiện ma túy của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, cả nước có 132 cơ sở cai nghiện ma túy, trong đó 110 cơ sở công lập và 22 cơ sở ngoài công lập Tổng số người được cai nghiện tại các

cơ sở trên là 27.918 người

Long An là tỉnh tiếp giáp với Thành phố Hồ Chí Minh nên tốc độ lan tỏa đô thị ở các vùng giáp ranh diễn ra rất cao tạo điều kiện cho sự phát triển mạnh các ngành nghề dịch vụ xã hội; đồng thời cũng phát sinh nhiều vấn đề

xã hội, nhất là tình trạng nghiện ma túy Mặt khác, tỉnh cũng có đường biên giới giáp với Kampuchia dài 137,7 km nên lượng ma túy thâm nhập vào nội địa từ biên giới nước bạn ngày càng đa dạng và phức tạp Toàn tỉnh hiện có 2.060 người nghiện ma túy Đây là số người nghiện ma túy có hồ sơ quản lý, trong thực tế con số này còn cao hơn nhiều lần Nghiện ma tuý ảnh hưởng nghiêm trọng đến an ninh, trật tự xã hội, là nguyên nhân chủ yếu phát sinh nhiều tội phạm trên địa bàn tỉnh Đây chính là vấn đề mà các ngành chức năng tỉnh phải quan tâm giải quyết

Chính vì vậy, từ năm 2002, tỉnh đã thành lập và đưa vào hoạt động Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục Lao động xã hội tại với chức năng quản lý, giáo dục, cai nghiện, chữa trị phục hồi người nghiện ma túy và tổ chức quản

lý, dạy nghề giải quyết việc làm cho người sau cai nghiện ma túy Hàng năm, Trung tâm đã tổ chức cai nghiện, chữa trị cho trên 300 lượt người

Trong thời gian qua, công tác cai nghiện phục hồi cả nước gặp rất nhiều khó khăn, hiệu quả công tác cai nghiện thấp do các Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội quản lý người nghiện mang tính xử lý hành chính, cưỡng bức, bắt buộc Cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý và nhân viên phần lớn thuộc lực lượng công an chuyển ngành, quản lý bằng nghiệp vụ ngành công

an, ít sử dụng chuyên môn công tác xã hội trong hỗ trợ tâm lý, xã hội nên xảy

ra tình trạng người cai nghiện ma túy chống đối, đập phá tài sản, bỏ trốn tập thể tại nhiều tỉnh như: Long An, Hải Phòng, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu,

Đồng Tháp, Bình Dương, Tây Ninh… gây bức xúc trong dư luận xã hội Thực tiễn đòi hỏi phải có phương pháp tiếp cận mới trong công tác quản lý để duy trì sự tồn tại của 132 Trung tâm cai nghiện cả nước: đó là quản lý người nghiện ma túy bằng phương pháp công tác xã hội

Công tác xã hội đối với người nghiện ma túy đã tạo ra bước ngoặc thay đổi trong phương pháp quản lý người nghiện tại Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục Lao động xã hội: người nghiện được quản lý, chăm sóc y tế như người bệnh, được cung cấp các dịch vụ hỗ trợ tâm lý xã hội thông qua hoạt động công tác xã hội chuyên nghiệp Đây chính là yêu cầu đặt ra của các cấp quản lý, là mục tiêu cần phải đạt được của Trung tâm Chữa bệnh - Giáo dục Lao động

xã hội và cũng là cơ sở để để tôi chọn đề tài “Quản lý công tác xã hội đối

với người nghiện ma tuý từ thực tiễn Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An” làm luận văn thạc sĩ công tác xã hội

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Trong một báo cáo nghiên cứu của nhóm tác giả Bauld L, Hay Gordon, Jennifer McKell and Colin Carroll (2010) đã chỉ ra rằng, hầu hết người nghiện ma tuý gặp rất nhiều bất lợi và thiệt thòi trong cuộc sống

2.2 Nghiên cứu về nghiện ma túy và điều trị nghiện ma túy tại Việt Nam:

Quá trình điều trị, phục hồi cho người nghiện ma tuý đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ những liệu pháp khác nhau: Từ y tế đến các biện pháp điều trị tổng hợp như giáo dục trị liệu, tâm lý trị liệu, lao động trị liệu, …

Các công trình nghiên cứu về vấn đề nghiện ma túy và điều trị nghiện

ma túy hiện nay ở Việt Nam đã thu hút được nhiều nhà khoa học và các cơ quan chức năng quan tâm, bao gồm các hướng nghiên cứu sau:

- Hướng nghiên cứu nhu cầu việc làm cho người nghiện ma túy, các nguyên nhân nghiện ma túy và cơ chế trị liệu cho người nghiện ma túy:

Đề tài cấp Bộ 2001 “Các giải pháp tạo việc làm cho người nghiện ma túy, người mại dâm sau khi được chữa trị phục hồi” do Nguyễn Văn Minh

đồng chủ biên, xuất bản năm 2004

Nghiên cứu của Cục phòng chống tệ nạn xã hội- Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội phối hợp với tổ chức Chemonics (2012), đã đưa ra các số liệu liên quan đến các vấn đề hạn chế trong đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho người sau cai nghiện ma túy, những khó khăn thách thức từ các mô hình trợ giúp hiện tại

- Hướng nghiên cứu đặc điểm nhân cách của người nghiện ma túy và

biện pháp trị liệu cho người nghiện ma túy

Tác giả Phan Thị Mai Hương (2005) với nghiên cứu “Thanh niên nghiện ma túy nhân cách và hoàn cảnh xã hội”

Nghiên cứu: Liệu pháp tâm lý xã hội cho người nghiện ma túy” của

Nguyễn Hữu Khánh Duy, Nguyễn Đình Khuê, Trist Summerfield (2002) [20]

Qua tìm hiểu và phân tích những nghiên cứu, tài liệu trong và ngoài nước có thể thấy rằng lĩnh vực cai nghiện ma tuý đã nhận được khá nhiều sự quan tâm của các chuyên gia Tuy nhiên, chưa tìm thấy tác giả nào nghiên cứu về quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý tại các cơ sở cai nghiện Thực tế đây là lĩnh vực mới vì các nghiên cứu về cai nghiện ma tuý

trước kia chủ yếu tiếp cận theo hướng y học, tâm lý học, hướng nghiệp, dạy nghề, Can thiệp hỗ trợ người nghiện ma tuý ở khía cạnh quản lý công tác

xã hội thực sự là mới vì nhìn chung các nghiên cứu về công tác xã hội tập trung ở các lĩnh vực phổ biến như những vấn đề chung về công tác xã hội hoặc công tác xã hội với trẻ em, người cao tuổi,… Cùng với sự gia tăng số người nghiện ma tuý trong xã hội và quan điểm của Đảng và Nhà nước thể hiện trong các chính sách mới thì vấn đề cai nghiện càng được quan tâm Do

đó, đề tài tập trung vào nghiên cứu khía cạnh Quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An là rất cần thiết và hữu ích

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề lý luận về quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý; đánh giá thực trạng quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An Từ đó, đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu nêu trên, đề tài đặt ra những nhiệm vụ nghiên cứu như sau:

- Nghiên cứu những vấn đề lý luận về người nghiện ma tuý và quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý

- Đánh giá, phân tích thực trạng quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An

- Đề ra một số giải pháp, khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu tập trung vào các nội dung trong lĩnh vực Quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi về nội dung: Nghiên cứu tập trung vào hoạt động quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An

- Phạm vi khách thể: Đề tài nghiên cứu trên 2 nhóm khách thể chính đó là:

+ Cán bộ quản lý, lãnh đạo trực tiếp trong Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An

+ Nhân viên trong Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Không gian: tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An

+ Thời gian: từ tháng 2012 đến tháng 3/2017

4.3 Câu hỏi nghiên cứu

- Vấn đề quản lý công tác xã hội đối với người người nghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An hiện nay như thế nào?

- Những hoạt động quản lý công tác xã hội nào đang được triển khai?

- Hiệu quả của những hoạt động quản lý công tác xã hội đó là như thế nào?

- Cán bộ quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An đang gặp phải những khó khăn gì trong công việc?

- Những yếu tố nào ảnh hưởng tới hoạt động quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An?

- Cần phải có những giải pháp nào để nâng cao hiệu quả công việc quản

lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An?

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Đề tài sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng để phân tích, đánh giá các hoạt động quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An

5.2 Phương pháp nghiên cứu

5.2.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

5.2.2 Phương pháp phỏng vấn sâu

5.2.3 Phương pháp thảo luận nhóm

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận của luận văn

Kết quả của đề tài sẽ đóng góp một phần vào hệ thống kiến thức về quản lý công tác xã hội Các kết quả cũng góp phần bổ sung thêm vào hệ thống những giải pháp trong việc nâng cao hiệu quả quản lý công tác xã hội với người nghiện ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội – một khía cạnh còn được ít nhà nghiên cứu, chuyên gia quan tâm

6.2 Ý nghĩa thực tiễn của luận văn

- Đối với đội ngũ quản lý: thực tế, công tác xã hội là một hoạt động chưa phát triển nên công việc trong lĩnh vực này gặp nhiều khó khăn, nhất là hoạt động quản lý Do đó, với những phát hiện của nghiên cứu sẽ đề ra những giải pháp hữu hiệu nhằm nâng cao hiệu quả quản lý công tác xã hội với người nghiện ma tuý

- Đối với nhân viên: hiệu quả của hoạt động quản lý ảnh hưởng trực tiếp tới hiệu quả công việc của nhân viên

- Đối với người nghiện ma tuý: Nghiên cứu này không nghiên cứu trực tiếp trên người nghiện ma tuý Tuy nhiên, về bản chất, các hoạt động quản lý công tác xã hội có tác động gián tiếp tới người nghiện ma tuý

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và danh mục các biểu, bảng, luận văn gồm 3 chương sau đây:

- Chương 1: Những vấn đề lý luận về quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý

- Chương 2: Thực trạng quản lý công tác xã hội đối với người nghiện

ma tuý tại Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An

- Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma tuý từ thực tiễn Trung tâm Chữa bệnh – Giáo dục Lao động xã hội tỉnh Long An

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CÔNG TÁC

XÃ HỘI ĐỐI VỚI NGƯỜI NGHIỆN MA TUÝ

1.1 Khái niệm và đặc điểm của người nghiện ma túy

1.1.1 Một số khái niệm

- Khái niệm nghiện ma túy:

Nghiện ma túy là hiện tượng phụ thuộc cả về thể xác và tinh thần vào

ma túy do sử dụng thường xuyên với liều lượng ngày càng tăng, dẫn đến mất khả năng kiểm soát bản thân ở người nghiện ma túy, có hại cho cá nhân và

xã hội

- Khái niệm người nghiện ma túy:

Người nghiện ma túy là người sử dụng một hoặc nhiều loại ma túy, thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và lệ thuộc vào các chất này

- Khái niệm người nghiện ma tuý đang cai nghiện

Người nghiện ma túy đang cai nghiện là người đang được điều trị cắt cơn, tư vấn, giáo dục, học nghề, lao động tại cơ sở cai nghiện hoặc tại gia đình và cộng đồng

1.1.2 Các dạng nghiện ma túy và các mức độ nghiện ma túy

1.1.2.1 Các dạng nghiện ma túy

1.1.2.2.Các mức độ nghiện ma tuý

1.1.3 Đặc điểm tâm, sinh lý và nhu cầu của người nghiện ma túy

1.1.3.1 Một số đặc điểm tâm, sinh lý của người cai nghiện ma túy 1.1.3.2 Nhu cầu đối với người nghiện ma túy

1.2 Khái niệm và các hoạt động quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma túy

1.2.1 Khái niệm về quản lý công tác xã hội và các khái niệm liên quan

- Công tác xã hội:

CTXH là một nghề, một hoạt động chuyên nghiệp nhằm trợ giúp các

cá nhân, gia đình và cộng đồng nâng cao năng lực đáp ứng nhu cầu và tăng cường chức năng xã hội, đồng thời thúc đẩy môi trường xã hội về chính

sách, nguồn lực và dịch vụ nhằm giúp cá nhân, gia đình và cộng đồng giải quyết và phòng ngừa các vấn đề xã hội, góp phần đảm bảo an sinh xã hội

- Nhiệm vụ CTXH đối với người nghiện ma túy: hỗ trợ tâm lý, xã hội, tư

vấn, trị liệu, giáo dục, truyền thông, kết nối dịch vụ,…

nhiều người thực hiện, nhằm phối hợp các hoạt động của nhiều người để tiến tới hoàn thành mục tiêu tổ chức Tiến tình này bao gồm việc quản lý, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra

một hệ thống nào đó nhằm biến đổi nó từ trạng thái này sang trạng thái khác theo nguyên lý phá vỡ hệ thống cũ để tạo lập hệ thống mới và điều khiển hệ thống

Trên thực tế có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm Quản lý và Quản trị Có quan điểm cho rằng quản lý rộng hơn và bao trùm quản trị Tuy nhiên, cũng có quan điểm cho rằng quản trị là công việc ai cũng phải làm mà quản lý chỉ tập trung vào các nhà lãnh đạo, nên quản trị mang tính phổ quát hơn Một quan điểm trung lập khác cho rằng về bản chất Quản lý và Quản trị

là như nhau Tiếp cận theo hướng này, quản lý và quản trị được hiểu trong luận văn này là có ý nghĩa tương đương

- Quản lý CTXH: là một tiến trình hành động liên tục của nhân viên xã

hội trong việc sử dụng các kiến thức, kỹ năng quản lý để chuyển đổi các chính sách xã hội thành các dịch vụ xã hội Nó bao gồm hoạt động của những người lãnh đạo và tất cả những nhân viên để hoàn thành mục tiêu chung của tổ chức Tiến trình căn bản bao gồm các yếu tố: hoạch định, tổ chức, lãnh đạo và kiểm tra

- Quản lý CTXH đối với người nghiện ma túy:

Quản lý CTXH đối với người nghiện ma túy là hoạt động của NVXH nhằm sử dụng kiến thức, kỹ năng của mình để chuyển đổi chính sách xã hội

thành dịch vụ cai nghiện ma túy thông qua các hoạt động quản lý

1.2.2 Mục đích quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma túy

- Quản lý CTXH nhằm nâng cao trách nhiệm của nhân viên xã hội đối với NNMT: mục đích của quản lý CTXH đối với NNMT là phát huy tinh

thần trách nhiệm, thái độ làm việc tự giác, nhiệt tình của đội ngũ nhân viên

để cung cấp dịch vụ tốt nhất cho NNMT

- Quản lý CTXH đối với NNMT nhằm nâng cao trách nhiệm của tổ chức với NNMT: mỗi cá nhân làm việc trong một nhóm, một tổ chức nhất định

Họ cần được hướng dẫn, tạo điều kiện, nhận được giúp đỡ của người lãnh đạo và tổ chức của họ

1.2.3 Tầm quan trọng của quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma túy

- Quản lý CTXH là công cụ giúp cho nhân viên xã hội thực hiện chức năng CNMT một cách hiệu quả nhất Đòi hỏi các nhà quản lý CTXH cần hướng tới việc lập kế hoạch, lãnh đạo, xác định mục đích, hướng đi một cách cụ thể, rõ ràng

- Quản lý CTXH giúp định hướng rõ ràng hơn các chính sách, tiêu chuẩn nghề nghiệp cho NVCTXH

- Quản lý CTXH là công cụ để thực thi các nguyên tắc, quy trình quản

lý trường hợp, làm việc nhóm và tổ chức cộng đồng một cách hiệu quả Khi vận dụng tốt các phương pháp này, NNMT sẽ được cung cấp dịch vụ tốt Trong thực hành nghề nghiệp, NVCTXH thực hiện vai trò này dưới nhiều hình thức: tác viên phát triển cộng đồng, nhà giáo dục, nhà trị liệu, người biện hộ… thúc đẩy sự phát triển của cộng đồng, nhóm và cá nhân trong các hoạt động CNMT

- Quản lý CTXH giúp ngăn ngừa các sai lệch, góp phần làm trong sạch

tổ chức và gìn giữ đạo đức nghề nghiệp của NVCTXH

1.2.4 Các hoạt động quản lý công tác xã hội đối với người nghiện ma túy

1.2.4.1 Hoạch định công tác xã hội đối với người nghiện ma túy:

Hoạch định CTXH đối với NNMT là việc xác định các mục tiêu, nguồn

lực và xây dựng giải pháp đạt được các mục tiêu trong công tác CNMT