So sánh pháp luật về chống bán phá giá hàng hóa giữa Việt Nam và Hoa Kỳ

CHƯƠNG 1: PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ HOA KỲ VỀ KHÁI NIỆM BÁN PHÁ GIÁ VÀ CÁC BIỆN PHÁP CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ HÀNG HÓA .... Với mong muốn tìm hiểu một cách sâu sắc pháp luật chống bán phá giá của

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

VŨ THỊ NHƯ HẰNG

SO S¸NH PH¸P LUËT vÒ CHèNG B¸N PH¸ GI¸ HµNG HãA

GI÷A VIÖT NAM Vµ HOA Kú

Chuyên ngành: Luật Kinh tế

Mã số: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN TIẾN VINH

HÀ NỘI - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Vũ Thị Như Hằng

CHƯƠNG 1: PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ HOA KỲ VỀ KHÁI

NIỆM BÁN PHÁ GIÁ VÀ CÁC BIỆN PHÁP CHỐNG

BÁN PHÁ GIÁ HÀNG HÓA 6

1.1 KHÁI NIệM BÁN PHÁ GIÁ 6

1.1.1 BÁN PHÁ GIÁ DƯớI GÓC Độ KINH Tế 6

1.1.2 BÁN PHÁ GIÁ DƯớI GÓC Độ PHÁP LÝ 9

1.1.3 KHÁI NIệM BÁN PHÁ GIÁ TRONG THƯƠNG MạI QUốC

Tế Error! Bookmark not defined

1.2 CÁC BIệN PHÁP CHốNG BÁN PHÁ GIÁError! Bookmark not defined

1.2.1 CÁC BIệN PHÁP CAM KếT 21

1.2.2 ÁP DụNG THUế CHốNG BÁN PHÁ GIÁ TạM THờI 23

1.2.3 ÁP DụNG THUế CHốNG BÁN PHÁ GIÁ CHÍNH THứCError! Bookmark not defined

TIểU KếT CHƯƠNG 1 Error! Bookmark not defined

CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ HOA KỲ VỀ ĐIỀU

TRA XỬ LÝ HÀNH VI BÁN PHÁ GIÁ HÀNG HÓA 31

2.1 MÔ HÌNH Tổ CHứC ĐIềU TRA VÀ TRÌNH Tự, THủ TụC ĐIềU TRA Xử LÝ HÀNH VI BÁN PHÁ GIÁ HÀNG HÓA Error! Bookmark not defined 2.1.1 MÔ HÌNH Tổ CHứC ĐIềU TRA HÀNH VI BÁN PHÁ GIÁ

HÀNG HÓA 31

2.1.2 TRÌNH Tự, THủ TụC ĐIềU TRA VÀ Xử LÝ HÀNH VI

CHốNG BÁN PHÁ GIÁ HÀNG HÓA 36

2.2 THựC TIễN THựC HIệN PHÁP LUậT CHốNG BÁN PHÁ

GIÁ CủA VIệT NAM VÀ HOA Kỳ 59

2.2.1 Vụ KIệN CHốNG BÁN PHÁ GIÁ CÁ DA TRƠN Từ VIệT

NAM Error! Bookmark not defined

2.2.2 Vụ KIệN TÔM CủA VIệT NAM TạI HOA KỳError! Bookmark not defined 2.2.3 Vụ KIệN THÁP ĐIệN GIÓ DO HOA Kỳ KHởI XƯớNG 64

2.2.4 Vụ KIệN THÉP KHÔNG Gỉ CÁN NGUộI DO VIệT NAM

KHởI XƯớNG 66

TIểU KếT CHƯƠNG 2 70

CHƯƠNG 3: NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM TỪ VIỆC SO

SÁNH PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ HOA KỲ VỀ

CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ 71

3.1 ĐÁNH GIÁ CHUNG Error! Bookmark not defined

3.2 HOÀN THIệN PHÁP LUậT CHốNG BÁN PHÁ GIÁ

HÀNG HÓA NHậP KHẩU VÀO VIệT NAM 74

3.2.1 HOÀN THIệN KHÁI NIệM BÁN PHÁ GIÁ TRONG PHÁP

LUậT HIệN HÀNH 74

3.2.2 SửA ĐổI, Bổ SUNG CÁC QUY ĐịNH Về THủ TụC ĐIềU

TRA, Xử LÝ Vụ VIệC CHốNG BÁN PHÁ GIÁ 75

3.2.3 HOÀN THIệN Bộ MÁY THựC THI CHốNG BÁN PHÁ GIÁ

CHO PHÙ HợP VớI ĐIềU KIệN HIệN NAY CủA VIệT NAM 78

3.3 NHữNG BÀI HọC KINH NGHIệM CHO DOANH

NGHIệP VIệT NAM Để PHÒNG TRÁNH VÀ Xử LÝ CÁC

Vụ VIệC CHốNG BÁN PHÁ GIÁ 79

3.3.1 Chủ động phòng chống các vụ kiện bán phá giá của nước ngoài

79

3.3.2 Nâng cao nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội

ngành hàng, các cơ quan hữu quan Error! Bookmark not defined

5

3.3.3 RÕ RÀNG, MINH BạCH TRONG CÁC CHI PHÍ, NGUYÊN

LIệU VÀ LAO ĐộNG Để SảN XUấT HÀNG XUấT KHẩU 84

TIểU KếT CHƯƠNG 3 86

KẾT LUẬN 88

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 90

BẢNG CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Giải nghĩa

AD : Chống bán phá giá

ADA : Hiệp định chống bán phá giá của WTO

CITT : Toà Thương mại quốc tế Canada

DOC : Bộ Thương mại Hoa Kỳ

GATT : Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại ITC : Ủy ban thương mại Quốc tế Hoa Kỳ

USITC : Hội đồng Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ

VCAD : Cục quản lý cạnh tranh

VCCI : Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam WTO : Tổ chức thương mại thế giới

Error!

Bookmar

k no

t defined

Bảng

2

.

Mức thuế chống bán phá giá tạm

thời áp dụng cho các doanh nghiệp sản

Error!

Bo

k no

t defined

k no

t defined

10

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, tự do thương mại và liên kết kinh tế thương mại đang là trào lưu nổi bật thì hội nhập kinh tế quốc tế không những ngày càng trở thành một xu thế khách quan mà còn đóng vai trò là một công cụ hữu hiệu

để phát triển nhanh và bền vững nếu được nắm bắt và vận dụng một cách tích cực

Với việc thực hiện đường lối chủ động hội nhập kinh tế, Việt Nam đã thực hiện và đạt được những thành tựu to lớn trong việc đẩy mạnh xuất khẩu hàng hóa Tuy nhiên, hiện nay, các quan hệ ngoại thương ngày càng đa dạng và mang tính cạnh tranh gay gắt, các chiến lược xuất khẩu của ta thường bị các rào cản thương mại đặc biệt là các vụ kiện bán phá giá ngày càng tăng đã gây ra không ít những thiệt hại vô cùng to lớn cho nền kinh tế đất nước Các cơ chế giải quyết lại không hữu hiệu chủ yếu là bằng thủ tục tư pháp và phía thiệt hại luôn là chúng ta, các cơ chế song phương chưa phát triển trong khi đó việc đàm phán gia nhập các cơ chế

đa phương thì lại chậm chạp Điều này gây rất nhiều khó khăn cho các doanh nghiệp Việt Nam khi tham gia vào thị trường thế giới

Hoa Kỳ là một thị trường rộng lớn và khó tính, có tiềm năng lớn vào loại bậc nhất trên thế giới Hơn thế nữa, hiện nay những thị trường truyền thống của Việt Nam như châu Á, châu Âu, Nga,… đã có xu hướng bão hòa với các sản phẩm xuất khẩu chủ lực của Việt Nam nên đây là thị trường mới mẻ, tiềm năng mà và tương đối ổn định ở châu Mỹ mà các doanh nghiệp Việt Nam muốn hợp tác, đồng thời là đối tác quan trọng giúp Việt Nam đạt được mục tiêu hội nhập kinh tế thế giới Thương trường Hoa Kỳ mở ra những cơ hội đầy triển vọng nhưng nó lại được điều chỉnh bằng một hệ thống pháp luật và các rào cản thương mại cực kỳ phức tạp và chặt chẽ Luật thuế chống bán phá giá hiện nay đang là một công cụ hữu hiệu trên thị trường này nhằm bảo hộ nền công nghiệp trong nước trước cơn lũ hàng nhập

11

khẩu từ các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam

Với mong muốn tìm hiểu một cách sâu sắc pháp luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ và Việt Nam để có cái nhìn tổng quan hơn và cũng để đưa ra giải pháp khắc phục cũng như hướng hoàn thiện pháp luật chống bán phá giá của Việt Nam,

tác giả đã chọn đề tài: “So sánh pháp luật về chống bán phá giá hàng hóa giữa Việt Nam và Hoa Kỳ” làm đề tài nghiên cứu của mình

2 Mục tiêu nghiên cứu

2.1 Mục tiêu tổng quát

Nghiên cứu một cách có hệ thống các vấn đề lý luận, các quy định pháp luật

về chống bán phá giá của Việt Nam và Hoa Kỳ để làm rõ các vấn đề pháp lý liên quan Từ sự so sánh với pháp luật của Hoa Kỳ rút ra bài học kinh nghiệm trong việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam nói chung và cho các doanh nghiệp Việt Nam nói riêng trong việc phòng tránh, giải quyết các biện pháp chống bán phá giá tại Hoa Kỳ, giúp đẩy mạnh và thâm nhập vào thị trường xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam

3 Tình hình nghiên cứu

Pháp luật chống bán phá giá hàng hóa là đề tài không mới nhưng cũng chưa

12

bao giờ là cũ đối với những nhà nghiên cứu khoa học pháp lý, đã có rất nhiều các

đề tài nghiên cứu và bài viết về vấn đề này như “ Pháp luật chống bán phá giá

hàng hóa nhập khẩu và cơ chế thực thi tại Việt Nam” của tác giả Nguyễn Ngọc

Sơn, Luận án tiến sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh năm

2005; “ Các vụ kiện chống bán phá giá và cơ chế giải quyết tranh chấp của

WTO” của tác giả Bùi Anh Thủy trong Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 2, năm

2007…

Ngoài các bài viết và đề tài nghiên cứu còn có một số hội thảo về vấn đề này như: cuộc hội thảo về pháp luật chống bán phá giá của Hoa Kỳ và EU vào cuối năm 2003; hội thảo về nâng cao năng lực chống bán phá giá cho Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới do Quỹ xây dựng năng lực quản lý quốc gia có hiệu quả Việt Nam – Australia năm 2005…

Bên cạnh đó pháp luật chống bán phá giá còn được đề cập đến trong nhiều sách chuyên khảo như “Bán phá giá và biện pháp bán phá giá hàng nhập khẩu” của tác giả Đoàn Văn Trường do Nhà xuất bản thống kê xuất bản năm 1998,… Ngoài ra vấn đề này còn được tiếp cận qua những bản tin của các cơ quản có thẩm quyền của Nhà nước như: Bộ Công Thương, Cục Quản lý cạnh tranh,…

Vấn đề bán phá giá và pháp luật chống bán phá giá còn được còn được nghiên cứu tương đối sâu và rộng trong các tác phẩm của các tác giả nước ngoài

như: Inge Nore Neufeld (2001), “Anti-dumping and countervailing procedures- use

or abuse? Implication for developing countries”, Policy issues in international

trade and commodities, Study Series no.9, United Nation; Michael S.Knoll (2002),

“Dump Our Anti-dumping law”, Cato Institutes, Washington D.C…

Các công trình nghiên cứu trên đã đề cập đến vấn đề bán phá giá và pháp luật chống bán phá giá ở nhiều góc độ khác nhau và là những nguồn tài nguyên vô cùng quý báu và phong phú Tuy nhiên trong đề tài nghiên cứu này tôi chỉ tập trung nghiên cứu qua việc so sánh pháp luật chống bán phá giá hàng hóa giữa Việt

13

Nam và Hoa Kỳ để từ đó đưa ra một số bài học kinh nghiệm và giải pháp cho doanh nghiệp Việt Nam trước những khó khăn kiện bán phá giá đang ngày càng

tăng

4.Tính mới và những đóng góp của đề tài

Luận văn là công trình nghiên cứu đầu tiên có tính hệ thống các vấn đề liên quan đến pháp luật chống bán phá giá tại Việt Nam, thể hiện ở những nội dung sau:

- Hoàn thiện khái niệm về bán phá giá và chống bán phá giá;

- Làm rõ đặc điểm, ý nghĩa và vai trò của chống bán phá giá;

- Phân tích, đánh giá đúng thực trạng các quy định của pháp luật chống bán phá giá và thực tiễn thực hiện;

- Đề xuất một số giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện và thực hiện những quy định của pháp luật chống bán phá giá tại Việt Nam

- Kiến nghị giải pháp hoàn thiện pháp luật chống bán phá giá, đồng thời giúp doanh nghiệp Việt Nam phòng và xử lý các vụ kiện chống bán phá giá ở nước ngoài, đặc biệt là ở Hoa Kỳ

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

5.1 Đối tượng

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lý luận về bán phá giá và biện pháp chống bán phá giá, là các quy định của pháp luật về biện pháp chống bán

phá giá của Việt Nam và Hoa Kỳ

5.2 Phạm vi nghiên cứu đề tài

Do mức độ rộng lớn của vấn đề đòi hỏi phải có sự nghiên cứu của nhiều ngành, nhiều cấp nên trong đề tài này chỉ đề cập đến một số nét tiêu biểu về bán phá giá và chống bán phá giá, quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về chống bán phá giá từ đó chỉ ra nguyên nhân, thực trạng và giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật chống bán phá giá tại Việt Nam

14

6 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, thư mục tài liệu tham khảo và mục lục, nội dung của luận văn bao gồm 3 chương:

Chương 1: Pháp luật Việt Nam và Hoa Kỳ về khái niệm bán phá giá và các

biện pháp chống bán phá giá

Chương 2: Pháp luật Việt Nam và Hoa Kỳ về xử lý hành vi bán phá giá hàng

hóa

Chương 3: Những bài học kinh nghiệm từ việc so sánh pháp luật Việt Nam

và Hoa Kỳ về chống bán phá giá hàng hóa

15

Chương 1

PHÁP LUẬT VIỆT NAM VÀ HOA KỲ VỀ KHÁI NIỆM BÁN

PHÁ GIÁ VÀ CÁC BIỆN PHÁP CHỐNG BÁN PHÁ GIÁ HÀNG HÓA

1.1 Khái niệm bán phá giá

1.1.1 Bán phá giá dưới góc độ kinh tế

Bán phá giá luôn đi liền với cạnh tranh và là một trong những hình thức cạnh tranh bất chính Việc cạnh tranh dựa trên cơ sở chất lượng và giá thành là hình thức cạnh tranh lành mạnh, trong đó yếu tố giá được chú trọng hơn cả Tuy nhiên, thay vì nghiên cứu nhằm đưa ra được các chiến lược hạ giá thành sản phẩm

để cạnh tranh lành mạnh thì có những doanh nghiệp lại dùng chiêu bài bán phá giá

để hạ bệ đối thủ Những năm gần đây, khi hoạt động kinh doanh toàn cầu lớn mạnh, mọi khía cạnh của vấn đề giao thương quốc tế phải được giải quyết trong khuôn phép của luật lệ, người ta mới bàn đến tính công bằng và trung thực trong cạnh tranh Cạnh tranh cũng phải tuân thủ những nguyên tắc ấy, cụ thể là cạnh

tranh phải trung thực và lành mạnh (fair competition) trong một nền thương mại

đa phương, phải tạo ra sân chơi bình đẳng (level playing field) đối với mọi thành

viên, trong đó, sự cố ý làm sai lệch mối tương quan cạnh tranh để giành lợi thế

không công bằng (unfair advantage) đều đáng lên án và có thể bị trừng phạt Dưới

góc độ kinh tế, việc bán phá giá đem lại những lợi ích nhất định sau:

Thứ nhất, dưới góc độ của nước xuất khẩu, bán phá giá tạo điều kiện cho

nhà sản xuất có điều kiện phát huy tối đa năng lực sản xuất, khả năng tăng lợi nhuận và thâm nhập thị trường mới;

Thứ hai, khi bán phá giá, các doanh nghiệp thực hiện bán phá giá có khả

năng đánh bại đối thủ, loại bỏ dần các đối thủ cạnh tranh và chiếm lĩnh thị trường nước ngoài Và tùy thuộc vào khả năng cạnh tranh và mức độ phá giá, có thể trở thành doanh nghiệp độc quyền, độc quyền nhóm, qua đó tận dụng lợi thế của

16

doanh nghiệp độc quyền để tăng lợi nhuận Bán phá giá nhằm mục tiêu chính trị thao túng các nước khác [31] Chẳng hạn như, Chính phủ Hoa Kỳ đặc biệt quan tâm đến xuất khẩu gạo bởi vì cạnh tranh giá gạo bây giờ ảnh hưởng lớn đến việc đạt các mục tiêu quan trọng khác Hoa Kỳ sẵn sàng bỏ ngân sách mua phần lớn số gạo trên thị trường thế giới rồi bán phá giá Điều này làm cho nhiều nước xuất khẩu gạo phải lao đao và sẽ phải chịu vòng phong toả của Hoa Kỳ Chẳng hạn, giá xuất khẩu gạo của Hoa Kỳ khoảng 400USD/ tấn, nhưng các nhà xuất khẩu gạo Hoa

Kỳ sẵn sàng mua với giá 500USD/ tấn, thậm chí cao hơn đến 800USD/tấn, và họ cũng sẵn sàng bán ra thị trường thế giới chỉ bằng 60 - 70%, thậm chí đến 40% giá mua Mức giá này thấp hơn nhiều so với giá thành của chính nông dân Mỹ sản xuất

ra Như vậy, Hoa Kỳ có thể sẵn sàng bỏ ra 700 - 800 triệu USD/ năm để tài trợ giá xuất khẩu gạo nhằm thực hiện mục tiêu của mình Chính vì điều này mà mặc dù sản lượng gạo của Mỹ hàng năm thấp nhưng Hoa Kỳ lại thao túng giá gạo trên thị trường thế giới [12]

Thứ ba, trong một số trường hợp, doanh nghiệp có mức tồn kho lớn, để giải

phóng hàng tồn kho, doanh nghiệp có thể bán phá giá để giải phóng hàng tồn kho hoặc trong trường hợp khan hiếm ngoại tệ hoặc tìm kiếm ngoại tệ trong trường hợp khẩn cấp, doanh nghiệp có thể thực hiện bán phá giá

Như vậy, việc bán phá giá hàng hóa mang lại nhiều lợi ích kinh tế cho doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp đạt được những mục đích kinh tế nhất đinh Những hành động bán phá giá không nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh thì không bị coi là bán phá giá (ví dụ: bán hàng tươi sống, bán hàng thanh lý, bán hàng hạ giá theo mùa, bán hàng tồn kho đã lỗi thời về kiểu dáng và công nghệ nhưng vẫn còn thời hạn sử dụng; bán hàng sắp hết hạn sử dụng )

Bán phá giá bị coi là hành vi thương mại quốc tế không lành mạnh của doanh nghiệp Để tạo dựng lại thế cạnh tranh cân bằng giữa sản phẩm trong nước

và sản phẩm nhập khẩu, bảo vệ thị trường nội địa chống lại các hành vi cạnh tranh