Quản lý nhà nước về du lịch trong giai đoạn hiện nay ở Việt Nam bằng pháp luật

Vì vậy, vai trò quản lý của nhà nước đối với hoạt động du lịch cần phải được nhìn nhận như thế nào trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và sau khi Việt Nam gia nhập W

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

=====================================

NGUYỄN THỊ NGA

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ DU LỊCH TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY Ở VIỆT NAM

BẰNG PHÁP LUẬT

Chuyên ngành : Du lịch

LUẬN VĂN THẠC SỸ DU LỊCH HỌC

Người hướng dẫn khoa học : PGS,TS.Trần Đức Thanh

HàNội,2009

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng cộng sản Việt Nam (1986) đã đề ra đường lối đổi mới nền kinh tế đất nước Từ đó, cùng với những thành tựu đạt được trong lĩnh vực kinh tế, hoạt động du lịch cũng có những bước phát triển vượt bậc và toàn diện cả về số lượng và chất lượng, đáp ứng tốt mọi nhu cầu xã hội Hoạt động du lịch đã góp phần ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội và văn hoá, nâng cao dân trí, tạo tiền đề cho sự phát triển của nước nhà trong tiến trình hội nhập

Tuy nhiên, trong điều kiện xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta và nhất là trong giai đoạn hiện nay chúng ta đang hội nhập sâu, rộng vào nền kinh tế thế giới với sự phát triển mạnh mẽ của các quan hệ kinh tế thị trường đang đặt nhà nước và sự quản lý nhà nước đối với hoạt động du lịch trước những thử thách mới Nền kinh tế mới , bối cảnh mới đang làm nảy sinh hàng loạt vấn

đề lý luận và thực tiễn không chỉ liên quan đến nhận thức, quan điểm về hoạt động du lịch mà còn liên quan đến các cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò quản lý của nhà nước đối với hoạt động du lịch

Sau hơn 20 năm thực hiện công cuộc đổi mới, những thành tựu đạt được trong lĩnh vực hoạt động du lịch đã chứng minh đường lối lãnh đạo đúng đắn của Đảng và vai trò quản lý của Nhà nước ta Bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn đang đặt ra những vấn đề bức bách mà nếu không giải quyết

sẽ làm cản trở đến bước tiến chung của cả quá trình đổi mới và hội nhập với nền kinh tế thế giới Vì vậy, vai trò quản lý của nhà nước đối với hoạt động

du lịch cần phải được nhìn nhận như thế nào trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và sau khi Việt Nam gia nhập WTO và bằng cách nào để nhà nước thực hiện được vai trò đó Vấn đề này không chỉ là đòi

hỏi của lý luận mà còn là đòi hỏi của thực tiễn Cả lý luận và thực tiễn đều khẳng định rằng, hoạt động du lịch trong bất cứ thời kỳ nào cũng cần đến sự quản lý của nhà nước và để quản lý hoạt động du lịch thì nhà nước phải sử dụng nhiều loại công cụ quản lý khác nhau, trong đó pháp luật được coi là công cụ hàng đầu và không thể thay thế để nhà nước quản lý hoạt động du lịch Do đó, việc tăng cường vai trò quản lý của nhà nước đối với hoạt động

du lịch bằng pháp luật là nhu cầu tất yếu khách quan trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Trong những năm gần đây, nhận thức được tầm quan trọng của du lịch trong điều kiện xây dựng, phát triển nền kinh tế thị trường và hội nhập kinh

tế quốc tế, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương chính sách để phát triển ngành du lịch trở thành “ ngành kinh tế mũi nhọn” Nghị quyết Đại hội lần thứ VI của Đảng ta đã chỉ rõ “ nhanh chóng khai thác các điều kiện thuận lợi của đất nước để mở mang du lịch bằng vốn đầu tư trong nước và hợp tác với nước ngoài” Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định : “Phát triển du lịch thực sự trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn, nâng cao chất lượng và hiệu quả trên cơ sở khai thác lợi thế về điều kiện tự nhiên, sinh thái, truyền thống văn hoá lịch sử, đáp ứng nhu cầu du lịch trong nước và phát triển nhanh du lịch quốc tế, phấn đấu sớm đạt trình độ phát triển du lịch của khu vực Xây dựng và nâng cấp cơ sở vật chất, hình thành các khu du lịch trọng điểm, đẩy mạnh hợp tác, liên kết với các nước”[ tr 178] NQ I X Nghị quyết 45/CP, ngày 22/6/1993 của Chính phủ về đổi mới quản lý

và phát triển ngành du lịch có nhận định : “ Du lịch là ngành kinh tế mang tính tổng hợp, có tác dụng góp phần tích cực thực hiện chính sách mở cửa, thúc đẩy sự nghiệp đổi mới và phát triển của nhiều ngành kinh tế khác, tạo công ăn việc làm, mở rộng giao lưu văn hoá và xã hội giữa các vùng trong

nước, giữa nước ta với nước ngoài, tạo điều kiện tăng cường tình hữu nghị, hoà bình và sự hiểu biết lẫn nhau giữa các dân tộc ”

Tại điều 6 Luật du lịch 2005 cũng khẳng định : “ Nhà nước có cơ chế chính sách huy động mọi nguồn lực, tăng cường đầu tư phát triển du lịch để đảm bảo du lịch là ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước”

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X chỉ rõ : “ Tận dụng tốt thời cơ hội nhập kinh tế quốc tế để tạo bước phát triển vượt bậc của khu vực du lịch ưu tiên phát triển các ngành dịch vụ có tiềm năng lớn và sức cạnh tranh cao Tiếp tục mở rộng và nâng cao chất lượng các ngành dịch vụ truyền thống như vận tải, thương mại, du lịch, ngân hàng, bưu chính - viễn thông ”

Như vậy, từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đến nay, Đảng ta hết sức quan tâm phát triển du lịch Trên cơ sở những quan điểm, chủ trương phát triển du lịch của Đảng, Nhà nước ta cũng rất quan tâm đến việc biến chủ trương, chính sách của Đảng thành hành động cụ thể Một trong những vấn

đề được Nhà nước ta quan tâm hàng đầu là xây dựng, ban hành pháp luật để quản lý hoạt động du lịch

Pháp luật là công cụ cơ bản để nhà nước quản lý xã hội nói chung và quản lý hoạt động du lịch nói riêng Trong những năm qua, các cơ chế, chính sách liên quan đến ngành du lịch đã có nhiều thay đổi, đặc biệt là trong giai đoạn đổi mới và hội nhập kinh tế quốc tế Những thay đổi này nằm trong xu hướng vận động chung của quá trình đổi mới và trên cơ sở những chủ trương chung của Đảng Về cơ bản , những thay đổi này đã tạo điều kiện thuận lợi thúc đẩy hoạt động du lịch phát triển Tuy nhiên, do các quan hệ kinh tế trong lĩnh vực du lịch luôn biến động đã dẫn đến việc nảy sinh nhiều bất cập giữa pháp luật so với các quan hệ kinh tế Mặt khác, với đặc điểm của một ngành kinh tế có tính chất liên ngành, việc hình thành một khuôn khổ pháp lý hoàn chỉnh, có tính toàn diện, đồng bộ, hợp lý và khả thi để nhà nước

quản lý hoạt động du lịch là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi phải có quá trình nghiên cứu sâu sắc và toàn diện

Cho đến nay, cũng đã có một số công trình nghiên cứu về lĩnh vực du lịch nhưng vấn đề quản lý nhà nước về du lịch nói chung và quản lý nhà nước đối với hoạt động du lịch bằng pháp luật nói riêng thường được lồng ghép vào nội dung các công trình nghiên cứu về phát triển du lịch, các giải pháp,

đề xuất, kiến nghị nằm nâng cao hiệu quả kinh tế du lịch hoặc cũng có một số

đề tài luận văn thạc sĩ có đề cập đến quản lý nhà nước về lĩnh vực du lịch , nhưng là ở một địa phương cụ thể như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh Đáng kể nhất đó là công trình nghiên cứu Luận án Tiến sĩ của tác giả Trịnh Đăng Thanh với đề tài “Quản lý nhà nước bằng pháp luật đối với hoạt động

du lịch ở Việt Nam hiện nay”( năm 2004) thuộc Học viện Chính trị quốc gia

Hồ Chí Minh, nhưng đó là đề tài đi sâu nghiên cứu về chuyên ngành Luật học, hơn nữa đề tài được thực hiện khi Việt Nam chưa có Luật Du lịch và cũng chưa gia nhập tổ chức thương mại thế giới (WTO); công trình nghiên cứu khoa học của Vụ pháp chế -Tổng cục du lịch với đề tài “ Thực trạng và một số giải pháp nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước bằng pháp luật trong lĩnh vực du lịch “(2001) do Tiến sĩ Nguyễn Thị Bích Vân làm chủ nhiệm đề tài, nhưng cũng chủ yếu nghiên cứu về thực trạng pháp luật trong lĩnh vực du lịch và đề xuất được một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước bằng pháp luật đối với hoạt động du lịch dưới góc độ quản lý nhà nước nói chung

Trên cơ sở những nhận định khách quan, việc nghiên cứu đề tài này xuất phát từ những đòi hỏi sau đây:

Vì sao nhà nước phải quản lý hoạt động du lịch bằng pháp luật?

Quản lý nhà nước đối với hoạt động du lịch bằng pháp luật bao gồm những nội dung gì ?

Thực trạng quản lý nhà nước đối với hoạt động du lịch bằng pháp luật ở nước ta hiện nay đang đặt ra những vấn đề gì cần giải quyết?

Để tăng cường quản lý nhà nước bằng pháp luật đối với hoạt động du lịch cần có những giải pháp gì ?

Những vấn đề nêu trên mới chỉ là một trong những vấn đề cần được nghiên cứu, giải quyết Vì vậy, tôi đã chọn đề tài “ Quản lý nhà nước về du lịch trong giai đoạn hiện nay ở Việt Nam bằng pháp luật ” Với mục đích nghiên cứu những cơ sở lý luận và thực tiễn để trên cơ sở đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về du lịch ở Việt Nam hiện nay bằng pháp luật

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích

Mục đích nghiên cứu của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc quản lý nhà nước đối với hoạt động du lịch bằng pháp luật khi Việt Nam đã gia nhập WTO ( mang tính chất bao quát chung đối với ngành du lịch Việt Nam ), từ đó đề xuất những giải pháp và phương hướng cơ bản nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước đối với hoạt động du lịch bằng pháp luật ở nước ta trong giai đoạn hội nhập nền kinh tế quốc tế hiện nay

Nhiệm vụ

Để thực hiện mục đích trên, nhiệm vụ của luận văn là :

1- Phân tích cơ sở lý luận của sự cần thiết phải quản lý nhà nước đối với

hoạt động du lịch bằng pháp luật

2- Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động quản lý nhà nước đối với hoạt động du lịch bằng pháp luật ở nước ta trong thời gian vừa qua và đưa ra

những nguyên nhân chính ảnh hưởng đến thực trạng

3- Đề xuất những phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản

lý nhà nước đối với hoạt động du lịch bằng pháp luật ở Việt Nam trong thời kỳ hội nhập

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu : Trong luận văn này tác giả sử dụng các phương pháp phương pháp lịch sử, phương pháp hệ thống, phương pháp phân tích,

phương pháp so sánh

4 Đóng góp của đề tài

Trên cơ sở học hỏi và kế thừa lý luận và những hướng nghiên cứu đi trước,

đề tài góp phần bổ sung một số vấn đề sau:

- Luận văn phân tích, bổ sung để khẳng định một cách chắc chắn cơ sở lý

luận của sự cần thiết phải quản lý nhà nước đối với hoạt động du lịch bằng pháp luật

- Luận văn đánh giá về thực trạng hoạt động quản lý nhà nước đối với hoạt

động du lịch bằng pháp luật của Nhà nước ta, đặc biệt là những mặt hạn chế, bất cập của hệ thống pháp luật đối với hoạt động du lịch cũng như những hạn chế và bất cập trong hoạt động thực thi pháp luật và xử lý vi phạm pháp luật trong lĩnh vực du lịch

- Những giải pháp nêu trong luận văn nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật

để nhà nước quản lý đối với hoạt động du lịch và để phù hợp với luật pháp quốc

tế trong thời kỳ hội nhập hiện nay và những giải pháp tăng cường hiệu quả thực

thi pháp luật và xử lý vi phạm pháp luật đối với hoạt động du lịch là có căn cứ khoa học và tính khả thi, phù hợp với chủ trương phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta

5 Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm 3 chương

Chương 1 : Những vấn đề lý luận cơ bản

Chương 2 : Thực trạng quản lý nhà nước về du lịch bằng pháp luật trong giai đoạn hiện nay

Chương 3 : Phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về du lịch bằng pháp luật trong giai đoạn hiện nay ở Việt Nam

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ (1991 ), Nxb Sự thật, Hà Nội

2 Ban Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam-Chỉ thị số 46/CT/TW ngày 14/10/1994 về lãnh đạo đổi mới và phát triển du lịch trong tình hình mới

3 Bộ Văn hoá - Thể thao và Du lịch ( 2008 ), Báo cáo tổng kết công tác năm

2007 và triển khai công tác năm 2008

4 Trịnh Xuân Dũng - Quản lý nhà nước về du lịch Tạp chí Du lịch tháng 12-

1995

5 Trịnh Xuân Dũng- Thanh tra chuyên ngành du lịch Tạp chí du lịch tháng

4-1996

6 Đỗ Thị Nhài ( 2008), Hoạt động quản lý nhà nước đối với các doanh nghiệp

du lịch trên địa bàn Hà Nội, Luận văn thạc sĩ du lịch học

7 Trần Đức Thanh, Đảng lãnh đạo và phát triển du lịch Tạp chí du lịch tháng 2- 2005

8 Trần Đức Thanh, Nhập môn khoa học du lịch, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội,

1999

9 Trịnh Đăng Thanh ( 2004), Quản lý nhà nước bằng pháp luật đối với hoạt động du lịch ở Việt Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ luật học

10 Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IV, Nxb Sự thật, Hà Nội- 1977

11 Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI, Nxb Sự thật, Hà Nội- 1987

12 Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VII, Nxb Sự thật, Hà Nội- 1991

13 Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VIII, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội- 1996

14 Đảng Cộng sản Việt Nam, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội- 2001

15 Hiến pháp Việt Nam năm 1946

16 Hiến pháp Việt Nam năm 1959

17 Hiến pháp Việt Nam năm 1980

18 Hiến pháp Việt Nam năm 1992

19 V.I Lênin,Toàn tập,tập 33,Nxb Tiến bộ – 1976

20 V.I Lênin, Nhà nước và cách mạng, Nxb Sự thật, Hà Nội – 1972

21 V.I Lênin,Toàn tập, tập 4, bản Tiếng Nga

22 V.I Lênin,Toàn tập,tập 36,Nxb Tiến bộ – 1997

23 Luật Hải quan năm 2001 và sửa đổi, bổ sung năm 2005

24 Luật Doanh nghiệp năm 2005

25 Luật Du lịch năm 2005

26 Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam 1996 ( Sửa đổi năm 2000)

27 C.Mac,Tư bản, quyển 1, tập 2, Nxb Sự thật, Hà Nội -1960

28 C.Mac, Sự khốn cùng của Triết học, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1971

29 C.Mac - Ăngghen, Tuyển tập, tập 4, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1983

30 C.Mac - Ăngghen, Tuyển tập, tập 6, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1984

31 C.Mac - Ăngghen, Tuyển tập, tập 23, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1993

32 C.Mac - Ăngghen, Tuyển tập, tập 18, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1995

33 Nghị định 120/ HĐBT ngày 15/8/1987 của Hội đồng Bộ trưởng

34 Nghị định 119/ HĐBT ngày 9/4/1990 của Hội đồng Bộ trưởng

35 Nghị định 05/ CP ngày 26/10/1992 của Chính phủ

36 Nghị định 20 / CP ngày 27/12/1992 của Chính phủ

37 Nghị định 27/2001/NĐ- CP của Chính phủ

38 Nghị định 185/2007/NĐ-CP của Chính phủ

39 Nghị định 92/2007/NĐ- CP của Chính phủ, quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Du lịch

40 Nghị định 149/2007/ NĐ - CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực du lịch

41 Nghị quyết 01/2002/QH12 của Quốc hội

42 Nghị quyết 63/ HĐBT ngày 11/4/1987 của Hội đồng Bộ trưởng

43 Nghị quyết 45/ CP ngày 22/6/1993 của Chính phủ về đổi mới quản lý và phát triển ngành du lịch

44 Pháp lệnh Du lịch năm 1999

45 Quy chế quản lý và kinh doanh du lịch ban hành kèm theo Nghị định số 37/ HĐBT ngày 28/1/1992

46 Quy hoạch tổng thể phát triển du lịch Việt Nam thời kỳ 1995 – 2000 ban hành kèm theo Quyết định 307/ TTg ngày 24/5/1995 của Thủ tưởng Chính phủ

47 Tổng cục Du lịch, Báo cáo tổng kết công tác năm 1996

48 Tổng cục Du lịch, Báo cáo tổng kết công tác năm 1999

49 Tổng cục Du lịch, Báo cáo tổng kết công tác năm 2001

50 Tổng cục Du lịch, Báo cáo tổng kết công tác năm 2004

51 Tổng cục Du lịch, Báo cáo tổng kết công tác năm 2005

52 Tổng cục Du lịch, Báo cáo tổng kết công tác năm 2006

53 Tổng cục Du lịch ( 2007), Cam kết về dịch vụ du lịch Việt Nam trong WTO, WWW Vietnamtourism.gov.vn, ngày 27/2/2007