Hỗ trợ giải quyết việc làm đối với lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp từ thực tiễn tỉnh Điện Biên (tt)

Điều đó cho thấy việc nghiên cứu các giải pháp hỗ trợ giải quyết việc làm cho lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp là một yêu cầu thực sự cần thiết và cấp bách.. Do đó, cần thiết có đ

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN ĐĂNG NINH

HỖ TRỢ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG

ĐANG HƯỞNG TRỢ CẤP THẤT NGHIỆP

TỪ THỰC TIỄN TỈNH ĐIỆN BIÊN

Chuyên ngành: Công tác xã hội

Mã số: 60.90.01.01

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

HÀ NỘI, 2017

Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học Xã hội

Người hướng dẫn khóa học: TS Hà Thị Thư

Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Hữu Chí

Phản biện 2: TS Nguyễn Ngọc Toản

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học Xã hội giờ ngày tháng năm

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học Xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Để thực hiện chính sách an sinh xã hội, Nhà nước đã có những chính sách hỗ trợ lao động thất nghiệp để họ có cơ hội tìm kiếm việc làm và có thể quay trở lại thị trường lao động, được thể hiện bằng hàng loạt các chế độ của chính sách bảo hiểm thất nghiệp Chính sách bảo hiểm thất nghiệp nhằm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động bị mất việc làm và quan trọng hơn cả là việc hỗ trợ người lao động học nghề, hỗ trợ tìm kiếm việc làm giúp người lao động thất nghiệp nhanh chóng trở lại thị trường lao động để ổn định đời sống cho bản thân và gia đình

Mặc dù các chính sách đưa ra để hỗ trợ một phần tổn thất thu nhập cho người lao động thất nghiệp do bị mất việc làm nhưng trên thực tế một số nội dung của chính sách này hoạt động chưa thực sự hiệu quả, người lao động hưởng trợ cấp thất nghiệp còn gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận với các nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước hoặc bản thân người lao động cũng chưa thực sự quan tâm tới một số chính sách hỗ trợ này Điều đó cho thấy việc nghiên cứu các giải pháp hỗ trợ giải quyết việc làm cho lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp là một yêu cầu thực sự cần thiết và cấp bách

Hiện nay, có một số đề tài nghiên cứu vấn đề việc làm đối với lao động thất nghiệp Tuy nhiên, đa số là các công trình nghiên cứu về

mô hình, cơ chế thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp Do đó, cần thiết có đề tài nghiên cứu về các hoạt động hỗ trợ giải quyết việc làm đối với lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài"Hỗ trợ giải quyết việc làm đối với lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp từ thực tiễn tỉnh Điện Biên” làm luận văn tốt nghiệp thạc sĩ của mình

2 Tình hình nghiêncứu đề tài

* Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Thất nghiệp và lạm phát là hai vấn đề có quan hệ chặt chẽ với nhau, đồng thời cũng là hai vấn đề nan giải và khó giải quyết đối với Chính phủ các nước Có một số nhà khoa học đã công bố những công trình nghiên cứu của mình liên quan đến bảo hiểm thất nghiệp và trợ cấp thất nghiệp [8] Điển hình như: ở Cộng hoà Liên Bang Đức có Schmid, G; ở Mỹ có Wernev, H và Wayne Nafziger, E; ở Anh có DaVid, W và Pearce, ở Nga có V.Pap Lốp

Nhìn chung, những công trình nghiên cứu của các tác giả mới chỉ tập trung chủ yếu vào phản ánh thực trạng, nguyên nhân và hậu quả thất nghiệp trong một giai đoạn nào đó, ở những nước và những khu vực nào đó trên thế giới Chính vì vậy, những nghiên cứu của các tác giả kể trên có chăng chỉ là để tham khảo trong quá trình tổ chức bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam

* Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam

Những năm qua ở Việt Nam đã có nhiều người quan tâm nghiên cứu về chính sách bảo hiểm thất nghiệp theo các nội dung khác nhau, trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển đổi và thị trường lao động đang được hình thành Một số công trình tiêu biểu như:

Báo cáo đề tài nghiên cứu khoa học “Xây dựng cơ chế và mô

hình tổ chức thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp” của Bộ Lao

động - Thương binh và xã hội (2008) Báo cáo đã cho thấy một cách nhìn nhận về tầm quan trọng và thật sự cần thiết của chính sách bảo hiểm thất nghiệp mô hình thực hiện chính sách bảo hiểm thất nghiệp, thực trạng về thực hiện chính sách, thực trạng về lao động, việc làm

và thất nghiệp [12]

Dự án “Khảo sát, đánh giá thực trạng khả năng tìm việc làm

của người hưởng bảo hiểm thất nghiệp và hiệu quả công tác tư vấn, giới thiệu việc làm, đào tạo nghề cho người hưởng bảo hiểm thất nghiệp” (2013) do Đặng Đình Long cùng các cộng sự thực hiện tại

Trung tâm Phát triển xã hội và Môi trường Vùng [5]

Các bài viết, cũng như công trình nghiên cứu mới chỉ đề cập đến vấn đề giải quyết chế độ cũng như cơ chế hoạt động của BHTN Đối với vấn đề hỗ trợ giải quyết việc làm cho lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp chưa thấy có công trình cũng như bài viết nào nghiên cứu về nội dung này

3.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề lý luận, thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến hỗ trợ giải quyết việc làm đối với người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp từ thực tiễn tỉnh Điện Biên; sử dụng phương pháp Công tác xã hội cá nhân để trợ giúp cho một đối tượng cụ thể; đề xuất, hoàn thiện các biện pháp hỗ trợ việc giải quyết việc làm cho người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp từ thực tiễn tỉnh Điện Biên

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hỗ trợ giải quyết việc làm đối với lao động đang hưởng TCTN

Phân tích thực trạng và các hoạt động HTGQVL đối với người lao động đang hưởng TCTN từ thực tiễn tỉnh Điện Biên

Phân tích thực trạng các yếu tố tác động đến hỗ trợ giải quyết việc làm đối với lao động đang hưởng TCTN

Ứng dụng phương pháp công tác xã hội cá nhân trong việc trợ giúp lao động đang hưởng TCTN

Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác HTGQVL đối với lao động đang hưởng TCTN từ thực tiễn tỉnh Điện Biên

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Hỗ trợ giải quyết việc làm đối với người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp

4.2 Phạm vi nghiên cứu

* Phạm vi về đối tượng

Đề tài tập trung nghiên cứu lý luận và thực trạng về hỗ trợ việc làm; cụ thể đó là: xác định nhu cầu hỗ trợ giải quyết việc làm; hỗ trợ tư vấn giới thiệu việc làm; hỗ trợ đào tạo nghề; hỗ trợ kết nối cung cầu lao động cho người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

* Phương pháp chủ nghĩa duy vật biện chứng

* Phương pháp chủ nghĩa duy vật lịch sử

5.2 Phương pháp nghiên cứu

5.2.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu

5.2.2 Phương pháp điều tra bảng hỏi

5.2.3 Phương pháp phỏng vấn sâu

5.2.4 Phương pháp quan sát

5.2.5 Phương pháp thống kê toán học

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận của luận văn

Các kết quả nghiên cứu của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo hữu ích tại các cơ sở nghiên cứu và đào tạo về công tác xã hội; là nguồn tài liệu tham khảo cho các chuyên đề, khóa luận; giúp các cơ quan chức năng nắm bắt được thực trạng khó khăn để có biện pháp

hỗ trợ và giải quyết về việc làm của người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp trên địa bàn tỉnh

6.2 Ý nghĩa thực tiễn của luận văn

Thông qua đề tài sẽ làm rõ vai trò và tầm quan trọng của NVCTXH trong công tác hỗ trợ giải quyết việc làm đối với người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp, đồng thời đề xuất các giải pháp

hỗ trợ giải quyết việc làm và sử dụng hiệu quả nguồn lực của chính sách bảo hiểm thất nghiệp

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và danh mục các biểu, bảng, luận văn gồm:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về hỗ trợ giải quyết việc làm đối với lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp

Chương 2: Thực trạng hỗ trợ giải quyết việc làm đối với lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp từ thực tiễn tỉnh Điện Biên Chương 3: Ứng dụng phương pháp công tác xã hội cá nhân và

đề xuất biện pháp hỗ trợ giải quyết việc làm đối với lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp từ thực tiễn tỉnh Điện Biên

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HỖ TRỢ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG ĐANG HƯỞNG

TRỢ CẤP THẤT NGHIỆP

1.1 Khái niệm và đặc điểm người lao động hưởng trợ cấp thất nghiệp

1.1.1 Một số khái niệm

* Khái niệm thất nghiệp

* Khái niệm trợ cấp thất nghiệp

* Người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp

1.1.2.Một số dạng thất nghiệpcủa người lao động [19]

- Thất nghiệp tự nguyện

- Thất nghiệp không tự nguyện

Ngoài ra, dựa vào những biến động của thị trường lao động và các biến động của nền kinh tế, còn phân ra 3 loại thất nghiệp:

* Đặc điểm về lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp

* Nguyên nhân thất nghiệp [20]

- Do sự điều tiết của thị trường, chu kỳ kinh doanh có thể mở rộng hay thu hẹp

- Do sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật

- Do sự gia tăng dân số và nguồn lao động, cùng với quá trình quốc tế hóa và toàn cầu hóa nền kinh tế

- Do người lao động không ưa thích công việc đang làm hoặc địa điểm làm việc

* Ảnh hưởng của thất nghiệp[21]

1.2 Lý luận về hỗ trợ giải quyết việc làm đối với lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp

1.2.1 Một số khái niệm

* Khái niệm việc làm

* Khái niệm giải quyết việc làm

* Hỗ trợ giải quyết việc làm đối với lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp

1.2.2 Nguyên tắc hỗ trợ giải quyết việc làm đối với lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp

- Thực hiện theo đúng quy định của pháp luật

- Thông tin tư vấn, giới thiệu phải phù hợp với nhu cầu, nguyện vọng và khả năng, trình độ của người lao động

- Phù hợp với nhu cầu lao động của thị trường

- Đào tạo nghề cần phải gắn với giải quyết việc làm

- Các hoạt động kết nối cung cầu lao động phải đa dạng phù hợp với từng đối tượng

- Hỗ trợ kết nối cung cầu lao động phải dựa vào số liệu phân tích, dự báo phát triển của thị trường lao động trong ngắn hạn, trung hạn và dài hạn

- Phù hợp với đặc điểm tình hình của từng vùng, từng địa phương

- Đảm bảo công bằng xã hội

1.2.3 Nội dung của hỗ trợ giải quyết việc làm đối với lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp

1.2.3.1 Xác định nhu cầu hỗ trợ giải quyết việc làm của lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp

Việc xác định nhu cầu được hỗ trợ tìm kiếm việc làm giúp cho

cơ quan quản lý lao động nắm bắt được cầu về lao động, khối lượng việc làm cần phải đáp ứng là bao nhiêu và cũng đánh giá được trình

độ lao động, chất lượng lao động, từ đó phân loại chất lượng lao động

và tìm ra nguyên nhân bị mất việc làm của nhóm đối tượng lao động này

1.2.3.2 Hỗ trợ tư vấn giới thiệu việc làm

Hoạt động tư vấn giới thiệu việc làm giúp cho người lao động

có thể tiếp cận được với thông tin về việc làm trên thị trường lao động, người lao động được cung cấp các thông tin về nhà tuyển dụng,

vị trí việc làm, thu nhập và các thông tin phúc lợi khác Giới thiệu việc làm giúp đỡ người lao động trong việc tìm kiếm việc làm, được giới thiệu các công việc mà phù hợp với năng lực trình độ của mình

1.2.3.3 Hỗ trợ đào tạo nghề cho người lao động

Người lao động có nhu cầu chuyển đổi ngành nghề để tìm kiếm

cơ hội việc làm mới thì được tư vấn về hoạt động đào tạo như: thời gian tham gia khóa đào tạo, kinh phí hỗ trợ trong đào tạo, các ngành nghề đào tạo và khẳ năng tìm kiếm việc làm sau khi tham gia các khóa đào tạo nghề

1.2.3.4 Hỗ trợ kết nối cung - cầu lao động

Hỗ trợ kết nối cung - cầu lao động đóng vai trò quan trọng giúp người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp có đầy đủ thông tin về thị trường lao động nhanh chóng tìm được việc làm phù hợp bằng việc đa dạng hóa hình thức cung cấp thông tin về việc làm

1.2.3.5 Hỗ trợ tự tạo việc làm

Đây là hoạt động mà người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp bằng những nỗ lực cá nhân hay từ những nguồn lực hỗ trợ từ bên ngoài để tự tạo ra những công việc phù hợp với năng lực và khả năng của bản thân

1.2.4 Phương pháp công tác xã hội trong việc hỗ trợ giải quyết việc làm đối với lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp 1.2.4.1 Phương pháp công tác xã hôi cá nhân [9]

1.2.4.2 Phương pháp công tác xã hội Nhóm [7]

1.2.4.3 Phương pháp phát triển cộng đồng [79]

1.2.5 Lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu

1.2.5.1 Cách tiếp cận theo thuyết nhu cầu

- Nhu cầu sinh lý

- Nhu cầu an toàn

- Nhu cầu chấp nhận và được yêu thương

- Nhu cầu được tôn trọng

- Nhu cầu tự khẳng định mình

1.2.5.2 Cách tiếp cận theo lý thuyết hệ thống

Lý thuyết hệ thống là một trong những lý thuyết quan trọng được vận dụng trong CTXH Điểm mấu chốt trong việc đưa lý thuyết

hệ thống vào CTXH là việc tổng hợp và xem xét các yếu tố trong sự tương tác giữa thân chủ và môi trường của họ Mục đích chính là nhằm giúp đỡ mọi cá nhân thực hiện được những nhiệm vụ về cuộc sống của

họ, xóa bỏ những áp lực và giúp họ đạt được những mục tiêu, các quan điểm giá trị quan trọng đối với họ

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến hỗ trợ giải quyết việc làm đối với lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp

1.3.1.Yếu tố cơ chế chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm đối với lao động thất nghiệp

1.3.2 Yếu tố thuộc về cơ quan thực hiện hỗ trợ giải quyết việc làm

1.3.3 Yếu tố về thị trường lao động

1.3.4 Yếu tố về bản thân người lao động

1.4.5 Yếu tố thuộc về nhân viên công tác xã hội

1.4 Cơ sở pháp lý về hỗ trợ việc làm đối với lao động

1.4.1 Cơ sở pháp lý về hỗ trợ giải quyết việc làm

Nhà nước đã ban hành Luật Bảo hiểm Xã hội, Luật Dạy nghề, Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, ; Luật Khuyến khích đầu tư trong nước, Luật Đầu tư nước ngoài, Luật Doanh nghiệp, Luật Hợp tác xã, trong đó có những quy định về giải quyết việc làm, đồng thời chủ động sửa đổi, bổ sung và ban hành các văn bản hướng dẫn thực hiện theo hướng thị trường, phù hợp dần với bối cảnh hội nhập quốc tế

1.4.2 Cơ sở pháp lý về hỗ trợ giải quyết việc làm đối với lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp

Ngày 16/11/2013, Quốc hội đã thông qua Luật việc làm trong

đó có nội dung về chính sách bảo hiểm thất nghiệp đã tạo ra khung pháp lý kịp thời, tạo điều kiện thuận lợi cho người lao động và người

sử dụng lao động trong việc tham gia bảo hiểm thất nghiệp, đồng thời giúp cho việc tổ chức thực hiện bảo hiểm thất nghiệp được thuận lợi hơn

Chương 2 THỰC TRẠNG HỖ TRỢ GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM ĐỐI VỚI LAO ĐỘNGĐANG HƯỞNG TRỢ CẤP THẤT NGHIỆP

TẠI TỈNH ĐIỆN BIÊN

2.1 Khái quát về địa bàn và khách thể nghiên cứu

2.1.1 Khái quát về địa bàn nghiên cứu

2.1.1.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên

2.1.1.2 Đặc điểm điều kiện kinh tế

2.1.1.3 Đặc điểm về dân số

2.1.1.4 Đặc điểm tài nguyên thiên nhiên

2.1.2 Khái quát về khách thể nghiên cứu

2.1.2.1 Đội ngũ nhân viên làm công tác hỗ trợ giải quyết việc làm

2.1.2.2 Đặc điểm của người lao động đang hưởng trợ cấp thất nghiệp

2.2 Thực trạng lao động thất nghiệp và số lao động thất nghiệp được hưởng trợ cấp thất nghiệp

Với xuất phát điểm là một tỉnh miền núi phần đông lao động tập trung ở nông thôn và làm nông nghiệp, do đó một trong những nét đặc trưng của thị trường lao động tại tỉnh Điện Biên là thất nghiệp cao ở khu vực thành thị và thiếu việc làm ở khu vực nông thôn Theo báo cáo

số lao động thất nghiệp từ năm 2012 đến năm 2016 có xu hướng tăng nhanh là do cuộc khủng hoảng kinh tế cùng với nhiều lao động địa phương làm việc tại các tỉnh trên cả nước bị mất việc làm đã quay trở

về quê sinh sống, đồng thời do mức sinh cao trong các thập kỷ trước và khả năng GQVL còn hạn chế nên tình trạng người lao động không có việc làm ngày càng tăng