LUẬN văn THẠC sĩ QUẢN lý HOẠT ĐỘNG NGOÀI GIỜ lên lớp CHO học SINH TRUNG học PHỔ THÔNG THỊ xã PHÚC yên, TỈNH VĨNH PHÚC

Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện đã được cụ thể hoá trong Văn kiện Đại hội Đảng, trong Luật giáo dục và Chiến lược phát triển về giáo dục của Đảng và Nhà nước. Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XI đã chỉ rõ: “Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu. Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt. Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng lập nghiệp”15, tr.26.

MỞ ĐẦU 3

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG

GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CHO HỌC

1.2 Nội dung quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

1.3 Đặc điểm của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục ngoài giờ

lên lớp và quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp 31

Chương 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA QUẢN LÝ HOẠT

ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở THỊ

2.1 Khái quát về đặc điểm giáo dục đào tạo trung học phổ

thông trên địa bàn thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc 382.2 Thực trạng hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và

quản lí hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho họcsinh THPT trên địa bàn thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh

Chương 3: NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT

ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG Ở THỊ

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý hoạt động giáo

dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh trung học phổ thông 653.2 Các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên

lớp cho học sinh trung học phổ thông ở thị xã Phúc

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện đã được cụ thể hoátrong Văn kiện Đại hội Đảng, trong Luật giáo dục và Chiến lược phát triển vềgiáo dục của Đảng và Nhà nước Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ XI đã chỉ rõ:

“Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt Tập trung nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo, coi trọng giáo dục đạo đức, lối sống, năng lực sáng tạo, kỹ năng thực hành, khả năng lập nghiệp”[15, tr.26].

Trong Luật Giáo dục của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

2005, Điều 27 cũng đã nêu: “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ tổ quốc”[24, tr.7].

Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam giai đoạn 2011 - 2020 cũng

chỉ rõ “Mục tiêu tổng quát: Đến năm 2020, nền giáo dục nước ta được đổi mới căn bản và toàn diện theo hướng chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế; chất lượng giáo dục được nâng cao một cách toàn diện, gồm: giáo dục đạo đức, kỹ năng sống, năng lực sáng tạo, năng lực thực hành, năng lực ngoại ngữ và tin học; đáp ứng nhu cầu nhân lực, nhất là nhân lực chất lượng cao phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và xây dựng nền kinh tế tri thức; đảm bảo công bằng

xã hội trong giáo dục và cơ hội học tập suốt đời cho mỗi người dân, từng bước hình thành xã hội học tập”[11, tr.8].

Để thực hiện được điều đó, trong chương trình đào tạo ở các cấp học,ngành học mà Bộ GD & ĐT xây dựng, ngoài các môn học cung cấp kiến thứccòn có các hoạt động giáo dục bổ trợ, trong đó phải kể đến hoạt động giáo dụcngoài giờ lên lớp (HĐGDNGLL).

Trong công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt namhiện nay, HĐGDNGLL là một bộ phận quan trọng trong hoạt động giáo dục ởtrường phổ thông nhằm góp phần hoàn thiện mục tiêu giáo dục, đặc biệt làgóp phần hình thành và phát triển nhân cách HS, giúp các em có kỹ năngsống, đáp ứng sự đa dạng của đời sống xã hội Thông qua hoạt động này, HShoà nhập vào cuộc sống cộng đồng, biết chung sống, biết làm việc và tựkhẳng định mình trong cuộc sống

Trong thực tế, HĐGDNGLL đã được triển khai thực hiện ở hệ thống cáctrường phổ thông, luôn được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, các thầy côgiáo, các lực lượng khác và đã đạt được một số kết quả tốt Tuy nhiên ở một sốtrường, HĐGDNGLL chưa được chú trọng và đầu tư đúng mức, tổ chức còntản mạn, mang tính hình thức, hiệu quả giáo dục còn hạn chế Một số cán bộquản lí, một bộ phận giáo viên, học sinh, cha mẹ học sinh chưa nhận thức đúngđắn về vai trò, tầm quan trọng của HĐGDNGLL Thậm chí, hoạt động này cònđược coi là tốn thời gian, ảnh hưởng đến việc học tập của HS,…

Thị xã Phúc Yên là địa phương có mật độ dân số cao, kinh tế đang trên

đà phát triển Mặt trái của sự phát triển dân số và kinh tế là sự gia tăng củacác tệ nạn xã hội gây khó khăn không nhỏ đến quá trình giáo dục học sinhtrong các trường trên địa bàn thị xã nói chung và các trường THPT Phúc Yênnói riêng Thực tế cho thấy, ở những trường mà cán bộ quản lý, giáo viên,nhân viên và cha mẹ học sinh nhận thức được tầm quan trọng củaHĐGDNGLL đối với sự phát triển toàn diện của học sinh và tổ chức đượcnhiều HĐGDNGLL thì chất lượng dạy và học được nâng cao, đặc biệt là ngănngừa được các tệ nạn xã hội xâm nhập học đường

Tuy nhiên do nhiều nguyên nhân khác nhau mà ở một số trường THPTtrên địa bàn thị xã Phúc Yên hiện nay còn coi nhẹ công tác giáo dục toàndiện, trong đó có HĐGDNGLL Trong thời gian qua, các trường THPT ở thị

xã Phúc Yên đã và đang chú trọng phát triển, nâng cao chất lượng giáo dục.Nhà trường đã mạnh dạn đổi mới nội dung, chương trình, phương thức quản

lý, trong đó đặc biệt chú trọng quản lý HĐGDNGLL, vì vậy, bước đầu đã đạtđược kết quả đáng kể Tuy nhiên đứng trước yêu cầu của xã hội, nhà trườngcần có những biện pháp quản lý HĐGDNGLL cho học sinh hiệu quả hơn,nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện của học sinh trong toàn trường

Xuất phát từ những lý do nói trên, tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu:

“Quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp cho học sinh trung học phổ thông thị

xã Phúc Yên tỉnh Vĩnh Phúc” với mong muốn khắc phục được những vấn

đề bất cập trong thực tiễn HĐGDNGLL ở các trường THPT, nhằm nâng caochất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh trong các nhà trường

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Tìm hiểu lịch sử khoa học giáo dục nhân loại chúng ta thấy hoạt độngdạy - học được nghiên cứu một cách có hệ thống từ rất sớm nhưng để hìnhthành và phát triển nhân cách của học sinh thì HĐGDNGLL có vai trò rấtquan trọng Tuy nhiên vấn đề này chưa được quan tâm nghiên cứu một cách

có hệ thống và đầy đủ

Rabơlen (1494- 1553) là một trong những đại biểu xuất sắc của chủnghĩa nhân đạo Pháp và tư tưởng giáo dục thời kỳ phục hưng Ông đòi hỏi

giáo dục phải bao hàm nội dung “Trí dục, Đức dục, Thể dục và Mỹ dục” và đã

có sáng kiến tổ chức các hình thức giáo dục như việc học ở lớp và ở nhà,ngoài ra còn có các buổi tham quan ở xưởng thợ, các cửa hàng, tiếp với cácnhà văn, các nghệ sỹ, đặc biệt là mỗi tháng một lần thầy, cô và trò về sống ởnông thôn một ngày

Đến thế kỷ XX, nhà giáo dục nổi tiếng người Nga A.S Makarenko vàothập niên 20, 30 của thế kỷ trước đã nói về tầm quan trọng của công tác giáo

dục học sinh ngoài giờ lên lớp: “Tôi đã kiên trì nói rằng các vấn đề giáo dục, phương pháp giáo dục không thể hạn chế trong các vấn đề giảng dạy, lại càng không thể hạn để cho quá trình giáo dục chỉ thực hiện trên lớp học, mà đáng ra phải là trên mỗi mét vuông của đất nước chúng ta Nghĩa là trong bất kỳ hoàn cảnh nào cũng không được quan niệm rằng công tác giáo dục chỉ được tiến hành trong lớp học Công tác giáo dục chỉ đạo toàn bộ hoạt động của trẻ” Trong thực tiễn công tác của mình, Makarenko đã tổ chức các hoạt

động ngoại khoá, câu lạc bộ cho học sinh ở trại M.Gorki và công xã

F.E.Dzerjinski như: "Tổ đồng ca, tổ văn học Nga, tổ khiêu vũ tự do, tổ thử nghiệm khoa học tự nhiên, tổ Vật lý - Hoá học, tổ thể thao Việc phân phối các em học sinh vào các tổ ngoại khoá, câu lạc bộ được tổ chức trên cơ sở hoàn toàn tự nguyện, các em có thể xin ra khỏi tổ bất cứ lúc nào, nhưng các

tổ phải có kỷ luật trong quá trình hoạt động".

Cuốn sách “Tổ chức và lãnh đạo công tác giáo dục ở trường phổ thông” tác giả I.X Marienco đã trình bày sự thống nhất của công tác giáo dục

trong và ngoài trường học, nội dung và các hình thức tổ chức HĐGDNGLL,

vị trí của người Hiệu trưởng trong việc lãnh đạo hoạt động giáo dục và các tổchức Đoàn, Đội trong nhà trường

Bộ trưởng Giáo dục Anh Rutl Kelly đã nhận xét “Các hoạt động giáo dục ngoài giờ, nhất là hoạt động ngoại khoá đã làm giàu chương trình học, tạo dựng niềm tin và củng cố kỹ năng cho học sinh” – Kelly outdoor learning.

Qua một số quan điểm, nhận định của các nhà Giáo dục trên thế giới tathấy HĐGDNGLL có tầm quan trọng đặc biệt trong quá trình giáo dục củacác nhà trường

Ở Việt Nam nghiên cứu về HĐGDNGLL đã thu hút được nhiều nhànghiên cứu, các nhà giáo trong cả nước từ những năm 80 của thế kỷ trước trởlại đây Chúng ta có thể chia làm hai giai đoạn:

+ Giai đoạn trước cuộc cải cách giáo dục lần thứ ba (từ năm 1979 trở

về trước): Điểm nổi bật của giai đoạn này là khái niệm “HĐGDNGLL” chưađược hình thành và chưa có tên gọi cụ thể như ngày nay Tuy nhiên, nội hàm

cơ bản của khái niệm đã được Chủ Tịch Hồ Chí Minh đề cập trong “Thư gửi cho học sinh nhân ngày khai trường” tháng 9 năm 1945, Bác viết " nhưng các em cũng nên ngoài giờ học ở trường, tham gia vào các Hội cứu quốc để tập luyện thêm cho quen với đời sống chiến sỹ và để giúp đỡ một vài việc nhẹ nhàng trong cuộc phòng thủ đất nước" Trong “Thư gửi Hội nghị các cán bộ phụ trách nhi đồng toàn quốc”, Bác Hồ lại nhắc tới một khía cạnh khác của nội hàm khái niệm này, Người viết: “Trong lúc học, cũng cần làm cho chúng vui, trong lúc vui cũng cần làm cho chúng học Ở trong nhà, trong trường, trong xã hội chúng đều vui, đều học”.

Điều lệ nhà trường phổ thông ban hành tháng 6 năm 1976 và ban hànhtháng 4 năm 1979, đã đề cập đến việc giảng dạy và giáo dục học sinh thôngqua giảng dạy trên lớp, lao động sản xuất và hoạt động tập thể Các mặt đóphải cùng tiến hành, bổ sung cho nhau theo một kế hoạch thống nhất Hoạtđộng tập thể của học sinh do nhà trường phối hợp với các tổ chức đoàn thểtrong nhà trường tổ chức Hoạt động tập thể bao gồm: hoạt động văn hoá,chính trị, xã hội, các hoạt động ngoại khoá về khoa học, kỹ thuật, văn nghệ,thể thao của nhà trường và của địa phương Điều lệ trường phổ thông ban

hành tháng 4 năm 1979 ghi rõ: “Hoạt động tập thể góp phần giáo dục ý thức chính trị, khả năng học tập độc lập của học sinh, góp phần củng cố mở rộng kiến thức và phát triển mọi năng khiếu của học sinh theo chương trình và kế hoạch thống nhất Công tác giáo dục ở trường phổ thông tiến hành thống nhất theo đúng nội dung và trình tự quy định trong chương trình, kế hoạch đào tạo và sách giáo khoa do Bộ ban hành và được thực hiện thông qua các hoạt động giáo dục: học tập văn hoá, lao động sản xuất, thực nghiệm khoa học và các hoạt động xã hội” và “Các hoạt động xã hội do nhà trường tổ chức cho học sinh tham gia với mức độ thích hợp, là nhằm củng cố tri thức đã học được, bồi

dưỡng tình cảm với nhân dân lao động, xây dựng thái độ tích cực tham gia công tác xã hội, góp phần xây dựng địa phương và rèn luyện học sinh về ý thức và năng lực làm chủ tập thể, hình thành nhân sinh quan cách mạng.

Ngoài các vấn đề giáo dục trên đây, cần tổ chức thêm những hoạt động ngoại khoá khác như thể dục thể thao, văn nghệ để công tác giáo dục thêm phong phú”.

+ Giai đoạn từ cuộc cải cách giáo dục lần thứ ba đến nay: Nghị quyết

TW14 ngày 11 tháng 1 năm 1979 của Bộ chính trị về cải cách giáo dục đã

khẳng định: “Nội dung giáo dục ở trường phổ thông trung học mang tính chất toàn diện và kỹ thuật tổng hợp, nhưng có chú ý đến việc phát huy sở trường

và năng khiếu các nhân cần coi trọng giáo dục thẩm mỹ, giáo dục và rèn luyện thể chất, hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao và luyện tập quân sự”

Trong Điều lệ trường Trung học phổ thông (Ban hành kèm theo Thông

tư số: 12/2011/TT-BGDĐT ngày 28/3/2011của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo), điều 26 nói về các hoạt động giáo dục của nhà trường:

“Các hoạt động giáo dục bao gồm hoạt động trong giờ lên lớp và hoạt động ngoài giờ lên lớp nhằm giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động và sáng tạo, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động.

Hoạt động giáo dục trong giờ lên lớp được tiến hành thông qua việc dạy học các môn học bắt buộc và tự chọn trong chương trình giáo dục của cấp học do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành.

Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt động ngoại khoá

về khoa học, văn học, nghệ thuật, thể dục thể thao, an toàn giao thông, phòng chống tệ nạn xã hội, giáo dục giới tính, giáo dục pháp luật, giáo dục hướng nghiệp, giáo dục kỹ năng sống nhằm phát triển toàn diện và bồi dưỡng năng

khiếu; các hoạt động vui chơi, tham quan, du lịch, giao lưu văn hoá, giáo dục môi trường; hoạt động từ thiện và các hoạt động xã hội khác phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh”.

Để đáp ứng yêu cầu cải cách giáo dục, đã có nhiều nghiên cứu xungquanh việc xác định khái niệm “HĐGDNGLL” cũng như nghiên cứu nhằm

tổ chức có chất lượng HĐGDNGLL trong nhà trường Có thể khái quátthành 2 hướng chính:

* Hướng thứ nhất: Các nghiên cứu cơ bản, mang tính lý luận nhằm xác

định nội hàm của khái niệm “HĐGDNGLL”, xác định mục tiêu, vị trí, vai trò,nhiệm vụ, nội dung, hình thức của HĐGDNGLL Ở hướng này có các côngtrình nghiên cứu sau:

- Từ năm 1979, Viện Khoa học giáo dục đã thực hiện đề tài dài hạn

nghiên cứu về “Các HĐGDNGLL và sự hình thành nhân cách của học sinh”

do Trung tâm nghiên cứu giáo dục đạo đức học sinh chủ trì Đề tài đã đượctriển khai thực nghiệm từ năm học 1979-1980 tại một số trường cấp 1, cấp 2,cấp 3 ở Hà Nội, sau đó kết quả thực nghiệm đã được thể hiện ở một loạt bàitrên tạp chí nghiên cứu giáo dục và tạp chí Thông tin khoa học giáo dục củamột số nhà nghiên cứu như: Đặng Thuý Anh, Phạm Hoàng Gia, Lê TrungTrấn, Phạm Lăng

- Một số nghiên cứu thực nghiệm cải tiến nội dung, phương pháp tổchức nhằm nâng cao chất lượng HĐGDNGLL do một nhóm cán bộ nghiêncứu của Viện khoa học giáo dục thực hiện như: Đặng Thuý Anh, NguyễnQuang Dục, Nguyễn Thị Kỷ, Nguyễn Thanh Bình

- Một số lý luận nhằm xây dựng cơ sở lý luận về HĐGDNGLL của cácnhà khoa học như: Nguyễn Lê Đắc, Hoàng Mạnh Phú, Lê Trung Trấn,Nguyễn Dục Quang, Hà Nhật Thăng

- Một số cuốn sách viết về HĐGDNGLL trong thời gian đầu nhữngnăm 80 của thế kỷ trước của các tác giả như: Đặng Vũ Hoạt, Hà Nhật Thăng,

Nguyễn Hữu Hợp, Nguyễn Dục Quang, Nguyễn Đăng Thìn, Lê Thanh Sử,Nguyễn Thị Kỷ

* Hướng thứ hai: Một số bài viết về kinh nghiệm thực tiễn của các

trường phổ thông và đề tài luận văn thạc sỹ nghiên cứu về HĐGDNGLL màtác giả là các giáo viên, cán bộ quản lí ở các trường phổ thông, đó là:

Đề tài “Quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp của trường THPT Kiến

An – Thành phố Hải Phòng” của Phạm Trung Diện, Đại học Quốc gia HàNội, 2011; đề tài “Biện pháp quản lý hoạt động ngoài giờ lên lớp ở trườngTHPT Hoài Đức B – Thành phố Hà Nội” của Nguyễn Thị Huyền, Đại họcquốc gia Hà Nội, 2012; Hà Nhật Thăng “Chương trình HĐGDNGLL ởtrường Trung học cơ sở, Tạp chí Khoa học Giáo dục, số 31, 2002”…

Qua hệ thống các nghiên cứu nói trên, cho thấy các tác giả đi sâu vàonghiên cứu cơ bản về HĐGDNGLL, nghiên cứu thực nghiệm, tổng kết kinhnghiệm thực tiễn nhằm xây dựng quy trình tổ chức và đổi mới nội dung,phương pháp HĐGDNGLL

Có thể nói, HĐGDNGLL đã được sự quan tâm của Đảng, Nhà nước,các tổ chức giáo dục, các nhà giáo dục, quản lí giáo dục và xác định rõtrong chương trình đào tạo ở các cấp học, ngành học mà Bộ GD & ĐT xâydựng Đồng thời đã có một số đề tài nghiên cứu về HĐGDNGLL, tuy nhiêncác nghiên cứu về quản lý HĐGDNGLL hầu như chưa được thực hiện nhiều

và ít hiệu quả Đặc biệt cho đến nay chưa có đề tài nào đi sâu nghiên cứumột cách có hệ thống về quản lí HĐGDNGLL cho học sinh ở TrườngTHPT Phúc Yên - Vĩnh Phúc

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu làm rõ lý luận, phân tích đánh giá thực trạngquản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh ở các trường Trung

học phổ thông trên địa bàn thị xã Phúc Yên - Tỉnh Vĩnh Phúc, đề xuất cácbiện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp nhằm góp phần nângcao chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh.

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận về quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớpcho học sinh ở trường THPT

- Khảo sát, phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động giáo dục ngoài giờlên lớp và quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh ở các trườngTHPT thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

- Đề xuất một số biện pháp quản lý nâng cao chất lượng hoạt động giáodục ngoài giờ lên lớp cho học sinh tại các trường THPT trên địa bàn thị xãPhúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay

4 Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài

4.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động quản lý giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh ở các trườngTHPT thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh ởtrường THPT

4.3 Phạm vi nghiên cứu

Hoạt động ngoài giờ lên lớp của học sinh rất phong phú đa dạng, tuy

nhiên trong phạm vi đề tài này, chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp và công tác quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh ở các trường THPT trên địa bàn thị xã Phúc Yên, tỉnh

Vĩnh Phúc Bởi vậy, trong quá trình triển khai nghiên cứu đề tài, từ cơ sở líluận, thực tiễn và hệ thống biện pháp đề xuất, chúng tôi thống nhất sử dụng

thuật ngữ hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.

Thời gian nghiên cứu, khảo sát và các số liệu thống kê, minh chứng sửdụng trong đề tài luận văn được tính trong 5 năm (từ 2009 đến nay).

5 Giả thuyết khoa học

Quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở các trường THPT trênđịa bàn thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc hiện nay còn nhiều hạn chế, ảnhhưởng đến chất lượng giáo dục toàn diện cho học sinh Nếu nâng cao nhậnthức và bồi dưỡng kĩ năng hướng dẫn, tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờlên lớp cho đội ngũ CBQL, CBĐ, GVCN, GV bộ môn; Quản lý chặt chẽ việcphối hợp giữa các lực lượng giáo dục tham gia vào hoạt động giáo dục ngoàigiờ lên lớp; Quản lý tốt cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ hoạt động giáo dụcngoài giờ lên lớp…thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện củahọc sinh ở các trường THPT trên địa bàn thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

6 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp luận

Đề tài được tổ chức nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận củachủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục; những định hướng,chủ trương của Đảng Cộng Sản Việt Nam về xây dựng, phát triển, đổi mớigiáo dục và quản lí giáo dục Đồng thời đề tài còn được nghiên cứu dựa trênquan điểm hệ thống - cấu trúc; lôgíc - lịch sử và quan điểm thực tiễn để xemxét, luận giải các vấn đề có liên quan đến nội dung luận văn

6.2 Các phương pháp nghiên cứu

* Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận:

Đề tài sử dụng các phương pháp: phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa,khái quát hóa những vấn đề có liên quan tới đề tài như các văn kiện, nghịquyết, chỉ thị của Đảng về giáo dục và đào tạo; các giáo trình, sách chuyênkhảo, tài liệu về lí luận quản lí, quản lí giáo dục; các công trình khoa học vàbài báo khoa học có liên quan tới đề tài như: luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ,báo cáo khoa học, kỉ yếu hội thảo khoa học….để từ đó chọn lọc những thông

tin cần thiết phục vụ cho việc luận giải cơ sở lí luận và các nhiệm vụ nghiêncứu theo mục đích mà đề tài đã xác định.

* Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp tọa đàm, phỏng vấn: Trao đổi, trò chuyện để thu thậpmột số thông tin qua cán bộ quản lí, giáo viên chủ nhiệm…để giúp cho việcphân tích thực trạng và lý giải nguyên nhân, đồng thời làm tăng tính kháchquan của các kết quả thu được bằng các phương pháp khác

- Phương pháp khảo sát thực tiễn, tổng kết kinh nghiệm: Dựa trên báocáo tổng kết năm học của các trường THPT trên địa bàn thị xã Phúc Yên, cáccuộc hội thảo, báo cáo các mô hình điển hình trong HĐGDNGLL ở cáctrường THPT trên địa bàn thị xã Phúc Yên trong những năm qua

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Phương pháp này được sử dụng

để thu thập ý kiến của các đối tượng thông qua việc trưng cầu ý kiến Các nộidung trưng cầu ý kiến là các vấn đề liên quan đến thực trạng của vấn đềnghiên cứu

- Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến của một số cán bộ quản lí giáodục như hiệu trưởng, hiệu phó, chuyên viên nghiên cứu về các vấn đề đánhgiá trong thực trạng, các biện pháp được đề xuất

- Phương pháp xử lí số liệu bằng thống kê toán học: Phương pháp nàyđược dùng để xử lý, phân tích các thông tin đã thu thập được trong quá trìnhnghiên cứu thuộc phạm vi đề tài

7 Ý nghĩa của đề tài

Ý nghĩa về mặt lí luận: Đề tài góp phần làm sáng tỏ cơ sở lí luận trong

hướng nghiên cứu về vấn đề quản lí HĐNGLL ở trường THPT

Ý nghĩa về mặt thực tiễn:

Đề tài đã đưa ra các biện pháp quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lênlớp để đạt hiệu quả cao ở các trường THPT trên địa bàn thị xã Phúc Yên, tỉnhVĩnh Phúc

Đề tài góp phần khắc phục những vấn đề bất cập trong thực tiễn quản

lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở các trường THPT trên địa bàn thị xãPhúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc, để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho họcsinh các trường THPT trên địa bàn thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

Đề tài là tài liệu tham khảo bổ ích cho các nhà quản lí, các giáo viên và đọcgiả quan tâm đến vấn đề quản lí hoạt động ngoài giờ lên lớp ở các trường THPT

8 Kết cấu của đề tài

Đề tài được kết cấu gồm: Mở đầu, 3 chương (9 tiết), kết luận, kiếnnghị, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÍ HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Những khái niệm cơ bản của đề tài

1.1.1 Khái niệm hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Có nhiều quan niệm khác nhau dựa trên cách tiếp cận khác nhau khi địnhnghĩa hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp:

Theo các tác giả cuốn sách “Hoạt động ngoài giờ lên lớp - Sách giáoviên” lớp 10, 11, 12: HĐGDNGLL là những hoạt động giáo dục được tổ chứcngoài giờ học các môn văn hóa ở trên lớp HĐGDNGLL là sự tiếp nối, bổsung, hỗ trợ hoạt động dạy học trên lớp, là con đường gắn lí thuyết với thựctiễn, tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, góp phần hình thànhtình cảm, niềm tin đúng đắn ở học sinh.[3, 4]

GS Đặng Vũ Hoạt cho rằng: “HĐGDNGLL là việc tổ chức giáo dục thôngqua hoạt động thực tiễn của học sinh về khoa học kỹ thuật, lao động công ích,hoạt động xã hội, hoạt động nhân văn, văn hóa nghệ thuật, thẩm mỹ, thể dục thểthao, vui chơi giải trí… để giúp các em hình thành và phát triển nhân cách” [19]

Theo Điều 24, Điều lệ Trường THCS, trường THPT và trường phổ thông có

nhiều cấp học (Ban hành kèm theo Thông tư số: 12/2011/TT-BGDĐT) quy định:

“Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp bao gồm các hoạt động ngoại khoá về khoahọc, văn học, nghệ thuật, thể dục thể thao, an toàn giao thông, phòng chống tệ nạn xãhội, giáo dục giới tính, giáo dục pháp luật, giáo dục hướng nghiệp, giáo dục kỹ năngsống nhằm phát triển toàn diện và bồi dưỡng năng khiếu; các hoạt động vui chơi,tham quan, du lịch, giao lưu văn hoá, giáo dục môi trường; hoạt động từ thiện và các

hoạt động xã hội khác phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh” [6]

Từ những khái niệm trên đây có thể kết luận rằng:

- HĐGDNGLL là những hoạt động được tổ chức ngoài thời gian họctrên lớp, được thể hiện một cách có tổ chức, có mục đích theo kế hoạch củanhà trường, hoạt động nối tiếp và thống nhất hữu cơ với hoạt động học tập

trên lớp nhằm góp phần hình thành và phát triển nhân cách HS theo mục tiêuđào tạo, đáp ứng yêu cầu của xã hội.

- HĐGDNGLL là con đường gắn lí thuyết với thực hành, gắn giáo dục củanhà trường với thực tiễn xã hội HĐGDNGLL là các “giờ học thực hành” Các giờhọc đặc biệt này đòi hỏi học sinh không chỉ có kiến thức lí luận học trong sách vở

mà phải có vốn hiểu biết thực tế sống động, biết vận dụng vào giải quyết các tìnhhuống cụ thể Như vậy, HĐGDNGLL làm cho quá trình đào tạo của nhà trườngdần trở nên phù hợp, thiết thực hơn với thực tiễn xã hội

* Mục tiêu của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

HĐGDNGLL trong nhà trường cần đạt được những mục tiêu sau:

Mục tiêu về nhận thức: Củng cố và khắc sâu kiến thức của các môn học,

mở rộng và nâng cao hiểu biết cho học sinh về các lĩnh vực của đời sống xãhội, làm phong phú thêm vốn tri thức, kinh nghiệm hoạt động tập thể của họcsinh Giúp các em sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình, nhà trường và

xã hội, định hướng nghề nghiệp cho học sinh

Mục tiêu về rèn luyện kỹ năng:

Kỹ năng giao tiếp ứng xử có văn hóa, đây là một kỹ năng cần thiết chocác em học sinh đặc biệt ở lứa tuổi học sinh THPT đang muốn tự khẳng địnhmình Được hiểu, học cách ứng xử có văn hóa giúp các em có đủ tự tin vàsống có trách nhiệm với bản thân và cộng đồng

Kỹ năng tổ chức quản lý, tham gia các hoạt động tập thể với tư cách làchủ thể của hoạt động Lứa tuổi THPT cần cho các em rèn luyện kỹ năng này

để hướng cho các em biết vận dụng, tổ chức, sắp xếp kế hoạch hàng ngày, hàngtuần, hàng tháng của mình, kế hoạch giúp đỡ gia đình Các em là những chủthể hoạt động cần phải có kỹ năng thực hiện, kỹ năng quản lý và xử lý các hoạtđộng, các kỹ năng này có được từ HĐGDNGLL của các em

Kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá kết quả học tập, rèn luyện, củng cố, pháttriển hành vi, thói quen tốt trong học tập, lao động và công tác xã hội Thôngqua HĐGDNGLL các em sẽ nhìn nhận được kết quả của mình, biết rút kinh

nghiệm để cải thiện khả năng đánh giá, biết tự điều chỉnh hoàn thiện bản thân

và giúp người khác hướng tới mục tiêu giáo dục toàn diện: đức dục, trí dục,thể dục, mỹ dục và lao động trong trường THPT

Mục tiêu về giáo dục thái độ:

HĐGDNGLL bồi dưỡng cho học sinh những tình cảm đạo đức trongsáng với thầy cô, bạn bè, quê hương đất nước Từ đó giúp cho các em biếttrân trọng cái tốt, cái đẹp, bài trừ những cái xấu, lạc hậu

Bồi dưỡng cho học sinh lòng tự trọng con người, tôn trọng các chuẩnmực đạo đức và những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, biết tôn trọngpháp luật

Bồi dưỡng tính tích cực, năng động, chủ động, sáng tạo khi tham giacác hoạt động xã hội, hoạt động tập thể của nhà trường

Thông qua HĐGDNGLL từng bước hình thành cho học sinh niềm tinvào những giá trị tốt đẹp mà các em vươn tới, từ đó hình thành cho các emniềm tự hào dân tộc, mong muốn làm rạng danh truyển thống tốt đẹp của quêhương, đất nước

Giáo dục tình đoàn kết hữu nghị với bạn bè quốc tế

Như vậy, mục tiêu của HĐGDNGLL cần phải đảm bảo hình thành đượccho học sinh mục tiêu về nhận thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành, giáo dục thái

độ đúng đắn, tích cực cho học sinh trong nhà trường THPT

* Vị trí, vai trò, chức năng của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

- Vị trí của HĐGDNGLL

“HĐGDNGLL có vị trí và ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với hoạt động

tự giáo dục, tự rèn luyện của học sinh, vì nó có nội dung phong phú hơn, cáchình thức giáo dục đa dạng hơn, hấp dẫn hơn, phạm vi tiến hành rộng hơn,khả năng liên kết các lực lượng giáo dục dồi dào hơn”

Quá trình giáo dục và quá trình dạy học là những bộ phận của quá trình

sư phạm toàn diện, thống nhất Trong quá trình giảng dạy, ngoài việc truyềnthụ cho học sinh những tri thức khoa học một cách có hệ thống, còn phải luôn

luôn có hiệu quả giáo dục (giáo dục nhân cách cho học sinh thông qua cácmôn học) và tạo cơ sở cho toàn bộ quá trình giáo dục đạt hiệu quả Trong quátrình giáo dục, ngoài việc hình thành cho học sinh về ý thức, hành vi, kỹ nănghoạt động và ứng xử trong các quan hệ xã hội về chính trị, đạo đức, phápluật còn phải tạo cơ sở cho các em bổ sung và hoàn thiện những tri thức đãhọc trên lớp Vì vậy, quá trình giáo dục không những được thực hiện qua cáchoạt động giáo dục trên lớp mà còn qua các HĐGDNGLL Kết quả giáo dục

đó chính là: “Nhân cách - sức lao động” được hình thành ở học sinh Đó là sựhình thành thái độ, kỹ năng của học sinh

HĐGDNGLL là một bộ phận cấu thành trong hoạt động giáo dục Hoạtđộng giáo dục trong nhà trường được chia làm hai bộ phận: Hoạt động dạyhọc trên lớp và HĐGDNGLL

HĐGDNGLL là cầu nối tạo ra mối liên hệ hai chiều giữa nhà trường và

xã hội

Từ những lý luận trên, chúng ta thấy HĐGDNGLL là một trong hai hoạtđộng giáo dục cơ bản trong nhà trường để thực hiện mục tiêu giáo dục Nóđược thể hiện ở sơ đồ sau: (Xem sơ đồ 1.1)

Sơ đồ 1.1 Quan hệ giữa dạy học trên lớp và hoạt động giáo dục giáo dục ngoài giờ lên lớp trong việc giáo dục học sinh

- Vai trò của HĐGDNGLL

Hoạt động Giáo dục ngoài giờ lên lớp

Quá trình giáo dục học sinh

Hoạt động Dạy - Học và

Giáo dục trên lớp

Mục tiêu giáo dục: Phát triển toàn diện nhân cách học sinh

Là dịp để HS củng cố kết quả hoạt động học tập ở trên lớp, biến tri thứcthành niềm tin Thông qua hình thức hoạt động cụ thể, HS có dịp để đốichiếu, để kiểm nghiệm tri thức đã học, bổ sung, cập nhật thông tin làm cho trithức đó trở thành của chính các em HĐGDNGLL với nhiều nội dung hấpdẫn, kiến thức tích hợp nhiều lĩnh vực khoa học và cuộc sống có tác dụng bổtrợ cho hoạt động dạy học ở trên lớp, nâng cao hiểu biết về các giá trị truyềnthống của dân tộc, từ đó khơi dậy niềm tự hào dân tộc và mong muốn đượccống hiến.

Là sự tiếp nối hoạt động dạy học, do đó tạo nên sự hài hòa, cân đối trongquá trình sư phạm tổng thể nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục của cấp học

Củng cố và phát triển quan hệ giao tiếp giữa các lớp trong trường vàvới cộng đồng xã hội, góp phần giáo dục tinh thần hợp tác, đoàn kết giúp đỡnhau cùng hoàn thành nhiệm vụ, phải có sự tương tác giữa các thành viên

Thu hút và phát huy được tiềm năng của các lực lượng giáo dục trong vàngoài nhà trường để nâng cao hiệu quả giáo dục HS Đồng thời, HĐGDNGLLcũng giúp các nhà giáo dục phát hiện được năng khiếu của HS, giúp các emphát triển năng khiếu, sở thích của bản thân trong học tập và cuộc sống

Phát huy cao độ tính chủ thể, chủ động, tích cực và giảm thiểu tìnhtrạng yếu kém đạo đức của HS Dưới sự cố vấn, giúp đỡ của GV, HS cùngnhau tổ chức các hoạt động tập thể khác nhau trong đời sống hàng ngày ở nhàtrường, ngoài xã hội HĐGDNGLL có nhiều hình thức phong phú, bổ ích nênkhi HS đầu tư thời gian vào các hoạt động này sẽ giảm bớt thời gian tham giavào các hoạt động không lành mạnh, hạn chế nhóm tự phát, tránh ảnh hưởngxấu Tham gia vào các hoạt động, các em HS yếu kém về đạo đức có nhiều cơhội điều chỉnh nhận thức, hành vi sai lệch của mình Từ đó hình thành nhữngkinh nghiệm giao tiếp ứng xử có văn hóa, giúp cho việc hình thành và pháttriển nhân cách ở các em

Vai trò quan trọng nhất của HĐGDNGLL là góp phần phát triển tâmlực, yếu tố nội lực tạo ra động cơ của sự phát triển nhân cách, khai thác nguồn

tài nguyên con người Đó là mục tiêu của cuộc cách mạng giáo dục của nhânloại cũng như của dân tộc ta đang tiến hành.

- Chức năng của HĐGDNGLL

Củng cố các kiến thức đã được học trong các giờ học chính khóa.Thông thường việc sử dụng các hình thức HĐGDNGLL khác nhau sẽ làm chohọc sinh hiểu rõ hơn những kiến thức mình đã được học

Định hướng, hình thành nhân cách cho học sinh Thông qua nội dung

và các hình thức hoạt động, học sinh được hình thành dần các giá trị về Chân– Thiện – Mỹ

Định hướng học sinh phát triển toàn diện, định hướng nghề nghiệptrong tương lai Thông qua các hoạt động này các em sẽ biết được mình làmtốt lĩnh vực gì và sẽ tìm hiểu kỹ lĩnh vực đó, biết bổ sung những kiến thức

mà mình chưa có, biết tiết chế những vấn đề làm giảm sự phát triển, từ đóchọn lựa cho mình một nghề nghiệp phù hợp nhất

Tóm lại, từ vị trí, vai trò, chức năng của HĐGDNGLL ta thấy nó thật

sự cần thiết và là bộ phận không thể thiếu của quá trình sư phạm tổng thể nóichung và ở trường THPT nói riêng

* Nhiệm vụ của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Giúp học sinh củng cố, nâng cao hiểu biết về các lĩnh vực khác nhaucủa đời sống xã hội, hoàn thiện những tri thức đã được học trên lớp, mở rộngnhãn quan với thế giới xung quanh với cộng đồng xã hội

Giúp học sinh định hướng nhận thức, biết tự điều chỉnh hành vi đạođức, lối sống cho phù hợp

HĐGDNGLL sẽ làm bộc lộ hứng thú, sở trường, năng lực của học sinhđồng thời thể hiện sự tự tin, lòng tự trọng, tôn trọng mọi người xung quanh vàbạn bè, từ đó phát triển hài hòa giữa tình cảm thẩm mỹ, tình cảm đạo đức, tìnhcảm trí tuệ và hoạt động xã hội để tạo nên một nhân cách toàn diện

Bồi dưỡng cho học sinh tình cảm đạo đức trong sáng với bạn bè, thầy

cô, cộng đồng, từ đó giúp các em biết kính yêu, trân trọng cái đẹp, biết đấutranh với cái xấu, tôn trọng chuẩn mực đạo đức xã hội

* Nội dung của chương trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Nội dung của HĐGDNGLL rất phong phú và đa dạng, thể hiện ở nhiềuhình thức hoạt động khác nhau, bao gồm những nội dung cơ bản sau:

Giáo dục về chính trị, xã hội, đạo đức, pháp luật; tìm hiểu, ứng dụngkhoa học kỹ thuật phục vụ học tập; hoạt động công ích, xã hội; hoạt động vănhoá- nghệ thuật; hoạt động thể thao quốc phòng, tham quan du lịch; giáo dụcmôi trường, dân số, phòng chống tệ nạn xã hội

Phân chia nội dung theo chủ đề, chủ điểm hàng tháng có các nội dung

cụ thể:

Tháng 9 Thanh niên học tập, rèn luyện vì sự nghiệp công nghiệp hoá,

hiện đại hoá đất nước

Tháng 10 Thanh niên với tình bạn, tình yêu và gia đình

Tháng 11 Thanh niên với truyền thống hiếu học và tôn sư trọng đạo.Tháng 12 Thanh niên với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Tháng 1 Thanh niên với giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc

Tháng 2 Thanh niên với lý tưởng cách mạng

Tháng 3 Thanh niên với vấn đề lập nghiệp

Tháng 4 Thanh niên với hòa bình, hữu nghị và hợp tác

Tháng 5 Thanh niên với Bác Hồ

Tháng 6, 7, 8 Mùa hè tình nguyện vì cuộc sống cộng đồng

Cách phân chia nội dung HĐGDNGLL như trên chỉ có tính chất tươngđối khái quát để các nhà trường định hướng hoạt động ở trường mình mộtcách cụ thể Trong thực tế, tùy theo hoàn cảnh, điều kiện cụ thể của từngtrường mà nhà quản lý có thể chỉ đạo nội dung HĐGDNGLL theo những cáchkhác nhau để vận dụng một cách có hiệu quả

1.1.2 Khái niệm quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh trung học phổ thông

Để làm rõ khái niệm quản lý HĐGDNGLL cho học sinh THPT cần phải đivào tìm hiểu các khái niệm có liên quan như: Quản lý, quản lý giáo dục:

* Khái niệm quản lý

Theo từ điển Tiếng Việt thì Quản lý là: “Tổ chức, điều khiển hoạt độngcủa một đơn vị, một cơ quan” [40, tr.67]

PGS.TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc và TS Nguyễn Quốc Chí cho rằng: “Quản

lý là tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý)đến khách thể quản lý (người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổchức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức” [10, tr.9]

Theo GS Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý là tác động có mục đích, có

kế hoạch của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nói chung làkhách thể quản lý nhằm thực hiện mục tiêu đã dự kiến” [32, tr.5]

Như vậy, khái niệm quản lý được diễn đạt bằng nhiều cách khác nhautùy theo từng cách tiếp cận khác nhau Tuy nhiên các quan điểm trên đều đềcập đến bản chất chung của khái niệm quản lý:

- Quản lý là sự tác động liên tục có định hướng, có chủ đích của chủ thểquản lý lên khách thể quản lý trong một tổ chức thông qua quá trình lập kếhoạch, tổ chức lãnh đạo và kiểm tra nhằm đạt được mục tiêu đặt ra trong điềukiện biến động của môi trường

- Quản lý vừa là khoa học vừa là nghệ thuật Quản lý mang tính khoahọc vì nó luôn là hoạt động có tổ chức, có định hướng dựa trên những quyluật, những nguyên tắc và phương pháp hoạt động cụ thể Quản lý còn mangtính nghệ thuật vì nó là một hoạt động thực tiễn vô cùng phong phú đầy biếnđộng, không có những nguyên tắc chung cho mọi tình huống Để đạt đượcmục tiêu đề ra của tổ chức người quản lý cần có những bí quyết sắp xếpnguồn nhân lực, nghệ thuật giao tiếp, kỹ năng ứng xử, khả năng thuyết phụcđối với mọi thành viên trong tổ chức

* Khái niệm quản lý giáo dục

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý giáo dục là hệ thống nhữngtác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý (hệ thốnggiáo dục) nhằm làm cho hệ thống vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dụccủa Đảng, thực hiện được các tính chất của nhà trường XHCN Việt Nam, mà tiêuđiểm hội tụ là quá trình dạy học – giáo dục thế hệ trẻ, đưa giáo dục tới mục tiêu dựkiến, tiến lên trạng thái mới về chất” [32, tr.6]

PGS.TS Nguyễn Thị Mỹ Lộc và TS Nguyễn Quốc Chí cho rằng:

“Quản lý giáo dục là hoạt động có ý thức bằng cách vận dụng các quy luậtkhách quan của các cấp quản lý giáo dục tác động đến toàn bộ hệ thống giáodục nhằm làm cho hệ thống đạt được mục tiêu của nó” [10, tr.9]

Như vậy, có thể nói hệ thống giáo dục là một hệ thống mở, luôn vậnđộng và phát triển theo quy luật chung và chịu sự quy định của điều kiện kinh

tế - xã hội Các định nghĩa trên cũng cho thấy quản lý giáo dục luôn luôn phảiđổi mới, đảm bảo tính năng động, khả năng tự điều chỉnh, thích ứng của giáodục đối với sự vận động và phát triển chung

* Khái niệm quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh THPT

Từ các khái niệm HĐGDNGLL, QL, QLGD, tác giả cho rằng:

“Quản lý HĐGDNGLL cho học sinh THPT là hệ thống những tác động có mục đích, có tổ chức của các chủ thể quản lý giáo dục trong nhà trường nhằm tổ chức, điều khiển HĐGDNGLL diễn ra theo một chương trình, kế hoạch thống nhất, phù hợp với tính chất, đặc điểm của nhà trường THPT, mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục ngoài giờ lên lớp đã đề ra”.

Mục tiêu quản lý HĐGDNGLL cho học sinh THPT: Quản lý tất cả các

HĐGDNGLL nhằm giúp học sinh củng cố các kiến thức đã được học trongcác giờ chính khóa, hình thành các giá trị nhân cách Chân – Thiện – Mỹ, địnhhướng học sinh phát triển toàn diện, định hướng nghề nghiệp tương lai…

Chủ thể quản lý HĐGDNGLL gồm: Cán bộ quản lý (Hiệu trưởng, hiệu

phó); cán bộ Đoàn- Hội; giáo viên chủ nhiệm và các lực lượng giáo dục theo kế

hoạch chủ động và chương trình giáo dục ngoài giờ lên lớp, nhằm tạo ra hiệuquả cao nhất Nhiệm của các chủ thể quản lý HĐGDNGLL cụ thể như sau:

Cán bộ quản lý (hiệu trưởng, hiệu phó): Quản lý đội ngũ GVCN; quản

lý sự phối hợp của GVCN với BGH, CMHS, GVBM, cán bộ Đoàn - Hội, Cáclực lượng giáo dục khác; quản lý việc lập kế hoạch, tổ chức thực hiệnHĐGDNGLL của CB Đoàn - Hội, GVCN; quản lý việc sử dụng CSVC phục

vụ cho HĐGDNGLL; quản lý việc KT - ĐG kết quả HĐGDNGLL; Quản lýviệc bồi dưỡng nghiệp vụ tổ chức HĐGDNGLL của cán bộ Đoàn - Hội,GVCN

Cán bộ Đoàn - Hội: Lập kế hoạch HĐGDNGLL theo từng học kì,tháng, tuần căn cứ vào kế hoạch HĐGDNGLL chung của BGH; thiết kế cácHĐGDNGLL mẫu để các lớp áp dụng; tổ chức phát động các phong trào thiđua, theo dõi thi đua, đánh giá tổng kết thi đua

Giáo viên chủ nhiệm: là người trực tiếp chịu trách nhiệm trước BGHtrong việc tổ chức thực hiện HĐGDNGLL cho học sinh của lớp chủ nhiệm;căn cứ vào khả năng tự quản, khả năng tổ chức hoạt động của ban cán sự lớp

và các thành viên trong lớp, GVCN xây dựng, định hướng cho ban cán sự lớplựa chọn nội dung, hình thức hoạt động; sau mỗi hoạt động, GVCN tổ chức rútkinh nghiệm, biểu dương khích lệ những học sinh tích cực, có nhiều đóng gópcho phong trào hoạt động của lớp, nhắc nhở phê bình những học sinh chưa tựgiác tham gia hoạt động; thường xuyên phối hợp với CMHS và các lực lượnggiáo dục khác trong việc tổ chức HĐGDNGLL; thường xuyên báo cáo vớiBGH nhà trường về kết quả thực hiện HĐGDNGLL của lớp chủ nhiệm;thường xuyên tự rèn luyện cho mình một số kĩ năng như: kĩ năng lập kếhoạch, kĩ năng tổ chức hoạt động, kĩ năng tuyên truyền vận động,

Nội dung quản lý HĐGDNGLL: quản lý về mục tiêu giáo dục, quản lý

về kế hoạch, đội ngũ, các điều kiện đảm bảo và quản lý công tác kiểm trađánh giá, quản lý công tác phối hợp các lực lượng giáo dục tham gia vàoHĐGDNGLL ở trường phổ thông

Phương thức quản lý: Xây dựng khung chương trình thống nhất trong toàn

khối theo khung chương trình do Bộ ban hành; duy trì thực hiện đủ chủ đềHĐGDNGLL của các tháng, đưa phong trào “Trường học thân thiện, học sinhtích cực” lồng ghép trong các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp; đối mớiphương pháp tổ chức các HĐGDNGLL phù hợp với nhu cầu của học sinh và điềukiện nhà trường; phát huy thế mạnh của các cá nhân và tập thể tham giaHĐGDNGLL, trong đó vai trò chủ đạo là giáo viên chủ nhiệm, kết hợp với các tổchức Đoàn, Công đoàn, các tổ, nhóm chuyên môn.v.v Tận dụng tối đa các thiết bịsẵn có của nhà trường trong tổ chức thực hiện HĐGDNGLL như: loa, đài, máychiếu, cassette, băng đĩa, tranh ảnh mang tính giáo dục.v.v

1.2 Nội dung quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông

1.2.1 Quản lý chương trình và kế hoạch

Kế hoạch HĐGDNGLL đó là trình tự những nội dung hoạt động, cáchình thức tổ chức hoạt động được bố trí, sắp xếp theo thứ tự thời gian củanăm học Kế hoạch rất quan trọng và cần thiết trong hoạt động vì nó làm chocông tác của nhà giáo dục định hướng được đường đi và có mục đích rõ ràng

Kế hoạch sẽ giúp cho nhà quản lí làm việc một cách khoa học, chủ động trongcông tác của mình Để lập kế hoạch HĐGDNGLL người lập kế hoạch phảinắm chắc những vấn đề quan trọng như: Mục tiêu của kế hoạch, nội dung kếhoạch, phương pháp để thực hiện, người thực hiện và thời gian thực hiện kếhoạch

Để xây dựng kế hoạch đạt kết quả cần đảm bảo các yêu cầu sau:

- Về quy trình: Thực hiện các bước sau:

Lập dự thảo kế hoạch

Họp thảo luận dự thảo đối với các bộ phận liên quan

Thống nhất, điều chỉnh trước khi ban hành

- Về nội dung: Nội dung của kế hoạch thực hiện theo các nội dung cụ

thể sau:

Xác định đúng mục tiêu quản lý HĐGDNGLL theo các chỉ đạo từngnăm học của Bộ Giáo dục và Đào tạo và Sở Giáo dục và Đào tạo.

Xây dựng cụ thể chương trình hành động trong năm học, từng học kỳ, tháng

- Nội dung hoạt động cần phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của nhàtrường, tình hình học sinh, thực tiễn của địa phương

- Việc xây dựng nội dung cần cân đối, đều đặn theo chủ đề từng thángtrong cả năm học

Ngoài việc xây dựng chương trình kế hoạch hoạt động về mặt nội dungcòn phải xây dựng kế hoạch về sử dụng phương tiện, cơ sở vật chất, kinh phí

và xây dựng kế hoạch về việc phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoàinhà trường

1.2.2 Quản lý đội ngũ thực hiện kế hoạch

Quản lý đội ngũ GV chủ nhiệm thực hiện HĐGDNGLL: Trong thực tế

hoạt động tại các nhà trường, GVCN luôn là người thiết kế, tổ chức thực hiệncác HĐGDNGLL tại lớp mình Quản lý GVCN thực hiện HĐGDNGLL baogồm: quản lý việc xây dựng kế hoạch hoạt động, công tác chuẩn bị và triểnkhai của GVCN theo chủ đề hoạt động của từng tháng và cả năm học; quản lýviệc thiết kế, chuẩn bị giáo án, kịch bản theo chủ điểm giáo dục cũng như cáchoạt động tự chọn; quản lý việc triển khai các giờ sinh hoạt, các giờ chào cờ,các hoạt động chung của khối lớp cũng như của toàn trường; quản lý việcphối hợp giữa GVCN với các lực lượng giáo dục khác trong tổ chức các hoạtđộng; quản lý việc đánh giá xếp loại HS sau mỗi hoạt động Dưới góc độ quản

lý, lãnh đạo nhà trường phải nắm được nội dung, hình thức tổ chức, thời gian

tổ chức và vai trò của GVCN trong việc tổ chức HĐGDNGLL ở các lớp

Quản lý đội ngũ CBĐ và cán bộ tiểu ban thực hiện HĐGDNGLL: Hiện

nay ở các nhà trường THPT không có giáo viên chuyên trách về tổ chứcHĐGDNGLL Trên thực tế các nhà trường thường lập ra Tiểu banHĐGDNGLL để chỉ đạo và tổ chức thực hiện các HĐGDNGLL Với vai trò làthành viên tiểu ban HĐGDNGLL của nhà trường, CBĐ thanh niên có vai trò

rất quan trọng trong việc chỉ đạo và phối hợp tổ chức HĐGDNGLL Việc quản

lý được thể hiện ở những nội dung: quản lý việc xây dựng kế hoạch hoạt độngtheo từng tuần, tháng, năm học; quản lý việc phối hợp giữa tiểu banHĐGDNGLL và GVCN trong việc xây dựng và thực hiện kế hoạch cácHĐGDNGLL; quản lý việc phối hợp các lực lượng ngoài nhà trường; quản lýviệc phối hợp kiểm tra đánh giá

1.2.3 Quản lý cơ sở vật chất và các điều kiện khác phục vụ các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

HĐGDNGLL cũng như tất cả các hoạt động giáo dục khác, hoạt độngnày cũng cần đến những trang thiết bị, hệ thống cơ sở vật chất đảm bảo choquá trình hoạt động Hình thức tổ chức phong phú cùng với các thiết bị hiệnđại, phù hợp sẽ làm tăng tính hấp dẫn của các hoạt động

Đối với tất cả các văn bản và tài liệu hướng dẫn thực hiệnHĐGDNGLL cần được quản lý theo danh mục và đầu tài liệu, đầu văn bản.Cán bộ quản lý và GV lấy đó làm cơ sở hướng dẫn chính tạo một khung kếhoạch thống nhất và hợp chủ đề hoạt động trong từng tháng và trong cả nămhọc Những tài liệu tham khảo, tài liệu chuyên sâu, các nghiên cứu về biệnpháp nhằm nâng cao chất lượng HĐGDNGLL được sử dụng như những tàiliệu tham khảo, vận dụng cách làm, vận dụng các phương pháp và hình thứchay, phù hợp để nâng cao chất lượng HĐGDNGLL cho học sinh

Quản lý các điều kiện về cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho cácHĐGDNGLL như trang thiết bị về âm thanh, ánh sáng, mô hình học cụ, nhàthể chất, nhà đa năng, thư viện… Hệ thống cơ sở vật chất, trang thiết bị phùhợp sẽ làm tăng hiệu quả HĐGDNGLL, trong quá trình sử dụng cần được bảoquản và quản lý hiệu quả, tránh thất thoát và hư hỏng, giảm chất lượng, tạohiệu ứng kém làm ảnh hưởng đến các hoạt động của nhà trường nói chung,của HĐGDNGLL nói riêng

1.2.4 Quản lý việc phối hợp thực hiện của các lực lượng giáo dục tham gia vào hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Để học sinh phát triển toàn diện, không phải chỉ có nhà trường, gia đình

mà cần phải có sự kết hợp chặt chẽ giữa ba môi trường giáo dục: nhà trường;gia đình; xã hội Các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường cùng thamgia phối hợp trong việc tổ chức HĐGDNGLL gồm có Công Đoàn nhà trường,Đoàn thanh niên, GVCN, GV bộ môn, CNV, hội PHHS, một số tổ chức, đoànthể ngoài xã hội như Hội cựu chiến binh, Hội Phụ nữ, Công an, Y tế, …Mỗilực lượng này đều có thế mạnh riêng do đó việc phối hợp các lực lượng giáodục trong và ngoài nhà trường để tổ chức tốt HĐGDNGLL chính là việc thựchiện tốt xã hội hóa giáo dục trong mỗi nhà trường Vì vậy, cần có sự quản lýmột cách hiệu quả sự phối hợp thực hiện của các lực lượng tham gia vàoHĐGDNGLL để tăng hiệu quả HĐGDNGLL Nhờ sự phối hợp này mà nhàtrường sẽ bớt đi những hạn chế và khó khăn nhất định như thiếu điều kiện chohoạt động, nguồn thông tin, còn gia đình và xã hội sẽ nắm được những nhucầu hoạt động của HS

BGH nhà trường cần xây dựng phương hướng chỉ đạo theo một kếhoạch thống nhất cả về nội dung, phương pháp tổ chức và cách thức phối hợpnhằm động viên và phát huy tối đa khả năng của lực lượng giáo dục trong vàngoài nhà trường vào quá trình tổ chức HĐGDNGLL

1.2.5 Quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả

Bất cứ hoạt động nào cũng cần kiểm tra, đánh giá Kiểm tra để cải tiếnthay đổi phương pháp, điều chỉnh kế hoạch Ngoài ra việc kiểm tra còn cho thấyđược những ưu điểm, hạn chế của đội ngũ cũng như của người lãnh đạo Mụcđích của kiểm tra đánh giá HĐGDNGLL là để động viên đồng nghiệp, tư vấn,thúc đẩy chứ không nặng nề về phê bình xếp loại Đây là công việc thườngxuyên của người quản lý trong mọi công tác quản lý nhà trường cũng nhưHĐGDNGLL Do vậy, CBQL cần lưu ý một số vấn đề trong kiểm tra đánhHĐGDNGLL:

Cần xây dựng các tiêu chí chuẩn, ở đây cần có sự thống nhất trong toàntrường về các tiêu chuẩn đánh giá phù hợp với mục tiêu, yêu cầu củaHĐGDNGLL.

Tổ chức, bố trí, phân công lực lượng kiểm tra: Lực lượng kiểm tra chủyếu là các thành viên của Ban chỉ đạo HĐGDNGLL

Thực hiện công tác kiểm tra cần lưu ý kiểm tra nội dung các hoạt động

đã đề ra theo kế hoạch, kiểm tra kết quả từng hoạt động cụ thể về nội dung,hình thức, biện pháp tổ chức, kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục về các mặt

nề nếp sinh hoạt, tham gia các hoạt động phong trào, thành tích

Về phương pháp kiểm tra, cần kiểm tra qua hồ sơ sổ sách, trao đổi tìmhiểu, nghe báo cáo hoặc có thể trực tiếp dự một vài hoạt động cụ thể

Để việc đánh giá đạt mục tiêu đề ra cần phải bám sát vào những nộidung đánh giá, các mức độ đánh giá, sử dụng các hình thức đánh giá phù hợp

và tuân theo một quy trình đánh giá khoa học

Qua kiểm tra đánh giá cần có sự khích lệ, động viên khen thưởng đốivới những cá nhân và tập thể có thành tích tốt trong các HĐGDNGLL đồngthời có biện pháp xử lý kịp thời tạo điều kiện để nâng cao chất lượngHĐGDNGLL

1.3 Đặc điểm của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp ở trường trung học phổ thông

* Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp có bình diện hoạt động rộng

HĐGDNGLL là một hoạt động phong phú, đa dạng Nó diễn ra trong

và ngoài nhà trường với những hoạt động: hoạt động vệ sinh hàng ngày, hàngtuần trong nhà trường, hoạt động của đội ngũ thanh niên xung kích theo dõicác hoạt động của mỗi lớp, hoạt động thể dục giữa giờ giúp các em thư giãn.Tất cả những hoạt động trên nhằm phục vụ cho việc nắm tri thức khoa họctrên lớp và giáo dục kỉ luật, nề nếp cho HS

HĐGDNGLL cũng có thể diễn ra ngoài nhà trường như sinh hoạt câulạc bộ, nhà văn hóa, hoạt động lễ hội, tham quan, thưởng thức các loại hìnhnghệ thuật, vệ sinh đường phố, lao động công ích…nhằm giúp HS củng cố,khắc sâu, mở rộng tri thức, có điều kiện giao lưu, hòa nhập với đời sống xã

Có thể nói, HĐGDNGLL có khả năng giáo dục to lớn: làm nảy sinh cácnăng lực, phẩm chất, tình cảm mới Qua luyện tập, HS không chỉ hiểu mà cònbiết cách làm, biết tự điều chỉnh hành vi của mình phù hợp với yêu cầu chungcủa xã hội

* Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp đa dạng về mục tiêu

HĐGDNGLL nhằm mở rộng, khắc sâu kiến thức cơ bản cho HS (trídục); giáo dục tư tưởng đạo đức, tác phong, tình cảm, ý chí nghị lực cho HS(đức dục); bồi dưỡng khả năng tri giác thẩm mĩ, nâng cao năng lực cảm thụthẩm mĩ và sáng tạo cái đẹp; rèn luyện sức khỏe; thói quen lao động, ý thức

chặt chẽ giữa các đoàn thể Đồng thời tranh thủ sự ủng hộ, góp ý của Ban đạidiện CMHS trong quá trình hoạt động.

* Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp phong phú, đa dạng về nội dung và hình thức, phức tạp khó khăn trong việc kiểm tra- đánh giá

HĐGDNGLL là hoạt động mang tính tự giác, tự quản cao, không ápđặt Vì thế khi tổ chức HĐGDNGLL cần chú ý tới những nguyện vọng, sởtrường, hứng thú của các em, hướng các em vào những hoạt động sáng tạo, cóhướng dẫn cụ thể để nâng cao hiệu quả của hoạt động Nội dung và hình thứchoạt động phải phong phú đa dạng, thực hiện các hoạt động phải phù hợp vớithực tế nhà trường Bên cạnh đó cũng cần học tập thêm kinh nghiệm củatrường bạn nhưng tránh dập khuôn, máy móc mà phải sáng tạo

Việc đánh giá phẩm chất con người đòi hỏi sự chính xác và tế nhị Tuyvậy, mỗi hoạt động trong trường đều phải tiến hành KT - ĐG Có như vậymới khuyến khích được những hoạt động tốt, hoạt động có hiệu quả Đồngthời có hướng điều chỉnh, khắc phục kịp thời những hoạt động chưa tốt hoặchiệu quả chưa cao Trong quá trình đánh giá, có thể bàn định tiêu chuẩn cụ thể

để đánh giá, cũng có thể đánh giá từng khâu, từng hoạt động ở mỗi thời điểmnhất định rồi định ra cách đánh giá chung cho một kỳ và cả năm học

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

và quản lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

1.4.1 Nhận thức của các lực lượng giáo dục

Việc nhận thức về vai trò vị trí của HĐGDNGLL trong các lực lượnggiáo dục là rất quan trọng Hoạt động này diễn ra chủ yếu trong nhà trường vìthế các lực lượng giáo dục trong nhà trường có ảnh hưởng trực tiếp tới hoạtđộng, đó là đội ngũ cán bộ quản lý, CBĐ, cán bộ tiểu ban, GVCN, GVBM,các đoàn thể, tổ chức trong nhà trường, ngoài ra còn có sự phối hợp hoạt độnggiữa lực lượng giáo dục trong nhà trường với các tổ chức đoàn thể chính trị,

xã hội ngoài nhà trường Mối quan hệ giữa người tổ chức và chủ thểHĐGDNGLL là mối quan hệ hợp tác Người tổ chức phải là người có uy tín,

có tinh thần trách nhiệm, có khả năng tổ chức, điều hành và am hiểu về lĩnhvực tổ chức Các lực lượng tham gia tổ chức ở vị trí khác nhau song đều phải

có những hiểu biết nhất định về chương trình HĐGDNGLL, năng lực tổ chức,kinh nghiệm, uy tín với tập thể giáo dục

Đối tượng giáo dục của HĐGDNGLL là học sinh THPT, đây là lứa tuổichuẩn bị bước vào ngưỡng cửa cuộc sống, các em rất cần sự ủng hộ của thầy cô

và gia đình trong sự phát triển của cá nhân, nếu được tạo điều kiện khuyến khíchhành động, khuyến khích sự giáo dục lẫn nhau trong tập thể, thì hoạt động củacác em dễ dàng đạt được mục tiêu Việc nhận thức của học sinh có vai trò quyếtđịnh đến hiệu quả tổ chức HĐGDNGLL Khó có thể đạt kết quả tốt khi bản thânchủ thể hoạt động nhận thức không đầy đủ về vai trò của hoạt động, tham giahoạt động thụ động, gò bó Học sinh THPT có khả năng tự ý thức cao, có nghịlực vượt qua khó khăn để đạt được mục tiêu nên khi xác định được mục tiêuHĐGDNGLL là mục tiêu phát triển con người thì các em sẽ tham gia nhiệt tình

và đầu tư thực hiện HĐGDNGLL có kết quả Chính HĐGDNGLL là hoạt động

có thế mạnh nhất định, nếu phát huy được tính tích cực của các em sẽ giúp các

em phát triển kiến thức, kỹ năng, thái độ và được trưởng thành

Nhận thức của các lực lượng giáo dục và chủ thể giáo dục sẽ trở thànhyếu tố tích cực nếu nó phù hợp với mục tiêu hoạt động và ngược lại trở thànhvật cản khi nhận thức lệch lạc Nhận thức của các lực lượng giáo dục tạo nên

sự đồng thuận trong việc xác định vai trò, mục tiêu, sự cần thiết tổ chứcHĐGDNGLL cũng như các biện pháp tổ chức thì hoạt động này sẽ mang lạihiệu quả cao

1.4.2 Năng lực của người tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Năng lực của người tổ chức là yếu tố quan trọng, quyết định cho thànhcông của mỗi công việc Đối với việc tổ chức HĐGDNGLL thì năng lực quản

lý, tổ chức của cán bộ, GV, học sinh là rất quan trọng HĐGDNGLL đa dạng,phong phú với nhiều chủ đề khác nhau và luôn ở trạng thái động từ kiến thứcđến hình thức Điều đó đòi hỏi người tổ chức phải có năng lực đặc trưng, đáp

ứng yêu cầu hoạt động đó là năng lực tổ chức, năng lực nhận thức trên nhiềulĩnh vực, năng lực thu thập thông tin, khả năng diễn đạt tốt, năng động, sángtạo, luôn có ý thức tìm tòi cái mới, biết huy động các thành viên tham gia hoạtđộng, có năng khiếu trên một số lĩnh vực nhất định.

Với đặc trưng của HĐGDNGLL là các hoạt động rất đa dạng về hìnhthức, phong phú về nội dung thực hiện, vì vậy năng lực, kinh nghiệm và uy tíncủa người tổ chức là yếu tố quan trọng để huy động các thành viên tham giatích cực và đạt hiệu quả Nếu năng lực và uy tín với tập thể của người tổ chứchạn chế thì khó có thể thu hút được các thành viên tham gia vào hoạt động

1.4.3 Nội dung chương trình hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Với tốc độ phát triển như vũ bão của khoa học kỹ thuật thì sách giáokhoa, tài liệu tham khảo sẽ không kịp cập nhật Vì vậy, việc mở rộng kiếnthức phù hợp với lứa tuổi sẽ làm cho học sinh hào hứng, có tác dụng bổ trợkịp thời cho giờ học trên lớp và giáo dục tư tưởng, đạo đức, kỹ năng sống Tưduy của học sinh THPT phát triển ở mức độ cao, các em có khả năng thu thậpthông tin từ các nguồn khác nhau làm giầu kiến thức cho bản thân.HĐGDNGLL nếu khơi dậy nhu cầu ham học hỏi, tự tìm tòi kiến thức, thíchkhám phá cái mới của lứa tuổi học sinh THPT thì nội dung kiến thức sẽ được

mở rộng phong phú Ngoài ra việc cập nhật thông tin còn phải đảm bảo liênquan đến thực tiễn học tập, rèn luyện hằng ngày của từng khối, lớp, nhàtrường, phải đảm bảo cân đối kiến thức chuyên môn, kiến thức văn hóa, phùhợp với lứa tuổi, bám sát từng chủ đề trên các mặt thực tiễn xã hội, có nhưvậy HĐGDNGLL mới đáp ứng được yêu cầu mục tiêu chung của giáo dục.Nội dung nghèo nàn, đơn điệu không phù hợp với lứa tuổi sẽ khó thu hútđược các thành viên tham gia hoạt động, dẫn đến kết quả sẽ bị hạn chế Vềthời gian tổ chức chương trình HĐGDNGLL phải đảm bảo cân đối, phù hợptrong các hoạt động của nhà trường, nếu thời lượng quá nhiều sẽ ảnh hưởngđến học văn hóa, ngược lại quá ít sẽ khó đạt được kết quả

1.4.4 Hình thức tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Việc nghiên cứu xây dựng các hình thức tổ chức phong phú có ý nghĩaquan trọng đến hiệu quả HĐGDNGLL, nó mang lại sự hấp dẫn của hoạt động,thu hút được nhiều học sinh tham gia nhiệt tình và có kết quả Ngày càng cónhiều hình thức tổ chức HĐGDNGLL tiếp thu được trên truyền hình và từchính các cơ sở giáo dục sáng tạo nên Tuy nhiên, đối với học sinh THPT còngánh nặng học văn hóa, thời gian tham gia HĐGDNGLL bị hạn chế, vì thếmỗi chủ đề cần lựa chọn hình thức tổ chức thích hợp với quy mô cấp lớp, cấptrường và thời gian hợp lý Có thể đan xen các hình thức tổ chức cho một chủ

đề Chẳng hạn cùng một chủ đề về văn hóa hòa bình có thể chơi dưới hìnhthức hái hoa dân chủ, tổ chức thi tìm hiểu, tổ chức hoạt động xem phim tư

liệu…Thời gian tổ chức các hình thức hoạt động phải hợp lý Nếu hình thức

tổ chức đơn điệu hoặc lặp lại nhàm chán sẽ không gây hứng thú cho học sinh,ảnh hưởng đến hiệu quả của hoạt động

1.4.5 Sự đánh giá hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

Việc tổ chức đánh giá các HĐGDNGLL là việc làm không dễ dàng, songviệc đánh giá hợp lý sẽ động viên, thúc đẩy cho hoạt động có hiệu quả và ngượclại Đánh giá HĐGDNGLL rất khó vì có nhiều hoạt động và kết quả không rõngay được Khi đánh giá phải đảm bảo tính trung thực, khách quan, công bằng vàtạo được niềm tin, cảm hứng cho các học sinh tham gia các hoạt động tiếp theo

Đánh giá cần so sánh với mục tiêu đề ra ban đầu, nguyên nhân, bài họckinh nghiệm, cần nêu đề xuất kiến nghị để làm tốt hơn trong lần sau, cần kíchthích học sinh, GV tích cực tham gia HĐGDNGLL bằng cách đưa thi đua vàotừng hoạt động

Nhà quản lý cần phải đưa ra các tiêu chí HĐGDNGLL cụ thể, phải xâydựng thành một trong những tiêu chí xếp loại hạnh kiểm của học sinh

GV, HS đạt các danh hiệu này cũng được thưởng vật chất và tuyêndương trên bảng tin, ghi vào sổ khen thưởng như GV, HS đạt được thành tích

các môn văn hóa, làm được điều này sẽ kích thích GV, HS tích cực tham giaHĐGDNGLL.

Cần tổng kết đánh giá kịp thời, khen thưởng đúng mức nhằm động viêncác cá nhân, tập thể hoạt động tốt đồng thời kích thích lòng tự trọng củanhững tập thể, cá nhân hoạt động còn hạn chế khiến họ hăng hái tham gia cáchoạt động tiếp theo

1.4.6 Các điều kiện để tổ chức hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

có hiệu quả

Các điều kiện để tổ chức HĐGDNGLL cũng như phương tiện phục vụtốt sẽ làm tăng tính hấp dẫn cho hoạt động Chẳng hạn trong các hoạt độnghội trại, tham quan dã ngoại hay tổ chức các cuộc thi trò chơi dân gian khôngthể thiếu các phương tiện như loa, amply, phương tiện đi lại, đồ dùng vậtdụng phục vụ cho các dạng hoạt động Đối với các hoạt động VHVN, TDTT,trò chơi trí tuệ, kinh phí cũng là yếu tố quan trọng trong quá trình tổ chức hoạtđộng Nếu không huy động được kinh phí thì hoạt động khó đạt được kết quảnhư mong muốn Thực tiễn các trường THPT ở Hà Nội nhất là các trườngngoại thành, kinh phí cho các hoạt động này quá ít ỏi nên sự sáng tạo của tổchức trong việc huy động sức mạnh của cả lực lượng giáo dục sẽ tạo thuận lợicho hoạt động đạt kết quả cao

1.4.7 Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh trung học phổ thông

Học sinh THPT ngày nay có những bước nhảy vọt về chất trong quátrình học tập và rèn luyện Các em mạnh dạn hơn, suy nghĩ táo bạo hơn, cónhững nhu cầu mới hơn, đặc biệt là nhu cầu về hoạt động Mặc dù hoạt độnghọc tập vẫn là hoạt động chủ đạo, song nội dung và tính chất hoạt động ở lứatuổi này đã khác nhiều so với các lứa tuổi trước, tính năng động và độc lậpcao hơn, tư duy logic hơn Những yêu cầu đó vừa phải được thể hiện tronghoạt động học tập, vừa phải cụ thể hóa trong các hoạt động tập thể Đây làmột trong những đặc điểm rất rõ nét của HS THPT Vì vậy, việc tổ chức các

HĐGDNGLL với những hình thức đa dạng do HS tổ chức và điều khiển đòihỏi GV phải đổi mới phương pháp tổ chức hoạt động, tránh áp đặt một chiềuhoặc chỉ cực đoan ở một vài hình thức hoạt động quá quen thuộc, gây nhàmchán cho HS Học sinh THPT là lứa tuổi dồi dào về thể lực, trí tuệ nhạy bén,thích tìm tòi cái mới, ưa sáng tạo, có ý thức tự khẳng định mình, có khát vọngtìm đến Chân - Thiện - Mĩ Các em muốn tỏ rõ vai trò của mình trong cáchoạt động, đặc biệt là hoạt động tập thể Các em có khả năng giao lưu phongphú, nhiệt tình, hăng hái trước những công việc được giao, không ngại khókhăn và thử thách.

Yêu cầu đổi mới phương pháp giáo dục phổ thông là phải khuyến khích

tự học, phải bồi dưỡng cho HS năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyếtvấn đề Vì vậy, đổi mới phương pháp tổ chức HĐGDNGLL vừa là một tấtyếu, vừa phải gắn với đặc điểm HS THPT hiện nay

1.4.8 Hoàn cảnh xã hội

Đất nước ta đang bước vào giai đoạn CNH - HĐH với mục tiêu đếnnăm 2020 Việt Nam sẽ từ một nước nông nghiệp về cơ bản sẽ trở thành nướccông nghiệp, hội nhập với cộng đồng quốc tế

Cũng chính hoàn cảnh kinh tế - xã hội nước ta hiện nay làm nảy sinhnhiều vấn đề phức tạp trong đời sống xã hội đòi hỏi học sinh phải đối diện, vàứng xử phù hợp Những vấn đề đó ảnh hưởng đến quá trình giáo dục nhâncách học sinh Điều đó đòi hỏi nhà trường phải quan tâm hơn nữa tới việcphối hợp Dạy - Học và giáo dục thông qua các HĐGDNGLL

*

* *HĐGDNGLL là một bộ phận hữu cơ của quá trình sư phạm toàn diện,

bộ phận hữu cơ của hệ thống giáo dục ở trường THPT Với đặc thù riêng củaHĐGDNGLL, với nội dung và quĩ thời gian thực hiện được khẳng định trongchương trình, HĐGDNGLL đã tạo nên những điều kiện thuận lợi để học sinh

rèn luyện tính tích cực hoạt động, rèn luyện phẩm chất, rèn luyện các kĩ năng

để phát triển năng lực như: năng lực hoàn thiện, năng lực thích ứng, năng lựcgiao tiếp, năng lực hoạt động chính trị - xã hội, năng lực tổ chức quản lí, nănglực hợp tác, Các HĐGDNGLL với những hình thức đa dạng, nội dungphong phú, là những hoạt động không thể thiếu, giúp gắn liền nhà trường vớiđời sống xã hội, góp phần phát huy vai trò của lực lượng giáo dục trong quátrình hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh, góp phần thựchiện mục tiêu giáo dục trung học, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH -HĐH đất nước hiện nay Vì vậy, chúng ta không thể xem nhẹ HĐGDNGLLtrong nhà trường

Với nhận thức đó, chương một của luận văn là những nội dung cơ bản

của lý luận quản lí có liên quan đến vấn đề nghiên cứu của đề tài là: “Quản

lý hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp cho học sinh trung học phổ thông thị

xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc” như: Khái niệm HĐGDNGLL, khái niệm quản

lí HĐGDNGLL, đặc điểm của HĐGDNGLL, nội dung quản lý và vai trò củacác chủ thể quản lý trong thực hiện HĐGDNGLL, các yếu tố ảnh hưởng đếnquản lý HĐGDNGLL ở trường THPT Từ cơ sở lí luận đó, tác giả sẽ phântích thực trạng quản lí HĐGDNGLL ở các trường THPT thị xã Phúc Yên,tỉnh Vĩnh Phúc từ đó đề xuất các biện pháp quản lí hoạt động giáo dục ngoàigiờ lên lớp nhằm thực hiện tốt mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục toàndiện cho học sinh trong các nhà trường

Chương 2

CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG

GIÁO DỤC NGOÀI GIỜ LÊN LỚP CHO HỌC SINH TRUNG HỌC

PHỔ THÔNG Ở THỊ XÃ PHÚC YÊN, TỈNH VĨNH PHÚC 2.1 Khái quát về đặc điểm giáo dục đào tạo trung học phổ thông trên địa bàn thị xã Phúc Yên, tỉnh Vĩnh Phúc

2.1.1 Đặc điểm kinh tế, xã hội, giáo dục đào tạo ở thị xã Phúc Yên

* Đặc điểm kinh tế, xã hội

Thị xã Phúc Yên nằm ở phía đông của tỉnh Vĩnh Phúc, phía đông bắc củathủ đô Hà Nội Địa phận của thị xã nằm cạnh quốc lộ 2, có đường sắt Hà Nội

- Lào Cai chạy qua, cách sân bay quốc tế Nội bài 8 km và đường cao tốc BắcThăng Long - Nội Bài

Tổng diện tích đất tự nhiên của thị xã Phúc Yên là 12 029.55 ha, địa hình

đa dạng, có cả nông thôn và đô thị, vùng đồi rừng, vùng bán sơn địa, vùngđồng bằng Địa hình và cảnh quan của thị xã khá đa dạng và phong phú cósông, hồ, đầm,… có thể phát triển các loại hình du lịch vui chơi, giải trí, dulịch sinh thái, kết hợp với nuôi trồng thủy sản

Thị xã Phúc Yên vốn nổi tiếng là vùng đất cổ, nơi đây có truyền thốnghiếu học từ ngàn đơn nay với những tấm gương tiêu biểu: Tiến sĩ Ngô Miễn,Trần Công Tước, Đỗ Nhân Tăn, Ngô Kính Thần,…từ thế kỷ XIV cho đến nayvẫn được kế tục và phát huy

Tổng dân số của thị xã tính đến năm 2010 có khoảng 92 815 người, đượcchia làm 10 đơn vị hành chính phường, xã (6 phường và 4 xã) Dân cư phân

bố không đều, tập trung nhiều tại các phường trung tâm Mật độ giữa cácphường, xã chênh lệch nhau khá lớn Thị xã Phúc Yên có lực lượng lao độngtrong độ tuổi tăng khá nhanh Năm 2010, nguồn lao động của thị xã là 61 490người, trong đó lao động có khả năng lao động trong độ tuổi chiếm khoảng90,5% Nhiều lao động đã qua đạo tạo có trình độ Tiến sĩ, Thạc sĩ, Đại học,chuyên môn, kỹ thuật Ngoài dân tộc Kinh là chủ yếu, trên địa bàn thị xã còn

có một số dân tộc ít người như Sán Dìu, Tày, Mường, Dao sinh sống, tạo ramột diện mạo hết sức phong phú đa dạng, giàu bản sắc văn hóa.

Với những điều kiện tự nhiên - xã hội thuận lợi, thị xã Phúc Yên có trên

50 cơ quan, doanh nghiệp, các trường Đại học, Cao đẳng, Trung học chuyênnghiệp, dạy nghề của Trung ương, trong và ngoài tỉnh, các liên doanh có vốnđầu tư nước ngoài: TOYOTA, HONDA, KATANACHI, các cụm côngnghiệp Phúc Thắng, cụm du lịch Xuân Hòa - Đại Lải - Ngọc Thanhh đã gópphần to lớn vào sự phát triển kinh tế của địa phương

Như vậy, có thể thấy rằng, thị xã Phúc Yên có vị trí quan trọng trongchiến lược phát triển kinh tế xã hội của thành phố và là trung tâm côngnghiệp, thương nghiêp, du lịch, dịch vụ tổng hợp của tỉnh

* Đặc điểm giáo dục đào tạo

Thị xã Phúc Yên có 16 trường mầm non, trong đó có 03 trường mầm nonmới thành lập (01 trường thuộc nhà máy Z23 quân đội), 15 trường tiểu học và

12 trường THCS (01 trường hai cấp THCS&THPT), 04 trường THPT, 01Trung tâm giáo dục thường xuyên

Trong năm học 2012 – 2013, được sự quan tâm của các cấp các ngành,ngành GD&ĐT thị xã Phúc Yên đã đầu tư xây dựng nhiều CSVC trường học.Tuy nhiên bên cạnh đó, việc tăng cường kinh phí đầu tư xây dựng cơ bản, đầu tưcác trang thiết bị dạy học gặp nhiều khó khăn do điều kiện kinh phí hạn hẹp nênmột số trường chưa đủ phòng học như: THCS Xuân Hòa, THCS Cao Minh, Tiểuhọc Lưu Quý An,…ngành GD&ĐT đã phối hợp với các xã, địa phương, cáctrường lân cận để mượn phòng học, sử dụng tạm các phòng bộ môn làm phònghọc văn hóa đảm bảo đủ phòng học 2 buổi/ngày với bậc tiểu học

Tính đến 8/2013 thị xã có tổng số 1209 CBQL, giáo viên, nhân viên,giáo viên biên chế: Mầm non 380 người, Tiểu học 440 người, THCS 389người, THPT 215 người

Hàng năm, ngành GD&ĐT thị xã tiến hành kiểm tra, khảo sát chuyênmôn giáo viên các môn 2 lần/năm, qua đó để đánh giá trình độ, năng lực

chuyên môn của mỗi giáo viên và làm căn cứ để xét thi đua cuối năm Trongdịp hè, 100% giáo viên đã được học tập chính trị, tập huấn chuyên môn,nghiệp vụ sẵn sàng cho năm học mới.

Một đặc thù cũng là một thách thức cho giáo dục thị xã Phúc Yên – mộtđịa phương có cả thành thị, nông thôn và miền núi, sự chênh lệch về chấtlượng giáo dục giữa các vùng miền đòi hỏi toàn ngành phải cố gắng nỗ lực,khắc phục, phấn đấu

Nhìn chung hiện nay các cấp học trên địa bàn thị xã đã và đang đi vào thế

ổn định phát triển cả về chất lượng, quy mô và hiệu quả Công tác xã hội hóa

GD được đẩy mạnh và tăng cường Công tác QLGD đã từng bước được đổi mới.Đội ngũ CB, GV được quan tâm xây dựng đủ về số lượng và được bồi dưỡngnâng cao từng bước về chất lượng CSVC, trang thiết bị dạy học đang được chútrọng đầu tư và đang từng bước đáp ứng những yêu cầu dạy và học; tổ chức cáchoạt động GD theo hướng đổi mới chương trình và nâng cao chất lượng GD toàndiện Công tác tổ chức cán bộ, hoạt động thanh tra kiểm tra được đổi mới và tiếnhành thường xuyên Công tác xây dựng CSVC đã có nhiều chuyển biến nhưng ởmột số nhà trường chưa được quan tâm đúng mức Đội ngũ CBQL, GV tuy đủ

về số lượng nhưng chưa thật sự mạnh về chất lượng Chất lượng mũi nhọn chưatương xứng với tiềm năng về GD&ĐT của thị xã

2.1.2 Đặc điểm giáo dục đào tạo trung học phổ thông trên địa bàn thị xã Phúc Yên

* Quy mô trường lớp, cán bộ, giáo viên và học sinh trung học phổ thông

Trên địa bàn thị xã Phúc Yên có bốn trường THPT đó là: THPT PhúcYên, THCS & THPT Hai Bà Trưng, THPT Bến Tre và THPT Xuân Hòa Cáccấp ủy Đảng, chính quyền địa phương, đặc biệt là sở Giáo dục và Đào tạoluôn quan tâm đến tình hình Giáo dục và Đào tạo của thị xã do vậy quy môtrường lớp, đội ngũ cán bộ, giáo viên, cơ sở vật chất trong các nhà trườngđược đáp ứng tương đối đầy đủ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác giáo dụcHS: (xem bảng 2.1, 2.2, 2.3)

Bảng 2.1: Quy mô phòng học, phòng học bộ môn, phòng chức năng

Năm học Bến TreP Hai Bà Trưng Phúc Yên Xuân Hòa

(Số liệu do văn phòng các nhà trường cung cấp).

Về cơ sở vật chất ở các trường THPT trên thị xã Phúc Yên được đầu tưkhá đầy đủ Các phòng học, phòng chức năng được xây dựng kiên cố, thoángmát, đạt tiêu chuẩn tốt đáp ứng nhu cầu học tập của HS và nhu cầu làm việccủa cán bộ giáo viên Tuy nhiên, các phòng học bộ môn nhiều trường còn quá

ít như trường THPT Phúc Yên chỉ có 2 phòng, các trường còn lại chất lượngphòng học bộ môn chưa cao

Về cơ sở vật chất phục vụ cho các hoạt động ngoài giờ lên lớp, thể dục thểthao, văn hóa văn nghệ; sân chơi dành cho hoạt động ngoại khóa đa số cáctrường đều có đầy đủ Riêng nhà rèn luyện thể chất có trường THPT Phúc Yên,trường THPT Xuân Hòa được xây dựng Phần này cũng ảnh hưởng tới các hoạtđộng ngoài trời trong điều kiện thời tiết không thích hợp Các phương tiện khácnhư âm li, loa đài, máy chiếu đều được trang bị đầy đủ trên tất cả các trường

Bảng 2.2: Quy mô đội ngũ cán bộ, giáo viên các trường THPT