LUẬN văn THẠC sĩ QUẢN lý đổi mới dạy học môn LỊCH sở ở các TRƯỜNG TRUNG học PHỔ THÔNG, HUYỆN CHƯƠNG mỹ, THÀNH PHỐ hà nội

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quần lần thứ VIII của Đảng đã khẳng định: Cùng với khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu, nhằm nâng cao dân chí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Nghị quyết hội nghị TW II khóa VIII của Đảng cũng nhấn mạnh việc cần thiết phải Tăng cường giáo dục tư tưởng, đạo đức, lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Coi trọng hơn nữa các môn học về khoa học xã hội, nhân văn, tiếng Việt và lịch sử dân tộc.

MỤC LỤC

Trang

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ ĐỔI MỚI DẠY HỌC

MÔN LỊCH SỬ BẬC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 12

1.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học môn Lịch sử ở trường

1.3 Các yếu tố tác động đến quản lý dạy học môn Lịch sử

Chương 2 CƠ SỞ THỰC TIỄN QUẢN LÝ ĐỔI MỚI DẠY

HỌC MÔN LỊCH SỬ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HUYỆN CHƯƠNG MỸ,

2.1 Khái quát tình hình giáo dục trung học phổ thông ở

2.2 Thực trạng đổi mới và thực trạng quản lý đổi mới dạy

học môn Lịch sử ở các trường trung học phổ thông huyện

Chương 3 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ VÀ KHẢO NGHIỆM BIỆN

PHÁP QUẢN LÝ ĐỔI MỚI DẠY HỌC MÔN LỊCH

SỬ Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quần lần thứ VIII của Đảng đã khẳng

định: "Cùng với khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo là quốc sách hàng

đầu, nhằm nâng cao dân chí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài" Nghị

quyết hội nghị TW II khóa VIII của Đảng cũng nhấn mạnh việc cần thiết phải

"Tăng cường giáo dục tư tưởng, đạo đức, lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác -

Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Coi trọng hơn nữa các môn học về khoa học

xã hội, nhân văn, tiếng Việt và lịch sử dân tộc"

Đảng ta đã nhận thức rõ ràng đề thực hiện được các mục tiêu chiến lược phát triển kinh tế xã hội đã đề ra, cần khai thác và sử dụng nhiều nguồn lực khác nhau, trong đó nguồn lực con người là quý báu nhất, có vai trò quyết định, đặc biệt trong điều kiện các nguồn tài chính và vật chất còn hạn hẹp như

ở nước ta hiện nay Nguồn lực đó là người lao động có trí tuệ cao, tay nghề thành thạo, phẩm chất tốt đẹp, được đào tạo và bồi dưỡng bởi một nền giáo dục tiên tiến gắn với một nền khoa học công nghệ hiện đại, đồng thời vẫn biết tôn trọng và giữ gìn bản sắc dân tộc Để đạt được mục tiêu này, cần phải đổi mới nội dung, phương pháp và các hình thức tổ chức dạy học

Để đổi mới dạy học hiệu quả cần nâng cao chất lượng quản lý giáo dục Quản lý giáo dục, quản lý nhà trường đóng vai trò định hướng, là một trong những yếu tố đột phá và quyết định đến chất lượng, hiệu quả giáo dục Quản

lý đổi mới giáo dục là công việc cần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường

Trong hệ thống các môn học ở bậc học phổ thông, bộ môn Lịch sử góp phần quan trọng vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục ở trường phổ thông, trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản, hiện đại của khoa học lịch sử, bồi dưỡng các kĩ năng tư duy, thực hành, thực hiện các nhiệm vụ giáo dục thế

hệ trẻ trong nhà trường Việc dạy học lịch sử có ưu thế đặc biệt trong công tác

giáo dục tư tưởng chính trị cho học sinh Trong giai đoạn hiện nay vấn đề giáo dục lịch sử càng đặt ra những yêu cầu cấp thiết Nền kinh tế thị trường với những mặt tích cực ngày càng được khẳng định trong quá trình đổi mới toàn diện đất nước, song nó có những ảnh hưởng tiêu cực, cần có biện pháp khắc phục kịp thời Những yếu tố hiện đại, những giá trị tiến bộ đích thực cần được khai thác để làm phong phú thêm đời sống vật chất, văn hóa, tinh thần của nhân dân ta, song phải tiếp thu có lựa chọn để gạn lọc những tinh hoa của nhân loại mà vẫn giữ được những nét bản sắc độc đáo của dân tộc mình

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, tình trạng học sinh tỏ ra hờ hững với các môn khoa học xã hội nói chung, môn Lịch sử nói riêng đang có chiều hướng gia tăng Thực tế qua thống kê số hồ sơ thi đại học, cao đẳng vài năm trở lại đây cho thấy, số thí sinh thi khối C rất ít, chỉ chiếm khoảng 5 - 10% Số thí sinh đăng ký dự thi các môn khoa học xã hội ít đồng nghĩa với việc số học sinh thực sự hứng thú với môn Lịch sử cũng đang “teo tóp” dần Khi Bộ Giáo dục & đào tạo thay đổi cách thức tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT theo hướng giảm số lượng các môn thi từ 6 môn xuống 4 môn và thí sinh được tự do lựa chọn 1 môn thi còn lại ngoài 3 môn bắt buộc là Văn, Toán, Ngoại ngữ, không

ít người đã dự đoán: Sẽ không có nhiều học sinh lựa chọn đăng ký dự thi các môn xã hội nói chung, môn Lịch sử nói riêng Và thực tế đang diễn ra đúng như dự đoán nêu trên, môn Lịch sử hầu như không được học sinh lựa chọn đăng kí thi để xét đỗ tốt nghiệp THPT, có hội đồng thi chỉ có duy nhất một thí sinh dự thi môn Lịch sử

Vậy tại sao với tầm quan trọng của lịch sử là một bộ phận không thể tách rời của sự phát triển nhân loại, lại không thu hút được học sinh Đó là một câu hỏi lớn đặt ra đối giáo dục Việt Nam nói chung và đối với quản lý giáo dục Việt Nam nói riêng

Đã từ lâu hoạt động dạy học nói chung, hoạt động dạy học môn Lịch sử nói riêng đã bị phê phán, đó là dạy học theo lối truyền thụ một chiều, áp đặt, tạo cho người học cách học bị động, hạn chế việc phát triển tư duy độc lập, sáng tạo, khả năng ứng dụng những kiến thức thu nhận được vào thực tiễn Hiện nay với sự phát triển của truyền thông và mạng máy tính toàn cầu (Internet), học sinh được tiếp thu nhiều nguồn thông tin đa dạng, phong phú

từ nhiều nguồn sử liệu khác nhau, do đó trong học tập học sinh không thoả mãn với vai trò người tiếp thu thụ động Vì vậy, đổi mới hoạt động dạy học môn Lịch sử là điều hết sức cần thiết cùng với đổi mới mục tiêu, nội dung chương trình sách giáo khoa, đổi mới cách kiểm tra đánh giá, đổi mới thiết bị, phương tiện dạy học

Để thực sự tạo ra bước chuyển biến trong dạy học môn Lịch sử, tạo ra

sự liên kết giữa người dạy và người học, tạo ra niềm hứng thú say mê cho người dạy và người học và hơn hết là hiệu quả giáo dục cần đạt đến, cần có sự

tổ chức, chỉ đạo có hiệu quả của nhà quản lý Tuy nhiên công tác quản lý dạy học môn Lịch sử ở các trường THPT hiện nay còn nhiều bất cập, hạn chế Công tác bồi dưỡng giáo viên, dự giờ thăm lớp, tập huấn sử dụng thiết bị dạy học, đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, đổi mới kiểm tra, đánh giá chưa được cán bộ quản lý thực sự quan tâm, cũng như chưa có những biện pháp phù hợp để nâng cao chất lượng dạy học lịch sử

Từ những lý do trên, với những trăn trở trong quá trình giảng dạy và quản lý là làm thế nào nâng cao hiệu quả dạy học môn Lịch sử, đồng thời giúp

các em học sinh có thể học tốt môn Lịch sử tôi chọn đề tài "Quản lý đổi mới

dạy học môn Lịch sử ở các trường trung học phổ thông huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội"

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Khi xã hội phát triển thì giáo dục ngày càng được quan tâm về mọi mặt Vấn đề nâng cao chất lượng giáo dục nói chung và nâng cao chất lượng dạy học nói riêng trong các nhà trường từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm của các nước trên thế giới Ngày nay khi nền kinh tế tri thức đang trở thành một thành phần quan trọng trong sự phát triển của đất nước thì giáo dục lại càng được quan tâm hơn bao giờ hết

Để nâng cao chất lượng giáo dục thì trước tiên phải nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường Để nâng cao chất lượng giảng dạy, vai trò của các biện pháp quản lý là hết sức quan trọng Vì vậy các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước đã nghiên cứu thực tiễn quản lý nhà trường để tìm ra các biện pháp quản lý hiệu quả nhất Đã có nhiều công trình của các nhà nghiên

cứu ở nước ngoài đã được công bố như: M.I.Kônđacốp, Cơ sở lý luận khoa

học quản lý giáo dục, trường cán bộ quản lí giáo dục và viện khoa học giáo

dục 1984; Harld – Kôntz, Những vấn đề cốt yếu về quản lý, nhà xuất bản khoa

học kỹ thuật 1992; Tác phẩm “ Kinh nghiệm lãnh đạo của hiệu trưởng” Xukhômlinxki ( dịch và xuất bản năm 1981) đã đưa ra nhiều tình huống quản

lý giáo dục và quản lý dạy học trong nhà trường, trong đó tác giả đã bàn nhiều

về phương pháp thực hiện mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học, đặc biệt là vấn đề phân công trong quản lý dạy học

Ở nước ta, ngay những ngày đầu của nền giáo dục cách mạng Việt Nam, trong thư gửi cho học sinh nhân ngày khai trường, Bác Hồ đã viết: “Từ giờ phút này trở đi, các cháu được hưởng một nền giáo dục hoàn toàn Việt Nam làm phát triển hoàn toàn năng lực sẵn có của các cháu.” Nội dung bức thư như là một định hướng cho sự phát triển của giáo dục Việt Nam Bằng việc vận dụng sáng tạo Triết học Mác – Lênin và kế thừa tinh hoa của các tư tưởng giáo dục tiên tiến, Người đã để lại cho nền giáo dục cách mạng Việt Nam những tư tưởng có giá trị cao trong quá trình phát triển lý luận giáo dục

và dạy học

Dựa trên cơ sở lý luận của Chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, các nhà khoa học Việt Nam đã tiếp cận quản lý giáo dục và quản lý trường học chủ yếu dựa trên nền tảng lý luận giáo dục học.

Đảng và nhà nước ta đã nhận thức đúng đắn về vai trò của giáo dục đối với sự phát triển CNH- HĐH đất nước Hiện nay ngành giáo dục đang triển khai thực hiện Nghị quyết Trung ương VIII, khoá XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đáp ứng yêu cầu nguồn nhân lực cho đất nước và hội nhập quốc tế

Xuất phát từ yêu cầu đổi mới dạy học ở nhà trường phổ thông, đã có nhiều công trình nghiên cứu về bản chất quá trình dạy học, mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động học, đổi mới nội dung phương pháp dạy học, biện pháp quản lý hoạt động dạy học về các chức năng quản lý, tiêu chuẩn và các chức năng cần có của người quản lý, về vai trò của Hiệu trưởng và đội ngũ cán bộ quản lý, về sự liên hệ giữa khoa học quản lý và các khoa học khác Cũng có những công trình nghiên cứu về chân dung của người cán bộ quản lý

nhà trường Có thể kể đến các các tác giả tiêu biểu như: Trần Kiểm với “

Khoa học quản lý nhà trường phổ thông”, “ Khoa học quản lý giáo dục một

số vấn đề lý luận và thực tiễn”, Đặng Quốc Bảo với “ Những vấn đề cơ bản

về quản lý giáo dục”, Nguyễn Phúc Châu với “ Quản lý hoạt động dạy học”

Nguyễn Ngọc Quang với “ Những vấn đề cơ bản về quản lý giáo dục”, Hà Thế Ngữ và Đặng Vũ Hoạt với “ Giáo dục học”,

Trong các nhà trường phổ thông, hoạt động dạy học là hoạt động trọng tâm Chính vì vậy cũng có rất nhiều cán bộ quản lý trường THPT trong cả nước tập trung nghiên cứu về các biện pháp quản lý nhà trường, trong đó có quản lý hoạt động dạy học, nhằm nâng cao chất lượng dạy học nói chung, nâng cao chất lượng dạy học của từng bộ môn nói riêng trong đó có môn Lịch

sử chẳng hạn như các luận văn thạc sỹ của các tác giả Đinh Thị Tuyết Mai

với đề tài “ các biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng trường

THPT ở tỉnh Thái Nguyên” , tác giả Phạm Hoàng Phương với đề tài “ Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng các trường THPT huyện Ứng Hòa tỉnh Hà Tây”, luận văn thạc sỹ với đề tài “Một số biện pháp quản lý của hiệu trưởng nhằm đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT Hai Bà Trưng- thành phố Huế trong giai đoạn hiện nay” của Nguyễn Thị

Hoài Thu, luận văn thạc sĩ với đề tài “quản lý hoạt động đổi mới phương

pháp dạy học môn Lịch sử ở các trường THPT huyện Mê Linh- Hà Nội” của

Trần Thị Quý Luận văn của các tác giả nêu trên đã nêu lên được những biện pháp quản lý hoạt động dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy và học ở trường mình học ở địa phương nơi đang công tác Những công trình đó rất có giá trị về lý luận và thực tiễn để cho các cán bộ quản lý nhà trường tham khảo, vận dụng trong công tác quản lý của mình

Qua quá trình học tập và nghiên cứu các tài liệu, các công trình nghiên cứu của các tác giả chúng tôi thấy các công trình trên đều tập trung vào một số nội dung quản lý hoạt động dạy học nhưng chưa quan tâm nhiều đến quản lý đổi mới dạy học, cũng chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện, có hệ thống và phù hợp với điều kiện thực tế của huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội về quản lý đổi mới dạy học lịch sử của hiệu trưởng trường THPT

Do đó, tác giả lựa chọn đề tài: "Quản lý đổi mới dạy học môn Lịch sử ở

các trường trung học phổ thông huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội" để

nghiên cứu nhằm góp phần thực hiện tốt mục tiêu giáo dục đề ra

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Từ việc nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý đổi mới dạy học môn Lịch

sử và thực trạng quản lý đổi mới dạy học môn Lịch sử ở 4 trường THPT trên địa bàn huyện Chương Mỹ, luận văn đề xuất những biện pháp quản lý đổi mới dạy học bộ môn Lịch sử nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử, đáp ứng được yêu cầu đổi mới dạy học môn Lịch sử ở nhà trường phổ thông hiện nay

* Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận về quản lý đổi mới dạy học môn Lịch

sử ở trường THPT

- Khảo sát và đánh giá thực trạng của việc quản lý đổi mới dạy học môn Lịch sử ở các trường THPT trên địa bàn huyện Chương Mỹ, Hà Nội trong giai đoạn hiện nay

- Đề xuất những biện pháp quản lý đổi mới dạy học môn Lịch sử nhằm

nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử

- Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý

4 Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Khách thể nghiên cứu

Quản lý đổi mới dạy học môn Lịch sử ở các trường THPT trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

* Đối tượng nghiên cứu

Quản lý đổi mới dạy học môn Lịch sử ở các trường THPT huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội

* Phạm vi nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu, khảo sát tại 4 trường THPT trên địa bàn huyện Chương Mỹ bao gồm: THPT Xuân Mai, THPT Chương Mỹ A, THPT

Chương Mỹ B, THPT Chúc Động Thời gian nghiên cứu từ năm 2013 đến nay

5 Giả thuyết khoa học

Công tác quản lý đổi mới dạy học môn Lịch sử ở các trường THPT huyện Chương Mỹ, Thành phố Hà Nội đã đạt được một số thành tựu đáng kể Nhưng công tác quản lý hoạt động dạy và học môn Lịch sử vẫn còn bộc lộ nhiều bất cập, hạn chế Vì vậy chất lượng dạy học môn Lịch sử ở các trường vẫn chưa được cải thiện, chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới của giáo dục phổ thông Nếu các chủ thể thực hiện tốt các biện pháp như: Nâng cao nhận thức của cán

bộ quản lý và giáo viên về yêu cầu của đổi mới dạy học lịch sử; đổi mới quản

lý nề nếp dạy học lịch sử; bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới dạy học lịch sử; chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học môn Lịch sử theo yêu cầu đổi mới; đổi mới quản lý việc tự học môn Lịch sử của học sinh THPT; đổi mới việc sử dụng thiết bị dạy học, chú trọng việc ứng dụng CNTT trong dạy học lịch sử Thì có thể nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử ở các trường THPT huyện Chương Mĩ, thành phố Hà Nội.

6 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp luận nghiên cứu

Luận văn được xây dựng trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác- Lênin, quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục- đào tạo; về đổi mới dạy học lịch sử đáp ứng yêu cầu của việc xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ cho công cuộc CNH- HĐH đất nước Đồng thời dựa trên các quan điểm, phương pháp luận hệ thống- cấu trúc, lịch sử- lôgic, thực tiễn trong nghiên cứu khoa học, từ đó định hướng cho việc tiếp cận đối tượng nghiên cứu, luận giải các nhiệm vụ của luận văn

* Phương pháp nghiên cứu

- Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận

Phương pháp này được sử dụng để phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá và khái quát hoá các vấn đề lý luận từ các tài liệu về khoa học quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, luật giáo dục, các văn bản pháp quy, những quy định của ngành Giáo dục- Đào tạo, các loại sách báo có liên quan đến quản lý nhà trường, liên quan đến quản lý đổi mới dạy học môn lịch sử để xây dựng cơ sở

lý luận cho đề tài

- Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Xây dựng hệ thống câu hỏi điều tra với mục đích chủ yếu là thu thập các số liệu nhằm xác định thực trạng các biện pháp quản lý đổi mới dạy học lịch sử hiện có, phân tích các nguyên nhân thành công và hạn chế của thực trạng này

Phương pháp phỏng vấn sâu: Tác giả tiến hành trao đổi trực tiếp với

cán bộ quản lý và giáo viên các trường nhằm tìm hiểu kỹ hơn về thực trạng đổi mới dạy học và quản lý đổi mới dạy học lịch sử trong nhà trường, lý giải nguyên nhân của vấn đề

Phương pháp quan sát: Thu thập thông tin qua việc quan sát các hoạt

động giảng dạy của đội ngũ giáo viên bằng việc: Dự giờ giáo viên lịch sử, cùng Hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn và giáo viên có kinh nghiệm phân tích giờ dạy, điều tra thông qua hồ sơ, sổ sách ( việc thực hiện qui chế chuyên môn, chương trình dạy học ), quan sát các hoạt động quản lý, đặc biệt công tác quản lý đổi mới dạy học lịch sử của cán bộ quản lý nhà trường

Phương pháp thử nghiệm: Sau khi đề xuất các biện pháp, tác giả sẽ đưa

vào ứng dụng thực tiễn trong hoạt động quản lý của nhà trường, lấy ý kiến đánh giá của chuyên gia, các nhà quản lý giáo dục và giáo viên về hiệu quả của các biện pháp này

Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến các nhà khoa học, nhà quản lý về một số vấn đề lý luận và thực tiễn có liên quan tới việc nghiên cứu đề tài

Phương pháp thống kê: Dùng phương pháp thống kê toán học để xử lý các số liệu của đề tài

7 Ý nghĩa của đề tài

Luận văn hoàn thành với mong muốn góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn quản lý đổi mới dạy học lịch sử ở các trường THPT huyện Chương

Mỹ, thành phố Hà Nội Đề xuất các biện pháp để quản lý đổi mới, góp phần thiết thực nâng cao hiệu quả quản lý dạy học môn Lịch sử, nhằm nâng cao chất lượng dạy và học đáp ứng yêu cầu đổi mới dạy học môn Lịch sử hiện nay Làm cơ sở cho các cấp quản lý tham khảo, để tiến hành quản lý đổi mới dạy học lịch sử nói chung và ở các trường THPT huyện Chương Mỹ nói riêng

8 Kết cấu của đề tài

Đề tài gồm: phần mở đầu, ba chương , phần kết luận và kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ ĐỔI MỚI DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ

BẬC TRUNG HỌC PHỔ THÔNG 1.1 Các khái niệm cơ bản

1.1.1 Dạy học, hoạt động dạy học

* Dạy học

Dạy học là hoạt động trung tâm, cơ bản, quan trọng nhất trong các nhà trường Dạy học là con đường ngắn nhất và có hiệu quả nhất để thực hiện mục đích giáo dục toàn diện cho thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao cho xã hội

Nhiều nhà khoa học đã tiếp cận khái niệm dạy học từ cơ sở của lý luận của quá trình giáo dục tổng thể Mặt khác, xét quan hệ giữa các thành tố cấu trúc của hoạt động, một số tác giả đã luận giải về nội hàm của khái niệm dạy học từ những góc độ khoa học khác nhau như: giáo dục học, tâm lý học, điều khiển học … dưới đây:

- Tiếp cận dạy học từ góc độ giáo dục học: Dạy học một trong các bộ phận của quá trình tổng thể giáo dục nhân cách toàn vẹn - là quá trình tác động qua lại giữa giáo viên và học sinh nhằm truyền thụ và lĩnh hội tri thức khoa học, những kỹ năng và kỹ xảo hoạt động nhận thức và thực tiễn, để trên

cơ sở đó hình thành thế giới quan, phát triển năng lực sáng tạo và xây dựng phát triển các phẩm chất của nhân cách người học theo mục đích giáo dục

Như vậy, dạy học là khái niệm chỉ quá trình hoạt động chung của người dạy và người học

- Tiếp cận dạy học từ góc độ tâm lý học: Dạy học được hiểu là sự biến đổi hợp lý hoạt động và hành vi của người học trên cơ sở cộng tác hoạt động

và hành vi của người dạy và người học

- Tiếp cận dạy học từ góc độ điều khiển học: Dạy học là quá trình cộng tác giữa thầy và trò nhằm điều khiển - truyền đạt và tự điều khiển - lĩnh hội tri thức nhân loại nhằm thực hiện mục đích giáo dục

Dạy và học là một quá trình tác động và phối hợp với nhau, gồm hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò, thiếu hai hoạt động đó thì quá trình dạy học sẽ không diễn ra

Hoạt động dạy của thầy: Lãnh đạo, tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức, học tập của học sinh, giúp học sinh tìm tòi khám phá tri thức, qua đó thực hiện có hiệu quả chức năng của bản thân, giúp học sinh nắm được kiến thức, hình thành kỹ năng, thái độ Hoạt động dạy học có chức năng kép là truyền đạt và điều khiển nội dung dạy học theo chương trình bằng phương pháp nhà trường

Hoạt động học của học sinh: Là tự giác, tích cực, chủ động, tự tổ chức,

tự điều khiển hoạt động nhận thức, học tập của mình nhằm thu nhận, xử lý và biến đổi thông tin bên ngoài tri thức của bản thân, qua đó người học thể hiện mình, biến đổi mình, tự làm phong phú những giá trị của mình

Hoạt động dạy và học có mối quan hệ chặt chẽ với nhau tồn tại song song và phát triển trong cùng một quá trình thống nhất kết quả hoạt động dạy của thầy và ngược lại

* Quá trình dạy học

Quá trình dạy học là một hệ toàn vẹn bao gồm hoạt động dạy và hoạt động học luôn luôn tương tác với nhau, thâm nhập vào nhau, sinh thành ra nhau (hai cái tồn tại là vì nhau, của nhau, bởi nhau) Sự tương tác giữa dạy

và học mang tính chất cộng tác (cộng đồng và hợp tác) trong đó dạy giữ vai trò chủ đạo

Quá trình dạy học bao gồm các thành tố: Mục tiêu dạy học, nội dung dạy học, phương pháp dạy học (kể cả hình thức dạy học) điều kiện dạy học (bao gồm phương tiện dạy học), lực lượng dạy học (giáo viên), người học (vừa là đối tượng, vừa là chủ thể của quá trình dạy học), kết quả dạy học Các thành tố này tồn tại trong mối liên hệ thống nhất với nau và thống nhất với môi trường (tự nhiên và xã hội)

* Bản chất của quá trình dạy học

Bản chất của quá trình dạy học là quá trình nhận thức độc đáo của học sinh dưới vai trò chủ đạo của giáo viên

Bản chất của việc dạy là quá trình tổ chức cho học sinh nhận thức, chiếm lĩnh tri thức, hình thành và phát triển nhân cách

Bản chất của hoạt động học là quá trình thu nhận tri thức một cách chủ động, tích cực, sáng tạo dưới sự hướng dẫn của thầy nhằm lĩnh hội tri thức

* Hoạt động dạy học môn Lịch sử

Hoạt động dạy học môn Lịch sử là hoạt động thống nhất giữa giáo viên dạy học môn Lịch sử và học sinh Trong đó dưới tác động chủ đạo của giáo viên, học sinh tự giác, tích cực, tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động học nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học môn Lịch sử đặt ra Dạy học Lịch sử là cung cấp cho học sinh những kiến thức về Lịch sử của dân tộc và thế giới gắn liền với nhiệm vụ giáo dục thế hệ trẻ

Đối với giáo viên cần phải: Tăng cường các hoạt động học tập đa dạng của học sinh trên lớp, phương pháp tìm tòi nghiên cứu, phát hiện và khả năng giải quyết vấn đề Người giáo viên cần tìm ra những phương pháp phù hợp với bộ môn và trình độ nhận thức của học sinh mà mình giảng dạy, để làm sao các em hứng thú, yêu thích môn học từ đó kết quả học tập sẽ được nâng cao Cần đặc biệt kết hợp học tập cá nhân và học tập theo nhóm Cần phối hợp kiểm tra giữa trắc nghiệm tự luận và trắc nghiệm khách quan, tuỳ theo mục đích của việc kiểm tra kiến thức của học sinh

Đối với học sinh cần phải: Có thái độ nghiêm túc, chăm chỉ, hứng thú trong việc học lịch sử, luôn có ý thức tự học, tự tìm hiểu, biết rút ra những bài học cho bản thân từ những bài học lịch sử Cần có tinh thần hợp tác trong học tập, có ý thức bảo vệ các quan điểm đúng đắn, biết liên hệ những kiến thức được học với những vấn đề thời sự trong và ngoài nước

1.1.2 Các khái niệm về quản lý

* Quản lý

Hoạt động quản lý đã có từ xa xưa khi con người biết lao động theo từng nhóm đòi hỏi có sự tổ chức, điều khiển và phối hợp hành động Quản lý

là một trong những loại hình lao động quan trọng nhất trong các hoạt động của con người Quản lý đúng tức là con người đã nhận thức được quy luật, vận động theo quy luật và sẽ đạt được những thành công to lớn Quản lý là đối tượng nghiên cứu của nhiều ngành khoa học, mỗi ngành khoa học nghiên cứu quản lý từ những góc độ riêng của mình và đưa ra những định nghĩa khác nhau về quản lý

F W Taylo (1856- 1915), người Mỹ, được coi là “ cha đẻ của thuyết

quản lý khoa học”, đã thể hiện tư tưởng cốt lõi của mình trong quản lý là:” Mỗi loại công việc dù nhỏ nhất đều phải chuyên môn hoá và đều phải quản

lý chặt chẽ” Ông cho rằng: “Quản lý là biết chính xác điều muốn người khác làm và sau đó thấy rằng họ đã hoàn thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”

C Mác đã viết: “ Tất cả mọi lao động xã hội trực tiếp hay lao động

chung nào tiến hành trên quy mô tương đối lớn, thì ít nhiều cũng cần đến một

sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân và thực hiện những chức năng chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể sản xuất khác với sự vận động của những khí quan độc lập của nó Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy mình, còn một dàn nhạc thì cần có nhạc trưởng”

Theo PGS TS Bùi Minh Hiền: “ Quản lý là sự tác động có tổ chức, có

định hướng của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhắm đạt mục tiêu đề ra”

+ Quản lý là công tác phối hợp có hiệu quả các hoạt động của những người công sự khác cùng chung một tổ chức

+ Quản lý là một hoạt động thiết yếu đảm bảo phối hợp những nỗ lực

cá nhân đạt được các mục đích của nhóm

Những định nghĩa trên tuy khác nhau về cách diễn đạt, về góc độ tiếp cận nhưng đều có thể hiểu: Quản lý là sự tác động liên tục, có tổ chức, có định hướng của chủ thể quản lý (người quản lý) lên đối tượng quản lý (những người bị quản lý) bằng việc sử dụng các phương tiện quản lý nhằm làm cho tổ chức vận hành đạt tới mục tiêu quản lý

* Quản lý giáo dục

Giáo dục xuất hiện nhằm thực hiện cơ chế truyền kinh nghiệm lịch sử-

xã hội của loài người, của thế hệ đi trước cho thế hệ sau, để thế hệ sau có trách nhiệm kế thừa, phát triển nó một cách sáng tạo, làm cho xã hội và bản thân con người phát triển không ngừng Để đạt mục đích đó, quản lý được coi

là nhân tố tổ chức, chỉ đạo việc thực thi cơ chế nêu trên

Khái niệm quản lý giáo dục hiện nay có nhiều cách hiểu khác nhau:

Theo tác giả M.I Kônđacốp cho rằng: “Quản lý giáo dục là tập hợp những

biện pháp kế hoạch hoá, nhằm đảm bảo sự vận hành bình thường của cơ quan trong hệ thống giáo dục để tiếp tục phát triển, mở rộng hệ thống cả về

số lượng cũng như chất lượng” [24, Tr93]

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 2 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa

VIII đã viết "Quản lý giáo dục là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý

tới khách thể quản lý nhằm đưa ra hoạt động sư phạm của hệ thống giáo dục đạt tới kết quả mong muốn bằng cách hiệu quả nhất"

Tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng “Quản lý giáo dục theo nghĩa tổng

quát là hoạt động điều hành phối hợp của các lực lượng xã hội nhằm thúc đẩy mạnh công tác đào tạo thế hệ trẻ theo yêu cầu xã hội” [1, Tr31].

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lý giáo dục là hệ thống tác động

có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của chủ thể quản lý (hệ giáo dục) nhằm làm cho hệ vận hành theo đường lối và nguyên lý giáo dục của Đảng,

thực hiện được các tính chất của nhà trường XHCN Việt Nam, mà tiêu điểm hội tụ của quá trình dạy học- giáo dục thế hệ trẻ, đưa hệ thống giáo duc tới mục tiêu dự kiến lên trạng thái mới về chất” [13, Tr61]

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang thì: "Quản lý giáo dục thực chất là

tác động đến nhà trường, làm cho nó tổ chức tối ưu được quá trình dạy học, giáo dục thể chất theo đường lối, nguyên lý giáo dục của Đảng, quán triệt được những tính chất trường THPT xã hội chủ nghĩa Việt Nam, bằng cách đó tiến tới mục tiêu dự kiến, tiến lên trạng thái chất lượng mới " [33, Tr55]

Quản lý giáo dục là hoạt động có ý thức của con người nhằm theo đuổi những mục đích của mình Mục đích giáo dục cũng chính là mục đích quản lý (tuy nó không phải là mục đích duy nhất của mục đích quản lý giáo dục) Đây

là mục đích mang tính khách quan Nhà quản lý, cùng với đội ngũ giáo viên, học sinh, các lực lượng xã hội…bằng hành động của mình thực hiện hoá mục đích đó trong hiện thực

Quản lý giáo dục thực chất là những tác động của chủ thế quản lý vào quá trình giáo dục (được tiến hành bởi giáo viên và học sinh, với sự hỗ trợ đắc lực của các lực lượng xã hội) nhằm hình thành và phát triển toàn diện nhân cách của học sinh theo mục tiêu đào tạo của nhà trường

Những định nghĩa nêu trên về quản lý giáo dục tuy có những cách diễn đạt khác nhau nhưng đều thể hiện một quan điểm chung về quản lý giáo dục

đó là quá trình trác động có định hướng của nhà quản lý trong việc vận dụng nguyên lý, phương pháp chung nhất của kế hoạch nhằm đạt được những mục tiêu đề ra Những tác động đó thực chất là những tác động khoa học đến nhà trường làm cho nhà trường tổ chức một cách khoa học, có kế hoạch quá trình dạy và học theo mục tiêu đào tạo

* Chức năng của quản lý giáo dục

Chức năng quản lý là một thể thống nhất những hoạt động tất yếu của chủ thể quản lý nảy sinh từ sự phân công, chuyên môn hóa trong hoạt động quản ly nhằm thực hiện mục tiêu

Chức năng quản lý xác định khối lượng các công việc cơ bản và trình

tự các công việc của quá trình quản lý, mỗi chức năng có nhiều nhiệm vụ cụ thể, là quá trình liên tục của các bước công việc tất yếu phải thực hiện

Các nhà nghiên cứu cho rằng quản lý có 4 chức năng cơ bản liên quan mật thiết với nhau, bao gồm: Chức năng kế hoạch, chức năng tổ chức, chức năng chỉ đạo, chức năng kiểm tra

Sơ đồ chức năng quản lý

Chức năng kế hoạch: là quá trình xác định các mục tiêu phát triển giáo

dục và quyết định những biện pháp tốt nhất để thực hiện mục tiêu đó Khi tiến hành các chức năng kế hoạch, người quản lý cần hoàn thành nhiệm vụ là xác định đúng các mục tiêu cần để phát triển giáo dục và quyết định được các biện pháp có tính khả thi Chức năng kế hoạch là chức năng đầu tiên của một quá trình quản lý, nó có vai trò khởi đầu, định hướng cho toàn bộ các hoạt động của quá trình quản lý và là cơ sở để huy động tối đa các nguồn lực cho việc thực hiện các mục tiêu và là căn cứ cho việc kiểm tra đánh giá quá trình thực hiện mục tiêu nhiệm vụ của tổ chức, đơn vị và từng cá nhân

Chức năng tổ chức thực hiện: là quá trình phân phối và sắp xếp nguồn

lực theo những cách thức nhất định để đảm bảo thực hiện tốt nhất các mục tiêu đã đề ra Chức năng tổ chức là chức năng thứ hai trong quá trình quản lý

nó có vai trò hiện thực hóa các mục tiêu của tổ chức và đặc biệt là chức năng

Kế hoạch

Tổ chức

Chỉ đạo Kiểm tra

tổ chức có khả năng tạo ra sức mạnh mới của tổ chức, cơ quan đơn vị thậm chí của cả hệ thống nếu việc phân phối, sắp xếp nguồn nhân lực được khoa học và hợp lý

Chức năng chỉ đạo: Là quá trình tác động ảnh hưởng tới hành vi, thái

độ của những người khác nhằm đạt tới các mục tiêu với chất lượng cao Chức năng chỉ đạo là chức năng thứ ba trong quá trình quản lý nó có vai trò cùng với chức năng tổ chức để hiện thực hóa các mục tiêu Chức năng chỉ đạo được xác định từ việc điều hành và hướng dẫn các hoạt động nhằm đạt được các mục tiêu có chất lượng và hiệu quả Thực chất của chức năng chỉ đạo là quá trình tác động và ảnh hưởng của chủ thể quản lý tới những người khác nhằm biến những yêu cầu chung của tổ chức, hệ thống giáo dục và nhà trường thành nhu cầu của mọi người, trên cơ sở đó mọi người tích cực, tự giác và mang hết khả năng để làm việc

Chức năng kiểm tra: là quá trình đánh giá và điều chỉnh nhằm đảm bảo

cho các hoạt động đạt tới các mục tiêu của tổ chức Chức năng kiểm tra là chức năng cuối cùng của một quá trình quản lý nó có vai trò giúp cho chủ thể quản lý biết được mọi người thực hiện các nhiệm vụ ở mức độ tốt, vừa, xấu như thế nào, đồng thời cũng biết được những quyết định quản lý ban hành có phù hợp với thực tế không, trên những cơ sở đó điều chỉnh các hoạt động, giúp đỡ hay thúc đẩy cá nhân, tập thể đạt tới các mục tiêu đã đề ra Như vậy, chức năng kiểm tra thể hiện rõ vai trò cung cấp thông tin và trợ giúp các cá nhân và đơn vị hoàn thành nhiệm vụ theo mục tiêu và kế hoạch đã xác định

Các chức năng quản lý tạo thành một hệ thống thống nhất với một trình

tự nhất định, chúng có mối quan hệ mật thiết với nhau, ảnh hưởng qua lại nhau, làm tiền đề cho nhau, khi thực hiện hoạt động quản lý trong quá trình quản lý thì yếu tố thông tin luôn có mặt trong tất cả các giai đoạn với vai trò vừa là điều kiện, vừa là phương tiện để tạo điều kiện cho chủ thể quản lý thực hiện các chức năng quản lý và đưa ra được các quyết định quản lý

Quản lý nhà trường về bản chất là quản lý con người Điều đó tạo cho các chủ thể (người dạy và người học) trong nhà trường một sự liên kết chặt chẽ không những chỉ bởi cơ chế hoạt động của những tính quy luật của một số

tổ chức xã hội- nhà trường, mà còn bởi hoạt động chủ quan, hoạt động quản

lý của chính bản thân giao viên và học sinh Trong nhà trường, giáo viên và học sinh vừa là đối tượng, vừa là chủ thể quản lý Với tư cách là đối tượng quản lý, họ là đối tượng tác động của chủ thể quản lý (hiệu trưởng) Với tư cách là chủ thể quản lý, họ là người tham gia chủ động, tích cực vào hoạt động quản lý nói chung và biến nhà trường thành hệ tự quản lý

Có nhiều tác giả quan niệm về quản lý nhà trường khác nhau:

Theo tác giả Phạm Minh Hạc "Quản lý nhà trường là thực hiện đường

lối giáo dục của Đảng trong phạm vị trách nhiệm của mình, từ là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh" [13, tr.71]

Theo tác giả Trần Hồng Quân "Quản lý nhà trường là quản lý hoạt

động dạy học tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái thái khác để dần dần tiến tới mục tiêu giáo dục" [34, tr.43]

Là một thiết chế đặc biệt của xã hội nên nhà trường cùng với công tác quản lý trường học là vô cùng quan trọng, bao gồm sự quản lý các tác động qua lại giữa trường học và xã hội đồng thời quản lý chính nhà trường Người

ta có thể phân tích quá trình giáo dục của nhà trường như một hệ thống gồm các thành tố Vai trò của người quản lý là phải làm sao cho hệ thống các thành

tố vận hành liên kết chặt chẽ với nhau đưa đến kết quả mong muốn

Như vậy, quản lý nhà trường (một cơ sở giáo dục) là những tác động tự giác (có ý thức, có mục đích, có kế hoạch, có hệ thống và hợp quy luật) của chủ thể quản lý nhà trường (hiệu trưởng) đến khách thể quản lý nhà trường (giáo viên, nhân viên và người học) nhằm đưa các hoạt động giáo dục và dạy học của nhà trường đạt tới mục tiêu giáo dục

* Quản lý trường trung học phổ thông

Trường trung học phổ thông: Là cấp cuối cùng của hệ thống giáo dục phổ thông gồm 3 năm học, trường THPT là cấp học hoàn thiện kiến thức phổ thông cho học sinh, là cấp học tạo nguồn lực cho các yêu cầu đào tạo của xã hội, đồng thời chuẩn bị tích cực cho thế hệ trẻ đi vào cuộc sống xã hội và lao động sản xuất Do vậy trường THPT có mục tiêu, nội dung, phương pháp giáo dục mang tính phổ thông cơ bản, toàn diện với những đặc thù riêng nhằm thực hiện nhiệm vụ của cấp học Nhiệm vụ và quyền hạn của trường THPT được quy định tại Điều 3, Điều lệ trường Trung học (Ban hành kèm theo Quyết định 07/2007/QĐ-BGD&ĐT ngày 02 tháng 04 năm 2007 của Bộ

trưởng Bộ giáo dục & Đào tạo)

Theo tác giả Trần Hồng Quân: "Quản lý nhà trường phổ thông là quản

lý dạy và học, tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng thái khác, để dần tiến tới mục tiêu giáo dục" [34, tr.43]

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: "Quản lý trường phổ thông là tập

hợp các tác động tối ưu (công tác tham gia, hỗ trợ, phối hợp, huy động, can thiệp) của chủ thể quản lý đến tập thể cán bộ, giáo viên và học sinh nhằm tận dụng nguồn nhân lực dự trữ do nhà nước đầu tư, các lực lượng xã hội đóng góp và do hoạt động xây dựng vốn tự có hướng vào việc đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà trường và tiêu điểm hội tụ là đào tạo thế hệ trẻ, thực hiện có chất lượng mục tiêu và kế hoạch đào tạo, đưa nhà trường tiến lên một trạng thái mới" [33, tr.43]

e Quản lý dạy học và quản lý dạy học môn Lịch sử

* Quản lý dạy học

Quản lý dạy học là quản lý quá trình truyền thụ tri thức của đội ngũ giáo viên và quá trình lĩnh hội kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh và quản lý các điều kiện vật chất, kỹ thuật, phương tiện phục vụ hoạt động dạy học

Quản lý dạy học là phải quản lý tốt hoạt động dạy học của thầy thể hiện ở việc như: Thực hiện chương trình, các loại hồ sơ, bài soạn, giảng bài, dự giờ, thăm lớp, rút kinh nghiệm, đánh giá kết quả dạy học thông qua việc chấm, chữa bài, cho điểm theo các văn bản hướng dẫn của Bộ giáo dục và đào tạo

Quản lý hoạt động học của trò là tạo ra ý thức tốt trong học tập để lĩnh hội kiến thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo trên cơ sở đó xây dựng nền nếp học tập và phương pháp học tập đúng đắn nhằm đạt chất lượng và hiệu quả cao nhất

Theo tác giả Đỗ Bích Ngọc Quản lý quá trình dạy học là một bộ phận cấu thành chủ yếu của toàn bộ hệ thống quản lý quá trình giáo dục và đào tạo trong trường học Quá trình thực hiện các chức năng tổng hợp, phát triển nhân cách, nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài

Bản chất của quá trình dạy học là sự thống nhất biện chứng của dạy và học được thể hiện bằng sự hợp tác giữa dạy và học theo logic khách quan của nội dung

Như vậy quản lý hoạt động dạy học là quản lý hoạt động sư phạm của người thầy và hoạt động học tập rèn luyện của trò, để hình thành và phát triển nhân cách học sinh

* Quản lý dạy học môn Lịch sử

Bộ môn Lịch sử có nhiệm vụ giúp học sinh nắm được bản chất các

sự kiện lịch sử, hình thành các khái niệm lịch sử, phát hiện ra các mối quan

hệ trong các quá trình lịch sử, rút ra các bài học lịch sử giúp cho học sinh suy nghĩ và hành động đúng Để thực hiện được nhiệm vụ này giáo viên phải có đủ phẩm chất và năng lực để tiến hành thiết kế, tổ chức, điều khiển quá trình hoạt động học tập của học sinh Điều quan trọng là giáo viên dạy lịch sử phải biết cách thức hoạt động, có kỹ năng hoạt động sáng tạo đối với các tài liệu sử học

Các nhà giáo dục lịch sử khẳng định quá trình dạy học lịch sử cũng

là quá trình nhận thức đặc thù Bởi vì đây là nhận thức cá thể của học sinh,

sự nhận thức trong lĩnh vực giáo dục Học sinh là người được giáo dục, chuẩn bị để sau này đảm nhiệm công việc xã hội Cho nên quá trình nhận thức của học sinh trong học tập có ba đặc điểm là tính gián tiếp, được hướng dẫn và được giáo dục

Quản lý dạy học môn Lịch sử là quản lý hoạt động dạy và hoạt động học môn Lịch sử nhằm thực hiện chức năng bộ môn, đồng thời góp phần hoàn thành mục tiêu giáo dục Quản lý dạy học môn Lịch sử nằm trong toàn bộ quá trình quản lý dạy và học nói chung Tuy nhiên do đặc thù của bộ môn nên cần

có cách quản lý riêng cho phù hợp

g Quản lý đổi mới dạy học và quản lý đổi mới dạy học môn Lịch sử ở trường phổ thông

* Khái niệm đổi mới

Theo Từ điển Tiếng Việt, năm 2008: “Đổi mới là thay đổi hoặc làm

cho thay đổi tốt hơn, tiến bộ hơn so với trước, đáp ứng yêu cầu của sự phát triển” [35, tr.30] Đổi mới là cải cách cái lỗi thời, cái cũ thay vào đó là thừa kế

cái tốt và thêm cái mới hợp với thời đại mới Đó là con đường tiến hóa của nền văn minh Đổi mới không bao giờ là đủ cả, nó kéo dài theo chiều dài của lịch sử

Đó là kết luận của chủ nghĩa Mác Lê-nin về tính biện chứng của quá trình phát triển, về tính tương thích giữa thượng tầng kiến trúc và hạ tầng cơ sở xã hội cũng như sự đấu tranh thường xuyên giữa chúng để thúc đẩy tiến trình lịch sử đi lên

Như vậy: Đổi mới là thay đổi, kế thừa cái cũ và tiếp thu những cái mới một cách linh hoạt, phù hợp với điều kiện hoàn cảnh để đáp ứng yêu cầu của

xã hội trong giai đoạn hiện nay

* Đổi mới dạy học ở trường phổ thông

Luật giáo dục ( Luật số 38/2005/QH 11) tại Điều 28 mục 2, qui định:

“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh” [ 26, Tr6 ]

Nghị quyết số 40/2000/QH10, ngày 09 tháng 12 năm 2000 của Quốc hội khoá X về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông đã khẳng định đổi mới

chương trình giáo dục phổ thông là “Đổi mới nội dung chương trình, sách giáo

khoa, phương pháp dạy và học phải được thực hiện đồng bộ với việc nâng cấp

và đổi mới trong thiết bị dạy học, tổ chức đánh giá, thi cử, chuẩn hóa trường sở, đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và công tác quản lý giáo dục ”

Như vậy, có thể thấy đổi mới dạy học ở trường THPT:

- Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, hướng tới học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động

- Tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh Dạy học lấy học sinh làm trung tâm, phát huy trí lực của người học để họ thực sự là chủ thể của hoạt động học tập với hai chức năng: tiếp thu và tự chỉ đạo, tự tổ chức, với một động cơ nhận thức sâu sắc, đúng đắn

- Dạy học phải chú trọng đến việc rèn luyện các kỹ năng, năng lực cho học sinh, tăng cường thực hành và gắn nội dung bài học với thực tiễn

* Đổi mới dạy học lịch sử ở trường trung học phổ thông

Trong dạy học lịch sử ở trường THPT, giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp và kiểm tra đánh giá có mối quan hệ mật thiết với nhau Không thể điều chỉnh mục tiêu đào tạo, cải tiến chương trình, nội dung sách giáo khoa mà không đổi mới phương pháp dạy và học, phương thức kiểm tra, đánh giá trong dạy học Vì vậy, để nâng cao chất lượng dạy học môn Lịch sử theo tinh thần đổi mới giáo dục hiện nay, cần đổi mới đồng bộ các khâu trong dạy học lịch sử

Đổi mới dạy học lịch sử ở trường THPT không phải là lập tức thay đổi những gì hiện có bằng những thứ hoàn toàn mới lạ Chúng ta không bằng lòng với tình trạng chung của dạy học lịch sử hiện nay bởi nó không giúp người học đạt được các mục tiêu giáo dục trong thời kì mới Vì vậy cần phải đổi mới dạy học lịch sử để đạt được hiệu quả giáo dục cao hơn, phù hợp với mục tiêu

đề ra Do đó cần phải kế thừa những giá trị, những yếu tố hợp lí của dạy học lịch sử hiện có đồng thời chuyển đổi những gì có thể chuyển đổi được ngay,

chuẩn bị và nhanh chóng đưa ra các quan niệm, mô hình dạy học hiện đại, các phương pháp tiên tiến vào trường phổ thông.

Đổi mới dạy học lịch sử là tạo ra quá trình chuyển từ việc dạy học dựa vào trí nhớ và bắt trước ( thầy giảng trò nghe, thầy đọc trò chép, học sinh cố gắng học thuộc lời thầy giảng, học thuộc bài viết của sách giáo khoa ) sang việc dạy học nhằm phát triển nhân cách toàn diện trong đó điểm được nhấn mạnh là năng lực sáng tạo trong tư duy và hành động của học sinh Có thể gọi tắt như thế này:

- Dạy học cũ: dạy học ghi nhớ, học thuộc kiến thức có sẵn

- Dạy học mới: phát huy tính tích cực, sáng tạo, bồi dưỡng phương pháp tự học cho người học

Như vậy, cốt lõi của đổi mới dạy học lịch sử ở trường THPT là đổi mới mục tiêu, nội dung chương trình, đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá, hướng tới giúp học sinh phát triển năng lực, học tập tích cực, chủ động, sáng tạo, từ bỏ thói quen học tập thụ động, ghi nhớ máy móc

* Quản lý đổi mới dạy học môn lịch sử ở trường phổ thông.

Từ năm học 2006- 2007, bậc trung học phổ thông đang đổi mới toàn diện từ mục tiêu đến nội dung, phương pháp, tổ chức giáo dục theo tinh thần

Nghị quyết số 40/2000/QH10 ngày 12/9/2000 của Quốc hội về “Đổi mới

chương trình giáo dục phổ thông” nhằm làm cho giáo dục phục vụ đắc lực

công cuộc phát triển kinh tế- xã hội đáp ứng được yêu cầu phát triển của bản thân học sinh

Đứng trước tình hình đó, việc đổi mới công tác quản lý dạy học nói chung và dạy học môn lịch sử nói riêng là đòi hỏi tất yếu, khách quan Quản

lý đổi mới ở đây được hiểu là toàn diện từ nội dung, chương trình, sách giáo khoa, đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh, quản lý đổi mới bồi dưỡng đội ngũ giáo viên

Trong công tác quản lý đổi mới dạy học môn lịch sử, nhà quản lý cần thể hiện rõ vai trò quản lý mục tiêu, nội dung, chương trình, phương pháp dạy học, thiết bị giáo dục và đánh giá dạy học một cách đồng bộ và toàn diện

Theo đó trọng tâm hàng đầu của việc đổi mới quản lý dạy học môn lịch sử là đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường theo các định hướng:

- Đổi mới phương pháp dạy học không phải là ngay lập tức thay đổi những phương pháp dạy học hiện có bằng những phương pháp hoàn toàn mới

lạ Mà là cần phải kế thừa những giá trị, những yếu tố hợp lý của các phương pháp dạy học hiện có kết hợp với những phương pháp mới tiên tiến, hiện đại

- Chuyển từ dạy học truyền thụ một chiều, học tập thụ động, chủ yếu là ghi nhớ kiến thức để đối phó với thi cử sang tổ chức học sinh học tập trong hoạt động và bằng các hoạt động sáng tạo, tính cực, chủ động, chú trọng hình thành năng lực tự học, từ bỏ thói quen học tập thụ động, ghi nhớ máy móc

- Đổi mới các hình thức tổ chức dạy học: Đa dạng hoá các hoạt động của học sinh, làm cho học sinh thật sự hứng thú trong học tập, học sinh được nghĩ nhiều hơn, hành động nhiều hơn, được rèn kỹ năng làm việc nhóm, được bày tỏ ý kiến của mình nhiều hơn

Như vậy, quản lý đổi mới dạy học môn Lịch sử ở trường THPT là quản

lý đổi mới mục tiêu đào tạo, chương trình, nội dung sách giáo khoa, phương pháp dạy học, thiết bị dạy học, phương thức kiểm tra, đánh giá một cách đồng

bộ, toàn diện trên cơ sở kế thừa cái cũ, tiếp thu cái mới một cách linh hoạt, phù hợp với điều kiện hoàn cảnh cụ thể để đáp ứng mục tiêu và chất lượng dạy học

1.1.3 Biện pháp quản lý

Có nhiều định nghĩa khác nhau về biện pháp, nhưng nói chung biện

pháp được hiểu "Là cách làm, cách thức tiến hành một vấn đề cụ thể nào đó"

phương pháp giáo dục nào đó sẽ được nhà giáo dục tiến hành bằng cách thực hiện một hay nhiều biện pháp nào đó

Quản lý hoạt động dạy học môn Lịch sử trong trường phổ thông là những cách tiến hành của chủ thể quản lý để tác động đến lĩnh vực trong quản

lý hoạt động dạy học môn Lịch sử nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động này

và thực hiện mục tiêu giáo dục của cấp học

1.1.4 Đặc điểm môn Lịch sử trong giáo dục trung học phổ thông

* Vị trí, vai trò bộ môn Lịch sử trong trường trung học phổ thông

Tháng 2 năm 1942, Bác viết bài “Nên học sử ta” (bằng văn xuôi) nhằm động viên các tầng lớp nhân dân phát huy truyền thống yêu nước, nâng cao lòng tự hào dân tộc và tinh thần đoàn kết, để đánh thắng ngoại xâm Mở đầu bài “Nên học sử ta” Bác viết:

Dân ta phải biết sử ta Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam

Trong trường THPT, Lịch sử là bộ môn khoa học xã hội có vai trò, vị trí quan trọng trong việc trang bị cho học sinh những kiến thức nền tảng, cơ bản về lịch sử nhân loại và lịch sử dân tộc Môn Lịch sử có ý nghĩa quan trọng đối việc giáo dục thế hệ trẻ Qua học môn Lịch sử hiểu biết về quá khứ, hướng về cội nguồn dân tộc đất nước và địa phương, giáo dục cho học sinh THPT lòng tự hào, ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống, từ đó ý thức trách nhiệm của mình đối với quê hương đất nước, giáo dục nhân cách, đạo đức, nhân sinh quan, thế giới quan, góp phần hình thành những phẩm chất của con người Việt Nam

* Mục tiêu dạy học môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông

Luật giáo dục năm 2005 đã xác định mục tiêu giáo dục phổ thông ở

nước ta là: “Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri

thức, sức khoẻ, thẩm mỹ về nghề ngiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc”.

Bộ môn Lịch sử góp phần quan trọng vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục ở trường phổ thông thông qua việc thực hiện mục tiêu môn học ở từng cấp học, lớp học và trong mỗi bài học Trên cơ sở trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản, hiện đại của khoa học lịch sử, bồi dưỡng các kỹ năng tư duy, thực hành, bộ môn Lịch sử thực hiện nhiệm vụ giáo dục thế hệ trẻ trong nhà trường.

Mục tiêu giáo dục của trường phổ thông hiện nay cụ thể hoá đường lôi giáo dục của Đảng, nhằm thực hiện nhiệm vụ trọng đại là hoàn thành sự

nghiệp “Công nghiệp hoá, hiện đại hoá” đất nước Nhiệm vụ đó gắn liền với

việc đổi mới khoa học, công nghệ, phát triển giáo dục và đào tạo Đại hội XI của Đảng đã xác định mục tiêu tổng quát trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa

xã hội của nước ta là xây dựng được về cơ bản nền tảng kinh tế, văn hóa phù hợp, tạo cơ sở để nước ta trở thành một nước xã hội chủ nghĩa ngày càng

phồn vinh “Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển

nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng phát triển đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam”.

Để thực hiện mục tiêu trên môn Lịch sử cần cung cấp cho học sinh những tri thức về lịch sử nhân loại nói chung và lịch sử dân tộc nói riêng Giáo dục cho thế hệ trẻ Việt Nam lòng yêu quê hương đất nước, lòng tự hào dân tộc, biết giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, tự tin, trung thực, ham học hỏi, nhân hậu, khiêm tốn, năng động… thích ứng với cuộc sống của một xã hội công nghiệp hóa, hiện đại hóa

* Những nội dung cơ bản của chương trình môn Lịch sử bậc trung học phổ thông

Những định hướng chung của chương trình Lịch sử trung học phổ thông mới

Điều 29 “ Chương trình giáo dục phổ thông, sách giáo khoa” ( Luật Giáo dục năm 2005) quy định: “Chương trình giáo dục phổ thông thể hiện mục tiêu

giáo dục phổ thông; quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng, phạm vi và cấu trúc nội dung giáo dục phổ thông, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học ở mỗi lớp và mỗi cấp học của giáo dục phổ thông”.

Trong bộ chương trình giáo dục phổ thông đổi mới từ 2007 đến nay đều nêu rõ yêu cầu về chuẩn kiến thức, kỹ năng và yêu cầu về thái độ đối với người học.

Đối với môn Lịch sử yêu cầu đặt đối với chương trình đổi mới ra là phải đảm bảo các tiêu chuẩn cơ bản, tinh giản, hiện đại, sát thực tiễn Việt Nam, tiệm cận tới trình độ của một số nước tiên tiến trong khu vực và trên thế giới Môn Lịch sử còn có nhiệm vụ giáo dục tư tưởng chính trị cho học sinh trong nhà trường

* Những định hướng cụ thể của chương trình Lịch sử trung học phổ thông

Môn Lịch sử ở bậc THPT nhằm giúp học sinh:

- Về kiến thức: Có tính phổ thông cơ bản, có tính cập nhật và hiện đại

- Về kỹ năng: phát triển tư duy độc lập sáng tạo cho học sinh trong học tập lịch sử

- Về thái độ: Bồi dưỡng niềm hứng thú, say mê, tự giác trong học tập

và nghiên cứu Giáo dục lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc

* Đặc trưng cơ bản của môn Lịch sử ở trường phổ thông

Học tập lịch sử là quá trình nhận thức những điều đã diễn ra trong quá khứ của xã hội, vì vậy cần phát huy năng lực tự lực, sáng tạo để hình thành những nhận thức về lịch sử loài người trên cơ sở các sử liệu

Thứ nhất, học tập lịch sử là quá trình nhận thức những điều đã diễn ra

trong quá khứ của xã hội để hiểu về hiện tại và chuẩn bị cho tương lai Khi nghiên cứu các hiện tượng tự nhiên, người ta có thể trực tiếp quan sát chúng ở trong thiên nhiên hoặc ở trong phòng thí nghiệm Khác với giới tự nhiên, lịch

sử xã hội loài người không thể được trực tiếp quan sát và cũng không thể khôi phục lại diễn biến của nó trong phòng thí nghiệm Đặc trưng nổi bật của nhận thức lịch sử là con người không thể tri giác trực tiếp những gì thuộc về quá khứ Mặt khác, lịch sử là những sự việc đã diễn ra, là hiện thực trong quá khứ,

là tồn tại khách quan, không thể "phán đoán", "suy luận" … để biết lịch sử

Vì vậy, nhiệm vụ đầu tiên, tất yếu của bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông là

tái tạo lịch sử, tức là cho học sinh tiếp xúc với những chứng cứ vật chất,

những dấu vết của quá khứ, tạo ra ở họ những hình ảnh cụ thể, sinh động,

chính xác về các sự kiện, hiện tượng lịch sử, tạo ra ở học sinh những biểu tượng về con người và hoạt động của họ trong bối cảnh thời gian, không gian xác định, trong những điều kiện lịch sử cụ thể Trong thực tế, nhiệm vụ quan trọng đầu tiên này của bộ môn Lịch sử thường không được thực hiện đúng theo yêu cầu của nó Các sự kiện, hiện tượng lịch sử thường được trình bày một cách trừu tượng, qua loa, chưa đạt tới mức độ có thể giúp học sinh hình dung về quá khứ

Vậy tái tạo lịch sử bằng phương thức nào? Trước hết phải kể đến lời nói sinh động, giàu hình ảnh của giáo viên Đó là tường thuật, miêu tả, kể chuyện, nêu đặc điểm của nhân vật lịch sử … Ở đây, sự am hiểu lịch sử, nghệ thuật trình bày, vốn sống, kinh nghiệm chuyên môn, tình cảm đối với lịch sử,

sự hiểu biết và yêu mến học sinh của giáo viên đóng vai trò quyết định Để tạo ra những hình ảnh lịch sử cụ thể, bên cạnh lời nói sinh động của giáo viên, người ta sử dụng các phương tiện trực quan

So với lời nói của giáo viên, các phương tiện trực quan có ưu thế hơn: tạo ra hình ảnh lịch sử cụ thể, sinh động, chính xác hơn, giúp học sinh thuận lợi hơn trong việc tạo biểu tượng lịch sử Vì vậy cần quan tâm sử dụng các phương tiện trực quan kết hợp với lời nói sinh động của giáo viên

Trong dạy học lịch sử, nhà trường hiện đại rất quan tâm đến việc tổ chức học sinh làm việc với các nguồn sử liệu, học tập thao tác cơ bản nhất của các nhà sử học

Thứ hai, học tập lịch sử để hình dung rõ ràng, giải thích đúng, có cơ sở

khoa học về lịch sử Các sự kiện, hiện tượng lịch sử, biến cố lịch sử … không phải xuất hiện một cách tùy ý, hoàn toàn ngẫu nhiên mà chính là sản phẩm của những điều kiện lịch sử nhất định, có những mối quan hệ nhân quả nhất định, tuân theo những quy luật nhất định Bộ môn Lịch sử có những nhiệm vụ giúp học sinh nắm được bản chất các sự kiện lịch sử, hình thành các khái niệm lịch sử, phát hiện ra các mối quan hệ trong các quá trình lịch sử, rút ra các bài học lịch sử giúp cho học sinh suy nghĩ và hành động đúng Để thực hiện nhiệm vụ này, không nên sử dụng nhiều phương pháp diễn giảng (giáo

viên nói, học sinh nghe), không nên áp đặt những kết luận có sẵn Cần khuyến

khích phương thức làm việc mới: trên cơ sở sử liệu đã lĩnh hội, tổ chức hoạt

động học tập tự lực, tự giác, sáng tạo của học sinh Cần tổ chức bài học thành

những vấn đề học tập, tạo điều kiện và tổ chức cho học sinh độc lập suy nghĩ, mạnh dạn trình bày ý kiến của riêng mình Trong nhiều trường hợp, khi tổ chức cho học sinh phân tích, đánh giá các sự kiện lịch sử, có thể nêu ra nhiều

ý kiến khác nhau, xuất phát từ những cơ sở khác nhau để học sinh lựa chọn hoặc nêu ra ý kiến riêng của mình Tổ chức các cuộc hội thảo ở các nhóm học tập hoặc chung cả lớp để trình bày kết quả làm việc của mình với các tư liệu lịch sử, động viên học sinh mạnh dạn bày tỏ và bảo vệ ý kiến riêng, đồng thời lại biết nghe ý kiến người khác, hiểu biết, chia sẻ kết luận và cơ sở lập luận của bạn, biết cách hợp tác công việc với bạn

Thứ ba, lịch sử đã qua nhưng không hoàn toàn biến mất mà còn để lại

"dấu vết" của nó qua kí ức của nhân loại (văn học dân gian, phong tục tập

quán, lễ hội, …), qua đó những thành tựu văn hóa vật chất (thành quách, nhà cửa, lâu đài, đình,chùa, nhà thờ, đền miếu, tượng đại….), qua các hiện tượng lịch sử, qua ghi chép của người xưa, qua tên đất, tên làng, tên đường phố, qua tranh ảnh, báo chí đương thời … Chỉ có trên cơ sở những chứng cứ vật chất nói trên mới có sự nhận thức và trình bày về lịch sử Ngày nay, người ta hết sức quan tâm đến các hình thức tổ chức dạy học lịch sử đa dạng, tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc với các nguồn sử liệu nói trên

1.2 Nội dung quản lý dạy học môn Lịch sử ở trường trung học phổ thông

* Quản lý xây dựng kế hoạch dạy học và thực hiện chương trình môn Lịch sử

Quản lý xây dựng kế hoạch dạy học môn Lịch sử

Việc lập kế hoạch dạy học là chức năng cơ bản, rất quan trọng của quản

lý dạy học và là một trong các nguyên tắc của quản lý dạy học Tính kế hoạch

là cơ sở của quản lý dạy học Trên cơ sở yêu cầu chung của công tác giáo dục

và yêu cầu riêng của bộ môn Lịch sử, căn cứ vào hướng dẫn thực hiện nhiệm

vụ năm học của các cấp quản lý và tình hình cụ thể của nhà trường mà mỗi giáo viên lịch sử và tổ trưởng chuyên môn có môn Lịch sử phải đề ra kế hoạch phù hợp

Người quản lý chuyên môn (hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn) có vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn giáo viên lịch sử xây dựng kế hoạch giảng dạy theo quy định chung và đánh giá được mức độ khả thi của kế hoạch giảng dạy với từng cá nhân Muốn thế, người quản lý chuyên môn phải căn cứ vào năng lực chuyên môn của người lập kế hoạch, căn cứ vào kế hoạch năm học và điều kiện thực tế của nhà trường, từ đó sẽ đưa ra những góp ý giúp người lập kế hoạch giảng dạy hoàn chỉnh kế hoạch của mình, góp phần vào việc hoàn thành nhiệm vụ năm học của nhà trường

Nội dung yêu cầu kế hoạch dạy học lịch sử đối với cá nhân:

Cơ sở xây dựng kế hoạch: các chỉ thị, nhiệm vụ năm học, hướng dẫn giảng dạy bộ môn Lịch sử, định mức chỉ tiêu được giao, tình hình điều tra chất lượng học sinh, các điều kiện đảm bảo cho việc dạy và học

Xác định mục tiêu, chỉ tiêu phấn đấu về các mặt hoạt động Đề ra các biện pháp để đạt được các mục tiêu và điều kiện để đảm bảo thực hiện kế hoạch như: sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, trang thiết bị dạy học bộ môn, kinh phí dành cho các hoạt động, kế hoạch cụ thể từng chương, từng bài, từng tháng, từng tuần Việc thực hiện đổi mới chương trình, phương pháp dạy học trong giai đoạn hiện nay

Nội dung kế hoạch đối với tổ chuyên môn

Hiệu trưởng chỉ đạo tổ chuyên môn có môn Lịch sử xây dựng kế hoạch chung của cả tổ

Tổ trưởng chuyên môn lập kế hoạch công tác từng tháng, học kỳ và cả năm Xác định phương hướng nhiệm vụ, mục tiêu, chỉ tiêu phấn đấu Nêu các biện pháp thực hiện và điều kiện thực hiện biện pháp như: cơ sở vật chất, sự phối hợp của các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường, sự quan tâm,

chỉ đạo sát sao của Ban giám hiệu nhà trường và các cấp lãnh đạo trong việc thực hiện đổi mới chương trình sách giáo khoa, phương pháp giảng dạy trong giai đoạn hiện nay

Để đảm bảo chất lượng dạy học, mỗi cá nhân và tổ chuyên môn cần thực hiện tốt kế hoạch đã đề ra, đồng thời cán bộ quản lý nhà trường cần theo dõi, kiểm tra đôn đốc sát sao, tạo điều kiện tốt nhất cho họ đạt được mục tiêu

đã đề ra trong kế hoạch

Quản lý thực hiện chương trình môn Lịch sử

Thực hiện chương trình dạy học là yêu cầu bắt buộc để đảm bảo kế hoạch đào tạo theo đúng mục tiêu, đây là pháp lệnh của nhà nước do bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành

Người quản lý chuyên môn dựa vào các văn bản pháp quy của nhà nước để quản lý việc thực hiện chương trình môn Lịch sử

Quản lý việc thực hiện chương trình là: hiệu trưởng, phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn chỉ đạo tổ chuyên môn theo dõi, đôn đốc việc thực hiện chương trình môn Lịch sử đủ và đúng tiến độ thời gian, không được cắt xén, thêm bớt hoặc làm sai lệch nội dung chương trình

Để quản lý việc thực hiện chương trình dạy học môn Lịch sử, người cán bộ quản lý cần:

- Không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn bằng cách tự học, tham

dự đầy đủ các lớp tập huấn, các lớp bồi dưỡng cán bộ quản lý để hiểu nguyên tắc, cấu tạo chương trình THPT của từng môn học, nắm vững chương trình dạy học và kế hoạch dạy học môn Lịch sử ở từng khối lớp và cả cấp học, nắm vững những kiến thức đã được đổi mới trong chương trình, sách giáo khoa, phương pháp giảng dạy bộ môn Lịch sử theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo để

từ đó có kế hoạch chuẩn bị những phương tiện dạy học phù hợp, giúp cho việc kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học của giáo viên chính xác hơn

- Chỉ đạo tổ chuyên môn thảo luận, bàn bạc về những vấn để nảy sinh trong thực tiễn giảng dạy trong năm học trước và những vấn đề đổi mới chương trình, sách giáo khoa, phương pháp giảng dạy môn Lịch sử để thống nhất thực hiện trong năm học

- Theo dõi nắm tình hình thực hiện chương trình môn Lịch sử thông qua:

kế hoạch giảng dạy hàng tuần, sổ ghi đầu bài, sổ báo giảng, sổ sinh hoạt chuyên môn, qua dự giờ thăm lớp, qua tổ trưởng hoặc nhóm trưởng chuyên môn

Phân công giảng dạy cho giáo viên

Sản phẩm của quá trình dạy học đạt chất lượng cao hay thấp, phụ thuộc rất lớn vào phẩm chất, năng lực của người thầy Do đó việc phân công giảng dạy cho giáo viên nhằm phát huy khả năng của từng người để mang lại hiệu quả dạy học cao nhất là một công việc quan trọng trong công tác quản lý của người hiệu trưởng Muốn làm tốt công việc này thì người hiệu trưởng cần hiểu rõ tình hình chất lượng đội ngũ giáo viên như: điểm mạnh, điểm yếu, tâm

tư nguyện vọng, hoàn cảnh riêng, sức khỏe, … để phân công cho phù hợp Có như vậy mới khích lệ, động viên giáo viên phát huy tốt khả năng và tinh thần trách nhiệm trong công việc được giao

Trong tình hình hiện nay, hầu hết ở các trường THPT ( nhất là địa bàn nông thôn và vùng khó khăn), đội ngũ giáo viên vừa thiếu vừa thừa, chất lượng chuyên môn nghiệp vụ không đồng đều, nên việc phân công giảng dạy cho giáo viên gặp một số khó khăn Phân công như thế nào để giáo viên đáp ứng được yêu cầu của nhà trường, vừa phù hợp với trình độ, năng lực, cũng như nguyện vọng cá nhân là vấn đề quan trọng Ngược lại, nếu sự phân công giáo viên giảng dạy mang tính áp đặt cá nhân, cảm tính sẽ gây ức chế làm giáo viên chán nản, không hứng thú và điều này rất có hại trong công việc

Ngoài ra, người hiệu trưởng còn phải xem xét quyền lợi học tập của học sinh, khối lượng công việc, tính chất công việc để giao cho giáo viên nào cho hợp lý để có thể phát huy tốt nhất khả năng của từng giáo viên

Như vậy chất lượng dạy học không chỉ phụ thuộc vào năng lực của giáo viên, cơ sở vật chất … mà còn phụ thuộc rất nhiều vào sự phân công giảng dạy và bố trí công việc cho giáo viên của hiệu trưởng

* Quản lý các hoạt động dạy của giáo viên

Quản lý việc chuẩn bị bài lên lớp.

Việc soạn bài và chuẩn bị bài chu đáo, cẩn thận, dự đoán được những tình huống xảy ra trong từng tiết học để có những phương pháp giảng dạy phù hợp với đối tượng học sinh là công việc hết sức quan trọng, đem lại thành

công cho tiết học, nó đòi hỏi người giáo viên phải nâng cao ý thức trách nhiệm, nâng cao nhận thức về đổi mới phương pháp dạy học, luôn tự bồi dưỡng chuyên môn, học hỏi kinh nghiệm của đồng nghiệp

Do đó cán bộ quản lý nói chung, đặc biệt là hiệu trưởng cần phải chỉ đạo tốt công việc chuẩn bị bài và các thiết bị dạy học cần thiết, muốn vậy hiệu trưởng, phó hiệu trưởng phụ trách chuyên môn cần tập trung vào một số công việc sau:

- Yêu cầu tổ, nhóm chuyên môn nghiên cứu kỹ nội dung chương trình, trao đổi, bàn bạc để đi đến thống nhất mục đích yêu cầu, nội dung, phương pháp, phương tiện, hình thức tổ chức trong từng tiết học cho phù hợp với đối tượng học sinh

- Có thể mời chuyên viên trao đổi việc soạn những bài khó dạy trong chương trình

- Cùng với tổ chuyên môn kiểm tra định kỳ, đột xuất việc soạn bài và chuẩn bị bài lên lớp của giáo viên Yêu cầu tổ chuyên môn xây dựng kế hoạch

tự kiểm tra thường xuyên, tránh hiện tượng đối phó, hình thức

- Thông qua việc dự giờ, để đánh giá việc chuẩn bị giờ lên lớp của giáo viên

- Tổ chức nhận xét, đánh giá rút kinh nghiệm trong tổ, nhóm chuyên môn để cải tiến việc soạn bài theo hướng đổi mới phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo, gây hứng thú, … cho học sinh

Quản lý việc thực hiện nền nếp dạy học.

Hoạt động dạy học ở nhà trường phổ thông hiện nay được thực hiện chủ yếu bằng hình thức lên lớp, mỗi giờ dạy là cơ sở tạo nên chất lượng dạy học Vì vậy, hiệu trưởng và giáo viên phải tập trung mọi cố gắng nâng cao chất lượng toàn diện giờ trên lớp Hiệu trưởng phải xây dựng tiêu chuẩn giờ lên lớp có chất lượng, xây dựng thời khóa biểu một cách khoa học hợp lý để quản lý giờ lên lớp

Kiểm tra giờ dạy trên lớp của giáo viên thông qua dự giờ, trao đổi với giáo viên về kết quả học tập của học sinh, chất lượng toàn diện của lớp Hiệu trưởng thường xuyên kiểm tra đánh giá tình hình giờ lên lớp của giáo viên về các mặt theo quy định

Quản lý đổi mới phương pháp dạy học

Xã hội ngày càng phát triển, trí thức nhân loại không ngừng tăng lên, sự bùng nổ của truyền thông khiến lượng thông tin tác động lên mỗi con người ngày càng đa dạng và có nhiều chiều Đặc biệt riêng đối với môn Lịch sử cả người dạy và người học đều được tiếp cận với kho dữ liệu khổng lồ thông qua việc khai thác thông tin trên mạng Internet Chính vì vậy, mỗi giáo viên phải không ngừng học hỏi, tích lũy kiến thức và phải tìm ra cho mình một phương pháp truyền đạt thích hợp Do vậy việc thay đổi phương phương pháp dạy học hiện nay ở các trường THPT vừa do yêu cầu của xã hội, của các cấp quản lý, vừa là yêu cầu tự thân của các trường học triển khai chủ trương thay sách giáo khoa Đặc biệt, việc đổi mới đối với môn Lịch sử mang tính cấp thiết vì nó là môn học góp phần làm thay đổi tư duy, nhận thức của mỗi con người nhất là trong bối cảnh thông tin đa chiều như hiện nay

Phương pháp dạy học có thể hiểu là một hệ thống tác động liên tục của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh, để mọi học sinh lĩnh hội vững chắc các thành phần của nội dung giáo dục nhằm đạt được mục tiêu

đã định

Quản lý phương pháp dạy học trong nhà trường là quản lý việc thực hiện phương pháp dạy học của giáo viên sao cho phù hợp với nội dung, chương trình và đặc trưng từng bộ môn đồng thời phù hợp với sự phát triển của xã hội

Đổi mới phương pháp dạy học hiện nay đó là phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập Rèn luyện khả năng tư duy sáng tạo, khả năng tự nghiên cứu, vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn

Đối với giáo viên, trực tiếp là người hiệu trưởng phải có trách nhiệm làm thế nào để toàn bộ giáo viên nhận thức rõ việc thay đổi phương pháp dạy học là tất yếu do đòi hỏi của xã hội và cuộc sống hiện đại Để làm được việc đó trước tiên người hiệu trưởng cần phải chủ động thay đổi trong phương pháp quản lý giáo viên và học sinh Sự thay đổi này sẽ có sức lan tỏa tới mọi thành viên trong hội đồng giáo dục nhà trường, từ đó bản thân mỗi giáo viên sẽ thay đổi được thói quen, sức ỳ của dạy học theo kiểu thông

báo, tái hiện, bản thân họ sẽ thấy việc đổi mới phương pháp dạy học là một nhu cầu tất yếu khẳng định chất lượng và hiệu quả dạy học của một giáo viên, của một nhà trường

Người hiệu trưởng và các thầy cô giáo cần nắm bắt và tìm hiểu kỹ việc đổi mới phương pháp dạy học theo 3 xu hướng lớn đó là: Phương pháp dạy học chuyển sang hướng dạy học tích cực mà ý tưởng cốt lõi là người học phải

tự chủ trong quá trình học tập, tự chủ trí thức và tự chủ đạo đức Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề được áp dụng rộng rãi Công nghệ thông tin được

sử dụng như một công cụ dạy học có hiệu quả

Đổi mới phương pháp dạy học là một nội dung quan trọng trong việc đổi mới giáo dục và nâng cao chất lượng giáo dục trong giai đoạn hiện nay Người hiệu trưởng cần quan tâm chỉ đạo hoạt động đổi mới phương pháp dạy học thông qua:

- Cập nhật, bồi dưỡng cho giáo viên thấy được vai trò của tính cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học trong giai đoạn hiện nay

- Lập kế hoạch cụ thể, chi tiết của đổi mới phương pháp dạy học đối với từng bộ môn ngay từ đầu năm học phù hợp với đặc thù riêng của nhà trường Chuẩn bị đầy đủ các điều kiện để triển khai kế hoạch: Đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, trang thiết bị …

- Tổ chức hoạt động nghiên cứu học tập, ứng dụng lý luận, học hỏi về phương pháp qua học tập chuyên đề, tổ chức hội thảo, trao đổi kinh nghiệm

- Quy định thực hiện các quy chế, đảm bảo chất lượng sinh hoạt tổ chuyên môn, trao đổi soạn giáo án, những vấn đề khó trong chương trình, tổ chức dự giờ rút kinh nghiệm các tiết học

- Tổ chức tham quan, trao đổi, học tập kinh nghiệm những đơn vị thực hiện tốt đổi mới phương pháp dạy học có hiệu quả

- Thúc đẩy việc tự học, tự bồi dưỡng chuyên môn nhằm nâng cao trình

độ cho đội ngũ giáo viên, nắm vững chương trình, sách giáo khoa mới và những điểm mới về kiến thức cần truyền tải cho học sinh

Như vậy, có thể thấy rằng, đổi mới phương pháp dạy học là nhiệm vụ của giáo viên khi thực hiện đổi mới chương trình sách giáo khoa theo yêu cầu đổi mới giáo dục Hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn chỉ đạo sát sao, tạo điều

kiện môi trường thuận lợi cho giáo viên thực hiện đổi mới phương pháp dạy học Nhà trường cần động viên, khen thưởng, nêu gương điển hình đối với những cá nhân và tổ chuyên môn làm tốt Bên cạnh đó, cần có thái độ kiên quyết với những cá nhân ý thức chấp hành chưa tốt, sức ỳ còn lớn

Quản lý hồ sơ chuyên môn của giáo viên

Hồ sơ chuyên môn của giáo viên là công cụ, phương tiện đắc lực giúp giáo viên thực hiện đầy đủ có hiệu quả chức năng, nhiệm vụ của người thầy trong giờ lên lớp Thông qua quản lý hồ sơ, hiệu trưởng quản lý chặt chẽ hơn các hoạt động chuyên môn của giáo viên, việc thực hiện quy chế, nề nếp dạy học theo yêu cầu của nhà trường

Hồ sơ chuyên môn của giáo viên gồm có: kế hoạch giảng dạy bộ môn, giáo án, sổ ghi điểm, sổ dự giờ, sổ chủ nhiệm, sổ sinh hoạt chuyên môn Hiệu trưởng cần phải hướng dẫn, yêu cầu cụ thể cho từng loại hồ sơ, cần quy định nội dung và thống nhất các loại mẫu Có kế hoạch kiểm tra theo định kỳ hoặc đột xuất để thu thập, đánh giá chất lượng hồ sơ, kết quả thực hiện quy chế chuyên môn của giáo viên

Quản lý công tác bồi dưỡng giáo viên

Giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng giáo dục trong nhà trường, đây cũng là lực lượng cần phải bồi dưỡng thường xuyên, chuẩn hóa, nâng cao phẩm chất và năng lực để đáp ứng yêu cầu đổi mới của giáo dục Vì vậy quản

lý công tác bồi dưỡng nâng cao trình độ cho đội ngũ giáo viên có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng dạy học ở nhà trường

Muốn quản lý tốt hoạt động này hiệu trưởng cần chú ý các vấn đề sau:

- Lập kế hoạch về công tác bồi dưỡng giáo viên theo từng tháng, từng năm

- Cử giáo viên tham gia các lớp bồi dưỡng chuyên môn do sở Giáo dục

& đào tạo tổ chức

- Tạo điều kiện về kinh phí và thời gian cho giáo viên đi học tập nâng cao trình độ

- Tổ chức hoạt động trao đổi kinh nghiệm với các trường bạn …

* Quản lý thiết bị dạy học bộ môn Lịch sử

Thiết bị dạy học nói chung và thiết bị dạy học môn Lịch sử nói riêng là điều kiện không thể thiếu trong quá trình dạy học, nhất là trong bối cảnh

chúng ta đang muốn nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm quản lý toàn diện về cơ sở vật chất và thiết

bị phục vụ cho dạy học thể hiện: có trách nhiệm bảo quản, sử dụng và phát huy hiệu quả của cơ sở vật chất và trang thiết bị

Muốn quản lý tốt hoạt động này hiệu trưởng tổ chức công tác quản lý

cơ sở vật chất và thiết bị cần chú ý các vấn đề sau:

- Có cán bộ chuyên trách về quản lý trang thiết bị - phương tiện dạy học

- Có đủ hồ sơ và sổ sách quản lý: sổ tài khoản gốc, sổ xuất nhập, sổ theo dõi sử dụng, sổ theo dõi việc bảo dưỡng, sửa chữa …

- Thực hiện chế độ kiểm tra, kiểm kê định kỳ và đột xuất, đặc biệt khi

có thay đổi tổ chức, biến động do chủ quan, khách quan

- Hàng năm có kế hoạch xây dựng, cải tạo, sửa chữa, mua sắm bằng nhiều nguồn kinh phí

Tăng cường quản lý các nguồn lực cơ sở vật chất - thiết bị của nhà trường nhằm thực hiện tốt đổi mới chương trình, coi thiết bị không phải chỉ là phương tiện minh họa, giảng giải của giáo viên mà chính là nguồn tri thức, phương tiện truyền tải thông tin, phương tiện tư duy, nghiên cứu học tập, tiếp cận tự nhiên và xã hội của học sinh Khuyến khích giáo viên tăng cường sử dụng thiết bị dạy học và tự làm thiết bị dạy học

Hiệu trưởng cần đưa ra các quy định cụ thể về sử dụng thiết bị dạy học,

tổ chức hướng dẫn, khai thác, sử dụng, kiểm tra giám sát

Tóm lại, việc quản lý và sử dụng thiết bị dạy học của các môn học nói chung và môn Lịch sử nói riêng sẽ góp phần nâng cao chất lượng dạy học Bên cạnh đó, đi kèm với việc đổi mới nội dung chương trình thì thiết bị dạy học ngày càng được trang bị một cách đầy đủ và hiện đại hơn Vì vậy, người giáo viên cần phải đầu tư, sử dụng thành thạo, đảm bảo đến được kết quả một cách chính xác nhất, là cầu nối giữa sách vở, lý thuyết và thực tế cuộc sống Với mục tiêu đào tạo chung là đào tạo đội ngũ lao động đáp ứng được yêu cầu của thời kỳ CNH- HĐH đất nước

* Quản lý hoạt động học và đánh giá kết quả học tập của học sinh

Quản lý hoạt động học môn Lịch sử của học sinh

Phải làm cho học sinh có động cơ và thái độ học tập đúng đắn, thực sự tự

giác, tích cực trong học tập, tạo cho học sinh có nề nếp, thói quen tốt, làm cho hoạt động học tập trong nhà trường thật trật tự, kỉ cương Quản lý hoạt động học của học sinh là quản lý hồ sơ, sách vở, đồ dùng học tập, quản lý học bài, làm bài ở lớp, ở nhà của các em …

Căn cứ vào tình hình học tập của học sinh, hiệu trưởng thống nhất yêu cầu biện pháp, động cơ học tập phải cụ thể hóa thành nội quy trong nhà trường để học sinh rèn luyện

Học sinh vừa là chủ thể của hoạt động học tập, vừa là khách thể của hoạt động dạy học dưới sự lãnh đạo, tổ chức và điều khiển của thầy giáo Trong nhà trường, hiệu trưởng sẽ quản lý hoạt động học tập của học sinh thông qua hoạt động dạy của thầy, các thầy cô giáo bộ môn sẽ là người trực tiếp theo dõi, đánh giá hoạt động học tập của học sinh, trong đó có sự kết hợp với gia đình học sinh Việc hình thành và hướng dẫn cho học sinh học tập có phương pháp là yếu tố cực kỳ quan trọng để giúp học sinh học tập có hiệu quả, phương pháp học tập, phương pháp nghiên cứu chung cho từng môn học, phương pháp học tập tự học ở nhà, học tập trên lớp Vì vậy, hiệu trưởng, tổ trưởng chuyên môn phải thường xuyên tổ chức cho đội ngũ giáo viên học tập, nghiên cứu tìm ra những phương pháp mới phù hợp cho đội ngũ giáo viên học tập, nghiên cứu tìm ra những phương pháp mới phù hợp với mọi đối tượng học sinh, phổ biến các phương pháp học tập tốt, có hiệu quả cho học sinh, hướng dẫn để các em có thể vận dụng có hiệu quả trong quá trình học tập của mình Hiệu trưởng cần kiểm tra tình hình học tập của học sinh đánh giá kết quả và phân tích các số liệu về học tập, chú ý đến học sinh yếu kém

Ngoài thời gian học tập ở trường, hiệu trưởng, giáo viên chủ nhiệm, các

tổ chức đoàn thể trong nhà trường cần có mối quan hệ thông tin hai chiều giữa gia đình, cha mẹ học sinh và thầy cô giáo để động viên, quản lý chặt chẽ các

em trong thời gian không học tập ở trường Thực hiện tốt việc kết hợp giữa gia đình - nhà trường - xã hội

Các tổ chức đoàn thể trong nhà trường, cần phát động các phong trào thi đua học tốt, tháng học tốt, tuần học tốt để tạo phong trào thi đua sôi nổi

giữa các học sinh với nhau và giữa các tập thể lớp Tổng kết khen thưởng kịp thời

Quản lý đánh giá kết quả học tập của học sinh

Kiểm tra, đánh giá là một chức năng quan trọng của quản lý, trong quản lý dạy học nói chung, bộ môn Lịch sử nói riêng việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh là một khâu rất quan trọng Hiệu trưởng phải quản lý nghiêm túc công tác kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

để có căn cứ đánh giá hiệu quả giảng dạy của giáo viên, đồng thời đề ra những biện pháp phù hợp với trình độ, năng lực, tâm sinh lý học sinh giúp cho việc học tập ngày càng tiến bộ

Căn cứ vào kết quả kiểm tra thường xuyên, giáo viên đánh giá được mức độ hợp lý của phương án tiến hành bài giảng của mình, qua đó nắm được mức độ tiếp thu kiến thức cũng như xác định được kỹ năng vận dụng kiến thức của học sinh Người giáo viên cần phải linh hoạt trong việc sử dụng các phương pháp kiểm tra đạt hiệu quả cao, phản ánh đúng chất lượng dạy và học Muốn được như vậy thì mọi thành viên từ hiệu trưởng đến giáo viên và học sinh đều phải thi thật, học thật Kết quả học tập của học sinh chính là kết quả giảng dạy của giáo viên, kiểm tra được coi như hiệu trưởng đã thu được thông tin phản hồi Hiệu trưởng phải có kế hoạch cụ thể để quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh, chỉ đạo các tổ chuyên môn sát sao trong việc kiểm tra đánh giá đúng định kỳ, đúng chất lượng, tăng cường kiểm tra đột xuất, kiểm tra định kỳ với giáo viên và học sinh, việc kiểm tra đánh giá

sẽ giúp thầy cô phát hiện ra điểm yếu của học sinh để từ đó khắc phục, uốn nắn, thông qua đó hiệu trưởng sẽ quản lý chặt chẽ nề nếp của giáo viên và chất lượng học tập của học sinh

Quản lý việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn Lịch sử là quá trình thực hiện quy chế điểm số cho môn học theo quy định của bộ Giáo dục và đào tạo Đề kiểm tra của giáo viên phải đảm bảo các yêu cầu năng lực: nhận biết, thông hiểu, vận dụng Đánh giá xếp loại học sinh phải trên cơ sở công bằng, khách quan thông qua việc quán triệt và vận dụng các văn bản hướng dẫn về đánh giá xếp loại của bộ Giáo dục và đào tạo