LUẬN văn THẠC sĩ BIỆN PHÁP của HIỆU TRƯỞNG TRONG QUẢN lý dạy học TRƯỜNG TRUNG học cơ sở, HUYỆN mê LINH, THÀNH PHỐ hà nội

Trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ khoá XI, Đảng ta đã xác định: “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo theo nhu cầu phát triển của xã hội; nâng cao chất lượng theo nhu cầu chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt ” 13, tr. 131.Thực hiện Nghị quyết của Đảng, những năm qua, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta, mà nòng cốt là ngành giáo dục đã có nhiều nỗ lực vượt bậc với mong muốn chấn hưng nền giáo dục nước nhà. Trên thực thế, đất nước giáo dục đang từng bước được nâng lên, nền giáo dục nước nhà đã có nhiều khởi sắc, cơ bản đáp ứng được cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhập quốc tế, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

MỤC LỤC

Trang

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG

DẠY HỌC CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

14

1.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng ở

trường trung học cơ sở

26

1.3 Các yếu tố tác động tới quản lý hoạt động dạy học của

hiệu trưởng các trường trung học cơ sở huyện Mê Linh,thành phố Hà Nội

34

Chương 2 CƠ SỞ THỰC TIỄN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY

HỌC CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC

CƠ SỞ HUYỆN MÊ LINH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

38

2.1 Thực trạng hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ

sở huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội

38

2.2 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng các

trường trung học cơ sở huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội

44

Chương 3 YÊU CẦU VÀ BIỆN PHÁP CỦA HIỆU TRƯỞNG

TRONG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN MÊ LINH THÀNH PHỐ HÀ NỘI

61

3.2 Biện pháp của hiệu trưởng trong quản lý hoạt động dạy học

trường trung học cơ sở huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ khoá XI, Đảng ta đã

xác định: “Đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo theo nhu cầu phát triển của xã hội; nâng cao chất lượng theo nhu cầu chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế, trong đó, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục, phát triển đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý là khâu then chốt ” [13, tr 131].

Thực hiện Nghị quyết của Đảng, những năm qua, toàn Đảng, toàn dân,toàn quân ta, mà nòng cốt là ngành giáo dục đã có nhiều nỗ lực vượt bậc vớimong muốn chấn hưng nền giáo dục nước nhà Trên thực thế, đất nước giáodục đang từng bước được nâng lên, nền giáo dục nước nhà đã có nhiều khởisắc, cơ bản đáp ứng được cho sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hộinhập quốc tế, góp phần xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Tuy nhiên, nền giáo dục của nước ta hiện nay vẫn còn bộc lộ không ítyếu kém, bất cập như: Chất lượng giáo dục và đào tạo chưa đáp ứng yêu cầuphát triển; chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa tăng số lượng, quy mô vớinâng cao chất lượng; chương trình, nội dung, phương pháp dạy và học còn lạchậu, chậm đổi mới, Thực trạng đó đặt ra yêu cầu cần phải đổi mới căn bản vàtoàn diện công tác giáo dục - đào tạo yêu, trong đó vấn đề đổi mới, nâng caochất lượng công tác quản lý giáo dục nói chung, quản lý hoạt động dạy học ởcác nhà trường phổ thông nói riêng được xem là vấn đề cấp thiết hiện nay

Trong hệ thống giáo dục quốc dân nước ta hiện nay, bậc trung học cơ

sở là bậc học mang tính chất bản lề, là một bậc học rất quan trọng trong cácbậc học phổ thông (trực tiếp đảm nhiệm giáo dục từ lớp 6 đến lớp 9 cho tất cảtrẻ em từ 11 tuổi đến 17 tuổi - lứa tuổi chuyển tiếp từ nhi đồng, dần hìnhthành tính cách của người lớn)

Thực hiện quyết định số 03/2002/QĐ-BGD&ĐT, ngày 24-01-2002 của

Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Về việc ban hành chương trình trung học

cơ sở, theo đó, chương trình trung học cơ sở được bắt đầu thực hiện đại trà

trên phạm vi toàn quốc từ năm học 2002 - 2003 Mục tiêu của chương trìnhtrung học cơ sở mới là: “ Củng cố và phát triển những kết quả của giáo dụctiểu học, tiếp tục phát triển toàn diện cả về đạo đức trí tuệ, thể chất thẩm mỹ,

và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hộichủ nghĩa, có trình độ học vấn phổ thông cơ sở và những hiểu biết ban đầu về

kỹ thuật và hướng nghiệp để có thể tiếp tục học trung học phổ thông, trunghọc chuyên nghiệp, học nghề, hoặc đi vào cuộc sống lao động”

Yêu cầu dạy học ở bậc học này là phải theo hướng phát huy tính tíchcực, tự giác, chủ động, sáng tạo rèn luyện thói quen và khả năng tự học, tinhthần hợp tác của học sinh phù hợp với đặc điểm từng lớp học, môn học Việcđổi mới phương pháp dạy học phải theo hướng rèn luyện kỹ năng vận dụngkiến thức vào những tình huống khác nhau trong học tập vào thực tiễn, tácđộng tới tình cảm đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh Nhữngthay đổi quan trọng về nội dung và phương pháp dạy học nhằm đạt tới mụctiêu của chương trình Đây là vấn đề quan trọng của giáo dục trung học cơ sở

Những đổi mới trong công tác quản lý được xem là khâu quan trọng đểnâng cao chất lượng học tập của người học Bởi vì, mọi sự thành công hay thất bạitrong giáo dục đều bắt nguồn và có một phần nguyên nhân từ công tác quản lý

Mê Linh là một huyện ngoại thành nằm ở cửa ngõ phía Bắc thành phố HàNội, đang trong quá trình công nghiệp hoá, đô thị hoá nhanh chóng Những nămqua, các trường trung học cơ sở của huyện Mê Linh đã có nhiều cố gắng nângcao chất lượng giáo dục (cả mũi nhọn cũng như đại trà) Tuy nhiên trong côngtác quản lý dạy học của hiệu trưởng các trường trung học cơ sở trên địa bànhuyện Mê Linh vẫn còn những vấn đề bất cập, các biện pháp quản lý của hiệutrưởng chưa được khoa học, đồng bộ, còn nhiều lúng túng, chưa đáp ứng đượcvới sự phát triển chung, cần trao đổi, bổ sung, rút kinh nghiệm kịp thời để đápứng với yêu cầu, đòi hỏi phát triển của kinh tế, văn hoá, giáo dục

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn đã nêu, chúng tôi lựa chọn đề tài: “Biện pháp của hiệu trưởng trong quản lý hoạt động dạy học trường trung học cơ

sở huyện Mê Linh thành phố Hà Nội ” làm vấn đề nghiên cứu của mình.

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Hiện nay, trước sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ vànhững thành tựu to lớn về kinh tế - xã hội Bất kỳ quốc gia nào trên thế giớicũng đều nhận thức được vai trò to lớn của giáo dục đối với sự phát triển kinh

tế - xã hội của mỗi nước Giáo dục là động lực để phát triển kinh tế - xã hội,nguồn lực con người là tài sản quyết định cho sự nghiệp xây dựng và pháttriển đất nước

Trên thế giới nhiều nước phát triển đã có một chiến lược đầu tư chogiáo dục với tỷ lệ cao và phù hợp đã tạo ra sự thay đổi to lớn về kinh tế và xãhội của đất nước như: Nhật Bản là một nước nghèo nàn về tài nguyên, lại bịhuỷ hoại trong chiến tranh thế giới thứ hai song ngay từ năm 1946 kinh phíđầu tư cho giáo dục đã là 28%, năm 1950 được đầu tư tăng dần 32% và chođến nay sự đầu tư ngày càng ổn định, đã xây dựng được một nước Nhật Bản

có nền kinh tế đứng hàng đầu thế giới Mỹ có nền kinh tế lớn nhất thế giới đãđầu tư cho giáo dục từ 25 đến 30% GDP

Việt Nam đã nhận thức khá rõ nét về vai trò của giáo dục đối với sựphát triển của đất nước Bước vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đấtnước, giáo dục và đào tạo luôn được coi là quốc sách hàng đầu, trở thành mộttrong những nhân tố có ý nghĩa quyết định với tốc độ và quy mô của sự phát

triển Đảng và Nhà nước đã khẳng định “giáo dục là quốc sách hàng đầu”,

toàn xã hội đều có ý thức chăm lo cho sự nghiệp giáo dục, vì giáo dục đã tạonên nguồn lực con người phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội

Những vấn đề của ngành giáo dục hiện đang được cả xã hội quan tâm

đó là: quá trình tổ chức dạy học và nhận thức đúng về bản chất của quá trìnhđó; mối quan hệ giữa hoạt động dạy và hoạt động học; vai trò của người dạy

và người học; đặc biệt là thực trạng việc đổi mới nội dung, phương pháp, hìnhthức chức dạy học, công tác quản lý dạy học, việc đầu tư trang thiết bị cơ sởvật chất phục vụ cho dạy học.

Đáp ứng yêu cầu đổi mới, chất hưng nền giáo dục nước nhà, thờigian qua, đã có nhiều nhà sư phạm, nhà khoa học đi sâu nghiên cứu mộtcách toàn diện nhằm tìm ra các biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục vàđào tạo, trong đó có vấn đề quản lý hoạt động dạy học, tiêu biểu là các tácgiả: Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, Đặng Quốc Bảo, Trần Kiểm, Hồ NgọcĐại, Nguyễn Cảnh Toàn,

Qua nghiên cứu, các nhà khoa học, các nhà giáo dục đã thống nhấtnhận định, muốn nâng cao chất lượng chất lượng giáo dục - đào tạo thì cần có

sự tác động đến nhiều thành tố của quá trình dạy học - giáo dục, trong đó vấn

đề quan trọng không thể xem nhẹ đó chính là quá trình quản lý chất lượng dạyhọc - giáo dục, nó được nhiều nhà nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọngcủa công tác quản lý trong việc nâng cao chất lượng dạy học

Như vậy nâng cao chất lượng quản lý hoạt động dạy học - giáo dụcđược xem là khâu quan trọng để nâng cao chất lượng học tập của người học,

là vấn đề bức xúc đã được quan tâm nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượngdạy học trong nhà trường - đây là nhiệm vụ chính của các hiệu trưởng

Vấn đề làm thế nào để nâng cao chất lượng quản lý hoạt động dạy họcluôn được các nhà nghiên cứu đề cập trong các công trình khoa học giáo dục Từtrong các tập bài giảng, giáo trình giảng dạy (của Trường Đại học Quốc gia HàNội, Đại học Sư phạm Hà Nội I, Học viện Quản lý giáo dục,…) đến các côngtrình nghiên cứu, các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo

dục, có thể liệt kê một số giáo trình như: Quản lý giáo dục - một số khái niệm và luận đề (Đặng Quốc Bảo); Lý luận dạy học ở trường trung học cơ sở (Nguyễn Ngọc Bảo - Trần Kiểm); Một số vấn đề về giáo dục và khoa học giáo dục (Phạm Minh Hạc); Phạm Thành Nghị, Quản lý chất lượng giáo dục đại học Trần

Kiểm, Những vấn đề cơ bản của Khoa học quản lý giáo dục Bùi Minh Hiền, Quản lý giáo dục Nguyễn Thanh Hoà, Biện pháp quản lý giáo dục đạo đức cho sinh viên ở Đại học Đà Nẵng Chu Mạnh Cường, Các biện pháp quản lý nhằm tăng cường giáo dục tư tưởng, chính trị, đạo đức cho sinh viên Trường Cao đẳng Kinh tế tài chính tỉnh Thái Nguyên Một số công trình nghiên cứu như: Đề tài: “Biện pháp quản lý hoạt động giảng dạy của hiệu trưởng các trường trung học phổ thông ngoài công lập huyện Lương Tài, tỉnh Bắc Ninh” của tác giả Hoàng Đình Mạnh và Đề tài:“Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng các trường tiểu học huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc” của tác

giả Phạm Thị Lan Hương” Nhìn chung, các tác giả tập trung luận giải nhiềuvấn đề cơ bản về quản lý giáo dục và quản lý trường học; bước đầu nghiêncứu quản lý dạy học lý luận, chính trị, đạo đức, đề cập một số nguyên tắc,phương pháp, xây dựng các biện pháp quản lý giáo dục tư tưởng, chính trị, đạođức cho sinh viên

Trong quân đội, quản lý giáo dục được quan tâm nghiên cứu ở các

góc độ, phạm vi như: Vũ Quang Lộc (chủ nhiệm), Nâng cao chất lượng quản

lý giáo dục - đào tạo trong các học viện, trường sĩ quan quân đội đáp ứng yêu cầu mới Phạm Đình Dũng, Quản lý quá trình giáo dục kỷ luật cho cán bộ, đảng viên Trường Sĩ quan Tăng, thiết giáp Phạm Văn Long, Quản lý chất lượng giáo dục chính trị ở các trung đoàn bộ binh trên địa bàn Quân khu 9 hiện nay

Tác giả Vũ Quang Lộc đặc biệt quan tâm việc giáo dục, xây dựngđộng cơ, thái độ học tập đúng đắn cho cán bộ, đảng viên trong quá trình họctập, rèn luyện

Theo tác giả Phạm Đình Dũng, biện pháp quản lý quá trình giáo dục

kỷ luật cho cán bộ, đảng viên là đổi mới việc xây dựng kế hoạch quản lý;quản lý một cách khoa học quá trình giáo dục nâng cao nhận thức cho cán bộ,đảng viên về kỷ luật quân sự; quản lý chặt chẽ quá trình tổ chức giáo dục, rèn

luyện kỷ luật cho cán bộ, đảng viên; phát huy vai trò của các tổ chức, các lựclượng quản lý; tăng cường kiểm tra, đánh giá công tác quản lý quá trình giáodục kỷ luật cho cán bộ, đảng viên

Về quản lý chất lượng giáo dục chính trị, tác giả Phạm Văn Longxác định năm biện pháp cơ bản gắn với thực hiện quy trình và các chứcnăng quản lý, đó là: thực hiện kế hoạch hoá quá trình giáo dục, quản lý quátrình tổ chức thực hiện, đánh giá khách quan kết quả giáo dục chính trị, bồidưỡng phẩm chất, năng lực quản lý cho các chủ thể tiến hành giáo dụcchính trị, kích thích bằng vật chất và tinh thần cho các đối tượng của quátrình giáo dục chính trị Tuy nhiên, các biện pháp cũng cần kết hợp chặtchẽ với những hoạt động công tác đảng, công tác chính trị và hoạt độngxây dựng đơn vị

Huyện Mê Linh cũng nằm trong hệ thống giáo dục của Thành phố HàNội, tuy đã rất tích cực đổi mới phương pháp dạy học cũng như đổi mớihình thức kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục, nhưng nghiêm túc nhìn nhậnthì chất lượng quản lý hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở trênđịa bàn còn có nhiều bất cập Thực tiễn đó đòi hỏi phải có sự nghiên cứucông phu những vấn đề lý luận và thực tiễn để đề xuất các biện pháp đểquản lý chất lượng hoạt động dạy học bậc trung học cơ sở

Hiện nay, quản lý hoạt động dạy học là vấn đề bức xúc đang được tiếptục nghiên cứu nhằm tìm ra biện pháp cụ thể cho việc quản lý chất lượngdạy học Ở một số giáo trình của Đại học sư phạm Hà Nội, Viện Chiến lượcgiáo dục và một số luận văn thạc sĩ chuyên ngành quản lý giáo dục đã đề cậpđến vấn đề này song mới dừng lại ở tính định hướng, chưa cụ thể cho các cơ

sở giáo dục áp dụng

Chính vì vậy, việc nghiên cứu vấn đề Biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng các trường trung học cơ sở huyện Mê Linh, thành

phố Hà Nội là vấn đề hoàn toàn mới, không trùng lặp với các công trình

nghiên cứu trước đây

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Làm rõ những vấn đề lý luận, thực tiễn và đề xuất biện pháp quản lýhoạt động dạy học của hiệu trưởng trường trung học cơ sở huyện Mê Linh,thành phố Hà Nội, góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở trường trung học

cơ sở

* Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởngcác trường trung học cơ sở

- Đánh giá thực trạng việc quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởngtrường trung học cơ sở huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội

- Đề xuất và khảo nghiệm tính cần thiết, tính khả thi của các biện phápcủa hiệu trưởng trong quản lý hoạt động dạy học trường trung học cơ sởhuyện Mê Linh, thành phố Hà Nội

4 Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Khách thể nghiên cứu

Quản lý giáo dục ở trường trung học cơ sở huyện Mê Linh, thành phố

Hà Nội

* Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng trường trung học cơ sởhuyện Mê Linh, thành phố Hà Nội

* Phạm vi và thời gian nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu biện pháp của hiệu trưởng trong quản lýhoạt động dạy học của 15 trường trung học cơ sở huyện Mê Linh, thành phố

Hà Nội

Các số liệu điều tra, khảo sát được lấy từ năm 2008 đến năm 2013

5 Giả thuyết khoa học

Quản lý giáo dục nói chung, quản lý hoạt động dạy học trong trườngtrung học cơ sở nói riêng là chức năng, nhiệm vụ chính của các hiệutrưởng Để làm tốt nhiệm vụ này đòi hỏi người hiệu trưởng không chỉ cóphẩm chất, năng lực sư phạm của nhà giáo mà còn có cả nghệ thuật quản

lý Nếu hiệu trưởng các trường trung học cơ sở huyện Mê Linh, thành phố

Hà Nội sử dụng tổng hợp các biện pháp như: Nâng cao năng lực nhận thức

về công tác quản lý dạy học; xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ quản lý,giáo viên đủ về số lượng, mạnh về chất lượng đáp ứng yêu cầu đổi mớigiáo dục; đẩy mạnh bồi dưỡng chuyên môn và thường xuyên kiểm tra, quản

lý giáo viên thực hiện quy chế giáo dục; đổi mới kiểm tra đánh giá học sinhtrên cơ sở chuẩn kiến thức kỹ năng nhằm phát huy tính tích cực học tập củahọc sinh; đồng thời cần tăng cường quản lý và sử dụng có hiệu quả trangthiết bị dạy họ thì chắc chắn hoạt động dạy học của nhà trường được quản

lý chặt chẽ, nhờ đó mà chất lượng dạy học - giáo dục sẽ được nâng lên

6 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp luận

Dựa trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và nhận thứcluận mác-xít, Tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản ViệtNam về giáo dục và đào tạo, về quản lý giáo dục, đề tài nghiên cứu, luậngiải các vấn đề về dạy học và biện pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệutrưởng trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Mê Linh, thành phố HàNội Đồng thời, đề tài đã vận dụng các quan điểm hệ thống - cấu trúc, lôgíc -lịch sử và quan điểm thực tiễn để phân tích, đánh giá, xem xét các vấn đềnghiên cứu

* Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu của khoa họcchuyên ngành và liên ngành, bao gồm các phương pháp chính sau:

* Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Trên cơ sở phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, khái quát hoá các tài liệu

lý luận về dạy học - giáo dục, quản lý giáo dục, các công trình nghiên cứu vềvấn đề quản lý hoạt động dạy học - giáo dục của các tác giả trong và ngoàinước có liên quan để xây dựng cơ sở lý thuyết cho việc nghiên cứu đề tài

Khảo cứu các chỉ thị, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam (Nghị quyếtĐại hội đại biểu toàn quốc, Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương, BộChính trị, Ban Bí thư, ), các văn bản, chỉ thị hướng dẫn của Bộ Giáo dục & Đàotạo, của Thành (Huyện) uỷ, Uỷ ban nhân dân, của ngành giáo dục thành phố HàNội và huyện Mê Linh về giáo dục - dạy học, quản lý giáo dục, công tác quản lýhoạt động dạy học của hiệu trưởng các nhà trường; các sách chuyên khảo, cáccông trình, đề án, đề tài nghiên cứu khoa học, các luận án, luận văn khoa học quản

lý giáo dục, các bài viết, bài báo có liên quan đến vấn đề dạy học - giáo dục Qua

đó rút ra nhận định trong việc đánh giá các sự kiện và luận giải các quan điểm, tưtưởng có liên quan đến luận văn

* Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp trưng cầu ý kiến

+ Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

Điều tra, khảo sát nhằm đánh giá đúng thực trạng công tác quản lý hoạtđộng dạy học của hiệu trưởng trường trung học cơ sở huyện Mê Linh, thànhphố Hà Nội

+ Phương pháp phỏng vấn trực tiếp

Dự kiến tiến hành phỏng vấn trực tiếp với một số giáo viên, cán bộquản lý và học sinh trung học cơ sở trên địa bàn huyện Mê Linh, thành phố

Hà Nội về vấn đề quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng

- Phương pháp quan sát sư phạm

Bằng phương pháp này, học viên đã tiến hành dự giờ một số buổilên lớp lý thuyết, một số buổi sinh hoạt chuyên môn, hoạt động ngoại

khoá để thu thập thông tin phục vụ cho việc đánh giá thực trạng công tácquản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng các trường trung học cơ sở huyện

Mê Linh, thành phố Hà Nội

- Phương pháp phân tích tổng kết kinh nghiệm quản lý giáo dục

Tiến hành nghiên cứu các bản đề án đổi mới giáo dục, tổng kết côngtác giáo dục - đào tạo và quản lý giáo dục của ngành giáo dục và của bangiám hiệu các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện Mê Linh từ năm

2008 đến 2013

Toạ đàm với giáo viên, cán bộ quản lý, học sinh về kinh nghiệm quản

lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng trường trung học cơ sở

- Phương pháp chuyên gia

Dự kiến, học viên sẽ trực tiếp trao đổi và xin ý kiến của các chuyên gia(là các nhà quản lý giáo dục, các nhà sư phạm có uy tín và kinh nghiệm trong

tổ chức các hoạt động dạy học - giáo dục, ) để lấy ý kiến tư vấn, góp ý trongviệc xây dựng đề cương nghiên cứu, đề xuất các quản lý hoạt động dạy họccủa hiệu trưởng trường trung học cơ sở huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội

- Phương pháp khảo nghiệm

Tổ chức khảo nghiệm nhằm mục đích kiểm chứng tính đúng đắn, tínhkhoa học, tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp quản lý hoạt động dạyhọc của hiệu trưởng trường trung học cơ sở huyện Mê Linh, thành phố HàNội Qua đó khẳng định tính đúng đắn của giả thuyết khoa học đã nêu

- Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng toán học thống kê để xử lý số liệu về kết quả điều tra, khảo sát

và thử nghiệm sư phạm (sử dụng phần mềm SPSS) Qua đó rút ra những kếtluận chính xác về kết quả thu được

7 Ý nghĩa của luận văn

Góp phần làm sáng tỏ thêm lý luận quản lý giáo dục từ thực tiễn quản

lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng các trường trung học cơ sở

Góp phần cung cấp những luận cứ khoa học giúp cho các cấp quản lý,nhất là hiệu trưởng trường trung học cơ sở vận dụng đề ra các biện pháp quản

lý hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở nói chung và trung học cơ

sở huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội nói riêng

8 Kết cấu luận văn

Luận văn kết cấu gồm: Phần mở đầu; 3 chương, 8 tiết; kết luận và kiếnnghị; danh mục tài liệu tham khảo; phụ lục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.1.1 Quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường

* Quản lý

Quản lý là một hiện tượng xã hội xuất hiện rất sớm, hoạt động quản lýbắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động khi xã hội phát triển, quản lýđóng vai trò quan trọng trong việc điều khiển các hoạt động xã hội, xã hộiloài người trải qua nhiều chế độ chính trị xã hội khác nhau, mỗi chế độ khácnhau, có một phương thức sản xuất khác nhau, phương thức sản xuất sauphát triển hơn phương thức sản xuất trước, con người thế hệ sau tiến bộ vănminh hơn thế hệ trước, nó kéo theo trình độ quản lý quản lý ngày càng caolàm cho năng suất lao động ngày càng tăng, làm cho xã hội ngày càng pháttriển Vậy quản lý là một dạng lao động xã hội gắn liền và phát triển cùngvới lịch sử phát triển của loài người

Tuy có nhiều cách định nghĩa về quản lý khác nhau nhưng chúng đều

có điểm chung thống nhất như: “Quản lý là một quá trình tác động có địnhhướng phù hợp quy luật khách quan của chủ thể quản lý đến đối tượng quản

lý nhằm khai thác và vận dụng hiệu quả những tiềm năng và cơ hội của đốitượng quản lý để đạt được mục tiêu quản lý trong một môi trường luôn biếnđộng, chủ thể quản lý tác động bằng các chế định xã hội, tổ chức về nhânlực, tài lực và vật lực, phẩm chất và uy tín, chế độ chính sách đường lối chủchương trong các phương pháp quản lý và công vụ quản lý để đạt mục tiêuquản lý ”

Quản lý là một dạng lao động đặc biệt điều khiển các hoạt động laođộng Lao động quản lý có các chức năng cơ bản được quy định một cáchkhách quan bởi chức năng hoạt động của khách thể quản lý Từ chức năng

quản lý chủ thể quản lý xây dựng nên nội dung quản lý để tác động vào kháchthể quản lý nhằm thực hiện mục tiêu quản lý.

Có 4 chức năng cơ bản trong hoạt động quản lý: Kế hoạch hóa, tổ chứcthực hiện, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá 4 chức năng đó quan hệ với nhau tạothành một chu trình quản lý, chủ thể quản lý sử dụng thông tin như một công

cụ quản lý

* Dạy học

Dạy học là những hoạt động giao tiếp mang ý nghĩa xã hội bao gồmhoạt động dạy học của giáo viên và hoạt động của học sinh Chủ thể hoạtđộng dạy là giáo viên và chủ thể hoạt động học là học sinh, đó là hai hoạtđộng khác nhau nhưng không phải là đối lập nhau, mà có sự thống nhất caocủa hai mặt để cùng hướng tới mục đích

Hoạt động của giáo viên là truyền thụ tri thức, lãnh đạo, tổ chức, điềukhiển, uốn nắn hoạt động chiếm lĩnh tri thức cho học sinh Vai trò của ngườigiáo viên là người dẫn dắt, dẫn đường, là người đồng hành với học sinh trêncon đường chiếm lĩnh tri thức tạo nên sự gắn kết chặt chẽ giữa người dạy vàngười học

Hoạt động học của học sinh là quá trình nhận thức, nó trở nên có ýnghĩa và kết quả khi nó tự giác, tích cực,nỗ lực, hoạt động không chỉ dừnglại ở việc nhắc lại, lặp lại bài học, hành vi mà hơn thế nữa nó là sự tái tạocho bản thân, sáng tạo trong tư duy, biết sử dụng và điều khiển tri thức trongquá trình lĩnh hội và chiếm lĩnh khoa học Dạy và học là hai hoạt động củamột quá trình dạy học có mối quan hệ chặt chẽ, thống nhất với nhau Kếtquả học tập của học sinh không chỉ là kết quả của hoạt động học mà còn làkết quả của hoạt động dạy Không thể tách rời kết quả học tập của học tròtrong việc đánh giá kết quả của thầy Bởi vì, nếu như hoạt động dạy học làviệc tổ chức điều khiển tối ưu quá trình học sinh chiếm lĩnh tri thức, hìnhthành và phát triển nhân cách thì trong hoạt động học, học sinh tiếp nhận

khái niệm khoa học, tự giác, tích cực, tự lực chiếm lĩnh khoa học dưới sựđiều khiển của giáo viên.

Dạy là một hoạt động tổ chức điều khiển sự học tập của học sinh, giúphọc sinh nắm vững kiến thức, hình thành kĩ năng, hình thành nhân cách thìhoạt động học sẽ đạt được ba mục đích: trí dục (nắm vững tri thức, hình thành

kỹ năng), phát triển (phát triển tư duy và năng lực hoạt động trí tuệ) và giáodục (hình thành thế giới quan khoa học, nhân cách, phẩm chất đạo đức) Nóicách khác, dạy học sẽ giúp cho con người phát triển cả đức lẫn tài, cả nănglực lẫn phẩm chất

Dạy học là hoạt động truyền đạt thông tin và điều khiển hoạt động học

là lĩnh hội và tự điều khiển

Dạy học theo chương trình, nội dung quy định thì hoạt động học phảituân thủ, thực thi theo toàn bộ hệ thống khái niệm của môn học, cấu trúc logiccủa môn học, ứng dụng hiểu biết vào học tập và lao động

Dạy học theo phương pháp định chế của nhà trường và sự thích ứngsáng tạo của giáo viên thì hoạt động học phải đồng thời có phương pháp nhậnthức, phương pháp chiếm lĩnh biến thành học vấn của bản thân

Dạy và học là hai hoạt động có sự thống nhất chặt chẽ, có mối quan hệhữu cơ giữa thầy và trò, giữa truyền thụ và lĩnh hội, giữa dạy - học và kết quảdạy học hiện tại là kết quả trong tương lai

Mục đích của dạy học gắn liền với mục tiêu của môn học, bài học.Người ta thường nói mục đích chung của dạy học là trang bị cho người học trithức, kĩ năng, thái độ và các giá trị Mục tiêu chuyên biệt đưa ra yêu cầu cụthể cho hoạt động của giáo viên và học sinh với từng nội dung, từng chủ đềnhận thức Đó là mục tiêu trực tiếp được tính toán, xây dựng trên cơ sở đặcđiểm cụ thể của môn học, đặc điểm đối tượng học sinh Mục đích dạy họcđược thông qua việc thực hiện mục tiêu của bài học, môn học

Nói cách khác, hoạt động dạy học là quá trình vận động kết hợp giữahai kiểu hoạt động dạy và học nhằm đạt được nhiệm vụ của dạy học.

Trong hoạt động dạy học, người dạy chủ động lựa chọn trọng tâm,trọng điểm, nội dung, phương pháp, phương tiện, lựa chọn các hình thức tổchức cũng như chuẩn kiến thức trong đánh giá; người học dựa trên các cơ sởkiến thức khoa học nhằm nâng cao chất lượng kiến thức của mình lên mộttrình độ mới

Hoạt động dạy học gắn liền với hoạt động giáo dục Cả hai hoạt độngnày đều hướng tới mục tiêu chung là phát triển toàn diện nhân cách học sinh

Hoạt động dạy học là một hệ thống toàn vẹn bao gồm các thành tố cơbản: mục đích, nội dung, phương tiện, hình thức tổ chức, người dạy, ngườihọc Các thành tố này tương tác với nhau, thâm nhập vào nhau để thực hiệnnhiệm vụ dạy học nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy học

Mục đích là kết quả được hình dung trước mà dạy học cần đạt được.Khi đặt ra mục đích cần chú ý đến đặc điểm đối tượng và các yếu tố khác cóđảm bảo việc đạt được mục đích hay không

Nội dung là đối tượng lĩnh hội của học sinh, nó là yếu tố khách quan,quyết định lôgic của bản thân quá trình dạy học về mặt khoa học

Phương pháp là cách thức tiến hành hoạt động dạy học nhằm đạtđược hiệu quả Việc lựa chọn phương pháp dạy là hoạt động của mỗi giáo

viên nhằm giúp học sinh chiếm lĩnh tri thức một cách tốt nhất Phươngpháp học của học sinh phù hợp với điều kiện cá nhân và các phương phápcủa giáo viên.

Phương tiện là điều kiện đủ để hoạt động dạy học diễn ra bình thường.Đặc biệt hiện nay sử dụng các phương tiện dạy học hiện đại đã mang lại hiệuquả rất tốt cho dạy học

Hình thức tổ chức là việc tổ chức hoạt động dạy học dưới các dạngkhác nhau sao cho phù hợp với nội dung và phương pháp dạy học củamôn đó

Hoạt động dạy học của học sinh là một bộ phận quan trọng của hoạtđộng dạy học, là quy định lôgic của quá trình dạy học về lý luận dạy học.Nghĩa là trình độ trí dục và quy định lĩnh hội của học sinh có ảnh hưởng quyếtđịnh đến việc tổ chức dạy học Nó bao gồm các chức năng thống nhất vớinhau: Tự giác, chủ động, tích cực lĩnh hội và tự điều khiển

Hoạt động dạy học của giáo viên gồm các chức năng: Hướng dẫn, tổchức, chỉ đạo, điều khiển, truyền đạt và tự điều khiển luôn tương tác và thốngnhất với nhau Dạy phải xuất phát từ lô-gic khoa học của khái niệm và lô-gic

sư phạm của tâm lý lĩnh hội

Qua nghiên cứu các quan điểm trên, chúng tôi đồng quan điểm với tácgiả Nguyễn Ngọc Bảo: Hoạt động dạy học là quá trình mà trong đó dưới sự tổchức, tự điều khiển hoạt động nhận thức - học tập của mình nhằm thực hiệnnhững nhiệm vụ dạy học

* Hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở

Hoạt động dạy học thực sự là một hệ thống toàn vẹn mà các thành tốcủa nó luôn luôn tương tác với nhau theo những quy luật riêng, thâm nhậpvào nhau để tạo nên sự thống nhất biện chứng giữa dạy và học, giữa truyềnđạt và lĩnh hội, giữa điều khiển và tự điều khiển trong quá trình dạy học

Nội dung là điểm xuất phát của hoạt động dạy và cũng là điểm kết thúccủa hoạt động học Dạy học là một hoạt động tập thể, trong đó có sự hợp tácgiữa chủ thể của hoạt động dạy là giáo viên và chủ thể của hoạt động học làhọc sinh Sự hợp tác giữa giáo viên cũng như giữa học sinh với nhau là yếu tốduy trì và phát triển sự thống toàn vẹn của quá trình dạy học nhằm đạt đượcnhiệm vụ dạy học.

Dạy và học là một hệ thống toàn vẹn, thống nhất biện chứng, là quyluật bền vững giữa hai thành tố trung tâm, đặc trưng cho tính chất hai mặt củaquá trình dạy học Dạy học là sự tác động qua lại tích cực giữa thầy và trò thìmới đảm bảo quá trình dạy học là một hệ thống toàn vẹn

Sự tác động qua lại giữa hoạt động dạy và hoạt động học được phảnánh tập trung trong quá trình tổ chức và điều khiển, tự tổ chức và tự điều

khiển trong hệ thống “thầy - trò” và hệ thống “trò và tài liệu học tập”.

Hoạt động tổ chức, điều khiển và tự tổ chức, tự điều khiển tronghoạt động dạy học thường diễn ra theo cơ chế Algorit gồm: pháp lệnh,thực tiễn, thu tín hiệu ngược, pháp lệnh bổ sung, phân tích đánh giá kếtquả cuối cùng

Như vậy, có thể coi một chu trình dạy học đã hoàn thành, một chu trìnhdạy học mới lại bắt đầu từ lúc xây dựng tình huống có vấn đề nhưng ở trạngthái cao hơn, trình độ mới cao hơn

Hệ thống dạy và học là hệ thống hoạt động quyết định sự sống còncủa trường học, luôn luôn tồn tại, được tiến hành đồng thời với nhau, vìnhau Trong nhà trường không có dạy thì không có học, không có học thìviệc dạy trở nên vô nghĩa Dạy và học là hoạt động thống nhất của việctruyền thụ tri thức của thầy và tự tiếp nhận, vận dụng kiến thức đó của họcsinh Kết quả học tập của học sinh thấp không có nghĩa là năng lực của họcsinh yếu kém mà người thầy cũng phải chịu trách nhiệm, kết quả đó còn biểu

hiện kết quả tổ chức, chỉ đạo lớp học của thầy nhằm phát huy tích tích cựchọc tập còn thấp Tương tự như vậy, nếu kết quả học tập của học sinh khôngchỉ phụ thuộc vào việc thầy dạy tốt mà còn thể hiện sự nỗ lực, cố gắng vươnlên của học sinh.

Dạy và học là hệ thống hoạt động thống nhất biện chứng còn bởi sựquy định lẫn nhau của các hoạt động này cả về nội dung lẫn hình thức Tấmgương sáng của thầy không chỉ là sự mẫu mực trong cách sống, trong lời

ăn, tiếng nói mà còn bởi phong cách làm việc, lối tư duy trước học sinh.Thầy làm việc dễ dãi thì học sinh dễ cẩu thả, ý thức kỷ luật kém Thầy làmviệc nghiêm túc, đòi hỏi cao phù hợp với năng lực học sinh làm cho họcsinh học tập nghiêm túc, có kết quả

Dạy và học là một quá trình tương tác, cộng tác giữa thầy và trò.Chủ thể của hoạt động dạy là giáo viên, chủ thể của hoạt động học là họcsinh Quá trình vận động tích cực, sáng tạo của những chủ thể này làmcho họ phát triển, hoàn thiện mình hơn cả về phẩm chất lẫn năng lực.Trong hoạt động dạy học, thầy và trò phối hợp nhịp nhàng, ăn khớp, tối đahóa khả năng sáng tạo của học sinh giúp họ trưởng thành hơn trong hoạtđộng đó

1.1.2 Quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng trường trung học cơ sở

Trong khoản 2 Điều 4 của Luật Giáo dục về hệ thống giáo dục quốc

dân có ghi: “Giáo dục phổ thông có tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông” [26].

Theo Điều 26 của Luật Giáo dục thì: “Giáo dục Tiểu học được thực hiện trong 5 năm học, từ lớp 1 đến lớp 5, tuổi của học sinh vào lớp 1 là 6 tuổi.

Giáo dục trung học cơ sở được thực hiện trong bốn năm học, từ lớp 6 đến lớp 9 Học sinh vào lớp 6 phải hoàn thành chương trình tiểu học, có tuổi

là 11 tuổi Giáo dục trung học phổ thông được thực hiện trong 3 năm học,

từ lớp 10 đến lớp 12 Học sinh vào học lớp 10 phải có bằng tốt nghiệp trung học cơ sở có độ tuổi là 15 tuổi " [26].

Cấp trung học cơ sở là “Cầu nối giữa bậc tiểu học và trung học phổ thông” tiếp nhận những thành tựu của giáo dục tiểu học, trên cơ sở đó

thực hiện nhiệm vụ của mình, xây dựng những bước đầu của giáo dụctrung học phổ thông trung học cơ sở mang tính chất liên thông với trunghọc chuyên nghiệp và trung học nghề

Nhà trường là bộ phận quan trọng trong hệ thống giáo dục quốc dân.Nhà trường là nơi tổ chức thực hiện và quản lý quá trình giáo dục Quá trìnhnày được thực hiện bởi hai chủ thể, người được giáo dục (người học) vàngười giáo dục (người dạy) Trong quá trình giáo dục hoạt động của ngườihọc và hoạt động của người dạy luôn gắn bó tương tác hỗ trợ nhau để thựchiện mục tiêu giáo dục theo yêu cầu của xã hội

Dạy học là một bộ phận của quá trình sư phạm, với nội dung khoa học,được thực hiện theo một phương pháp sư phạm đặc biệt, do nhà trường tổchức, giáo viên thực hiện nhằm giúp học sinh nắm vững hệ thống kiến thứckhoa học và hình thành hệ thống kỹ năng hoạt động, nâng cao trình độ họcvấn, phát triển trí tuệ và hoàn thiện nhân cách Hoạt động dạy học là conđường cơ bản nhất để đạt tới mục đích giáo dục Học tập là cơ hội quan trọngnhất giúp mỗi cá nhân phát triển và thành đạt

Hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở tạo điều kiện cho học sinhnghiên cứu cơ sở của những khoa học với sự phong phú và đa dạng của các

bộ môn với khối lượng nội dung lớn nhưng phức tạp hơn, hệ thống hơn ở bậctiểu học, đáp ứng yêu cầu giáo dục toàn diện

Điều 27 Luật Giáo dục đã xác định: “Mục tiêu giáo dục phổ thông làgiúp học sinh phát triển toàn diện giáo dục đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ

và các kỹ năng cơ bản phát triển năng lực cá nhân, tính năng lao động và sángtạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tưcách và trách nhiệm công dân Chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đivào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng, phát triển và bảo vệ tổ quốc”.

Công tác quản lý hoạt động dạy trong nhà trường phổ thông phải đảmbảo nguyên tắc lãnh đạo toàn diện của Đảng đối với toàn bộ công tác giáodục trong nhà trường như: Chính trị, chuyên môn, đạo đức, văn thể và laođộng hướng nghiệp

Quản lý hoạt động dạy học là quá trình chủ thể quản lý (hiệu trưởng)lập kế hoạch, tổ chức, điều khiển, kiểm tra hoạt động dạy của giáo viên, hoạtđộng học tập của học sinh nhằm thực hiện được mục tiêu đã đề ra Trong toàn

bộ quá trình quản lý nhà trường thì quản lý động dạy của hiệu trưởng là hoạtđộng cơ bản nhất, quan trọng nhất Nó tốn nhiều thời gian, đòi hỏi công phu,trí tuệ của người hiệu trưởng

Luật Giáo dục quy định: “Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm quản

lý các hoạt động của nhà trường”.

Từ những kiến giải trên, ta có thể hiểu, Quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học cơ sở là tổ hợp các cách thức tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý (Hiệu trưởng) đến tập thể sư phạm và học sinh nhằm huy động và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực vốn có, tạo động lực đẩy mạnh quá trình dạy học của nhà trường để thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ dạy học - giáo dục của nhà trường theo yêu cầu trong năm học

Quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng và các lực lượng quản lý ởtrường trung học cơ sở là một bộ phận hữu cơ trong hệ thống quản lý giáodục - đào tạo của nhà trường, có sự tham gia của các nhân tố:

Một là: mục đích quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học cơ

sở, nhằm bảo đảm cho hoạt động dạy của giáo viên, hoạt động học của học

sinh và các hoạt động bổ trợ khác đạt kết quả ngày càng cao, góp phần thựchiện tốt mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục - đào tạo và mục đích quản lý và củanhà trường

Hai là, chủ thể trực tiếp quản lý hoạt động dạy học ở trường trung học

cơ sở là: Ban Giám hiệu nhà trường, Hội đồng giáo dục, các tổ chuyên môn vàđội ngũ giáo viên, học sinh Trong các chủ thể quản lý hoạt động dạy học lý ởtrường trung học cơ sở thì hiệu trưởng giữ vai trò chính và quyết định, chiphối đến hoạt động dạy học

Ba là, đối tượng quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng ở trường

trung học cơ sở là các tổ chuyên môn, giáo viên học sinh Các đối tượngnày chịu sự tác động, điều khiển của chủ thể quản lý, mà trực tiếp là hiệutrưởng nhà trường Như vậy, giáo viên và học sinh vừa là chủ thể vừa làkhách thể trong hệ thống quản lý

Bốn là, nội dung quản lý hoạt động dạy học của hiệu ở trường trung

học cơ sở thực chất là quản lý việc thực hiện tốt các thành tố của quá trìnhdạy học, các nhiệm vụ quyết định đến chất lượng giảng dạy của giáo viên

và học tập của học sinh trong nhà trường, đó là việc cụ thể hoá mục tiêuđào tạo, thông qua: quản lý thực hiện tốt kế hoạch, chương trình, nội dung,phương pháp giảng dạy của giáo viên và học tập của học sinh theo đúngquy chế, các quy định giáo dục - đào tạo của nhà trường; công tác quản lýphát triển đội ngũ giáo viên Đồng thời quản lý tốt hoạt động kiểm tra,đánh kết quả hoạt động giảng dạy của giáo viên, hoạt động học tập của họcsinh Quản lý cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ cho hoạt động dạy học gópphần nâng cao chất lượng dạy học - giáo dục, đạt được mục đích quản lýcủa nhà trường

Năm là, phương pháp quản lý hoạt động dạy học của hiệu ở trường

trung học cơ sở rất phong phú, đa dạng, bao gồm toàn bộ những cách thức,biện pháp tác động, điều khiển của chủ thể quản lý (hiệu trưởng) đến đốitượng quản lý bằng hệ thống công cụ, phương tiện nhằm đạt được mục tiêuquản lý đã xác định Việc xác định phương pháp quản lý hoạt động dạy họccủa hiệu ở trường trung học cơ sở phải bảo đảm tính khoa học, thống nhất,khả thi, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ dạy học - giáo dục, tăng cườnghiệu quả quản lý nhằm tạo ra sức mạnh tổng hợp, trong đó phương phápquản lý hành chính, phương pháp giáo dục - tâm lý, phương pháp kích thích

là những phương pháp chủ đạo, được sử dụng phổ biến Hoạt động dạy học

là hoạt động trí tuệ, hết sức căng thẳng, do đó cần lựa chọn và sử dụng cácphương pháp quản lý phù hợp với đối tượng quản lý là con người mới manglại tác dụng, hiệu quả cao

Trong nhà trường nói chung, các trường trung học cơ sở nói riêng,hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm chính về chất lượng dạy học - giáo dục,theo đó hiệu trưởng là chủ thể cao nhất trong quản lý hoạt động dạy học Hiệutrưởng có những nhiệm vụ và quyền hạn sau:

- Xây dựng, tổ chức bộ máy nhà trường;

- Thực hiện các quyết nghị của Hội đồng trường được quy định tạikhoản 2 Điều 20 của Điều lệ trường trung học;

- Xây dựng kế hoạch và tổ chức thực hiện nhiệm vụ năm học;

- Quản lý giáo viên, nhân viên; quản lý chuyên môn; phân côngcông tác, kiểm tra, đánh giá xếp loại giáo viên, nhân viên; thực hiện côngtác khen thưởng, kỷ luật đối với giáo viên, nhân viên theo quy định của Nhànước; quản lý hồ sơ tuyển dụng giáo viên, nhân viên;

- Quản lý học sinh và các hoạt động của học sinh do nhà trường tổ chức;

xét duyệt kết quả đánh giá, xếp loại học sinh, ký xác nhận học bạ và quyết địnhkhen thưởng, kỷ luật học sinh theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo;

- Quản lý hành chánh, tài chính, tài sản của nhà trường;

- Thực hiện các chế độ chính sách của Nhà nước đối với giáo viên,nhân viên, học sinh; tổ chức thực hiện Quy chế dân chủ trong hoạt động củanhà trường; thực hiện công tác xã hội hoá giáo dục của nhà trường;

- Được đào tạo nâng cao trình độ, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ

và hưởng các chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật;

Chịu trách nhiệm trước cấp trên về toàn bộ các nhiệm vụ được quyđịnh trong khoản 1 Điều này

Như vậy, hiệu trưởng trường trung học cơ sở là người đại diện cho Nhànước về mặt pháp lý, có trách nhiệm và thẩm quyền về mặt hành chính vàchuyên môn, chịu trách nhiệm trước cơ quan quản lý cấp trên và ra các quyếtđịnh quản lý, tác động điều khiển các thành tố trong các hệ thống nhà trườngnhằm thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ giáo dục và đào tạo được quy định bằngluật pháp hoặc bằng các văn bản, thông tin hướng dẫn do các cấp có thẩmquyền ban hành

Như vậy, hiệu trưởng là thủ trưởng của đơn vị, chịu trách nhiệm hoàntoàn về các mặt hoạt động của nhà trường Hiệu trưởng có thẩm quyền cao nhất

về mặt hành chính và chuyên môn, thay mặt nhà trường xây dựng mối liên kếtgiữa nhà trường với cộng đồng, với các lực lượng xã hội nói chung để tạo môitrường giáo dục lành mạnh, giáo dục theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Hiệu trưởng thực hiện vai trò của thủ trưởng đơn vị để điều hànhtoàn bộ hoạt động của nhà trường từ lập kế hoạch và ra các quyết định thựchiện kế hoạch

Tổng kết thực hiện kế hoạch và tạo ra công việc mới cần làm Hỗ trợcác điều kiện cần thiết, liên kết các lực lượng và thực hiện tốt xã hội hoá giáo

dục, xây dựng tập thể sư phạm vững mạnh về phẩm chất chính trị và chuyênmôn nghiệp vụ.

Trong nhà trường người hiệu trưởng vừa là người quản lý vừa làngười lãnh đạo Nghĩa là hiệu trưởng đồng thời phải đảm nhận chức năngquản lý và lãnh đạo, do đó nhiệm vụ và quyền hạn của người hiệu trưởngrất quan trọng

1.2 Nội dung quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng ở trường trung học cơ sở

1.2.1 Quản lý mục tiêu dạy học

Quản lý mục tiêu dạy học chính là những biện pháp mà hiệu trưởng cần

áp dụng trong tổ chức các hoạt động dạy học nhằm hướng tới sự phát triển toàndiện các mặt đức, trí, thể, mỹ, giáo dục lao động của học sinh trung học cơ sở(đó là kết quả tổng hợp của nhiều hoạt động, của cả hoạt động dạy và hoạtđộng học nhằm đảm bảo chất lượng đó) Nói cách khác, quản lý mục tiêu dạyhọc là: tổ chức thực hiện đầy đủ các mục tiêu, kế hoạch và nội dung chươngtrình dạy học theo đúng tiến độ thời gian quy định, với chất lượng cao

1.2.2 Quản lý việc thực hiện chương trình, kế hoạch dạy học

Chương trình dạy học là pháp lệnh của nhà nước do Bộ Giáo dục vàĐào tạo chịu trách nhiệm ban hành, là căn cứ để mỗi cơ sở giáo dục tiến hànhchỉ đạo, giám sát các hoạt động dạy học Muốn quản lý nội dung, chươngtrình dạy học của từng môn học trong trường trung học cơ sở và giới hạn kiếnthức, hiệu trưởng cần:

- Nắm vững các phương pháp dạy học và hình thức dạy học đặc trưngcủa từng môn học để từ đó có các biện pháp đầu tư các phương tiện dạy học,thiết bị dạy học phù hợp

- Chỉ đạo các tổ, nhóm chuyên môn bàn bạc, thảo luận những vấn đềnảy sinh trong quá trình tổ chức dạy học ở những năm trước và những vấn đềmới bổ sung cho cả năm học.

- Phổ biến, hướng dẫn giáo viên về những điểm mới trong chươngtrình, những phương pháp dạy học mới theo hướng dẫn của Bộ để giáo viênđược cập nhật kịp thời

- Đảm bảo cân đối các hoạt động trong năm, tạo điều kiện thuận lợi đểgiáo viên hoàn thành chương trình dạy học

- Theo dõi tình hình thực hiện chương trình dạy học thông qua sổ ghiđầu bài, sổ báo giảng, biên bản sinh hoạt tổ, thông qua dự giờ để từ đó cónhững điều chỉnh cho phù hợp với kế hoạch dạy học

1.2.3 Quản lý nội dung dạy học

Quản lý nội dung dạy học chính là quản lý việc xây dựng thực hiệnmục tiêu, nhiệm vụ giáo dục, thái độ và phát triển trí tuệ cho học sinh, việcchấp hành các nội quy, quy chế đào tạo như điều lệ, nội quy, quy chế mộtcách nề nếp, ổn định Nói cách khác, đó chính là quản lý chất lượng dạy học

Quản lý chất lượng dạy học là việc phát hiện kịp thời các nguyên nhândẫn đến tình trạng yếu kém, đề ra và tổ chức thực hiện các biện pháp khắcphục những yếu kém nhằm đảm bảo được chất lượng dạy học và đạt được yêucầu của xã hội đối với dạy học Bên cạnh đó, hiệu trưởng cần chú trọng đếncác nội dung quản lý như: Kiểm tra, đánh giá, xác nhận trình độ và cấp vănbằng, chứng chỉ, các hoạt động ngoài lớp, ngoài nhà trường và quản lý, điềuphối các hoạt động của tổ chức sư phạm trong nhà trường Việc quản lý chấtlượng nội dung chương trình dạy học phải tuân theo đầy đủ những nguyên tắcquản lý giáo dục nói chung và áp dụng những nguyên tắc đó vào quá trình dạyhọc ở một phạm vi nhà trường

+ Nguyên tắc thống nhất quản lý về chính trị: Đây là nguyên tắc quản

lý cơ bản của quản lý giáo dục nói chung và quản lý hoạt động dạy học nói

riêng Nguyên tắc này đòi hỏi mọi chủ trương, chính sách giáo dục cũng nhưnhững quy định đề ra phải phục vụ đường lối, nhiệm vụ của cách mạng trongtừng giai đoạn cụ thể Nội dung, phương pháp và tổ chức hoạt động dạy họcphải đảm bảo những nguyên lý giáo dục và đường lối, chính sách giáo dụccủa Đảng và nhà nước Nhà trường không đứng ngoài chính trị mà phục vụchính trị Đây là nguyên tắc cơ bản để giải quyết vấn đề lý luận và thực tiễntrong công cuộc đổi mới quản lý giáo dục nói chung và đặc biệt là quản lýhoạt động dạy học hiện nay.

+ Nguyên tắc tập trung dân chủ: Nguyên tắc này thể hiện mối quan hệbiện chứng dưới sự lãnh đạo tập trung của nhà nước về giáo dục và phát huytối đa sáng kiến đóng góp của đông đảo quần chúng nhân dân về công tác tổchức và quản lý giáo dục Điều đó sẽ đảm bảo được sự thống nhất về công tác

tổ chức và quản lý giáo dục, trong ý chí hành động và làm tăng hiệu quả cácnguồn lực giáo dục

+ Nguyên tắc kết hợp giữa nhà nước và xã hội: Nguyên tắc này đòi hỏiphải kết hợp quản lý giáo dục mang tính nhà nước với việc quản lý mang tính

xã hội, nghĩa là quần chúng nhân dân, các tổ chức, đoàn thể xã hội phải đượctham gia vào quản lý giáo dục nói chung và quản lý hoạt động dạy học nóiriêng trên cơ sở của cơ chế quản lý giáo dục phù hợp

+ Nguyên tắc đảm bảo tính khoa học: Quản lý giáo dục là quản lýhoạt động dạy học cần phải được xây dựng trên những cơ sở khoa học, đặcbiệt là lý luận khoa học quản lý vận dụng những thành tựu của nhiều khoahọc khác nhau như tâm lý học, giáo dục học, điều khiển học Nguyên tắcnày đòi hỏi phải đảm bảo tính hệ thống và tính tổng hợp trong quản lý hoạtđộng dạy học

+ Nguyên tắc đảm bảo tính kế hoạch: Bất kỳ một hoạt động nào cũngcần đến kế hoạch Nguyên tắc này đòi hỏi quản lý hoạt động dạy học phải có

các kế hoạch chính xác, phù hợp với trình độ, yêu cầu quản lý thực tế, đồngthời cũng phải có dự kiến việc kiểm tra, giám sát các kế hoạch đó.

+ Nguyên tắc cụ thể, tính thiết thực và tính hiệu quả: Nguyên tắc này đòi hỏi

quá trình quản lý, người quản lý phải nắm thông tin chính xác, cụ thể, nhanh chóng

đề ra các biện pháp xử lý, giải quyết đúng đắn, kịp thời, phù hợp và thiết thực

+ Nguyên tắc trách nhiệm và phân công trách nhiệm: Trách nhiệm thểhiện sự thống nhất giữa hai mặt: Mặt tích cực, ý thức trách nhiệm của chủ thểquản lý và mặt tiêu cực là khi buộc phải áp dụng các chế tài đối với nhữngngười vi phạm pháp luật của nhà nước Nguyên tắc này đòi hỏi mỗi người

phải trả lời các câu hỏi như: Công việc mình phải làm gì? Giới hạn hành động

và quyền hạn của mình là gì? Phải buộc quyền ai?

Phân công trách nhiệm là tổ chức sự ủy quyền, cho phép tự chủ tronghành động và quyết định Tuy nhiên, phân công trách nhiệm không phải làgiảm bớt trách nhiệm của thủ trưởng Việc duy trì quyền lực và tính thốngnhất của lãnh đạo, quản lý hoạt động dạy học đòi hỏi phải tổ chức phối hợp vàkết hợp trong phân cấp quản lý

1.2.4 Quản lý đổi mới phương pháp dạy của giáo viên và học của học sinh

Mục tiêu dạy học và nôi dung dạy học nếu coi là xương sống của một

cơ thể thì phương pháp dạy học có thể coi là hệ thống tuần hoàn của một cơthể Nếu một hệ thống tuần hoàn mà vận hành không tốt thì chắc chắn cả hệthống sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng Do đó, phương pháp dạy học từ xa xưa

đã được rất nhiều các nhà quản lý giáo dục quan tâm chú ý Hiện nay chúng tavẫn đang sử dụng những phương pháp dạy học truyền thống, kết hợp với cácphương pháp dạy học hiện đại, phương pháp dạy học phát huy tính tích cực,chủ động của người học

Phương pháp dạy học có ý nghĩa rất lớn đến việc quyết định chất lượngdạy học Chẳng thế mà Bộ Giáo dục luôn luôn có các chuyên đề về đổi mớiphương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục.

Với các nhà quản lý giáo dục, đặc biệt là hiệu trưởng, việc quản lý tốtphương pháp dạy học sẽ góp phần thúc đẩy nâng cao chất lượng giáo dục.Qua thực tế khảo sát tại các trường trung học cơ sở huyện Mê Linh cho thấykết quả rất rõ rang, đó là những trường mà hiệu trưởng luôn quan tâm, chỉ đạođổi mới phương pháp dạy học thì nơi đó chất lượng giáo dục mũi nhọn cũngnhư đại trà được nâng cao rõ rệt Ngược lại, những nơi nào hiệu trưởng phómặc việc quản lý phương pháp dạy học cho các phó hiệu trưởng cũng như các

tổ trưởng chuyên môn thì chất lượng là tương đối thấp

1.2.5 Quản lý chất lượng hoạt động giảng dạy của đội ngũ giáo viên

* Việc xây dựng kế hoạch giảng dạy của tổ nhóm chuyên môn và của giáo viên

Căn cứ vào yêu cầu nhiệm vụ cụ thể của từng năm học, căn cứ vàohướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của Bộ, Sở, Phòng Giáo dục và Đàotạo cũng như tình hình cụ thể của nhà trường, Hiệu trưởng sẽ triển khai chocác bộ phận và giáo viên lập kế hoạch sát với yêu cầu nhà trường

Đối với giáo viên, việc xây dựng kế hoạch cần đạt được các yêu cầu sau:

- Xác định mục tiêu, phương hướng nhiệm vụ về các mặt hoạt động

- Cơ sở để xây dựng kế hoạch: Chỉ thị năm học mới của Bộ Giáo dục

và Đào tạo, hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của Sở Giáo dục và Đàotạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo, đặc biệt là căn cứ vào tình hình thực tế củanhà trường, các điều kiện đảm bảo cho hoạt động dạy học, kết quả học tập củahọc sinh năm trước

- Các biện pháp thực hiện kế hoạch: Bao gồm các biện pháp như duy trì

sĩ số, nâng cao chất lượng giáo dục, tổ chức các hoạt động ngoại khóa nhằmrèn luyện và nâng cao kỹ năng sống cho học sinh, liên hệ với phụ huynh học

sinh, phối hợp với các lực lượng giáo dục trong nhà trường và các lực lượngngoài nhà trường

- Đối với giáo viên bộ môn cần nêu thêm các điều kiện phục vụ chohoạt động dạy học của bộ môn

Đối với các bộ phận và tổ bộ môn, việc xây dựng kế hoạch cần đạtđược các yêu cầu:

- Cơ sở để thực hiện kế hoạch: Chỉ thị năm học mới của Bộ Giáo dục

và Đào tạo, hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của Sở Giáo dục và Đàotạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo, đặc điểm tình hình của nhà trường (nhữngthuận lợi và khó khăn) Xác định phương hướng, mục tiêu, chỉ tiêu phấn đấu

về các mặt hoạt động

- Các điều kiện đảm bảo kế hoạch: bao gồm các điều kiện như đội ngũ

giáo viên và cán bộ quản lý, cơ sở vật chất kỹ thuật, các trang thiết bị phục vụcho hoạt động giáo dục, các nguồn lực tài chính trong và ngoài trường, sự vàocuộc của các lực lượng tại địa phương, khả năng xã hội hóa của nhà trường

- Nội dung công việc bao gồm: Người thực hiện, kế hoạch điều chỉnh,

bổ sung (nếu thấy cần thiết)

- Nội dung công việc bao gồm: Người thực hiện, kế hoạch điều chỉnh,

bổ sung (nếu thấy cần thiết)

- Các biện pháp thực hiện kế hoạch: thực hiện kế hoạch phát triển giáo

dục, xây dựng đội ngũ giáo viên và cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng giáodục toàn diện, các biện pháp thanh tra, kiểm tra, cải tiến biện pháp quản lý

Trong công tác quản lý hoạt động dạy học, hiệu trưởng phải coi lực lượnggiáo viên, các tổ chuyên môn thực hiện kế hoạch là khâu đột phá mang lại kếtquả cao nhằm đảm bảo chất lượng giáo dục của nhà trường như kế hoạch đã đề

ra Tuy nhiên, cũng có những trường hợp cụ thể, hiệu trưởng cần phải có những

quyết định chỉ đạo linh hoạt trong việc bổ sung hay điều chỉnh các kế hoạch đểđảm bảo hoạt động dạy học nhưng không làm thay đổi mục tiêu.

* Quản lý việc phân công giảng dạy cho giáo viên

Công tác cán bộ là khâu then chốt quyết định đến chất lượng công việc.Nếu hiệu trưởng nắm chắc đội ngũ, biết rõ dược điểm mạnh, điểm yếu, sở trường,hoàn cảnh gia đình, tình trạng tâm lý của đội ngũ cán bộ giáo viên thì sẽ sử dụngđúng người đúng việc, hơn thế nữa sẽ tạo niềm tin nơi quần chúng làm cho họ tựtin, phấn khởi hơn và có trách nhiệm cao với các công việc được giao

Phân công giáo viên đúng với khả năng sẽ đem lại kết quả tích cực.Ngược lại, nếu hiệu trưởng phân công công việc nặng theo cảm tính, tình cảm

cá nhân sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến các hoạt động sư phạm trong nhàtrường, gây mất đoàn kết nội bộ, chia bè cánh Do đó hiệu trưởng cần cânnhắc thật kỹ lưỡng trước khi đưa ra các quyết định Cũng cần lắng nghe các ýkiến, nguyện vọng của giáo viên để có những quyết định sáng suốt nhằm pháthuy tối đa khả năng của đội ngũ

Ngoài ra, phân công giáo viên cần đặt yếu tố quyền lợi của người học(học sinh) lên trên hết.Việc phân công cần chú ý tới khối lượng công việc, đặcbiệt là các giáo viên làm công tác kiêm nhiệm

* Quản lý việc soạn bài và chuẩn bị bài lên lớp của giáo viên

Việc soạn bài và chuẩn bị các điều kiện của giờ lên lớp có ảnh hưởngrất nhiều đến chất lượng giờ dạy và từ đó sẽ quyết định đến kết quả học tậpcủa học sinh Do đó, hiệu trưởng cần tập trung vào chỉ đạo một số vấn đề sau:

- Yêu cầu các tổ nhóm chuyên môn nghiên cưu kỹ các nội dung chươngtrình mà mình đảm nhiệm Trao đổi, thảo luận để đi đến thống nhất về mụcđích, yêu cầu, nội dung, phương pháp, phương tiện dạy học

- Thường xuyên chỉ đạo tổ chuyên môn, thanh tra nhà trường kiểm tra

hồ sơ giáo án để kiểm tra việc soạn bài của giáo viên qua đó nắm bắt được

đầy đủ thông tin về việc thực hiện phân phối chương trình, nội dung, bài soạn

có đảm bảo theo các yêu cầu đổi mới hiện nay chưa, bài soạn có sự đầu tư vềcông sức hay chỉ là sao chép

1.2.6 Quản lý hoạt động học tập của học sinh

Học sinh là một trong hai yếu tố then chốt quyết định đến kết quả giáodục Do vậy, việc quản lý đội ngũ học sinh không phải trách nhiệm riêng củagia đình hay nhà trường mà là trách nhiệm chung của cả cộng đồng trong đó

có gia đình, nhà trường và các lực lượng xã hội khác

Với điều kiên kinh tế đất nước ngày một phát triển thì các nhu cầu vềhưởng thụ những thành tựu khoa học kỹ thuật ngày một cao Với đặc trưngcủa lứa tuổi ở độ cơ bản từ 11 đến dưới 16 tuổi, lứa tuổi đứng trước ngưỡngcửa của một người trưởng thành, do đó các em luôn có xu hướng vươn xa,khẳng định mình nhưng chua biết cách, chưa biết phương pháp khẳng địnhvai trò của bản thân nên rất dễ mắc sai lầm

Vì vậy, việc quản lý các hoạt động của học sinh bậc trung học cơ sở làviệc làm hết sức quan trọng, nó sẽ góp phần hình thành và phát triển nhâncách của các em sau này

1.2.7 Quản lý cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động dạy học

Có đủ thầy giỏi, trò ngoan nhưng nếu thiếu các điều kiện phục vụ chohoạt động dạy học thì cũng không thể thực hiện được mục tiêu giáo dục Cơ

sở vật chất cũng là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao chất lượng dạy học,nhất là trong thời đại bùng nổ về khoa học kỹ thuật, bùng nổ về công nghệthông tin thì việc nâng cao cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động dạy họcđược các hiệu trưởng luôn luôn quan tâm và đầu tư Bởi vì đã không còn thời

kỳ học không có sách, học không có mô hình, học không có các thiết bị dạyhọc hiện đại như máy vi tính, máy chiếu đa năng… Nếu việc dạy chay, học

chay diễn ra thì chắc chắn chất lượng giáo dục sẽ không thể đảm bảo yêu cầucho giáo dục, nhất là trong bối cảnh hiện nay.

Cơ sở vật chất, kỹ thuật của nhà trường là các phương tiện phục vụ chocông tác giảng dạy như bàn ghế, phòng học, phòng thư viện, phòng thínghiệm và các phương tiện, trang thiết bị khác

Các điều kiện cơ sở vật chất được coi là vai trò của nhân vật thứ ba ngoàigiáo viên và học sinh Do vậy nó ảnh hưởng to lớn đến chất lượng của một giờ học

và việc phục vụ mục tiêu giáo dục con người phát triển toàn diện của nhà trường

Trong việc quản lý hoạt động dạy học ở nhà trường, hiệu trưởng phảiquan tâm chỉ đạo, tăng cường cơ sở vật chất, đảm bảo những điều kiện vậtchất tốt nhất cho hoạt động dạy học

1.3 Các yếu tố tác động tới quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng các trường trung học cơ sở huyện Mê Linh thành phố Hà Nội

1.3.1 Tác động từ tình hình kinh tế - xã hội trên địa bàn huyện

Mê Linh thành phố Hà Nội

Mê Linh là huyện nằm ở phía Bắc Thành phố Hà Nội, với diện tích tựnhiên hơn 14.000 ha, dân số xấp xỉ 190.000 người (gồm 16 xã và 2 thị trấn);

là địa bàn có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế - xã hội, nhất là vềcông nghiệp (giáp sân bay quốc tế Nội Bài; tỷ trọng công nghiệp chiếm hơn80% cơ cấu kinh tế) Trong 10 đến 15 năm tới, với sự lớn mạnh của Thànhphố, và mạng lưới giao thông hoàn chỉnh (Vành đai 3, 4), huyện Mê Linh sẽthực sự trở một bộ phận quan trọng của Thủ đô Quy hoạch tổng thể phát triểnkinh tế - xã hội huyện Mê Linh được nghiên cứu, thực hiện sẽ chỉ ra địnhhướng khai thác các tiềm năng, thế mạnh nhằm thúc đẩy sự phát triển nhanhmạnh, vững chắc về kinh tế - xã hội của huyện theo hướng công nghiệp, đôthị và nông nghiệp sinh thái; là căn cứ quan trọng để thực hiện sự phối hợphoạt động giữa các ngành, các lĩnh vực trên địa bàn Huyện

Bên cạnh những thuận lợi huyện Mê Linh có được sau khi hợp nhất vềthủ đo Hà Nội thì huyện Mê Linh cũng gặp rất nhiều khó khăn như: Một số nộidung Quyết định 208/2004/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về định hướngquy hoạch huyện không còn phù hợp với vị thế mới của Huyện, đặt trong quihoạch chung của thành phố Hà Nội Kết cấu hạ tầng phát triển chậm, thiếuđồng bộ Các dịch vụ như vận tải, tài chính và các hạ tầng xã hội yếu kém, gâycản trở sản xuất kinh doanh Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa làm chongười lao động khó khăn trong chuyển đổi nghề; nhiều thách thức về xã hội vàviệc làm nảy sinh với người nông dân bị mất đất sản xuất Đời sống dân cư cònnhiều khó khăn, khả năng huy động nguồn vốn từ nhân dân rất hạn chế.

Do vậy điều kiện kinh tế - xã hội đã tác động nhiều đến dạy học - giáo dụcnói chung và quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng các trường trung học

cơ sở nói riêng đường nói riêng trên địa bàn huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội

1.3.2 Tác động từ chính phẩm chất, trình độ và năng lực quản lý của đội ngũ Hiệu trưởng các trường

Phẩm chất, trình độ và năng lực quản lý chính là yếu tố mang tínhquyết định then chốt đến chất lượng hoạt động quản lý của đội ngũ Hiệutrưởng các trường Bởi, người Hiệu trưởng các trường trung học cơ sởkhông thể hoàn thành nhiệm vụ tổ chức, quản lý hoạt động dạy học ở nhàtrường khi phẩm chất đạo đức của họ không tốt (chắc chắn sẽ không thểnoi gương và nói không ai nghe); trình độ kiến thức và năng lực chuyênmôn, năng lực quản lý kém Do vậy, muốn quản lý được hoạt động dạy học

ở nhà trường thì trước hết người Hiệu trưởng phải phấn đấu tu dưỡng phẩmchất đạo đức cách mạng, đạo đức chuẩn mực của một nhà giáo để đội ngũgiáo viên và toàn thể học sinh noi theo; đồng thời họ cũng phải tích cựchọc hỏi nhằm nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực lãnh đạo, tổ chức,quản lý một cách khoa học

Đối với người Hiệu trưởng, những yêu cầu đặt ra về phẩm chất, trình

độ và năng lực quản lý là

* Về phẩm chất đạo đức

Người Hiệu trưởng muốn quản lý tốt hoạt động dạy học trong trườngtrung học cơ sở hiện nay trước hết phải là người có phẩm chất chính trị vữngvàng, có đạo đức tác phong mẫu mực Là người luôn đi đầu trong mọi lĩnhvực của nhà trường, biết thuyết phục cán bộ giáo viên, công nhân viên trongnhà trường thực hiện thành công kế hoạch năm học Người Hiệu trưởng phải

là người trung thực và liêm khiết, được nhân dân, đồng nghiệp quý trọng vàhọc sinh tin yêu

* Về trình độ chuyên môn

Để quản lý tốt hoạt động dạy học của đội ngũ giáo viên người hiệutrưởng phải có tri thức về chuyên môn, môn học, nắm vững nguyên tắc dạyhọc và các phương pháp dạy học Hiệu trưởng phải có kỹ năng phân tích đánhgiá trình độ chuyên môn và năng lực sư phạm của từng giáo viên Hiệu trưởngtham gia đầy đủ các chuyên đề giảng dạy, nắm bắt và chỉ đạo sát yêu cầugiảng dạy trong từng giai đoạn đổi mới phương pháp dạy học

* Về trình độ và năng lực quản lý

Hiệu trưởng phải là người có trình độ quản lý vững vàng theo đúngđường lối chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước; có năng lực sưphạm, kỹ năng quản lý, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng nhận thức, khả năng địnhhướng, kỹ năng tổ chức, nắm bắt xử lý thông tin và hợp tác Hiệu trưởng phải

có tầm nhìn, nhạy cảm, tư duy biện chứng, mạch lạc, khúc triết, linh hoạt chủđộng sáng tạo, tự tin dám nghĩ dám làm, dám chịu trách nhiệm, luôn luôn đổimới, Hiệu trưởng phải biết xây dựng mạng lưới các quan hệ giao tiếp tốt,phản hồi nhanh, biết thuyết phục hơn là ra mệnh lệnh Tư duy sáng tạo vàhành động vì hiệu quả trong quản lý quá trình dạy học thì mới nâng cao chấtlượng dạy học

1.3.3 Tác động từ những điều kiện bảo đảm cho quản lý hoạt động dạy học của Hiệu trưởng các trường trung học cơ sở trên địa bàn huyện

Mê Linh thành phố Hà Nội

Ngày 05/04/2012 Hội đồng nhân dân Thành phố Hà Nội đã thông quanghị quyết số 05/2012/NQ-HĐND về việc “Quy hoạch phát triển hệ thống giáodục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục thường xuyên, giáo dục chuyênnghiệp thủ đô Hà Nội đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030; quy hoạch mạnglưới trường học thành phố Hà Nội đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030” cóđưa ra một số chỉ tiêu cho cấp giáo dục trung học phổ thông như sau:

- Tỷ lệ huy động thanh, thiếu niên đi học đúng độ tuổi (15-17 tuổi) đạt90% vào năm 2015 và trên 95% vào năm 2020

- Tỷ lệ trường trung học phổ thông công lập đạt chuẩn quyết định năm

Do vậy, trong những năm tới Giáo dục và Đào tạo thủ đô nói chung vàGiáo dục và Đào tạo bậc trung học cơ sở của huyện Mê Linh nói riêng sẽđứng trước nhiều thuận lợi cũng như thách thức trong việc tổ chức và quản lýhoạt động dạy học

*

Qua việc nghiên cứu lịch sử vấn đề và một số vấn đề lý luận về quản lý,quản lý giáo dục, quản lý trường học, quản lý trường trung học cơ sở chúng tanhận thấy: Giáo dục và đào tạo khẳng định vai trò to lớn trong đời sống xã hộitrong đó hoạt động dạy học đóng vai trò quan trọng, một trong những mụcđích phát triển giáo dục nước ta trong giai đoạn hiện nay là phải nâng cao chất

lượng dạy và học, đáp ứng với tình hình mới phát triển công nghiệp hóa, hiệnđại hóa đất nước.

Trong nhà trường phổ thông cũng như trường trung học cơ sở theochức năng nhiệm vụ của mình, Hiệu trưởng giữ vai trò quyết định trong việcchỉ đạo, quản lý hoạt động nhà trường đặc biệt là việc nâng cao chất lượngdạy và học Hiệu trưởng phải nắm vững kiến thức lý luận về quản lý, lý luậnquản lý giáo dục - dạy học; có trình độ chính trị vững vàng, trên cơ sở đó đề

ra những biện pháp quản lý tốt nhất, linh hoạt, phù hợp với thực tế nhàtrường, vận dụng sáng tạo trong quản lý hoạt động dạy học, thực hiện đạtmục tiêu cấp học

Chương 2

CƠ SỞ THỰC TIỄN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

CỦA HIỆU TRƯỞNG TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

HUYỆN MÊ LINH THÀNH PHỐ HÀ NỘI 2.1 Thực trạng hoạt động dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện Mê Linh thành phố Hà Nội

2.1.1 Tình hình phát triển kinh tế, xã hội, giáo dục - đào tạo huyện

Mê Linh thành phố Hà Nội

* Vị trí địa lý, tình hình kinh tế xã hội

Mê Linh là một huyện ngoại thành của thủ đô Hà Nội mới được sáp nhậptháng 8 năm 2008 Mê Linh nằm ở cửa ngõ phía Bắc Thủ đô Phía Nam giápvới sông Hồng, phía Đông giáp huyện Đông Anh và một phần huyện SócSơn, phía Bắc giáp huyện Sóc Sơn và tỉnh Vĩnh Phúc, phía Tây giáp tỉnhVĩnh Phúc Mê Linh có hệ thống giao thông thuận lợi, đường Bắc ThăngLong - Nội Bài, đường 23B, đường sắt Hà Nội - Lào Cai, đường sông Hồng,

Mê Linh có 18 đơn vị hành chính gồm 02 thị trấn và 16 xã với diện tích141,64 km2 và dân số trên 20 vạn người Từ lâu, Mê Linh được biết đến như

một vùng đất nông nghiệp trồng lúa và hoa màu cho năng suất cao, sản lượngnông sản có tiếng trên thị trường Mê Linh là vùng chuyển tiếp giữa miền núi

và đồng bằng nên rất nghèo về tài nguyên khoáng sản Nhưng bù lại huyện lại

có tiềm năng về nuôi trồng thuỷ sản

Những năm gần đây, kinh tế - xã hội của huyện Mê Linh có sự pháttriển mạnh mẽ và toàn diện Cơ cấu kinh tế đã có những bước chuyển biếntích cực, từ một huyện thuần nông đã chuyển sang cơ cấu kinh tế mới là Côngnghiệp - Dịch vụ - Du lịch - Nông nghiệp Hiện nay có khoảng 300 doanhnghiệp đầu tư trên địa bàn huyện Sản lượng công nghiệp năm 2008 đạt 2.878

tỷ đồng, năm 2009 đạt 3.178 tỷ đồng

Hiện nay, tỷ trọng công nghiệp của huyện chiếm tới hơn 80% cơ cấu kinh

tế Từ năm 2004, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt định hướng Quy hoạchchung xây dựng đô thị mới Mê Linh đến năm 2020 Theo đó, huyện Mê Linh sẽ

là một đô thị công nghiệp, nghỉ dưỡng, thể thao, giải trí, thương mại và dịch vụ

du lịch với hạ tầng kỹ thuật đồng bộ, hiện đại nhằm phục vụ nhu cầu sinh hoạt

và làm việc cho dân cư trong huyện, thủ đô Hà Nội và các vùng phụ cận

Huyện có mạng lưới giao thông phát triển khá hoàn chỉnh gồm các tuyếnđường bộ, đường sông và đường sắt rất thuận tiện cho việc phát triển kinh tế xãhội Hệ thống lưới điện, nguồn điện, hệ thống cấp nước, nguồn nước, hiện tại cơbản đáp ứng nhu cầu toàn vùng, mặc dù chưa được hoàn thiện lắm

Huyện có tuyến đê sông Hồng dài 19km và vùng đất rộng, trù phú có thểphát triển tuyến du lịch sinh thái phục vụ du khách những ngày nghỉ cuốituần Ngoài ra còn có những địa danh tham quan nổi tiếng gắn liền với lịch sửvăn hoá hào hùng của dân tộc như đền Hai Bà Trưng, đồi 79 Mùa Xuân Cácchính sách xã hội được đảm bảo, tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn xãhội được giữ vững Đời sống nhân dân không ngừng được cải thiện

Cùng với phát triển kinh tế, sự nghiệp văn hoá xã hội cũng đã có nhữngbước chuyển biến tích cực, các hoạt động văn hoá, thông tin đã bám sát, kịp

thời tuyên truyền phục vụ cho các nhiệm vụ chính trị - kinh tế - văn hoá xãhội của huyện Công tác y tế, việc khám chữa bệnh và chăm sóc sức khoẻ banđầu cho nhân dân trong năm 2013 đạt 1,2 triệu lượt người.

Công tác xây dựng đời sống văn hoá được chú trọng 80% gia đình đạt tiêuchuẩn gia đình văn hoá Công tác giữ gìn bảo tồn phát huy các giá trị lịch sửvăn hoá truyền thống và các di tích lịch sử được quan tâm Hoạt động thể dụcthể thao (toàn huyện có 52 câu lạc bộ) được duy trì và phát triển sâu rộng trongquần chúng nhân dân Các chính sách xã hội đều chấp hành thực hiện tốt

Mục tiêu Đại hội Đảng bộ huyện Mê Linh lần thứ IX (2010 - 2015) xác

định: “Đẩy mạnh tốc độ phát triển kinh tế gắn với chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng phát triển mạnh dịch vụ - thương mại, chú trọng đầu tư phát triển thương mại - dịch vụ để dần chuyển từ mô hình kinh tế công nghiệp - nông nghiệp - dịch vụ sang công nghiệp - dịch vụ - nông nghiệp, tạo tiền đề cho phát triển mạnh dịch vụ và công nghiệp trong giai đoạn 2015 - 2020 Tạo sự chuyển biến quan trọng về văn hoá - xã hội, nâng cao chất lượng giáo dục, y

tế, văn hoá, thể thao Giữ vững ổn định chính trị, bảo đảm an ninh, quốc phòng Từng bước xây dựng huyện Mê Linh trở thành đô thị mới, văn minh, hiện đại, giàu bản sắc quê hương Hai Bà Trưng, góp phần thực hiện thắng lợi

sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá Thủ đô và đất nước”

* Tình hình giáo dục - đào tạo huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội.

Trong những năm gần đây sự nghiệp giáo dục và đào tạo Mê Linh đã đạtđược những thành tích to lớn, chất lượng và hiệu quả giáo dục - đào tạo được tậptrung nâng cao và phát triển toàn diện, củng cố mạng lưới trường học, phát triểnquy mô giáo dục, xã hội hoá giáo dục được đẩy mạnh và có hiệu quả đáp ứngyêu cầu phát triển kinh tế, văn hoá xã hội huyện Mê Linh trong giai đoạn mới Nhằm thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ huyện Mê Linh lầnthứ IX, Huyện ủy, Ủy ban nhân dân huyện đã xây dựng và triển khai thực hiện

Đề án phát triển giáo dục và đào tạo giai đoạn 2011 - 2015 Có thể khẳng định,công tác giáo dục và đào tạo của huyện luôn được sự quan tâm sâu sát của cáccấp uỷ Đảng và chính quyền địa phương cùng các cấp quản lý giáo dục mà trựctiếp là Huyện uỷ, Ủy ban nhân dân huyện, Phòng Giáo dục và Đào tạo

Ngành Giáo dục và Đào tạo huyện Mê Linh đã chỉ đạo các nhà trường

triển khai thực hiện tốt phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” và cuộc vận động “Hai không” “Nói không với tiêu cực trong thi cử và bệnh thành tích trong giáo dục” Triển khai nhiệm vụ trọng tâm

“Tiếp tục đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục” Quy mô các cấp

học ổn định và phát triển theo hướng chuẩn hoá, đã cơ bản đáp ứng được nhucầu học tập của học sinh, khắc phục cơ bản diện học sinh yếu kém Chất lượnggiáo dục mũi nhọn tiếp tục giữ vững Công tác tổ chức cán bộ, các hoạt độngthanh, kiểm tra về giáo dục được tiến hành thường xuyên, liên tục, góp phầnnâng cao chất lượng giáo dục trong các nhà trường

Huyện Mê Linh có 83 trường mầm non, tiểu học, trung học cơ sở, trunghọc phổ thông, giáo dục thường xuyên và một Trung tâm dạy nghề Với tổng

số 42.331 học sinh, trong đó có 20 trường mầm non, 32 trường tiểu học Trunghọc cơ sở có 23 trường với tổng số 11.435 học sinh

Về đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên, toàn huyện có 152 cán

bộ quản lý và 1.886 giáo viên Về cơ bản đã đảm bảo tương đối đủ về sốlượng và về chất lượng (hầu hết đạt chuẩn và trên chuẩn)

Các nhà trường đã chỉ đạo thực hiện tốt các hoạt động bồi dưỡng chuyên

đề về đổi mới phương pháp, cách đánh giá học sinh được vận dụng sáng tạo

trong tiết dạy, các hoạt động thi đua “Hai tốt” đã nâng cao chất lượng giảng

dạy và tạo ra phong trào thi đua trong toàn ngành

Công tác phát triển đảng được quan tâm phát triển: Kết quả toàn ngành có

940 đảng viên, đây là lực lượng tiên phong làm nòng cốt trong các nhà trường