LUẬN văn THẠC sĩ đổi mới PHƯƠNG PHÁP dạy học THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG lực học SINH TRUNG học cơ sở ở QUẬN hà ĐÔNG, THÀNH PHỐ hà nội

Sự phát triển kinh tế xã hội trong bối cảnh toàn cầu hoá đặt ra những yêu cầu mới đối với người lao động, do đó cũng đặt ra những yêu cầu mới cho sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực. Một trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, kinh viện, xa rời thực tiễn sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động, sáng tạo của người học. Định hướng quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học là phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực hành động, năng lực cộng tác làm việc của người học

MỤC LỤC

Trang

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ Ở QUẬN HÀ ĐÔNG,

1.1 Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát

triển năng lực học sinh trường trung học sơ sở 121.2 Quản lý đổi mới phương pháp dạy học theo định

hướng phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở 27

Chương 2 THỰC TIỄN QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG

PHÁP DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRUNG HỌC

CƠ SỞ Ở QUẬN HÀ ĐÔNG, THÀNH PHỐ

2.1 Tình hình đổi mới phương pháp dạy học theo định

hướng phát triển năng lực học sinh trung học sơ sở ởquận Hà Đông, thành phố Hà Nội

40

2.2 Thực trạng quản lý đổi mới phương pháp dạy học

theo định hướng phát triển năng lực học sinh trunghọc sơ sở ở quận Hà Đông, thành phố Hà Nội 46

Chương 3 YÊU CẦU VÀ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐỔI MỚI

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ Ở QUẬN HÀ ĐÔNG,

3.1 Yêu cầu quản lý đổi mới phương pháp dạy học theo

định hướng phát triển năng lực học sinh trung học sơ

3.2 Biện pháp quản lý đổi mới phương pháp dạy học theo

định hướng phát triển năng lực học sinh trung học cơ

3.2 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sự phát triển kinh tế - xã hội trong bối cảnh toàn cầu hoá đặt ranhững yêu cầu mới đối với người lao động, do đó cũng đặt ra những yêucầu mới cho sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ và đào tạo nguồn nhân lực Mộttrong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nềngiáo dục mang tính hàn lâm, kinh viện, xa rời thực tiễn sang một nền giáodục chú trọng việc hình thành năng lực hành động, phát huy tính chủ động,sáng tạo của người học Định hướng quan trọng trong đổi mới phương phápdạy học là phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lựchành động, năng lực cộng tác làm việc của người học Đó cũng là những xuhướng quốc tế trong cải cách phương pháp giáo dục ở nhà trường phổthông đặc biệt là trong các nhà trường THCS

Dạy học theo phương pháp truyền thống, thầy đọc, trò ghi sẽ khôngkích thích được tính tư duy độc lập, sáng tạo trong quá trình học tập củahọc sinh, mà yêu cầu đặt ra trong giai đoạn hiện nay là đổi mới phươngpháp dạy và học Do đó, việc đổi mới PPDH để học sinh chủ động, tíchcực, sáng tạo trong học tập là một vấn đề cần thiết và không thể thiếu được.Chỉ có đổi mới PPDH, chúng ta mới góp phần khắc phục được những hạnchế, thiếu xót trong giáo dục hiện nay; mới góp phần nâng cao chất lượngGD&ĐT, tham gia được vào “sân chơi” quốc tế Một mặt, trong khi đó việchình thành năng lực của học sinh ngoài yếu tố nội dung chương trình thìPPDH có vai trò đặc biệt quan trọng Mặt khác, dạy học phát triển năng lựccho người học đang là một tư tưởng chỉ đạo của đổi mới giáo dục hiện nay

ở nước ta

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàndiện GD&ĐT nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học

theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vậndụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt mộtchiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích

tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng,phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thứchọc tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoahọc Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy vàhọc” [16, tr.67] Để thực hiện tốt mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diệnGD&ĐT theo Nghị quyết số 29-NQ/TW, cần có nhận thức đúng về bảnchất của đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực người học vàmột số biện pháp đổi mới PPDH theo hướng này Vì thế, việc Đổi mớiPPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh hiện nay không chỉ làphong trào mà còn là một yêu cầu bắt buộc với mọi giáo viên Trên thực tếđổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực người học các trườngTHCS ở quận Hà Đông đã tạo ra những chuyển biến căn bản về cách dạy,cách học của giáo viên và học sinh.Tuy nhiên hiệu quả đạt được còn chưacao, đổi mới phương pháp còn thiếu tính đồng bộ, chưa thực sự trở thànhphong trào sâu rộng trong các nhà trường

Những hạn chế trong đổi mới PPDH theo định hướng phát triển nănglực học sinh ở các trường THCS do nhiều nguyên nhân, một trong nhữngnguyên nhân cơ bản là quản lý đổi mới PPDH theo định hướng phát triểnnăng lực học sinh còn tồn tại những hạn chế bất cập: Một số giáo viên vàcán bộ QLGD chưa nhận thức rõ việc đổi mới PPDH theo định hướng pháttriển năng lực người học; việc xây dựng kế hoạch về đổi mới PPDH theođịnh hướng phát triển năng lực học sinh ở một số trường THCS còn chưakhoa học chặt chẽ; chỉ đạo đổi mới PPDH và kiểm tra, đánh giá đổi mớiPPDH ở một số nhà trường chưa thường xuyên

Xuất phát từ những lý do trên, học viên lựa chọn vấn đề: “Đổi mới

phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh Trung học cơ sở ở quận Hà Đông, thành phố Hà Nội” làm đề tài luận văn thạc sỹ,

chuyên ngành QLGD

2.Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Đổi mới PPDH và nâng cao chất lượng GD&ĐT đã được đề cậptrong các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ ChíMinh; các văn kiện, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam; Luật Giáodục của Nhà nước Quán triệt quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng,Nhà nước về đổi mới nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo trong thời kỳmới Đến nay, đã có nhiều công trình của cá nhân và tập thể nghiên cứu về đổimới nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo ở các trường với các góc độ tiếp cậnkhác nhau

* Những công trình tiêu biểu nghiên cứu về đổi mới phương pháp dạy học

Tác giả Lê Minh Vụ (2004)“Hoàn thiện PPDH các môn khoa học xã

hội Nhân văn ở các nhà trường quân đội” Đề tài khoa học cấp Học viện Đề

tài đã luận giải khá toàn diện, sâu sắc về đặc điểm, cách thức dạy học, phươngpháp dạy học các môn khoa học xã hội nhân văn ở các nhà trường quân đội;đánh giá thực trạng dạy học các môn khoa học xã hội nhân văn ở các nhàtrường quân đội; đề xuất các giải pháp để hoàn thiện PPDH các môn khoa học

xã hội nhân văn ở các nhà trường quân đội, đề tài khẳng định tăng cường tínhvấn đề trong các PPDH dùng ngôn ngữ, kết hợp thuyết trình thông báo với thuyếttrình nêu vấn đề và các phương pháp đàm thoại, tranh luận, phát huy vai trò chủ thểcủa người học là yếu tố có tính chất quyết định đến việc đổi mới hoàn thiện PPDHcác môn khoa học xã hội nhân văn ở các nhà trường quân đội hiện nay

Tác giả Ngô Ngọc Cường “Đổi mới PPDH ở trường trung học theo

định hướng phát triển năng lực người học” Tạp chí giáo dục và xã hội số

tháng 8 năm 2012 Bài viết khẳng định, việc đổi mới PPDH đòi hỏi những

điều kiện thích hợp về phương tiện, cơ sở vật chất và tổ chức dạy học, điềukiện về tổ chức, quản lý Ngoài ra, PPDH còn mang tính chủ quan Mỗi giáoviên với kinh nghiệm riêng của mình cần xác định những phương hướng riêng

để cải tiến PPDH và kinh nghiệm của cá nhân Xác định những đặc trưng cơbản của việc đổi mới PPDH; đề ra biện pháp đổi mới PPDH hiện nay đó làphải cải tiến PPDH truyền thống; kết hợp đa dạng các phương tiện dạy họchiện đại; vận dụng dạy học theo tình huống, theo vấn đề…

Tác giả Lê Bá Ngọc “Vai trò và tầm quan trọng của đổi mới PPDH,

thực trạng và định hướng việc đổi mới PPDH” Tạp chí Dạy và Học ngày nay,

số tháng 8 năm 2013 Đã khẳng định việc đổi mới PPDH là rất quan trọng vàcần thiết để nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo ở nước ta hiện nay Bài viết

đã chỉ ra thực trạng việc đổi mới PPDH ở nước ta trong thời gian vừa qua,chủ yếu là trang bị kiến thức một chiều, thầy đọc, tṛ ghi, không phát huy đượctính tư duy độc lập, sáng tạo của người học, học sinh thụ động, lệ thuộc nhiềuvào giáo viên Đổi mới PPDH đòi hỏi người thầy luôn học tập, làm quen vớiCNTT và những phương tiện, TBDH Tác giả bài viết đã đề ra những địnhhướng giải pháp đổi mới PPDH ở nước ta trong thời gian tới: phải phát huysức mạnh tổng hợp của các tổ chức, lực lượng trong hệ thống giáo dục, sự tíchcực chủ động đội ngũ giáo viên, cả học sinh thì chất lượng giáo dục mới đượccải thiện, đó là trách nhiệm của các cấp, các ngành nói chung và ngành giáodục nói riêng

* Những công trình nghiên cứu tiêu biểu về phát triển năng lực học sinh THCS

Tác giả Nguyễn Tiến Lượng (2014) “Phát triển năng lực toán học của

học sinh THCS thông qua việc dạy các bài toàn thực tiễn” Luận văn thạc sĩ sư

phạm toán Luận văn đã khái quát những vấn đề lý luận chung về phát triểnnăng lực toán học của học sinh THCS bằng cách đưa ra những bài toán chonhóm học sinh giải; chỉ ra những yếu tố tác động đến việc phát triển năng lực

toán học của học sinh THCS là môi trường, di truyền, chỉ số IQ… trên cơ sở

đó, tác giả luận văn đánh giá thực trạng học toán học của học sinh THCS, từ

đó xác định phương hướng, giải pháp nhằm khắc phục những hạn chế, thiếuxót trong toán học của học sinh THCS, tiến hành đàu tư cho con em ngay từkhi bước vào học, tác giả cho rằng, việc học toán của học sinh THCS trongviệc định hướng, kiểm tra, đánh giá, kèm cặp các em ngay từ bậc tiểu học đểkhông bị mất gốc

Tác giả Lê Thị Minh Hoa (2015) “Phát triển năng lực hợp tác cho học

sinh THCS qua hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp” Luận án Tiến sĩ khoa

học giáo dục Luận án chỉ ra rằng, giáo dục không chỉ đề cập đến các yêu cầu

về kiến thức, kỹ năng, thái độ mà còn hướng tới năng lực hành động, trongđoa đặc biệt chú ý đến năng lực hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề ở từng cánhân, trên cơ sở phát huy tối đa tiềm năng của con người Giáo dục cần giúphọc sinh có năng lực hợp tác, khả năng giao tiếp, năng lực chuyển đổi nghềnghiệp theo yêu cầu thị trường lao động, năng lực quản lý, năng lực phát triển

và giải quyết vấn đề tôn trọng và nghiêm túc tuân theo pháp luật, quan tâm vàgiải quyết những vấn đề bức xúc mang tính toàn cầu, có tư duy phê phán, cókhả năng thích ứng với những thay đổi trong cuộc sống Luận án cũng chỉ rõ,lứa tuổi học sinh trung học cơ sở là lứa tuổi có những biến đổi về tâm sinh lý:Cùng với hoạt động học tập, hoạt động giao tiếp cũng phát triển rất mạnh cácmối quan hệ mở rộng, do đó sự phát triển của xã hội có tác động rất lớn đếnlứa tuổi này

Như vậy, có thể thấy đã có nhiều công trình nghiên cứu về đổi mớiPPDH học và phát triển năng lực học sinh THCS Do đó góc độ của từngchuyên ngành và mục tiêu, nhiệm vụ, đối tượng, phạm vi nghiên cứu của mỗi

đề tài khác nhau mà vấn đề đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo,phát triển năng lực học sinh được đề cập ở các nội dung cụ thể cũng có sựkhác nhau Ở góc độ khoa học QLGD một số đề tài tập trung nghiên cứu thế

nào là PPDH, ý nghĩa của việc đổi mới PPDH đối với một môn khoa học gắnvới một đối tượng cụ thể Kết quả nghiên cứu của các đề tài đã cung cấp cơ sởkhoa học cho việc xác định các chủ trương, giải pháp để đổi mới quản lýPPDH theo hướng phát triển năng lực cho học sinh THCS trên địa bàn quận HàĐông nói riêng và trên địa bàn thủ đô Hà Nội nói chung Cho đến nay chưa có

đề tài nào nghiên cứu một cách cơ bản, hệ thống về quản lý đổi mới PPDHtheo hướng phát triển năng lực cho học sinh phổ thông THCS ở quận Hà Đông,thành phố Hà Nội với tính chất là một công trình khoa học độc lập dưới góc độchuyên ngành QLGD Vì vậy, đề tài luận văn không trùng lặp với các côngtrình khoa học, luận văn, luận án đã công bố trong những năm trước đây

Tác giả luận văn trân trọng kế thừa kết quả nghiên cứu của các công

trình có liên quan để luận giải làm rõ những vấn đề cơ bản về “Quản lý đổi

mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh THCS ở quận Hà Đông, thành phố Hà Nội”, dưới góc độ chuyên ngành QLGD.

* Những công trình nghiên cứu tiêu biểu về quản lý đổi mới PPDH ở THCS

Tác giả Phạm Minh Khải đề tài luận văn QLGD: Quản lý đổi mới

PPDH ở các trường THCS huyện Mê Linh thành phố Hà Nội (2014), Tác

giả Võ Thị Hỏn đề tài luận văn QLGD: Quản lý hoạt động đổi mới PPDH ở

các trường trung học phổ thông thành phố Bạc Liêu tỉnh Bạc Liêu (2014); đề

tài luận văn QLGD: Quản lý quá trình đổi mới PPDH ở các trường trung học phổ

thông huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội hiện nay (2015) của tác giả Nguyễn Văn

Hợp; đề tài luận văn QLGD: Quản lý hoạt động đổi mới PPDH môn Giáo dục

chính trị ở Trường Cao đẳng Cảnh sát Nhân dân II (2015) của tác giả LâmMinh Thân Các công trình nghiên cứu này đã xây dựng các khái niệm trungtâm của đề tài như: PPDH, đổi mới PPDH, quản lý đổi mới PPDH; đã xácđịnh các nội dung quản lý như: Xây dựng và thực hiện kế hoach, quản lýchương trình, nội dung, đổi mới kiểm tra đánh giá kết quả đổi mới PPDH; chỉ

ra các yếu tố tác động khách quan và chủ quan tác động tới quản lý đổi mớiPPDH Các công trình nghiên cứu cũng đã khảo sát đánh giá thực trạng đổi

mới PPDH quản lý đổi mới PPDH ở các trường THCS, THPT huyện Mê

Linh thành phố Hà Nội, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội và Trường Cao đẳngCảnh sát nhân dân II Từ đó các tác giả đề xuất các biện pháp quản lý đổi mớiPPDH ở các trường trên địa bàn tác giả nghiên nghiên cứu

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận, thực tiễn, đề xuất những biện pháp đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh THCS ở quận Hà Đông, thành phố Hà Nội; góp phần

nâng cao chất lượng dạy học nói chung và năng lực học sinh sau tốt nghiệp

* Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận về quản lý đổi mới PPDH theođịnh hướng phát triển năng lực học sinh THCS ở quận Hà Đông, thành phố

Hà Nội

- Đánh giá đúng thực trạng; xác định nguyên nhân và những vấn đề đặt

ra cần giải quyết để phát triển năng lực học sinh THCS ở quận Hà Đông,thành phố Hà Nội hiện nay

- Đề xuất các biện pháp nhằm phát triển năng lực học sinh THCS ởquận Hà Đông, thành phố Hà Nội hiện nay và khảo nghiệm tính cấp thiết vàtính khả thi của các biện pháp được đề xuất

4 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu

* Khách thể nghiên cứu

Quản lý dạy học ở các trường THCS

* Đối tượng nghiên cứu

Quản lý đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinhTHCS quận Hà Đông, thành phố Hà Nội

* Phạm vi nghiên cứu

Hoạt động quản lý đổi mới PPDH theo định hướng phát triển nănglực học sinh THCS quận Hà Đông, thành phố Hà Nội Thời gian nghiêncứu từ năm học 2013-2014 đến hết năm học 2015-2016

5 Giả thuyết khoa học

Hiệu quả đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực họcsinh ở các trường THCS của quận Hà Đông, thành phố Hà Nội phụ thuộcvào nhiều yếu tố; trong đó phụ thuộc rất lớn vào các biện pháp quản lý đổi

mới Nếu trong quá trình quản lý, các chủ thể thực hiện tốt các vấn đề như:

kế hoạch hóa hoạt động đổi mới phương pháp; tổ chức tốt hoạt động đổimới; tăng cường chỉ đạo hoạt động đổi mới; kiểm tra, đánh giá hoạt động

đổi mới phương pháp thì hiệu quả đổi mới PPDH theo định hướng phát

triển năng lực học sinh sẽ được nâng cao

6 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp luận

Lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của ĐảngCộng sản Việt Nam về GD&ĐT và quản lý GD&ĐT; trong đó những tưtưởng, quan điểm về đổi mới phương pháp dạy và học Đồng thời, đề tàicòn tiếp cận vấn đề nghiên cứu theo quan điểm hệ thống - cấu trúc, quan điểmthực tiễn của khoa học giáo dục để xem xét giải quyết những nhiệm vụnghiên cứu của luận

* Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận, đề tài sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu của khoa học QLGD; bao gồm các phương pháp cụ thể sau đây:

- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa các tài liệu lý luậnchuyên ngành, liên ngành và nghiên cứu các tài liệu kinh điển; các vănkiện nghị quyết, chỉ thị của Đảng các cấp; các đề tài khoa học, luận văn,luận án khoa học để xây dựng cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Điều tra xã hội học đối với giáo viên, học sinh, cán bộ QLGD để làm cơ sở đánh giá thực trạng, tìm ra nguyên nhân và đề xuất các biện pháp hiệu quả trong quản lý đổi mới PPDH.

Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động quản lý đổi mới PPDH của đội ngũ CBQL như lập kế hoạch, phương án tổ chức, kiểm tra đánh giá…, hoạt động học tập để rút ra những kết luận về nội dung nghiên cứu.

Phương pháp tọa đàm: Trao đổi với các chuyên gia ở một số trường THCS, cán bộ quản lý, giáo viên từ

đó rút ra những kết luận cho nhiệm vụ nghiên cứu.

Phương pháp tổng kết thực tiễn: Nghiên cứu phân tích các văn bản,báo cáo, tổng kết về giáo dục THCS của phòng GD&ĐT quận Hà Đông,các trường THCS của quận Hà Đông, thành phố Hà Nội để rút ra các vấn đềcần thiết về thực tiễn

Phương pháp khảo nghiệm: Tiến hành xin ý kiến, trao đổi với một số đối tượng về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đã đề xuất trong luận văn.

Các phương pháp hỗ trợ

Phương pháp xử lý số liệu bằng toán thống kê, phần mềm tin học để

xử lý, phân tích kết quả điều tra, phân tích kết quả nghiên cứu

7 Ý nghĩa của đề tài

Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm phong phú thêm lý luận về quản lý đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh THCS ; cung cấp cơ sở khoa học cho Đảng ủy, Ban giám hiệu các trường Trung học cơ sở trên địa bàn quận Hà Đông, thành phố Hà Nội xác định các biện pháp

để quản lý đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh THCS trên địa bàn quận Hà Đông, thành phố Hà Nội hiện nay Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu, giảng dạy ở trong các nhà trường THCS trên địa bàn.

8 Kết cấu của đề tài

Luận văn gồm phần mở đầu; ba chương (7 tiết); kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ ĐỔI MỚI

PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN

NĂNG LỰC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.1 Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở

1.1.1.Quan niệm phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở

Luật Giáo dục năm 2005, điều 2 đã quy định: “Trường THCS là cơ sởgiáo dục của bậc trung học, bậc học nối tiếp bậc tiểu học của hệ thống giáo

dục quốc dân nhằm hoàn chỉnh học vấn phổ thông Trường THCS có tư cáchpháp nhân và có con dấu riêng” [32]

Trường THCS là bậc học trung gian giữa Tiểu học và THCS, là giaiđoạn quan trọng mà học sinh cần phải bổ sung đầy đủ kiến thức cơ bản củabậc học Tiểu học và tích lũy đầy đủ, toàn diện kiến thức của bậc THCS đểchuẩn bị học lên THCS hoặc học tiếp vào các trường nghề hoặc trung họcchuyên nghiệp Giáo dục THCS được thực hiện trong bốn năm học, từ lớp 6đến lớp 9, học sinh vào học lớp 6 phải hoàn thành chương trình Tiểu học, có

độ tuổi là mười một tuổi Chất lượng học tập của học sinh ở bậc này quyếtđịnh năng lực làm việc, tư duy sáng tạo, kỹ năng sống của mỗi con người

Động cơ học tập của học sinh THCS rất phong phú đa dạng, nhưngchưa bền vững, nhiều khi còn thể hiện sự mâu thuẫn của nó

Thái độ đối với học tập của học sinh THCS cũng rất khác nhau Tất

cả các em đều ý thức được tầm quan trọng và sự cần thiết của học tập,nhưng thái độ sự biểu hiện rất khác nhau

*Khái niệm phương pháp dạy học:

Cho đến nay vẫn chưa có được một định nghĩa thống nhất Có quanniệm cho rằng “Phương pháp dạy học là những cách thức làm việc giữa thầygiáo và học sinh, nhờ đó mà học sinh nắm vững được kiến thức, kĩ năng, kĩxảo, hình thành được thế giới quan và năng lực” Cũng có quan niệm cho rằng

“Phương pháp dạy - học là những hình thức kết hợp hoạt động của giáo viên

và học sinh hướng vào việc đạt một mục đích nào đó ” Nhìn chung, cách hiểuthứ nhất được nhiều người tán thành nhưng cách hiểu về hai chữ “cách thức”lại rất khác nhau nên kết quả cũng có nhiều hệ thống phương pháp khác nhau

Để không hiểu sai khái niệm phương pháp dạy-học cần chú ý phân biệt vớicác khái niệm: phương pháp luận, môn học phương pháp, thủ pháp dạy học,hình thức dạy học

Phương pháp dạy học là những cách thức tương tác giữa người dạy và người học, nhờ đó mà người học nắm vững được kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo theo mục tiêu, yêu cầu dạy học.

Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú

ý tích cực hoá học sinh về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lựcgiải quyết vấn đề gắn với những tình huống của cuộc sống và hoạt động, đồngthời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việchọc tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên – học sinh theo hướng cộng tác

có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực hoạt động cá nhân

Phương pháp dạy học bao gồm phương dạy của giáo viên, gồm nhữngcách thức giảng dạy, chỉ đạo sư phạm, chỉ đạo hoạt động nhận thức học tậpcho học sinh và phương pháp học của học sinh, đó là những cách thức lĩnhhội nội dung học tập, cách thức tự học của học sinh một cách tích cực chủđộng và sáng tạo

Mục đích chung của phương pháp dạy của giáo viên và phương pháp họctập của học sinh đều nhằm hoàn thành mục tiêu, nhiệm vụ dạy học đã xác định

* Định hướng phát triển năng lực học sinh THCS

- Năng lực

Từ điển tiếng Việt, Năng lực là:“Khả năng, điều kiện chủ quan hoặc

tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó Phẩm chất tâm lí vàsinh lí tạo cho con người khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đóvới chất lượng cao” [31, tr.80]

Năng lực bao gồm các yếu tố cơ bản mà mọi người lao động, mọi

công dân đều cần phải có, đó là các năng lực chung, cốt lõi” Định hướng

chương trình GDPT sau năm 2015 đã xác định những năng lực cốt lõi màhọc sinh Việt Nam cần phải có như:

Năng lực làm chủ và phát triển bản thân, bao gồm: Năng lực tự học;Năng lực giải quyết vấn đề; Năng lực sáng tạo; Năng lực quản lí bản thân

Năng lực xã hội, bao gồm: Năng lực giao tiếp; Năng lực hợp tác.Năng lực công cụ, bao gồm: Năng lực tính toán; Năng lực sử dụngngôn ngữ; Năng lực ứng dụng CNTT (ITC).

Như vậy có thể hiểu: năng lực là khả năng vận dụng tất cả những

yếu tố chủ quan (mà bản thân có sẵn hoặc được hình thành qua học tập)

để giải quyết các vấn đề trong học tập, công tác và cuộc sống.

Để hình thành và phát triển năng lực cần xác định các thành phần và cấutrúc của chúng Có nhiều loại năng lực khác nhau Cấu trúc chung của năng lựchành động được mô tả là sự kết hợp của 4 năng lực thành phần: Năng lựcchuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể

Năng lực chuyên môn (Professional competency): Là khả năng thựchiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyênmôn một cách độc lập, có phương pháp và chính xác về mặt chuyên môn Nóđược tiếp nhận qua việc học nội dung – chuyên môn và chủ yếu gắn với khảnăng nhận thức và tâm lý vận động

Năng lực phương pháp (Methodical competency): Là khả năng đối vớinhững hành động có kế hoạch, định hướng mục đích trong việc giải quyết cácnhiệm vụ và vấn đề Năng lực phương pháp bao gồm năng lực phương phápchung và phương pháp chuyên môn Trung tâm của phương pháp nhận thức lànhững khả năng tiếp nhận, xử lý, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức Nóđược tiếp nhận qua việc học phương pháp luận – giải quyết vấn đề

Năng lực xã hội (Social competency): Là khả năng đạt được mục đíchtrong những tình huống giao tiếp ứng xử xã hội cũng như trong những nhiệm

vụ khác nhau trong sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác Nó đượctiếp nhận qua việc học giao tiếp

Năng lực cá thể (Induvidual competency): Là khả năng xác định, đánhgiá được những cơ hội phát triển cũng như những giới hạn của cá nhân, pháttriển năng khiếu, xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển cá nhân, những

quan điểm, chuẩn giá trị đạo đức và động cơ chi phối các thái độ và hành viứng xử Nó được tiếp nhận qua việc học cảm xúc - đạo đức và liên quan đến

tư duy và hành động tự chịu trách nhiệm

Mô hình cấu trúc năng lực trên đây có thể cụ thể hoá trong từng lĩnhvực chuyên môn, nghề nghiệp khác nhau Mặt khác, trong mỗi lĩnh vực nghềnghiệp người ta cũng mô tả các loại năng lực khác nhau Ví dụ năng lực củagiáo viên bao gồm những nhóm cơ bản sau: Năng lực dạy học, năng lực giáodục, năng lực chẩn đoán và tư vấn, năng lực phát triển nghề nghiệp và pháttriển trường học

- Định hướng phát triển năng lực học sinh THCS

Những quan điểm và đường lối chỉ đạo của nhà nước về đổi mới giáodục nói chung và giáo dục trung học nói riêng được thể hiện trong nhiều vănbản, đặc biệt trong các văn bản sau đây:

Luật Giáo dục năm 2005, được sửa đổi bổ sung năm 2009, Điều 28 quiđịnh: "Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủđộng, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học;bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năngvận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứngthú học tập cho học sinh"

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàndiện giáo dục và đào tạo “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và họctheo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụngkiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều,ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo

cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển nănglực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng,chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứngdụng CNTT và truyền thông trong dạy và học”; Nghị quyết đã xác định “Tiếp

tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theohướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của người học”; “Tập trung pháttriển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện vàbồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chấtlượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức,lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiếnthức vào thực tiễn Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tậpsuốt đời” Theo tinh thần đó, các yếu tố của quá trình giáo dục trong nhà trườngtrung học cần được tiếp cận theo hướng đổi mới.

Từ năm 2002 bắt đầu triển khai chương trình và sách giáo khoa phổthông mới mà trọng tâm là đổi mới PPDH theo hướng phát huy tính tích cực,chủ động, sáng tạo, rèn luyện phương pháp tự học của học sinh Các sở/phòngGiáo dục và Đào tạo đã chỉ đạo các trường thực hiện các hoạt động đổi mớiPPDH thông qua tổ chức các hội thảo, các lớp bồi dưỡng, tập huấn về PPDH,đổi mới sinh hoạt chuyên môn theo cụm chuyên môn, cụm trường; tổ chức hộithi giáo viên giỏi các cấp, động viên khen thưởng các đơn vị, cá nhân có thànhtích trong hoạt động đổi mới PPDH và các hoạt động hỗ trợ chuyên môn khác

Triển khai việc “Đổi mới sinh hoạt chuyên môn dựa trên nghiên cứu bàihọc” Đây là hình thức sinh hoạt chuyên môn theo hướng lấy hoạt động củahọc sinh làm trung tâm, ở đó giáo viên tập trung phân tích các vấn đề liên quanđến người học như: Học sinh học như thế nào? học sinh đang gặp khó khăn gìtrong học tập? nội dung và PPDH có phù hợp, có gây hứng thú cho học sinhkhông, kết quả học tập của học sinh có được cải thiện không? cần điềuchỉnh điều gì và điều chỉnh như thế nào?

Triển khai xây dựng Mô hình trường học đổi mới đồng bộ PPDH vàkiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh Mục tiêu của mô hình nàylàđổi mới đồng bộ PPDH, kiểm tra đánh giá theo hướng khoa học, hiện đại;tăng cường mối quan hệ thúc đẩy lẫn nhau giữa các hình thức và phương pháp

tổ chức hoạt động dạy học - giáo dục, đánh giá trong quá trình dạy học - giáodục và đánh giá kết quả giáo dục; thực hiện trung thực trong thi, kiểm tra.Góp phần chuẩn bị cơ sở lý luận và thực tiễn về đổi mới phương pháp dạy học,kiểm tra đánh giá và quản lý hoạt động đổi mới PPDH, kiểm tra đánh giá phục

vụ đổi mới chương trình và sách giáo khoa sau năm 2015

Triển khai áp dụng phương pháp “Bàn tay nặn bột” theo hướng dẫn của

Bộ Giáo dục và Đào tạo tại Công văn số 3535/BGDĐT-GDTrH ngày27/5/2013; sử dụng di sản văn hóa trong dạy học theo Hướng dẫn số 73/HD-BGDĐT-BVHTTDL ngày 16/01/2013 của liên Bộ Giáo dục và Đào tạo, BộVăn hóa, Thể thao và Du lịch; Triển khai sâu rộng Cuộc thi dạy học các chủ

đề tích hợp dành cho giáo viên

- Nội dung định hướng phát triển năng lực học sinh THCS

Chương trình giáo dục định hướng nội dung dạy học Chương trình dạyhọc truyền thống có thể gọi là chương trình giáo dục “định hướng nội dung”dạy học hay “định hướng đầu vào” (điều khiển đầu vào) Đặc điểm cơ bản củachương trình giáo dục định hướng nội dung là chú trọng việc truyền thụ hệthống tri thức khoa học theo các môn học đã được quy định trong chương trìnhdạy học Tuy nhiên, chương trình giáo dục định hướng nội dung chưa chú trọngđầy đủ đến chủ thể người học cũng như đến khả năng ứng dụng tri thức đã họctrong những tình huống thực tiễn Ưu điểm của chương trình dạy học địnhhướng nội dung là việc truyền thụ cho người học một hệ thống tri thức khoahọc và hệ thống Ngày nay, nội dung chương trình dạy học nhanh bị lạc hậu

so với tri thức hiện đại Do đó việc rèn luyện phương pháp học tập ngày càng

có ý nghĩa quan trọng trong việc chuẩn bị cho con người có khả năng học tậpsuốt đời Chương trình dạy học định hướng nội dung dẫn đến xu hướng việckiểm tra đánh giá chủ yếu dựa trên việc kiểm tra khả năng tái hiện tri thức màkhông định hướng vào khả năng vận dụng tri thức trong những tình huốngthực tiễn

Giáo dục định hướng năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra củaviệc dạy học, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huốngthực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết các tình huống củacuộc sống và nghề nghiệp Chương trình này nhấn mạnh vai trò của ngườihọc với tư cách chủ thể của quá trình nhận thức Khác với chương trình địnhhướng nội dung, chương trình dạy học định hướng năng lực tập trung vàoviệc mô tả chất lượng đầu ra, là “sản phẩm cuối cùng” của quá trình dạy học.Việc quản lý chất lượng dạy học chuyển từ việc “điều khiển đầu vào” sang

“điều khiển đầu ra”, tức là kết quả học tập của học sinh

Trong chương trình định hướng năng lực, mục tiêu học tập, tức là kếtquả học tập mong muốn thường được mô tả thông qua hệ thống các năng lực(Competency) Kết quả học tập mong muốn được mô tả chi tiết và có thểquan sát, đánh giá được Việc đưa ra các chuẩn đào tạo cũng là nhằm đảm bảoquản lý chất lượng giáo dục theo định hướng kết quả đầu ra Ưu điểm củachương trình giáo dục định hướng năng lực là tạo điều kiện quản lý chấtlượng theo kết quả đầu ra đã quy định, nhấn mạnh năng lực vận dụng của họcsinh Tuy nhiên nếu vận dụng một cách thiên lệch, không chú ý đầy đủ đếnnội dung dạy học thì có thể dẫn đến các lỗ hổng tri thức cơ bản và tính hệthống của tri thức

- Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh THCS

Có thể so sánh một số đặc trưng cơ bản của chương trình định hướngnội dung và chương trình định hướng phát triển năng lực sẽ cho chúng tathấy ưu điểm của chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực ởbảng sau:

Chương trình định hướng nội dung

Chương trình định hướng phát triển năng lực

Mục tiêu

giáo dục

Mục tiêu dạy học được mô

tả không chi tiết và khó đánh giá được.

Kết quả học tập cần đạt được mô tả chi tiết

và có thể quan sát, đánh giá được; thể hiện được mức độ tiến bộ của HS một cách liên tục.

Nội dung

giáo dục

Việc lựa chọn nội dung dựa vào các khoa học chuyên ngành, ít gắn với các tình huống thực tiễn Nội dung được quy định chi tiết trong chương trình.

Lựa chọn những nội dung nhằm đạt được kết quả đầu ra đã quy định, gắn với các tình huống thực tiễn Chương trình chỉ quy định những nội dung chính, không quy định chi tiết.

GV chủ yếu là người tổ chức, hỗ trợ HS tự lực và tích cực lĩnh hội kiến thức Chú trọng

sự phát triển khả năng giải quyết vấn đề, khả năng giao tiếp…;

Chú trọng sử dụng các PP và kỹ thuật dạy học tích cực; các PPDH thí nghiệm, thực hành.

kết quả học

tập của HS

Tiêu chí đánh giá được xây dựng chủ yếu dựa trên sự ghi nhớ và tái hiện nội dung

đã học.

Tiêu chí đánh giá dựa vào năng lực đầu ra,

có tính đến sự tiến bộ trong quá trình học tập, chú trọng khả năng vận dụng trong các tình huống thực tiễn.

Theo quan điểm phát triển năng lực, việc đánh giá kết quả học tậpkhông lấy việc kiểm tra khả năng tái hiện kiến thức đã học làm trung tâm củaviệc đánh giá Đánh giá kết quả học tập theo năng lực cần chú trọng khả năngvận dụng sáng tạo tri thức trong những tình huống ứng dụng khác nhau Haynói cách khác, đánh giá theo năng lực là đánh giá kiến thức, kỹ năng và thái

độ trong bối cảnh có ý nghĩa (Leen pil, 2011)

Xét về bản chất thì không có mâu thuẫn giữa đánh giá năng lực vàđánh giá kiến thức kỹ năng, mà đánh giá năng lực được coi là bước pháttriển cao hơn so với đánh giá kiến thức, kỹ năng Để chứng minh học sinh

có năng lực ở một mức độ nào đó, phải tạo cơ hội cho học sinh được giảiquyết vấn đề trong tình huống mang tính thực tiễn Khi đó học sinh vừaphải vận dụng những kiến thức, kỹ năng đã được học ở nhà trường, vừaphải dùng những kinh nghiệm của bản thân thu được từ những trải nghiệmbên ngoài nhà trường (gia đình, cộng đồng và xã hội) Như vậy, thông qua

việc hoàn thành một nhiệm vụ trong bối cảnh thực, người ta có thể đồngthời đánh giá được cả kỹ năng nhận thức, kỹ năng thực hiện và những giátrị, tình cảm của người học Có thể tổng hợp một số dấu hiệu khác biệt cơbản giữa đánh giá năng lực người học và đánh giá kiến thức, kỹ năng củangười học như sau:

-Vì sự tiến bộ của học HS với chính họ.

-Xác định việc đạt kiến thức,

kỹ năng theo mục tiêu của chương trình giáo dục.

-Đánh giá, xếp hạng giữa những HS với nhau.

2 Ngữ

cảnh đánh

giá

Gắn với ngữ cảnh học tập và thực tiễn cuộc sống của học sinh.

Gắn với nội dung học tập (những kiến thức, kỹ năng, thái độ) được học trong nhà trường.

dung đánh

giá

-Những kiến thức, kỹ năng, thái độ

ở nhiều môn học, nhiều hoạt động giáo dục và những trải nghiệm của bản thân HS trong thực tiễn (tập trung vào năng lực thực hiện).

-Quy chuẩn theo các mức độ phát triển năng lực của HS.

-Những kiến thức, kỹ năng, thái độ ở một môn học.

-Quy chuẩn theo việc HS có đạt được hay không một nội dung đã được học.

Thường diễn ra ở những thời điểm nhất định trong quá trình dạy học, đặc biệt là trước và sau khi dạy.

6 Kết quả

đánh giá

-Năng lực HS phụ thuộc vào độ khó của nhiệm vụ hoặc bài tập đã hoàn thành.

-Thực hiện được nhiệm vụ càng khó, càng phức tạp hơn sẽ được coi

là có năng lực cao hơn.

-Năng lực HS phụ thuộc vào

số lượng câu hỏi, nhiệm vụ hay bài tập đã hoàn thành -Đạt được nhiều đơn vị kiến thức, kỹ năng thì càng được coi là có năng lực cao hơn.

- Phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh THCS

Dạy học theo quan điểm hiện đại được tạo ra bởi sự tương tác trựctiếp giữa thầy và trò, giữa các người học với nhau, giữa dạy học với xã hội;

là sự thống nhất chặt chẽ giữa hoạt động dạy và hoạt động học Thầy và tròvừa là chủ thể, vừa là đối tác trong dạy học Hơn nữa trong dạy học, ngoàitương tác giữa các chủ thể hoạt động, bản thân nó còn chịu sự tương táccủa nhiều tác nhân cung lúc như tác nhân nhận thứ, tác nhân văn hóa, tácnhân tâm lý, tác nhân xã hội…

Phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực là những cách dạy của và giáo viên và cách học của học sinh nhằm hướng tới mục tiêu hình thành và phát triển năng lực của học sinh.

Phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực chú trọngrèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề gắn với những tình huống học tập và tìnhhuống trong cuộc sống và hoạt động trong thực tiễn

Cùng với thay đổi cách dạy và cách học còn phải đổi mới kiểm tra,đánh giá kết quả học tập các môn học của học sinh Dựa vào cứ vào chuẩnkiến thức, kĩ năng (theo định hướng tiếp cận năng lực) từng môn học, hoạtđộng giáo dục từng môn, từng lớp; yêu cầu cơ bản cần đạt về kiến thức, kĩnăng, thái độ (theo định hướng tiếp cận năng lực) của học sinh của cấp học.Phối hợp giữa đánh giá thường xuyên và đánh giá định kì, giữa đánh giácủa giáo viên và tự đánh giá của học sinh, giữa đánh giá của nhà trường vàđánh giá của gia đình, cộng đồng Kết hợp giữa hình thức đánh giá bằngtrắc nghiệm khách quan và tự luận nhằm phát huy những ưu điểm của mỗihình thức đánh giá này Có công cụ đánh giá thích hợp nhằm đánh giá toàndiện, công bằng, trung thực, có khả năng phân loại, giúp giáo viên và họcsinh điều chỉnh kịp thời việc dạy và học

1.1.2.Quan niệm đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở

* Quan niệm chung về đổi mới PPDH

Đổi mới không phải là thay cái cũ bằng cái mới Nó là sự kế thừa, và sửdụng một cách có chọn lọc và sáng tạo hệ thống PPDH truyền thống hiện còn

có giá trị tích cực trong việc hình thành trí thức, rèn luyện kỹ năng, kinhnghiệm và phát triển thái độ tích cực với đời sống, chiếm lĩnh các giá trị xãhội Đổi mới PPDH đòi hỏi phải kiên quyết loại bỏ các PPDH lạc hậu, truyềnthụ một chiều, biến học sinh thành người thụ động trong học tập, mất dần khảnăng sáng tạo vốn có của người học Đồng thời khắc phục những chướng ngại

về tâm lý, những thói quen cổ hủ đã trở thành thâm căn cố đó ở người dạy vàngười học Phải quyết tâm, mạnh dạn chiếm lĩnh những thành tựu mới củakhoa học, kỹ thuật, công nghệ, tin học có khả năng ứng dụng trong quá trìnhdạy học nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học Đổi mới PPDH phảithực sự góp phần nâng cao chất lượng dạy học

Tiếp cận hệ thống trong đổi mới PPDH ở trường THCS:

Đặt sự đổi mới PPDH trong mối quan hệ biện chứng với sự đổi mớimục tiêu (M) - nội dung (N) trong chương trình học tập Phải bắt đầu từ đặcđiểm đối tượng học tập theo tinh thần: Phát huy triệt để tính tích cực, chủđộng, sáng tạo của học sinh trong giờ học tập Phân hoá vừa sức cố gắng củađối tượng Tăng cường dạy cách tự học, tự hoàn thiện mình cho mỗi học sinh.Đầu tư và sử dụng tối ưu các nguồn lực phục vụ cho hoạt động dạy học Đổimới cách quản lý cho phù hợp với sự đổi mới mục tiêu, nội dung chương trình

và phương pháp dạy học Đổi mới cách kiểm tra, đánh giá Nhìn chung, muốnđổi mới PPDH có hiệu quả phải thực hiện một cách có hệ thống đồng bộtrong bản thân các thành tố của quá trình dạy học

* Đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh THCS

Đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh đangthực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếpcận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc học sinhhọc được cái gì đến chỗ quan tâm học sinh vận dụng được cái gì qua việchọc Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên - học

sinh theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực

xã hội Bên cạnh việc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của cácmôn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập tích hợp liên mônnhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp

Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hìnhthành và phát triển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghichép, tìm kiếm thông tin ), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt,độc lập, sáng tạo của tư duy Có thể chọn lựa một cách linh hoạt cácphương pháp chung và phương pháp đặc thù của môn học để thực hiện.Tuy nhiên dù sử dụng bất kỳ phương pháp nào cũng phải đảm bảo đượcnguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổchức, hướng dẫn của giáo viên”

Việc sử dụng PPDH gắn chặt với các hình thức tổ chức dạy học Tuỳtheo mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà có những hìnhthức tổ chức thích hợp như học cá nhân, học nhóm; học trong lớp, học ởngoài lớp Cần chuẩn bị tốt về phương pháp đối với các giờ thực hành đểđảm bảo yêu cầu rèn luyện kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thựctiễn, nâng cao hứng thú cho người học

Từ những phân tích trên có thể hiểu: Đổi mới PPDH theo định

hướng phát triển năng lực học sinh THCS là quá trình thay đổi sự tác động của giáo viên để hình thành, phát triển năng lực thực tế của học sinh, đáp ứng được yêu cầu, mục tiêu đổi mới

Giáo dục định hướng năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra củaviệc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhâncách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thựctiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết các tình huống củacuộc sống và nghề nghiệp Chương trình này nhấn mạnh vai trò của ngườihọc với tư cách chủ thể của quá trình nhận thức

Khác với chương trình định hướng nội dung , chương trình dạy họcđịnh hướng phát triển năng lực tập trung vào việc mô tả chất lượng đầu ra,

có thể coi là “sản phẩm cuối cùng” của quá trình dạy học Việc quản lýchất lượng dạy học chuyển từ việc điều khiển “đầu vào” sang điều khiển

“đầu ra”, tức là kết quả học tập của học sinh

Chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực không quyđịnh những nội dung dạy học chi tiết mà quy định những kết quả đầu

ra mong muốn của quá trình giáo dục, trên cở sở đó đưa ra những hướngdẫn chung về việc lựa chọn nội dung, phương pháp, tổ chức và đánh giá kếtquả dạy học nhằm đảm bảo thực hiện được mục tiêu dạy học tức là đạtđược kết quả đầu ra mong muốn Trong chương trình định hướng phát triểnnăng lực, mục tiêu học tập, tức là kết quả học tập mong muốn thường được

mô tả thông qua hệ thống các năng lực (Competency) Kết quả học tậpmong muốn được mô tả chi tiết và có thể quan sát, đánh giá được Học sinhcần đạt được những kết quả yêu cầu đã quy định trong chương trình Việcđưa ra các chuẩn giáo dục cũng để đảm bảo quản lý chất lượng giáo dụctheo định hướng kết quả đầu ra

Lí luận dạy học cũng chỉ ra rằng, muốn xây dựng động lực của quátrình dạy học cần phải lưu ý: Phải biến yêu cầu của chương trình dạy họcthành nhu cầu nhận thức của người học bằng cách tạo dựng các tình huốngnhận thức, đưa học sinh tới đỉnh điểm của những mâu thuẫn chứa đựngnhững khó khăn vừa sức đối với học sinh Phải giáo dục tính tích cực, tựgiác học tập và tạo điều kiện cho những cố gắng vươn tới của học sinhbằng khả năng của mình

Trong quá trình lĩnh hội kiến thức, kĩ năng kĩ xảo ở học sinh, tínhtích cực được thể hiện từ cấp độ thấp tới cao như sau:

Bắt chước: tính tích cực thể hiện ở sự cố gắng làm theo mẫu hànhđộng, thao tác, cử chỉ hành vi hay nhắc lại những gì trải qua Tìm hiểu và

khám phá: tính tích cực thể hiện ở sự chủ động hoặc ý muốn hiểu thấu đáovấn đề nào đó để sau đó có thể tự giải quyết vấn đề

Sáng tạo: tính tích cực thể hiện ở khả năng linh hoạt và hiệu quảtrong giải quyết vấn đề Trong quá trình dạy học, giáo viên là chủ thể tổchức, điều khiển và học sinh là chủ thể hoạt động học tích cực chủ động vàsáng tạo Giáo viên phải cải tiến không ngừng PPDH và giúp học sinh cảitiến phương pháp học

- Định hướng PPDH ở trường THCS là PPDH tích cực với những đặc trưng cơ bản là:

Giáo viên là người tổ chức, hướng dẫn với vai trò trọng tài, cố vấn Họcsinh là chủ thể nhận thức, được phát triển trong hoạt động, được giáo viênhướng dẫn, khuyến khích, động viên học sinh học tập bằng hành động tuỳtheo hứng thú và khả năng của mình

Sử dụng ngày càng nhiều phương pháp và phương tiện kỹ thuật để cóthể cá thể hoá, phân hoá việc học tập của học sinh

Quan tâm tới việc hướng dẫn học sinh học tập cá nhân

Đối tượng của đổi mới PPDH theo hướng phát triển năng lực năng lực học sinh THCS.

Giáo viên biết căn cứ vào chương trình GDPT soạn hệ thống câu hỏidạy học có định hướng phát triển năng lực Phân loại được câu hỏi theo cácmức độ nhận thức: biết, hiểu, vận dụng thấp, vận dụng cao

Vận dụng các phương pháp, kỹ thuật và hình thức tổ chức dạy học tíchcực để học sinh đạt được mục tiêu về những kiến thức kỹ năng và định hướngnăng lực cần hình thành Học sinh được chủ động tìm tòi phát hiện kiến thức;được thực hành và vận dụng kiến thức vào thực tế cuộc sống Tăng cường sửdụng các phương pháp và kĩ thuật dạy học đặc thù của bộ môn

Nội dung của đổi mới PPDH theo hướng phát triển năng lực năng lực học sinh THCS:

Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sangphát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học Học đi đôi với hành; lýluận gắn với thực tiễn; giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình vàgiáo dục xã hội

Chương trình dạy học truyền thống được xem là chương trình giáo dụcđịnh hướng nội dung, định hướng đầu vào Chú trọng vào việc truyền thụ kiếnthức, trang bị cho người học hệ thống tri thức khoa học khách quan về nhiềulĩnh vực khác nhau Chương trình giáo dục định hướng năng lực dạy học địnhhướng kết quả đầu ra nhằm mục tiêu phát triển năng lực người học:

Nội dung: Học nội dung chuyên môn → có năng lực chuyên môn: Cótri thức chuyên môn để ứng dụng vận dụng trong học tập và cuộc sống; Họcphương pháp chiến lược → có năng lực phương pháp: lập kế hoạch học tập,làm việc có phương pháp học tập, thu thập thông tin đánh giá; Học giao tiếp

xã hội → có năng lực xã hội: hợp tác nhóm học cách ứng xử, có tinh thầntrách nhiệm khả năng giải quyết trong các mối quan hệ hợp tác; Học tự trảinghiệm đánh giá → có năng lực nhân cách: Tự đánh giá để hình thành cácchuẩn mực giá trị đạo đức

Chuẩn đầu ra: Phẩm chất: Yêu gia đình quê hương đất nước, nhân ái,khoan dung, trung thực … Năng lực chung: năng lực tự học, năng lực giảiquyết vấn đề, năng lực sáng tạo, … Năng lực chuyên biệt

Con đường đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực năng lực học sinh THCS:

Cải tiến các PPDH truyền thống:

Đổi mới PPDH không có nghĩa là loại bỏ các PPDH truyền thống nhưthuyết trình, đàm thoại, luyện tập mà cần bắt đầu bằng việc cải tiến để nângcao hiệu quả và hạn chế nhược điểm của chúng Để nâng cao hiệu quả của cácPPDH này người giáo viên trước hết cần nắm vững những yêu cầu và sử dụng

thành thạo các kỹ thuật của chúng trong việc chuẩn bị cũng như tiến hành bàilên lớp, kỹ thuật đặt các câu hỏi và xử lý các câu trả lời trong đàm thoại, hay

kỹ thuật làm mẫu trong luyện tập Tuy nhiên, các PPDH truyền thống cónhững hạn chế tất yếu, vì thế bên cạnh các PPDH truyền thống cần kết hợp sửdụng các PPDH mới, có thể tăng cường tính tích cực nhận thức của học sinhtrong thuyết trình, đàm thoại theo quan điểm dạy học giải quyết vấn đề

Kết hợp đa dạng các PPDH tiên tiến:

Việc phối hợp đa dạng các phương pháp và hình thức dạy học trongtoàn bộ quá trình dạy học là phương hướng quan trọng để phát huy tính tíchcực và nâng cao chất lượng dạy học Dạy học toàn lớp, dạy học nhóm, dạyhọc cá thể là những hình thức xã hội của dạy học cần kết hợp với nhau, mỗimột hình thức có những chức năng riêng Các PPDH tích cực cần vận dụngtrong dạy học như: Vận dụng dạy học giải quyết vấn đề, Vận dụng dạy họctheo tình huống, Vận dụng dạy học định hướng hành động, Sử dụng các kỹthuật dạy học phát huy tính tích cực và sáng tạo, chú trọng các PPDH đặc thù

bộ môn và bồi dưỡng phương pháp học tập tích cực cho học sinh

1.2 Quản lý đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở

1.2.1.Quan niệm quản lý đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở

K.Marx đã viết: “Một người độc tấu vĩ cầm tự mình điều khiển lấy

mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng” Như vậy, đã xuất hiện

một dạng lao động mang tính đặc thù là tổ chức, điều khiển các hoạt động củacon người theo những yêu cầu nhất định được gọi là hoạt động quản lý Từ đó

có thể hiểu là lao động và quản lý không tách rời nhau, quản lý là hoạt độngđiều khiển lao động chung Xã hội phát triển qua các phương thức sản xuất thìtrình độ tổ chức, điều hành tất yếu được nâng lên, phát triển theo những đòihỏi ngày càng cao hơn Cùng với sự phát triển của xã hội loài người, quản lý

đã trở thành một ngành khoa học và ngày càng phát triển toàn diện

Khái niệm quản lý (managemeent) là khái niệm rất chung, tổng quát.Trong quá trình nghiên cứu của lý luận khoa học quản lý, tùy theo góc độ tiếpcận mà khái niệm này được quan niệm theo nhiều cách khác nhau

Harold Koontz, Cyril O’Donnell, Heinz Weihrich đưa ra khái niệm:

“Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nhằm bảo đảm sự phối hợp những nỗ lực

cá nhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm Mục tiêu của nhà quản lý lànhằm hình thành một môi trường mà trong đó con người có thể đạt được cácmục đích của nhóm với thời gian, tiền bạc, vật chất, và sự bất mãn cá nhân ítnhất ”

Tác giả Đặng Quốc Bảo cho rằng: “Bản chất hoạt động quản lý gồmhai quá trình tích hợp vào nhau: quá trình “quản” gồm sự coi sóc, giữ gìn, duytrì hệ ở trạng thái “ổn định”; quá trình “lý” gồm sự sửa sang, sắp xếp, đổi mới

hệ đưa hệ vào thế “phát triển”…Trong “quản” phải có “lý”, trong “lý” phải có

“quản” để động thái của hệ ở thế cân bằng động: hệ vận động phù hợp, thíchứng và có hiệu quả trong mối tương tác giữa các nhân tố bên trong (nội lực)với các nhân tố bên ngoài (ngoại lực)”

Từ các khái niệm trên, có thể hiểu khái niệm quản lý như sau: Quản lý

là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng và khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các nguồn lực, các thời cơ của tổ chức để đạt mục tiêu đặt ra trong điều kiện môi trường luôn biến động.

Quản lý là một hoạt động phổ biến trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội Theonghĩa chung nhất, quản lý là quá trình tác động có mục đích, có tổ chức củachủ thể quản lý lên khách thể quản lý bằng việc vận dụng các chức năng vàphương tiện quản lý, nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tỉềm năng và cơ hộicủa tổ chức để đạt được mục tiêu đặt ra

Giáo dục là một lĩnh vực hoạt động cơ bản trong toàn bộ các lĩnh vựcđời sống xã hội Để hoạt động giáo dục có chất lương và hiệu quả cần thiếtphải quản lý Quản lý giáo dục là hệ thống những tác động tự giác của chủ

thể quản lý đến khách thể quản lý là quá trình giáo dục nhằm thực hiện cóchất lượng, hiệu quả quá trình giáo dục.

Quản lý đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh lànội dung cốt lõi trong hệ thống quản lý của nhà trường Nói đến quản lý đổimới PPDH theo hướng phát triển năng lực học sinh là là nói đến việc thựchiện đồng bộ các hoạt động quản lý đội ngũ sư phạm; quản lý cơ sở vật chất,trang thiết bị phương tiện dạy học; quản lý điều kiện và môi trường làm việc,

cơ chế hoạt động, tổ chức và điều hành, kiểm tra và đánh giá, phối hợp cáclực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường

Từ những phân tích trên đây, có thể hiểu:

Quản lý đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lựchọc sinh ở các trường THCS là tổng hợp các tác động có mục đích,

có tổ chức, của các chủ thể quản lý đến hoạt động đổi mới PPDH; làm thay đổi cách thức dạy học của giáo viên và học sinh theo chiều hướng tiến bộ và thực hiện có hiệu quả mục đích, nhiệm vụ dạy học THCS.

Mục tiêu quản lý đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực

học sinhở trường THCS nhằm đảm bảo cho hoạt động đổi mới phương phápdạy học được thực hiện đúng hướng, chặt chẽ khoa học; tạo được thay đổicăn bản về cách dạy và cách học của giáo viên và học sinh theo hướng pháthuy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh và nâng cao chất lượng,hiệu quả dạy học THCS

Chủ thể quản lý đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực

học sinh THCS, bao gồm: các cán bộ thuộc các phòng giáo dục và đào tạo;các cán bộ, giáo viên, học sinh của các trường THCS Trong đó, chủ thể trựctiếp có vai trò quan trọng nhất là Cán bộ QLGD, các Phó cán bộ QLGD, Tổtrưởng tổ chuyên môn, giáo viên và học sinh

Nội dung quản lý đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực

học sinh THCS bao gồm: quản lý xây dựng kế hoạch đổi mới PPDH theo

định hướng phát triển năng lực học sinh THCS; quản lý tổ chức thực hiệnhoạt động đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinhTHCS; quản lý hoạt động đổi mới PPDH theo định hướng phát triển nănglực học sinh THCS của tổ chuyên môn, giáo viên, học sinh; kiểm tra hoạtđộng đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh THCS;kích thích tạo động lực trong đổi mới PPDH

Phương pháp quản lý đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng

lực học sinh THCS bao gồm các phương pháp quản lý: các phương pháp tâm

lý - giáo dục; các phương pháp hành chính; các phương pháp kích thích tạođộng lực

Các phương tiện quản lý đổi mới PPDH theo định hướng phát triểnnăng lực học sinh THCS bao gồm: Chế định giáo dục - đào tạo, bộ máy tổchức và nhân lực dạy học, nguồn tài lực - vật lực dạy học, hệ thống thông tin

và môi trường dạy học trong các trường THCS

1.2.2.Nội dung q uản lý đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở

* Quản lý mục tiêu, kế hoạch, chương trình nội dung đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh THCS.

UNESCO đưa ra bốn trụ cột về giáo dục thế kỷ XXI: “Học để biết, học

để làm, học để cùng chung sống và học để tự khẳng định mình” Mục tiêuquản lý đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lựchọc sinh THCS là để đáp ứng được yêu cầu của nền giáo dục nước nhà Hệthống các mục tiêu quản lý trường THCS bao gồm: Mục tiêu về phát triển sốlượng; mục tiêu về nâng cao chất lượng đào tạo; mục tiêu xây dựng đội ngũ;mục tiêu về xây dựng cơ sở vật chất, thiết bị phục vụ cho dạy học và các hoạtđộng giáo dục khác; mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý; mục tiêu xây dựngmối quan hệ giữa nhà trường và các lực lượng xã hội tham gia giáo dục, thựchiện tốt công tác xã hội hóa giáo dục trên địa bàn Mục tiêu quản lý đổi mới

PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh THCS là một mục tiêu

bộ phận trong hệ thống các mục tiêu nâng cao chất lượng GD&ĐT, là mụctiêu ưu tiên hàng đầu của nhà trường trong giai đoạn hiện nay

Quản lý việc thực hiện mục tiêu, yêu cầu đổi mới PPDH theo hướngphát triển năng lực năng lực học sinh THCS Phương pháp dạy học mới làphương pháp tích cực hoá người học Đổi mới PPDH hướng vào hoạt độngchủ đạo của học sinh, chống lại thói quen thụ động, đào tạo lớp người năngđộng, sáng tạo, khả năng thích ứng cao trong nền kinh tế tri thức Bồi dưỡngphương pháp tự học, tự rèn luyện kỹ năng để vận dụng kiến thức vào thựctiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm ham học cho học sinh Để đạt đượcmục tiêu đã đề ra trong quản lý, người cán bộ QLGD cần hình thành, pháttriển, kích thích động cơ dạy của thầy và học của trò Đó là: đổi mới cách dạycủa thầy trên quan điểm đổi mới; Đổi mới cách học của trò theo hướng chủđộng, năng động, sáng tạo ; Tăng cường thực hành, thực hiện nguyên lý giáodục: Học đi đôi với hành; Tăng cường mối quan hệ giữa trí tuệ và tâm hồn,giữa tư duy và cảm xúc Đổi mới PPDH theo hướng phát triển năng lực nănglực học sinh THCS chỉ có thể thực hiện được khi nó trở thành hoạt độngthường xuyên của nhà trường, của gia đình, của xã hội Người Cán bộ QLGDcần quản lý các tổ chức trong nhà trường, đặc biệt các tổ chuyên môn, thôngqua tổ chức để quản lý con người và công việc

Quản lý việc thực hiện kế hoạch đổi mới PPDH theo hướng phát triểnnăng lực năng lực học sinh THCS tuân thủ các bước của việc quản lý đổimới PPDH theo hướng phát triển năng lực năng lực học sinh THCS Từviệc xây dưng kế hoạch đến việc tổ chức bộ máy nhân sự, chỉ đạo, kiểm tra,đánh giá và nắm bắt thông tin phản hồi

* Tổ chức hoạt động đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh THCS .

Tổ chức giáo dục nâng cao nhận thức cho giáo viên và học sinh về đổi

mới PPDH: Xây dựng ý thức, trách nhiệm của các chủ thể trong thực hiện đổimới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh THCS Quản lý xâydựng kế hoạch hoạt động đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lựchọc sinh: Xây dựng kế hoạch hoạt động đổi mới PPDH theo định hướng pháttriển năng lực học sinh là việc đưa toàn bộ hoạt động đổi mới PPDH theo địnhhướng phát triển năng lực học sinh vào kế hoạch, trong đó chỉ rõ các bước đi,các biện pháp thực hiện và đảm bảo các nguồn lực để đạt được các mục tiêu đã

đề ra Kế hoạch đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh cóthể tách riêng hoặc nằm trong kế hoạch tổng thể của nhà trường, được xâydựng theo từng năm học, mang tính pháp quy, tức là được Hội đồng sư phạmnhà trường thông qua và quản lý cấp trên trực tiếp phê duyệt

Tổ chức hoạt động đổi mới PPDH là quá trình phân phối và sắp xếpnguồn lực theo những cách thức nhất định để đảm bảo thực hiện tốt các mụctiêu về đổi mới PPDH đã đề ra Chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH là quátrình tác động cụ thể của cán bộ QLGD tới mọi thành viên của nhà trường,nhằm biến những nhiệm vụ chung về đổi mới PPDH của nhà trường thànhhoạt động thực tiễn của từng người

Tổ chức hoạt động đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lựchọc sinh của giáo viên, bao gồm: quản lý việc soạn bài, quản lý giờ lên lớp,quản lý việc dự giờ, đánh giá giờ dạy, quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quảhọc tập của học sinh theo hướng đổi mới PPDH Là việc đưa toàn bộ hoạtđộng đổi mới PPDH vào kế hoạch, trong đó chỉ rõ các bước đi, các biện phápthực hiện và đảm bảo các nguồn lực để đạt được các mục tiêu đã đề ra Kếhoạch về đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh có thểtách riêng hoặc nằm trong kế hoạch tổng thể của nhà trường, được xây dựngtheo từng năm học, mang tính pháp quy, tức là được Hội đồng sư phạm nhàtrường thông qua và quản lý cấp trên trực tiếp phê duyệt

Cán bộ QLGD cần dựa trên những định hướng lớn về đổi mới PPDH

theo định hướng phát triển năng lực học sinh của Đảng, các văn bản hướngdẫn thực hiện của các cấp quản lý giáo dục và căn cứ vào điều kiện thực tế củanhà trường về tổ chức bộ máy, về nguồn lực và các điều kiện khác, để xâydựng kế hoạch hoạt động đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lựchọc sinh Kế hoạch phải mang tính cụ thể, tức là xác định được mục tiêu cần

đạt, dự kiến được nguồn lực để thực hiện (nhân lực, tài lực, vật lực), phân bố

thời gian hợp lý và quyết định những biện pháp có tính khả thi để thực hiện

*Chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh THCS.

Để quản lý tổ chức, chỉ đạo hoạt động đổi mới PPDH, các chủ thể cầnquản lý các nội dung cụ thể như: sự phân quyền và phân nhiệm cho phó cán

bộ QLGD và các tổ chuyên môn; quản lý việc xây dựng và phát triển đội ngũnhân sự; quản lý những quy định về cơ chế hoạt động phối hợp giữa chuyênmôn với các đoàn thể trong nhà trường, cùng bảo đảm thực hiện mục tiêu đã

đề ra; quản lý sự phân bổ nguồn lực và quy định thời gian cho các bộ phậnnhằm thực hiện đúng kế hoạch đã định

Các chủ thể quản lý thực hiện chức năng chỉ đạo và hướng dẫn triểnkhai việc đổi mới PPDH; thường xuyên điều chỉnh, sắp xếp, phối hợp vàgiám sát mọi người và các bộ phận thực hiện tốt kế hoạch theo sự bố trí đãxác định trong bước tổ chức Quản lý hoạt động đổi mới PPDH của tổ chuyênmôn, của giáo viên và học sinh Tổ chuyên môn là tế bào cơ bản giữ vị tríquan trọng nhất trong việc triển khai công tác quản lý đổi mới PPDH theođịnh hướng phát triển năng lực học sinh; là đầu mối để thực hiện các quyếtđịnh, các chủ trương của nhà trường; là nơi tổ chức học tập, ứng dụng, thểnghiệm những lý luận về PPDH mới thông qua việc học tập các chuyên đề,tổng kết kinh nghiệm dạy học, tổ chức thực tập, kiến tập, hội thảo, Vì vậy,quản lý hoạt động của tổ chuyên môn là nội dung quan trọng nhất của quản lýđổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh Quản lý hoạt

động của tổ chuyên môn trong đổi mới PPDH theo định hướng phát triểnnăng lực học sinh, bao gồm: quản lý sự cụ thể hoá các chủ trương về đổi mớiPPDH; quản lý xây dựng kế hoạch đổi mới PPDH theo hướng phát triển nănglực học sinh của tổ chuyên môn; quản lý bồi dưỡng cho giáo viên; kiểm tratất cả các khâu, từ xây dựng kế hoạch đến tổ chức, chỉ đạo việc thực hiện kếhoạch và tự kiểm tra, đánh giá của tổ.

Quản lý đổi mới phương pháp học tập của học sinh: xây dựng động cơ,thái độ học tập, quản lý phương pháp học tập ở trường cũng như ở nhà Quản lýđổi mới phương pháp học tập của học sinh cần tạo điều kiện để hình thànhphương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng tự học, bồi dưỡng thói quen tự học củahọc sinh thông qua cách tổ chức hoạt động trong giờ học, từ đó rèn luyện chohọc sinh phương pháp tự nghiên cứu, phương pháp đọc sách, đọc tài liệu,

* Kiểm tra, đánh giá hoạt động đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh THCS

Kiểm tra, đánh giá có vai trò rất quan trọng trong quản lý đổi mớiPPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS; dovậy các chủ thể quản lý cần phải hết sức quan tâm đến nội dung này

Chiến lược phát triển giáo dục 2011 - 2020 đã chỉ rõ: "Tiếp tục đổi mới

phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học";

"Đổi mới kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, kỳ thi tuyển sinh đại học, cao đẳng theo hướng đảm bảo thiết thực, hiệu quả, khách quan và công bằng; kết hợp kết quả kiểm tra đánh giá trong quá trình giáo dục với kết quả thi" Nghị

quyết số 44/NQ-CP, ngày 09/6/2014 Ban hành Chương trình hành động củaChính phủ thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013

về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa,hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và

hội nhập quốc tế xác định “Đổi mới hình thức, phương pháp thi, kiểm tra và

đánh giá kết quả giáo dục theo hướng đánh giá năng lực của người học; kết hợp đánh giá cả quá trình với đánh giá cuối kỳ học, cuối năm học theo mô hình của các nước có nền giáo dục phát triển”

Quan tâm chỉ đạo đổi mới hình thức và phương pháp tổ chức thi, kiểmtra đánh giá như: Hướng dẫn áp dụng ma trận đề thi theo Công văn số8773/BGDĐT-GDTrH, ngày 30/12/2010 về việc Hướng dẫn biên soạn đềkiểm tra vừa chú ý đến tính bao quát nội dung dạy học vừa quan tâm kiểm tratrình độ tư duy Đề thi các môn khoa học xã hội được chỉ đạo theo hướng

"mở", gắn với thực tế cuộc sống, phát huy suy nghĩ độc lập của học sinh, hạnchế yêu cầu học thuộc máy móc Bước đầu tổ chức các đợt đánh giá học sinhtrên phạm vi quốc gia, tham gia các kì đánh giá học sinh phổ thông quốc tế(PISA) Tổ chức Cuộc thi vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các tìnhhuống thực tiễn dành cho học sinh trung học; Cuộc thi nghiên cứu khoa học

kỹ thuật dành cho học sinh trung học nhằm khuyến khích học sinh trung họcnghiên cứu, sáng tạo khoa học, công nghệ, kỹ thuật và vận dụng kiến thức đãhọc vào giải quyết những vấn đề thực tiễn cuộc sống; góp phần thúc đẩy đổimới hình thức tổ chức và PPDH; đổi mới hình thức và phương pháp đánh giákết quả học tập; phát triển năng lực học sinh

Triển khai thí điểm phát triển chương trình giáo dục nhà trường phổthông theo Hướng dẫn số 791/HD-BGDĐT ngày 25/6/2013 của Bộ Giáo dục

và Đào tạo tại các trường và các địa phương tham gia thí điểm Kiểm tra,đánh giá hoạt động đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực họcsinh được thực hiện trên các nội dung: kiểm tra việc xây dựng và thực hiện kếhoạch đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh; kiểm tra,đánh giá hoạt động của tổ chuyên môn và giáo viên trong đổi mới PPDH;kiểm tra, đánh giá bồi dưỡng năng lực sử dụng PPDH của giáo viên và kiểmtra, đánh giá kết quả đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực họcsinh Trong quá trình thực hiện kiểm tra, đánh giá hoạt động đổi mới PPDH ở

THCS, các chủ thể quản lý cần phải xác định được chuẩn kiểm tra, đo lường việcthực thi nhiệm vụ, so sánh, đối chiếu với mục tiêu đã đề ra và đưa ra quyết địnhđiều chỉnh cần thiết, cần thường xuyên đánh giá, sơ kết những thay đổi có được,

mà không phải đợi đến cuối kỳ hay cả năm học Trên cơ sở kết quả kiểm tra, đánhgiá có định hướng phù hợp cho đổi mới PPDH theo định hướng phát triển nănglực học sinh ở những kỳ và những năm học tiếp theo

1.2.3.Các yếu tố tác động tới quản lý đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở

* Tác động từ chủ trương, yêu cầu đổi mới giáo dục và QLGD hiện nay

Nghị quyết Trung ương 2 khoá VIII đã khẳng định: “Phải đổi mớiphương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyệnthành nếp tư duy sáng tạo của người học Từng bước áp dụng các phươngpháp tiên tiến và phương pháp hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điềukiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh, nhất là sinh viên đạihọc” Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI(Nghị quyết số 29-NQ/TW) Về “Đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT, đápứng yêu cầu CNH, HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN

và hội nhập quốc tế” Đảng và Nhà nước ta xác định mục tiêu của đổi mớiGD&ĐT là: Tạo chuyển biến căn bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quảGD&Đ; đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu học tập của nhân dân Giáo dụccon người Việt Nam phát triển toàn diện và phát huy tốt nhất tiềm năng, khảnăng sáng tạo của mỗi cá nhân; yêu gia đình, yêu Tổ quốc, yêu đồng bào;trách nhiệm công dân

Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệp, dạy tốt, học tốt,quản lý tốt; có cơ cấu và phương thức giáo dục hợp lý, gắn với xây dựng xãhội học tập; bảo đảm các điều kiện nâng cao chất lượng; chuẩn hóa, hiện đạihóa, dân chủ hóa, xã hội hóa và hội nhập quốc tế; giữ vững định hướngXHCN và bản sắc dân tộc trong GD&ĐT Tăng cường đổi mới QLGD đượccoi là khâu đột phá

Để thực hiện được mục tiêu này đòi hỏi các cơ sở giáo dục nói chung vàGDPT nói riêng phải tiến hành rất nhiều các giải pháp cụ thể nhưng trong đó giảipháp rất quan trọng là phải chỉ đạo đổi mới PPDH của để học sinh có tư duysáng tạo, có phương pháp giả quyết vấn đề trong cuộc sống đặt ra ngay từ khicòn ngồi trên ghế nhà trường, góp phần giáo dục con người phát triển toàn diện,nhất là năng lực Điều này đang tác động mạnh mẽ tới việc xác định mục tiêu,xây dựng chương trình, nội dung giáo dục ở bậc học phổ thông.

Hiện nay các trường THCS đang tiến hành đổi mới PPDH theo địnhhướng phát triển năng lực học sinh đang là trung tâm chú ý của các cấpquản lý cũng như của các nhà trường THCS Muốn đổi mới và quản lýđược việc đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh,giáo viên và các nhà quản lý phải nắm được những kiến thức và nghiệp vụ

sư phạm, nghĩa là nắm được nội dung và thống nhất về quan niệm về đổimới PPDH theo định hướng phát triển năng lực người học

* Tác động từ trình độ, năng lực của các chủ thể quản lý giáo dục

Các chủ thể quản lý là những người chịu trách nhiệm về chất lượng vàhiệu quả mọi hoạt động của trường thuộc quyền quản lý Sự đổi mới PPDHtheo định hướng phát triển năng lực học sinh có thành hiện thực hay không,đầu tiên phụ thuộc vào nhận thức, trình độ tổ chức và năng lực triển khaitrong thực tiễn của các chủ thể quản lý

Sự am hiểu sâu sắc về đổi mới PPDH theo định hướng phát triển nănglực học sinh, ít nhất trong lĩnh vực chuyên môn của các chủ thể quản lý, để

có thể làm mẫu, hướng dẫn người dưới quyền thực hiện có ảnh hưởng sâu sắcđến hoạt động đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh.Các chủ thể quản lý là những người có trình độ tổ chức và năng lực triển khaiứng dụng những vấn đề lý luận dạy học mới vào thực tiễn trường mình, biết

tổ chức học tập và tổng kết kinh nghiệm để nhân ra diện rộng, là cơ sở chothực hiện tốt các hoạt động quản lý đổi mới PPDH theo định hướng pháttriển năng lực học sinh Ngoài ra, uy tín của các chủ thể quản lý trong tập thể

sư phạm có tác dụng như chất xúc tác thúc đẩy sự phát triển của nhà trường

nói chung và đổi mới PPDH nói riêng.

Trình độ, năng lực, phẩm chất của giáo viên: Giáo viên là lực lượng chủyếu thực hiện đổi mới PPDH theo hướng phát triển năng lực học sinh ở cáctrường THCS Trình độ, năng lực chuyên môn, kỹ năng sư phạm, phẩm chấtcủa người giáo viên có ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy học Nhữngnăng lực sư phạm cơ bản của giáo viên có ảnh hưởng đến đổi mới PPDH theođịnh hướng phát triển năng lực học sinh, bao gồm: năng lực chẩn đoán nhucầu và đặc điểm đối tượng dạy học, giáo dục; năng lực thiết kế kế hoạch dạyhọc, giáo dục; năng lực tổ chức thực hiện kế hoạch dạy học, giáo dục; nănglực giám sát, đánh giá kết quả hoạt động dạy học, giáo dục; năng lực giảiquyết những vấn đề nảy sinh trong thực tiễn dạy học, giáo dục Đây là nhữngnăng lực cơ bản của người giáo viên có ảnh hưởng rất lớn đến đổi mới PPDHtheo định hướng phát triển năng lực học sinh; trong đó, năng lực chuẩn bịgiáo án, lên lớp, giảng bài, tổ chức hoạt động trên lớp và kiểm tra đánh giá kếtquả học tập của học sinh là những năng lực quan trọng nhất

Phẩm chất và năng lực của học sinh: Phẩm chất và năng lực học sinh cóảnh hưởng quan trọng đến việc quản lý PPDH theo hướng phát triển năng lựchọc sinh Nếu học sinh chăm, ngoan, có động cơ và ý chí học tập tốt, lại thôngminh, sắc sảo và được lựa chọn cẩn thận về trình độ học vấn như các trườngchuyên, lớp chọn thì cách tổ chức, quản lý đổi mới PPDH theo hướng pháttriển năng lực học sinh được diễn ra thuận lợi Ngược lại, học sinh thiếu thái

độ, động cơ học tập tốt thì sẽ rất khó khăn trong quản lý đổi mới PPDH theođịnh hướng phát triển năng lực học sinh ở THCS

* Tác động từ phát triển phương tiện dạy học hiện đại và CNTT

Phương tiện dạy học có vai trò quan trọng trong việc đổi mới PPDH,nhằm tăng cường tính trực quan và thí nghiệm, thực hành trong dạy học Hiệnnay, việc trang bị các phương tiện dạy học mới cho các trường phổ thông từngbước được tăng cường Tuy nhiên các phương tiện dạy học tự làm của giáoviên luôn có ý nghĩa quan trọng, cần được phát huy Đa phương tiện vàCNTT vừa là nội dung dạy học vừa là phương tiện dạy học trong dạy học hiện

đại Bên cạnh việc sử dụng đa phương tiện như một phương tiện trình diễn,cần tăng cường sử dụng các phần mềm dạy học cũng như các PPDH sử dụngmạng điện tử (E-Learning), mạng trường học kết nối.

* *

*

Nhiệm vụ giáo dục ở các trường THCS ở quận Hà Đông, thành phố HàNội đòi phải đổi mới quản lý PPDH theo hướng phát triển năng lực học sinh.Đổi mới quản lý PPDH theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trườngTHCS quận Hà Đông, là quá trình thay đổi từ nhận thức tới hành động củađội ngũ các nhà quản lý, nhà giáo đối với việc nâng cao chất lượng giáo dụctheo hướng lấy năng lực học sinh để đánh giá, kiểm nghiệm chứng minh choviệc đổi mới quản lý đó Để quản lý đổi mới PPDH theo hướng phát triểnnăng lực cho học sinh trường THCS ở Hà Đông, thành phố Hà Nội đòi hỏichủ thể quản lý phải nắm chắc các bước, các khâu, đặc điểm tâm lý học sinh,căn cứ vào nội dung chương trình giáo dục, đào tạo chung của Đảng, Nhànước Do đó, nội dung quản lý đổi mới PPDH theo hướng phát triển năng lựchọc sinh THCS bao gồm: quản lý mục tiêu, kế hoạch, chương trình nội dungđổi mới PPDH; tổ chức hoạt động đổi mới PPDH; chỉ đạo hoạt động đổi mớiPPDH; kiểm tra, đánh giá hoạt động đổi mới PPDH theo định hướng pháttriển năng lực học sinh THCS Quá trình đổi mới PPDH luôn bị chi phối bớicác yếu tố khách quan và chủ quan

Chương 2 THỰC TIỄN QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ Ở QUẬN HÀ ĐÔNG, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

2.1 Tình hình đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh trung học cơ sở

ở quận Hà Đông, thành phố Hà Nội

2.1.1 Khái quát tình hình giáo dục trung học cơ sở ở quận Hà Đông

Nghị quyết số 15/NQ-QH11 ngày 29/5/2008 của Quốc hội về việc mởrộng địa giới hành chính của Thành phố Hà Nội, Hà Đông trở thành một quận

có vị trí địa lý trung tâm của Thủ đô, có nhiều điều kiện thuận lợi trong pháttriển kinh tế, văn hóa - xã hội, nhu cầu học tập của nhân dân tăng lên cả về sốlượng và chất lượng

Diện tích tự nhiên của quận Hà Đông là 48,33km2 Dân số khoảng trên

26 vạn người; toàn quận có 17 phường.Với sự quan tâm lãnh ðạo của Quận

ủy, HĐND, UBND quận, ngành giáo dục đào tạo Hà Đông đã có nhữngchuyển biến rõ rệt, cơ sở vật chất được đầu tư, qui mô trường lớp được mởrộng và đa dạng, trình độ năng lực của đội ngũ quản lý và chất lượng đội ngũgiáo viên các trường học được nâng lên, các hoạt động giáo dục được triểnkhai đồng bộ, phong phú, chất lượng giáo dục luôn được duy trì giữ vững

Ngành Giáo dục quận thường xuyên nhận được sự quan tâm chỉ đạo sátsao của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt củaQuận uỷ, HĐND-UBND quận Hà Đông tạo điều kiện để sự nghiệp giáo dụccủa quận không ngừng phát triển

Năm học 2015-2016, quận Hà Đông có 19 trường THCS (có 17 trườngcông lập, 02 trường ngoài công lập) với 369 lớp và tổng số học sinh: 14867trong đó số học sinh dân tộc thiểu số: 78 chiếm tỉ lệ 0,52% Cán bộ quản lý100% đạt trên chuẩn về đào tạo, có chứng chỉ về QLGD và 97,0% có trình độchính trị từ Trung cấp trở lên, 100% có trình độ tin học; 100% Giáo viên đạtchuẩn về đào tạo chuyên môn (trong đó trên chuẩn đạt 71,8%)

Năm học 2015 - 2016, ngành GD&ĐT quận Hà Đông tiếp tục triển khaiChương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013Hội nghị Ban chấp hành Trung ương khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diệnGD&ĐT Toàn ngành tiếp tục triển khai, thực hiện có biệu quả cuộc vận động

“Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” gắn kết với cuộc vận động “Mỗi thầy cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo” và phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”; Chỉ đạo

các đơn vị nhà trường tích cực tham gia các hoạt động xã hội, từ thiện, các hoạtđộng văn nghệ, thể dục thể thao, giáo dục truyền thống thông qua các ngày lễlớn trong năm

Chỉ đạo các trường tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 33/2006/CT-TTg ngày

08/9/2006 của Thủ tướng Chính phủ về “Chống tiêu cực và khắc phục bệnh

thành tích trong giáo dục” và cuộc vận động “Nói không với tiêu cực trong thi

cử và bệnh thànhtích trong giáo dục” của Bộ Giáo dục và Đào tạo trong các

hoạt động giáo dục

Phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” tiếp

tục được các trường quan tâm tổ chức thực hiện Bằng những việc làm vànhững hoạt động thiết thực, các trường học trên địa bàn quận đã tạo đượcnhững chuyển biến mạnh mẽ qua các phong trào, mang lại hiệu quả thiết thựctrong việc xây dựng môi trường giáo dục thân thiện, học sinh tích cực

Tiếp tục chỉ đạo các nhà trường cần nâng cao chất lượng giáo dục nghềphổ thông; khuyến khích việc dạy nghề truyền thống của địa phương Đadạng các hình thức tư vấn, hướng nghiệp Triển khai hoạt động giáo dục nghềphổ thông về tìm hiểu kinh doanh ở những nơi có điều kiện thuận lợi Tiếp tụcthực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục hòa nhập cho học sinh khuyết tật Tích cựctham mưu với các cấp lãnh đạo chính quyền địa phương xây dựng kế hoạch, tậptrung mọi nguồn lực với các giải pháp tích cực để nâng cao chất lượng giáo dục;củng cố, duy trì và nâng cao tỉ lệ, chất lượng đạt chuẩn phổ cập giáo dục THCS,