Các quy định về nhập khẩu của nhật bản và khả năng xuất khẩu của việt nam sang thị trường này

cua Viét Nam sang Nhat giai doan 2004-2006 Ty trọng xuất khẩu quả trong xuất khẩu rau quả của Việt Nam sang Nhật Bản Quy định của Nhật đối với các nhóm hàng thủy sản Phân loại sản phẫm d

BO GIAO DUC VA DAO TAO

TRUONG DAI HOC NGOAI THUONG

TRAN THU CUC

CAC QUY DINH VE NHAP KHAU CUA NHAT BAN

VA KHA NANG XUAT KHAU CUA VIET NAM SANG

THI TRUONG NAY

Chuyên ngành: Kinh tế thế giới và Quan hệ Kinh tế Quốc tế

Mã số: 60.31.07

LUAN VAN THAC SY KINH TE

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

PGS.TS Nguyễn Hữu Khải

Hà Nội - 2007

MUC LUC

i, - Trang DANH MUC CAC CHU VIET TAT

DANH MUC BANG BIEU

DANH MUC CAC HINH VE

1⁄2 Các quy định chung liên quan đến nhập khẩu hàng hoá 13

1.2.1 Hệ thống thuế quan + Sẻ tk tk SE ktEckEExEkrvpEkregiy cty 13 1.2.2 Các quy định phi thuế quan - s- se + +E#EE£ESEEEEeEerxererereersveei 17

13 Sự cần thiết nghiên cứu các quy định nhập khẩu của Nhật Bản 32

1.3.1 Nghiên cứu quy định nhập khẩn của Nhật Bản sẽ giúp Việt Nam

hoàn chỉnh quy chế xuất nhập khẩu, bảo vệ nền sản xuất trong nước 32 13.2 Nghiên cứu quy định nhập khẩu của Nhật Bản sẽ giúp tăng kim

ngạch xuất khâu của hàng hóa Việt Nam sang thị trường Nhật Bản 33

1.3.3 Nghiên cứu các quy định nhập khẩu của Nhật Bản sẽ góp phần nâng

cao năng lực quản trị kinh doanh của các doanh nghiệp xuất khẩu

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ CÁC QUY ĐỊNH NHẬP KHẨU

2.1 Tổng quan về về tình hình xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam

SAMG NAL 36 2.1.1 QQuy mÔ Q.1) 36 2.1.2 Cơ cầu sản phẩm xuất khẫu - - xxx E kề k3 cv ngư, 38

2.1.3 Xuất khẩu sang Nhật theo từng nhóm hàng - + sex: 41

2.2 — Thực trạng quy định nhập khẩu của Nhật Bản đối với hàng hoá

xuất khẩu của Việt Nam oo csccscsessscscesecsecscssescersscansesasansevavenseee 50

2.2.3 Quy định đối với nhóm hàng đồ gỗ (chủ yếu là đồ gỗ nội thất) 61

2.2.4 Quy định đối với nhóm hàng rau quả . - 2c +x+cv++kexcxcseve 63

CHƯƠNG 3: KHẢ NĂNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP NHẰM DAY MANH

XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG NHẬT BẢN 70

3.1 Khả năng xuất khẩu của Việt Nam 2-5-5 cv re rerererersreel 70

3.1.2 Quy mô và năng lực sản xuất của các ngành - xxx cxxecei 71

3.2.1 Nhu cầu nhập khẩu thủy sản 5-5 SE £EeEvEEeEerrkersrereere 74 3.2.2 Nhu cầu nhập khẩu hàng dệt may . - 2s +xeEvzeEevsrkersrkreere 75

3.2.3 Nhu cầu nhập khẩu đồ gỗ nội thất - server 76 3.2.4 Nhu cầu nhập khẩu rau Quả - ¿kẻ ‡k£EE£keEvEkeEeErkererkrsere 77 3.3 Dinh huéng va giai phdp nhằm thúc day xuât khẩu của Việt

Nam sang thị trường Nhật Bản - ¡Hs ng nh reo 78 3.3.1 Quan điểm và định hướng xuất khẩu sang Nhật giai đoạn 2006-2010 78

3.3.1.2 Định hướng xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản 78

3.3.2 Các giải pháp nhằm day mạnh xuất khẩu của Việt Nam sang Nhật 80

3.3.2.2 Các giải pháp của ngành hàng . - 75 Ặcc«sssssc: 83 3.3.2.3 Các giải pháp của Hiệp hội - con: 88 3.3.2.4 Các giải pháp của doanh nghiỆp .-. 55255 s+ 223: 93

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

DANH MUC CAC CHU VIET TAT

Viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt

ASEAN | Association of Southeast Asia Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

Nations

CIF Cost, Insurance and Freight Giá hàng, bảo hiểm và cước chuyên

chở FOB Free on board Giao lén tau

GATT | General Agreement on Tariff and | Hiệp định chung vê thuê quan và

International Trade thương mại

GDP Gross Domestic Producst Tổng sản phẩm trong nước

GSP Generalized System of Hệ thống ưu đãi thuê quan phô cập

Preferences

JAS Japan Agricultural Standards Tiêu chuẩn nông nghiệp Nhật Bản JETRO_ | Japan External Trade Organization | Tô chức xúc tiễn thương mại Nhật

Bản JIS Japan Industrial Standards Tiêu chuân công nghiệp Nhật Bản

KNNK Km ngạch nhập khâu

LDC Least Developed Countries Các nước chậm phát triển

METI Ministry of Economy, Trade and Bộ Kinh tê Thương mại và Công

Industry nghiệp Nhật Bản

MEN Most Favored Nations Nguyên tặc đãi ngộ tôi huệ quốc

VASEP | Vietnam Association of Seafood Hiệp hội chê biến và xuât khâu thủy

Exporters and Producers sản Việt Nam

WTO World Trade Organization Tổ chức Thương mại thê giới

DANH MUC BANG BIEU

Hạn ngạch thuế quan đối với da và các mặt hàng da cho năm tài chính 2007 (từ 1/4/2007 đến 31/3/2008)

Các dâu chứng nhận chất lượng khác được sử dụng phô biến ở Nhật

Thương mại song phương Việt Nam - Nhật Bản giai đoạn

1996 - 2000

Kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam —- Nhật Bản

giai đoạn 2000-2006 Các mặt hàng xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản năm 2006

Các mặt hàng thủy sản của Việt Nam xuất khâu sang Nhật

Bản giai đoạn 2000-2005

Xuất khẩu hàng dệt may sang Nhật giai đoạn 2001-2006

Tỷ trọng xuất khẩu 5 nhóm hàng chính trong xuất khẩu hàng dệt kim của Việt Nam sang Nhật giai đoạn 2004-2006

Tỷ trọng xuất khẩu 5 nhóm hàng chính trong xuất khẩu hàng dệt thoi của Việt Nam sang Nhật gia1 đoạn 2004-2006 Kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ Việt Nam sang Nhật Bản giai đoạn 2004-2006

Kim ngạch xuất khâu đồ gỗ mã HS 9403 của Việt Nam sang

Nhật Bản Kim ngạch xuất khẩu rau quả của Việt Nam sang Nhật giai đoạn 2002-2006

Tỷ trọng xuất khẩu 4 nhóm hàng chính trong xuất khẩu rau của Việt Nam sang Nhật giai đoạn 2004-2006

Tỷ trọng xuất khẩu 5 nhóm hàng chính trong xuất khẩu quả

cua Viét Nam sang Nhat giai doan 2004-2006

Ty trọng xuất khẩu quả trong xuất khẩu rau quả của Việt Nam sang Nhật Bản

Quy định của Nhật đối với các nhóm hàng thủy sản Phân loại sản phẫm dệt may nước ngoài nhập khẩu vào Nhật

Thuế suất đối với 5 nhóm hàng dệt kim của Việt Nam

có kim ngạch xuất khẩu sang Nhật Bản lớn Thuế suất đối với 5 nhóm hàng dệt thoi của Việt Nam có kim

ngạch xuất khâu sang Nhật Bản lớn

Quy định về hàm lượng chất độc hại trong sản phẩm quân áo dành cho em bé và trẻ em có xuất xứ từ Việt Nam

Thuế suất đối với một số mặt hàng đồ gỗ nội thất

chủ yếu của Việt Nam xuất khẩu sang Nhật Bản Thuế suất đối với 4 nhóm hàng rau của Việt Nam

có kim ngạch xuất khẩu sang Nhật Bản lớn Thuế suất đối với 5 nhóm hàng quả của Việt Nam

có kim ngạch xuất khẩu sang Nhật Bản lớn

Nhập khâu thuý sản của Nhật Bản giai đoạn 1995-2004 Nhập khẩu hàng dệt may của Nhật Bản giai đoạn 2002-2006 Nhập khẩu đồ gỗ nội thất (mã HS 9403) của Nhật Bản giai

DANH MUC CAC HINH VE

Trang

Hình 2.2 Quy trình các thủ tục theo Quy định vệ sinh thực phẩm 68

LOI MO DAU

1, TINH CAP THIET CUA DE TAI

Nhật Bản là một trong các nền kinh tế lớn ở khu vực Châu Á -Thái Bình

Dương Trong nhiều năm qua, Nhật Bản luôn là một trong các thị trường xuất nhập

khẩu trọng điểm của Việt Nam Năm 2006 tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt

Nam và Nhật Bản đạt 9,9 tỷ USD Tuy nhiên, mức độ thâm nhập của hàng hoá Việt Nam vào thị trường Nhật Bản nhìn chung vẫn còn yếu Nguyên nhân chủ quan là sức cạnh tranh của sản phẩm và khả năng tiếp thị của các doanh nghiệp Việt Nam

chưa cao Về khách quan, Nhật Bản là thị trường có quy định nhập khẩu khắt khe,

đòi hỏi chất lượng hàng hoá cao, nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật, đặc biệt là đòi hỏi cao về

vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch nông sản, trong khi các mặt hàng mà Việt Nam có thế mạnh xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản lại thuộc nhóm này Vì vậy,

để có thể tăng cường xuất khẩu vào thị trường này, việc tìm hiểu các quy định về

nhập khẩu của Nhật Bản là việc làm hết sức cần thiết, cần được tiếp tục nghiên cứu

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Các quy định về nhập khẩu của

Nhật Bản và khả năng xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này” làm đề tài luận văn tốt nghiệp

2 TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Mối quan hệ thương mại Việt Nam — Nhật Bản, đầu tư trực tiếp của Nhật Bản

vào Việt Nam và viện trợ phát triển chính thức của Chính phủ Nhật dành cho Việt

Nam đã được đề cập đến trong nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu đi sâu vào tìm hiểu các quy định nhập khẩu của thị trường Nhật Bản không nhiều Trong đó có một quyền sách do Phòng thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCC]) ấn hành là “Quy định nhập

khẩu hàng tiêu dùng vào Nhật” phát hành năm 2004, đề cập đến những quy định về

nhập khẩu của Nhật Bản với các nhóm hàng tiêu dùng Tuy nhiên, cuốn sách này không tham khảo được với nhóm hàng nông sản và thủy sản Việt Nam - vốn là những ngành mà Việt Nam lợi thê vê điêu kiện tự nhiên Ngoài ra còn có cuôn sách

“Chính sách ngoại thương Nhật Bản thời kỳ tăng trưởng cao và toàn cầu hóa kinh té” cua GS TS Boi Xuan Lưu, giới thiệu về các tổng quát về hệ thống thuế quan và các quy định phi quan thuế của thị trường Nhật Bản, nhưng cuốn sách này không đề

cập đến các quy định cụ thể cho từng nhóm ngành Bên cạnh đó còn có một số bài

báo trên các báo và tạp chí của Việt Nam như “T7ởi báo kính tế Việt Nam”,

“Thương mại”, “Đầu tư”, “Nghiên cứu kinh tẾ” cũng viết về thị trường Nhật Bản,

nhưng chỉ đề cập sơ qua đến quy định nhập khẩu cho các nhóm ngành, và ít thông tin mang tính hệ thống Ngoài ra, các sách và bài báo nêu trên chưa đưa ra các giải

pháp nhằm thúc đây xuất khâu của Việt Nam sang thị trường Nhật Bản

3 MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU

Đề tài nhằm tìm hiểu và phân tích chính sách nhập khẩu của Nhật Bản nhằm giúp các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam hiểu rõ hơn về thị trường này và khả năng xuất khẩu của Việt Nam, trên cơ sở đó đây mạnh xuất khẩu hàng hóa của

Việt Nam sang thị trường Nhật Bản

4 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU

Để đạt được mục đích nói trên, đề tài đặt ra những nhiệm vụ nghiên cứu sau:

- Nghiên cứu các quy định nhập khẩu của Nhật Bản và khả năng xuất khâu của Việt Nam

- Tìm hiểu thực trạng về xuất khẩu của Việt Nam sang Nhật, và thực trạng

về các quy định nhập khẩu của Nhật Bản đối với các mặt hàng của Việt Nam

- Đề xuất các giải pháp nhằm thúc đây xuất khẩu hàng hoá của Việt Nam vào thị trường Nhật Bản

5 ĐÓI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

Đối tượng nghiên cứu: Các quy định nhập khẩn của Nhật Bản

Phạm vỉ nghiên cứu: Do giới hạn về thời gian và tài liệu nghiên cứu, đề tài chỉ nghiên cứu tập trung vào những quy định về nhập khẩu đối với các nhóm hàng

có thế mạnh xuất khâu của Việt Nam khi xuất khẩu vào thị trường Nhật Bản, cụ

thể là nhóm hàng thuỷ sản, dệt may, đồ gỗ nội thất và nghiên cứu thêm một ngành

hàng có tiềm năng xuất khẩu sang thị trường Nhật là rau quá, và chỉ cập nhật các

dữ liệu khâu từ năm 1995 trở lại đây

6 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đề thực hiện được những mục đích và những nhiệm vụ nghiên cứu và trên

cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, đề tài đã sử dụng các phương

pháp nghiên cứu: tổng hợp, phân tích, và một số phương pháp phụ trợ như là phương pháp chuyên gia, thông kê toán học

7 KẾT CÂU CỦA LUẬN VĂN

Ngoài lời mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, kết cầu của luận văn bao gồm:

Chương 1- Một số quy định về nhập khẩu của Nhật Bản

Chương 2- Thực trạng về quy định nhập khẩu của Nhật Bản doi với hàng hoá

Việt Nam

Chương 3- Khả năng và các giải pháp nhằm đẩy mạnh xuất khẩu của Việt

Nam sang thị trường Nhật Bản

Chuong 1

MOT SO QUY DINH VE NHAP KHAU CUA NHAT BAN

1.1 TONG QUAN VE THI TRUONG NHAT BAN

1.1.1 Điều kiện tự nhiên

Nhật Bản là quốc đảo được hợp thành bởi trên 3900 hòn dao nam ở Tây Bắc

lòng chảo Thái Bình Dương, ở ngoài khơi Đông Á, gần với Nga, Trung Quốc và

Hàn Quốc Đa số các đảo của Nhật đều rất nhỏ, trong đó có 4 hòn đảo chiếm tới

98% diện tích đất nước là Honshu, Hokkaido, Kyushu và Shikoku, trong đó đảo

Honshu chiếm 60% tổng diện tích Diện tích đất liền của toàn bộ nước Nhật Bản

vào khoảng 378.000 km”, chiếm chưa đầy 0,3% tông diện tích đất toàn thế giới

Khí hậu: Các đảo Nhật Bản nằm trong vùng khí hậu ôn hoà, nhưng khác nhau giữa các miễn, chủ yếu do các dòng khí lưu lục địa thôi từ phía tây bắc chỉ phối khí

hậu mùa đông và các dòng khí lưu đại dương thổi từ phía đông nam chỉ phối các tháng mùa hè Ở hầu hết các miền của Nhật Bản đều có 4 mùa rõ rệt Mùa hè ấm và

âm, bắt đầu khoảng giữa tháng 7 Mùa xuân và mùa thu là những mùa tốt nhất trong

năm, khí hậu êm dịu và rực rỡ ánh mặt trời trên khắp đất nước

Địa hình: Địa hình phức tạp của Nhật Bản khác han với khí hậu tương đối

ôn hoà của nó Các đảo Nhật Bản là một phần của dãy núi chạy dài từ Đông Nam

Á tới tận Alaska Điều này tạo cho nước Nhật có một bờ biển dài, nhiều đá với

nhiều hải cảng nhỏ Nó cũng tạo ra rất nhiều vùng núi có nhiều thung lũng, các con sông chảy xiết, các hồ nước trong Núi chiếm khoảng 71% tổng diện tích đất Nhật Bản Các dãy núi chạy dài chính giữa đất nước, chia Nhật Bản thành hai phía, một phía ven Thái Bình Dương, và phía kia ven biển Nhật Bản Nhật Bản cũng nằm

trong vành đai núi lửa của Châu Á, do vậy Nhật Bản thỉnh thoảng phải chịu ảnh

hưởng do núi lửa phun trào và ảnh hưởng của những trận động đất Tuy nhiên, những ngọn núi lửa mang lại cho Nhật Bản những suối nước nóng, tạo thành

những điểm nghỉ dưỡng tuyệt vời.

Dong bang và sông ngòi: Nhật Bản có nhiều sông, bắt nguồn từ dãy núi ở

chính giữa, và đồ ra biển Do núi trải dài ra tận đường bờ biển nên sông ở Nhật

Bán thường ngắn và dòng chảy nhanh Lưu lượng nước thay đổi theo mùa Nhật

Bản có ba đồng bằng lớn là đồng bằng Kanto (13.000km”), đồng bằng Ishiga và

Nobi Trong đó Kanto là đồng bằng rộng nhất và quan trọng nhất về mặt kinh tế Kanto chứa tới một phần tư dân số Nhật Bản và có hai thành phố lớn là Tokyo và Yokohama

Tài nguyên thiên nhiên: Nhật Bản là nước nghèo tài nguyên thiên nhiên, do vậy phải phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu thô nhập khẩn từ nước ngoài Về năng lượng, Nhật Bản có cả than, dầu, khí đốt nhưng trữ lượng đều quá ít so với quy mô của nền kinh tế Tỷ trọng than nhập khẩu đã tăng từ 25,3% năm 1965 lên 97,2%

năm 1998 Nhật Bản hầu như phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nhập khẩu dầu mỏ từ

nước ngoài (trên 99%), chủ yếu nhập từ các nước Trung Đông (năm 1998 là 85,3%) Về khoáng sản, Nhật Bản là nước nghèo tài nguyên khoáng sản, đặc biệt

là các loại quặng kim loại, quặng sắt và nhôm phải nhập khẩu 100% từ nước ngoài

1.1.2 Tình hình Chính trị - Kinh tế

1.1.2.1 Chính trị

Theo hiến pháp năm 1947, Nhật Bản là nước theo thê chế quân chủ lập hiến,

trong đó Nhà Vua là biểu tượng của đất nước và sự thống nhất của dân tộc, là nguyên thủ tượng trưng về mặt đối ngoại Nhà nước được tô chức theo chế độ tam

quyền phân lập Cơ quan lập pháp gồm 2 viện là Thượng viện với 242 ghế, được

bầu 6 năm một lần và Hạ viện với 480 chế, được bầu 4 năm một lần Cơ quan hành

pháp là Nội các và Tư pháp là Toà án Ba cơ quan quyên lực này độc lập kiểm soát

và hỗ trợ nhau Người đứng đầu Chính phủ Nhật Bản hiện nay là thủ tướng Shinzo Abe (được bầu từ ngày 26/9/2006 với 339 ghế ở Hạ viện và 136 ghế ở Thượng

viện) Nội các do thủ tướng chỉ định

Năm đảng phái chính trị lớn ở Nhật hiện nay là: Đảng Tự do Dân chủ (LDP - hiện đang chiếm 111 phế ở Thượng viện và 305 phế ở Hạ viện), Đảng Dân chủ

(DỊP - hiện đang chiếm 82 chế ở Thượng viện và 113 chế ở Hạ viện), Dang Komei (hiện đang chiếm 24 chế ở Thượng viện và 31 chế ở Hạ viện), Đảng Cộng sản

(JCP- chiếm 9 ghế ở Thượng viện và 9 ghế ở Hạ viện) và Đảng SDP (đang chiếm

6 ghế ở Thượng viện và 7 ghế ở Hạ viện) [1], [19]

1.1.2.2 Kinh tế

Nhật Bản là nước hết sức nghèo về tài nguyên trong khi dân số quá đông, phân lớn tài nguyên thiên nhiên phải nhập khẩu, kinh tế bị tàn phá kiệt quệ trong chiến tranh, nhưng với các chính sách phù hợp và với ý chí vươn lên của người

dân, kinh tế Nhật Bản đã nhanh chóng phục hồi (1945-1954), phát triển cao độ (1955-1973) Từ năm 1974 đến nay tốc độ phát triển tuy chậm lại song Nhật Bản

tiếp tục là nước có tiềm năng lớn thứ hai trên thế giới về kinh tế, khoa học kỹ thuật,

tài chính, chỉ xếp sau Mỹ Một đặc tính cơ bản của nền kinh tế Nhật là các nhà sản xuất, người cung cấp và người phân phối đã kết hợp chặt chẽ với nhau trong một

thể thống nhất được gọi là Keireitsu Một đặc trưng khác là chế độ thuê mướn lao động suốt đời, làm cho người lao động trung thành gắn bó với công ty, cũng như duy trì ôn định lực lượng lao động của công ty Tuy nhiên, hai đặc trưng này đang dần dần được thay đôi Dưới day là một số số liệu về nền kinh tế Nhật Bản

—_ Tỷ lệ thất nghiệp ở mức cao, cụ thể là 4,6% ( tháng 10/2004), 4,2% năm 2005

và năm 2006 là 4,1%

— Tổng sản phẩm trong nước (GDP) năm 2003 là 5.566 tỷ yên (khoảng 4.300 tỷ

USD, đứng thứ hai thế giới sau Mỹ là 8.000 tỷ USD) Năm 2005 GDP của Nhậ Ban là 4.799 tỷ USD, năm 20606 là 4.911 tỷ USD

—_ Tỷ lệ tăng trưởng GDP năm 2001: -0,9%; 2002: 0,6%; 2003: 2,7%; năm 2004:

1,4%; năm 2005: 2,5% và năm 2006: 2,8%

— Tổng số nợ trong dân của chính phủ Nhật chiếm 140% (khoảng 6.500 tỷ USD)

cao nhất trên thế giới

— Tổng số nợ khó đòi 375 tỷ USD (tính đến tháng 7/2003), cơ bản đã được giải

quyết vào đầu năm 2006

— Dy trit ngoai té tinh dén thang 4/2006: 860 ty USD (dimg thir 2 trén thé gidi

sau Trung Quốc)

— Xuất khẩu năm 2005 đạt 598,2 tỷ USD, năm 2006 đạt 590,3 tỷ USD Mặt hàng

xuất khẩu chủ yếu là phương tiện vận chuyên và linh kiện, bán thành phẩm,

máy móc điện tử, các loại hoá chất Đối tác xuất khẩu chủ yếu là Mỹ: 22,9%;

Trung Quốc: 13,4%; Hàn Quốc: 13,4%; Đài Loan: 7,3% và Hồng Kông: 6,1%

- Nhập khẩu năm 2005 đạt 518,6 tỷ USD, năm 2006 đạt 524,1 tỷ USD Mặt hàng

nhập khẩu chủ yếu là: máy móc và linh kiện, nhiên liệu, lương thực thực phẩm,

hoá chất, sản phẩm dệt và nguyên liệu thô Đối tác nhập khẩu chủ yếu là Trung

Quốc: 21%; Mỹ: 12,7%; Ả rập Xê út: 5,5%; Các tiểu Vương quốc Ả rap: 4,9%;

Sau thời kỳ kinh tế “bong bóng” 1986-1990, từ năm 1991 kinh tế Nhật Bản

phát triển ì ạch Trong những năm 1992-1995 tốc độ tăng trưởng hàng năm chỉ đạt

1,4%, năm 1996 là 3,2% [1], [19]

Đặc biệt từ 1997 và nhất là từ đầu năm 1998 kinh tế Nhật bị lâm vào suy thoái nghiêm trọng nhất kế từ sau khủng hoảng dầu lửa năm 1974 đến nay với những biểu hiện khủng hoáng hệ thống tài chính tiền tệ, đồng Yên, chứng khoán

giảm giá mạnh, nợ khó đòi tăng cao, sản xuất trì trệ và tý lệ thất nghiệp hoàn toàn

đạt mức kỷ lục trong 45 năm (5,5% vào tháng 12/2002) Năm 1997, GDP thực chất

đạt -0,7%; năm 1998 là -1,8% Cuộc suy thoái kinh tế lần này của Nhật chủ yếu

mang tính chất cơ câu liên quan đến mô hình phát triển của Nhật đang bị thách

thức bởi một môi trường đã thay đổi Vấn đề phục hỏi kinh tế thông qua đây mạnh

cải cách cơ cấu kinh tế, tài chính, ngân hàng đang là một vấn đề cấp bách đặt ra trước mắt đối với chính phủ Nhật Bản.

Nhật Bản đang xúc tiến chương trình cải cách lớn trong đó có cải cách cơ

câu kinh tế, giảm thâm hụt ngân sách, cải cách khu vực tài chính và sắp xếp lại cơ

cấu chính phủ Cải cách hành chính của Nhật được thực hiện từ tháng 1/2001 Dù diễn ra chậm chạp nhưng cải cách đang đi dần vào quỹ đạo, trở thành xu thế không

thể đảo ngược ở Nhật Bản, và gần đây đã đem lại kết quả đáng khích lệ, nền kinh

tế Nhật đã phục hôi và tăng trưởng từ năm 2002 Năm 2006 tỷ lệ tăng trưởng GDP

của Nhật đạt 2,8%

1.1.3 Tình hình Văn hoá - Xã hội

1.1.3.1 Dân sỗ

Tính đến tháng 1/2006, dân số Nhật Bản là 127,74 triệu người, chủ yếu là

người Nhật Bản (chiếm trên 99% dân số) Nhật Bản là nước có tốc độ tăng dân số thấp, đạt 0,02% năm 2006, và có cơ cấu dân số già Năm 2006, tý lệ trẻ em dưới

14 tuổi chiếm 14,2% dân số, số người trong độ tuổi lao động (từ 15-64 tuổi) chiếm

65,7%, và người già từ 65 tuổi trở lên chiếm 20% dân số Dự đoán đến năm 2015,

tỷ lệ người già từ 65 tuổi trở lên chiếm trên 25% dân số Nhật Bản là nước có tuổi

thọ bình quân cao nhất thế giới, năm 1998 tuổi thọ bình quân của nam giới là 77,2

tuổi và nữ giới là 84 tuổi, đến năm 2006 con số này là 77,96 và 84,7 tuổi [19] 1.1.3.2 Đời sống gia đình

Trước chiến tranh thế giới thứ hai, phần lớn người Nhật sống trong những đại

gia đình gồm ba hoặc bốn thế hệ Các quan hệ gia đình bị chế độ thứ bậc cứng nhắc chỉ phối, và cha mẹ có quyền rất lớn Tuy vậy, quá trình dân chủ hoá sau

chiến tranh đã làm thay đổi mợi khía cạnh của đời sống gia đình Nhật Bản Đặc

biệt quan trọng là việc sửa đôi Luật Dân sự vào năm 1947, cho phép phụ nữ được hưởng quyền hợp pháp bình đẳng với nam giới trong mợi mặt của cuộc sống, nhờ

đó đã loại bỏ được tính chất gia trưởng cũ của gia đình Một trong những thay đổi

rõ nhất là ngày càng có nhiều người sống trong các gia đình hạt nhân chỉ gồm cha

mẹ và con cái Xu hướng này càng mạnh lên bởi sự đô thị hoá và những phát triển

về kỹ thuật Các gia đình mở rộng chiếm 44% tổng số các gia đình vào năm 1955,

nhưng đến năm 1991 giảm xuống chỉ còn 13,7%, trong khi đó các gia đình hạt nhân đã lên tới 59,6% tông số các gia đình vào năm 1991

Một thay đổi quan trọng khác trong cuộc sống gia đình là việc giảm mạnh số

con sinh ra Năm 1930, một phụ nữ Nhật trung bình sinh 4,7 con, nhưng con số

này đã giảm còn 3,6 vào năm 1950 và đến năm 2006 chỉ còn 1,4

Lối sống của người Nhật đã thay đổi đáng kế do việc sử dụng rộng rãi các đồ dùng gia đình hiện đại, việc mở rộng các ngành công nghiệp thực phẩm ăn liền và đông lạnh, và sự sẵn có các loại quần áo may sẵn và các hàng thiết yếu hàng ngày

khác Những điều tiện lợi này đã tạo cho các gia đình có nhiều thời gian đùng vào

việc giải trí, nầng cao trình độ giáo dục và hưởng thụ văn hoá

1.1.3.3 Giáo đục

Nhật Bản là nước nghèo tài nguyên, chỉ trừ một thứ, đó là con người Hệ thống giáo dục được xem như chìa khoá làm cho nền kinh tế tăng trưởng và 6n định về mặt chính trị Việc đầu tư cho giáo dục có ý nghĩa lớn đối với đất nước Nhà nước đã nỗ lực để tạo lập ra một hệ thống giáo dục có thé dao tao luc lượng lao động có hiệu quả cao, đưa đất nước tiến tới hiện đại hoá Ở cấp độ cá nhân, người lao động Nhật Bản ngày nay được đánh giá chủ yếu dựa vào học vẫn chứ không phải địa vị gia đình, địa vị xã hội hay thu nhập

Hệ thống giáo dục được phân thành 5 giai đoạn: Vườn trẻ (từ 1 đến 3 năm), tiêu học (6 năm), trung học bậc thấp (3 năm), trung học bậc cao (3 năm) và đại học (thông thường là 4 năm) Ngoài ra còn có các trường cao đăng với các khoá học 2

hoặc 3 năm Nhiều trường đại học còn mở các khoá nâng cao sau đại học

Giáo dục phố cập miễn phí cho tất cả trẻ em từ 6 đến 15 tuổi Tuy vậy, tuyệt đại đa số học sinh học hết các trường trung học bậc thấp đều tiếp tục học lên, và

trong thực tế các trường trung học bậc cao hiện đã trở thành bộ phận cơ bản trong

hệ thống giáo dục trẻ em

Trình độ học vấn là một nhân tố quan trọng trong chế độ thuê người làm việc

suốt đời của Nhật Bản Đề có được một việc làm trong công ty hàng đầu cần phải

tốt nghiệp một trường đại học hàng đầu, và để đạt được điều đó thì lại phải tốt

10

nghiệp các trường trung học bậc cao và bậc thấp hàng đầu Do sự cạnh tranh quyết liệt trong các kỳ thi vào trường, nên ngày càng có nhiều sinh viên theo học các trường “luyện thi” tư nhân Những trường này được lập ra để dạy thêm và nâng cao ø1úp các học sinh thi vào được các trường mà họ chọn, hiện có ở tat cả các cấp

học từ nhà trẻ cho đến các kỳ thi vào trường đại học

1.1.3.4 Y tế và phúc lợi

Năm 1961 một hệ thống bảo hiểm xã hội công cộng toàn diện, kết hợp cả tiền

trợ cấp hưu trí lẫn bảo hiểm trên phạm vi cả nước đã được thiết lập ở Nhật Bản Hệ thống này đã mở rộng đáng kể vào năm 1970 do việc tăng trưởng kinh tế nhanh

chóng, tạo ra những nhu cầu mới về bảo hiểm xã hội trong nhân dân Hệ thống bảo hiểm xã hội hiện nay của Nhật Bản bao gồm 5 bộ phận: tương trợ công cộng, dịch

vụ phúc lợi, bảo hiểm xã hội (chăm sóc sức khoẻ, hưu trí, trợ cấp con cái, bảo hiểm thất nghiệp và bảo hiểm tai nạn lao động), y tế công cộng, trợ cấp và giúp đỡ của

nhà nước cho các nạn nhân chiến tranh Mỗi bộ phận này lại gồm nhiều loại khác nhau Ví dụ chăm sóc sức khoẻ gồm có bảo hiểm sức khoẻ toàn quốc, bảo hiểm sức khoẻ của nhân viên, bảo hiểm thuỷ thủ, các hội tương trợ của các nhân viên

chính phủ toàn quốc và địa phương, và bảo hiểm người già, trong đó chỉ phí bảo

hiểm được phân chia theo các loại bảo hiểm khác nhau Trợ cấp hưu trí gồm có chế

độ hưu trí toàn quốc, trợ cấp hưu trí của nhân viên, bảo hiểm cho thuỷ thủ, và các hội tương trợ của các nhân viên chính phủ và nhân viên thuộc các tổ chức nông, lâm, ngư nghiệp

1.1.4 Cách ứng xử trong công việc và tập quán kinh doanh

Cứ vào tháng tư hàng năm, các công ty lại tiếp nhận nhiều nhân viên mới, sau

đó tiền hành đào tạo dé trở thành nhân viên thực sự của công ty Hầu hết nhân viên

mới là sinh viên vừa tốt nghiệp vào tháng 3 năm đó nên chưa hề có kinh nghiệm Chính vì vậy việc đào tạo nhân viên được tiến hành một cách triệt để, kèm theo nhiều quy định chặt chẽ, nhất là ở những công ty lớn có truyền thống lâu đời

Trong nên kinh tế thị trường các công ty hoạt động với mục đích sinh lợi và thông qua lợi nhuận thu được đó cống hiến cho toàn xã hội Để duy trì mặt thống

11

nhất của tổ chức, có ý thức vì mục đích chung và tiến hành hiệu quả các hoạt động

kinh doanh, các công ty dù lớn hay nhỏ cũng ban hành rất nhiều quy định cụ thê từ cách quyết định vấn đề, phạm vi trách nhiệm, quyên hạn, cách thực thi cho đến đạo

đức của một nhân viên, giờ làm việc, trang phục, cách Ứng XỬ lao tiếp VỚI

khách

Trong ngành sản xuất, vì phương pháp quản lý chất lượng là yếu tố quyết định uy tín đối với khách hàng nên nó được quy định đến từng chỉ tiết về tiêu chuẩn Đương nhiên theo thời gian và sự thay đổi trong môi trường kinh doanh cần

có sự điều chỉnh cho phù hợp, nhưng phương pháp kinh doanh và sản xuất luôn là vốn kinh nghiệm và trí tuệ quý báu được đúc kết qua quá trình lịch sử của công ty

Trong thời gian thực tập ở bộ phận chuyên trách, nhân viên mới vào được giáo

dục ý tưởng và phương châm của công ty, đồng thời được chỉ bảo về những quy

định đối với một nhân viên Sau thời kỳ sinh viên tự do, đây là giai đoạn giúp nhân

viên mời làm quen và có nhận thức mới như một thành viên của tô chức theo chiều

đọc trong công ty [10]

1.1.4.1 Cách ứng xử qua điện thoại

Các công ty Nhật Bán có quan điểm cho rằng các ứng xử qua điện thoại của nhân viên là một tiêu chuẩn để người ngoài đánh giá công ty, điều này

thậm chí còn ảnh hưởng đến cả sự thành bại trong công việc Vì vậy, nhân

viên luôn được hướng dẫn phải có ý thức rằng mình là bộ mặt của công ty

khi gọi và nhận điện thoại

Khi có điện thoại gọi tới, nhân viên phải cầm máy ngay trong vòng một hoặc hai tiếng chuông và xưng tên công ty, không được để khách chờ Khi gọi điện thoại phải cỗ găng nói ngắn gọn nội dung công việc để không làm mắt thời gian người mình đối thoại khi họ đang bận Việc ghi trước những điểm cần nói là cách

sử dụng hiệu quả điện thoại ở nơi làm việc Ngày nay, thư điện tử qua mạng máy

tinh dan dân phố cập làm cho công việc không bị gián đoạn bởi những tiếng

chuông điện thoại và có thê nhận thông tin tuỳ theo thời gian phù hợp với mình 1.1.4.2 Giữ đúng hẹn

12

Nhân viên công ty luôn được yêu cầu phải giữ đúng hẹn, tuyệt dối không để

khách chờ Việc đến trước giờ hẹn ít nhất 5 phút được cơi là ý thức cơ bản đối với

người đã đi làm Hẹn qua điện thoại trước khi đến thăm một công ty được coi là

phép lịch sự Nếu vì lý do gì đó không thể đến đúng giờ hẹn thì phải gọi điện thoại trước

Tắt nhiên, việc đến công ty đúng giờ là một nguyên tắc Các nhân viên sợ bị cơi là người không nghiêm túc về thời gian nên nhiều khi thậm chí phải chạy cho

kip gid lam việc

Giao hàng cho khách theo đúng thời gian quy định cũng là một nguyên tắc bat di

bất dịch Công ty nào không kịp giao hàng đúng ngày quy định thì sẽ gây trở ngại cho

khách hàng, đánh mất sự tín nhiệm và khó nhận được các đơn hàng tiếp theo Vì vậy,

các công ty Nhật phải tìm cách khắc phục tất cả mọi khó khăn đề giữ đúng hẹn

1.1.4.3 Coi trọng hình thức

Sự cơi trọng hình thức được xem là một đặc điểm thẻ hiện văn hoá Nhật Bản

Chú ý đến hình thức bên ngoài là phép lịch sự thê hiện việc giữ gìn phẩm chất con người và đương nhiên được coi trọng trong môi trường kinh doanh Trang phục khác nhau tuỳ theo từng ngành và từng loại công việc, những người làm công việc giao dịch phải đặc biệt lưu ý đến vấn đề này khi làm ăn với người Nhật Việc gây

ấn tượng gọn gàng và cảm giác sạch sẽ bằng trang phục phù hợp với hoàn cảnh công việc được cho là có ảnh hưởng quan trọng đến uy tín của cá nhân và sau đó là

uy tín của công ty Trong giáo dục và đào tạo nhân viên, không it cong ty của Nhật, ngay cả công ty không thuộc ngành dịch vụ còn hướng dẫn chỉ tiết từ trang phục đến cả cách để đầu tóc, móng tay

Một đặc điểm của xã hội Nhật Bản là việc sử dụng phô biến comple và cà vạt

Ngay cả đến những người lao động không làm việc trong văn phòng hay kinh doanh

cling mac comple, that cà vat đi làm Sau khi đến chỗ làm, họ thay trang phục, mặc quần

áo lao động và khi công việc kết thúc, họ lại mặc comple tré vé nha

Cách làm của người Nhật là "xuất phát từ hình thức", có nghĩa là bắt đầu từ việc hoàn thiện hình thức, sau đó tiếp tục cụ thể hoá nội dung Người Nhật "cất"

13

công việc trong ngăn kéo cho đến khi đạt được hình thức ở mức mong muốn mới

tiến hành Sự coi trọng hình thức không chỉ được thể hiện qua cách ăn mặc mà còn

qua nhiều yếu tố khác như tài liệu giấy tờ, văn thư, số kế toán cũng như cách đón tiếp khách hàng của công ty [10]

1.1.4.4 Con dấu và danh thiếp

Cùng với sự phát triển của kỹ thuật tiên tiến, rất nhiều phương tiện phục vụ

cho kinh doanh như điện thoại di động, máy tính xách tay, máy fax, scan cũng

dần dần phổ cập, song vẫn có những thứ luôn giữ vị trí quan trọng Đó là danh thiếp và con dấu

Người nước ngoài thường cho rằng con dấu dễ bị làm giả hơn chữ ký bằng

tay và hoài nghi không biết có cách nào đề phân biệt thật giả, nhưng Nhật Bản quy

định đóng dấu trên các văn bản chính thức chứ không dùng chữ ký

Con dấu của cá nhân có hai loại: con dấu chính thức được đăng ký ở cơ quan

hành chính, có hiệu lực pháp lý, dùng trong các trường hợp quan trọng như hợp đồng và con dấu thông thường đơn giản hơn, mang tính thường dụng Trong cuộc sống hàng ngày, con dấu thường được sử dụng khi nhận hàng gửi nhanh, hàng gửi

đảm bảo qua bưu điện hoặc được dùng trong các văn bản lưu hành nội bộ

Không ít doanh nhân nước ngoài nêu tầm quan trọng của danh thiếp trong xã hội Nhật Bản Khi chào hỏi làm quen lần đầu tiên bao giờ người Nhật cũng trao

đổi danh thiếp, từ đó bắt đầu quan hệ Người Nhật nhìn danh thiếp, nhận biết tên

công ty và chức vụ của người đối thoại để qua đó thể hiện thái độ và sử dụng kính

ngữ phù hợp với địa vị của người đó

1.1.4.5 Thoả thuận kinh doanh

Việc trao đổi kinh doanh không nhất thiết phải tiến hành ở văn phòng Phan

nhiều thoả thuận diễn ra tại văn phòng, song có không ít những cuộc thoả thuận

được tiễn hành dưới hình thức những bữa ăn tối Có khi người Nhật vừa chúc

rượu vừa bàn bạc chuyện kinh doanh đến tận những chỉ tiết cụ thể, bữa ăn tối

cũng còn là dịp để trao đổi thông tin Những dịp như thế này kéo dài từ chiều đến tôi, ranh giới không rõ ràng là trong hay ngoài giờ làm việc, vậy mà không mây

thuế chấp nhận không đánh thuế trong giới hạn một khoản nhất định, điều đó cho

thấy tập quán này được xã hội Nhật Bản thừa nhận

Ngoài ra, vào hai dịp hè và đông trong năm, người Nhật có tập quán bày tỏ lòng biết ơn của mình về sự giúp đỡ thường ngày dưới hình thức như “quà tặng giữa năm” (Chugen) và “quà tặng cuỗi năm” (Seibo) Việc tặng quà này không chỉ giữa các cá nhân mà cả giữa các công ty với nhau và chỉ phí này cũng nằm trong

chi phí kinh doanh [10]

1.2 CAC QUY DINH CHUNG LIEN QUAN DEN NHAP KHẨU HÀNG HOÁ 1.2.1 Hé théng thué quan

1.2.1.1 Thuế quan Nhật Ban

Năm 1955, Nhật Bản là thành viên của Hiệp định chung về thuế quan và thương mại (GATT) Năm 1970, việc kiểm soát thuế quan đối với hầu hết các mặt hàng đã được Nhật Bán xoá bỏ Năm 1980, ngoài các sản phẩm nông nghiệp và một số sản

phẩm công nghệ cao, hầu hết các rào cản thuế quan đã được Nhật Bản gỡ bỏ Nhật

Bản sử dụng hệ thống phân loại HS

Các mức thuế nhập khẩu mà Nhật Bản đang áp dụng

(z) Mức thuế ưu đãi theo các Hiệp định tự do thương mại song phương

được ký kết giữa Nhật Bản và Singapore (có hiệu lực ngày 30/11/2002); giữa Nhật Bản và Mexico (có hiệu lực ngày 1/4/2005); giữa Nhật Bản và Malaysia (có hiệu lực ngày 13/7/2006) Mức thuế này được áp dụng cho các hàng hóa trong danh mục đối tượng của Hiệp định Các mặt hàng khác sẽ áp dụng mức thué (d)

(b) Mức thuế ưu đãi dành cho các nước chậm phát triển (LDC): Những

mặt hàng nằm trong danh mục ưu đãi thuế quan chung dành cho các nước đang phát triển, và các mặt hàng nam trong danh mục ưu đãi thuế dành cho các nước chậm phát triển được miễn thuế Những mặt hàng nằm ngoài hai danh mục này sẽ

áp dụng mức thuế (d)

15

(c) Mức thuế ưu đãi chung: dành cho các nước đang phát triển Áp dụng với những mặt hàng năm trong danh mục ưu đãi thuế quan chung dành cho các nước đang phát triển Những mặt hàng nằm ngoài danh mục này sẽ áp dụng mức thuế (d)

(d) Mức thuế dành cho các nước thành viên của WTO, mức thuế dành

cho các nước được hưởng ưu đãi thuế tối huệ quốc theo hiệp định giữa chính

phủ Nhật Bản và chính phủ nước đó Đây là mức thuế được xác định trên cam kết WTO và các hiệp định quốc tế khác

Đối với với các mặt hàng đồng thời nằm trong danh mục thuế theo hiệp định

và thuế tạm thời thì áp dụng mức thuế thấp hơn giữa hai mức thuế này

Đối với mặt hàng nằm trong danh mục thuế theo hiệp định nhưng không nằm trong danh mục thuế tạm thời thì áp dụng mức thuế thấp hơn giữa mức thuế theo

hiệp định và mức thuế chung

Đối với mặt hàng nằm ngoài danh mục thuế theo hiệp định thì áp dụng mức (e) hoac (f)

(e) Mức thuế tam thời: được quy định theo Luật thuế tạm thời Đây là mức thuế mang tính tạm thời được áp dụng thay cho mức thuế cơ bản trong một thời gian nhất định trong trường hợp khó áp dụng mức thuế cơ bản Nếu mức thuế tạm thời thấp hơn tất cả các mức thuế còn lại thì áp dụng mức thuế tạm thời

ý) Mức thuế cơ bản: là mức thuế cơ bản căn cứ theo Luật thuế quan Nhật Bản, được áp dụng trong một thời gian dài (nhưng không áp dụng với các nước thành viên của WTO) Trong trường hợp mức thuế tạm thời nhỏ hơn mức thuế chung thì áp dụng mức thuế tạm thời

Ngoài thuế nhập khẩu, hàng nhập khẩu phải đóng 5% thuế tiêu thụ thông thường, được áp dụng đối với tất cả mặt hàng bán tại Nhật Bản Loại thuế này phải được thanh toán ngay khi khai báo hải quan hàng nhập khẩu Thuế tiêu thụ được

tính trên trị giá CIE của hàng nhập khẩu cộng với thuế nhập khẩu Bao bì được

miễn thuế nếu chúng chứa một lượng hàng ít hơn 10.000 yên

1.2.1.2 Chế độ thuế quan đặc biệt

16

Ngoài các loại thuế và mức thuế suất trên đây, Nhật Bản còn ban hành ba

loại thuế đặc biệt Đó là:

-_ Thuế khẩn cấp: là loại thuế đánh vào hàng nhập khẩu đề bảo vệ kịp thời ngành sản xuất trong nước trong trường hợp có sự tăng nhanh nhập khẩu do giá hàng hóa nước ngoài quá rẻ

— Thuế đối kháng: là loại thuế đặc biệt đánh vào hàng nhập khẩu để đối lại các nhà sản xuất và xuất khẩu nước ngoài được hưởng trợ cấp của chính phủ Các

loại thuế đối kháng chỉ có thể được sử dụng với một số điều kiện hạn chế và

khi có thiệt hại đối với ngành sản xuất trong nước

- Thuế chống phá giá: là loại thuế đặc biệt đánh vào hàng nhập khẩu, khi một

công ty nước ngoài bị cơi là bán hàng hóa của mình tại Nhật ở mức giá thấp hơn giá thành hay thấp hơn giá trị thông thường của hàng hóa đó tại nước xuất khẩu

Nhìn chung, Nhật Bản đã có đạo luật rõ ràng về việc áp dụng quy chế thuế quan đặc biệt để bảo vệ lợi ích của các ngành sản xuất nội địa mỗi khi có thiệt hại thật sự do việc bán phá giá, trợ cấp xuất khẩu của nước ngoài [12]

1.2.1.3 Hệ thông ưu đãi thuế quan

Hệ thống ưu đãi phố cập là kết quả của cuộc đàm phán liên chính phủ được

tổ chức dưới sự bảo trợ của Hội nghị Thương mại và Phát triển của Liên hợp quốc (UNCTAD) Muc đích của hệ thống này là tăng kim ngạch xuất khẩu, thúc đây

công nghiệp hóa và đây nhanh tốc độ tăng trưởng ở các nước đang phát triển bằng

việc giảm thuế nhập khẩu đối với hàng hóa xuất khẩu ở các nước này

Hệ thống ưu đãi phổ cập (GSP) của Nhật Bản có hiệu lực từ ngày 1/8/1971,

dựa trên Hiệp ước của ƯNCTAD năm 1970 Thuế GSP thường thấp hơn thuế ưu đãi tối huệ quốc (MFN) từ 10 đến 100% Hiện nay Nhật Bản giành chế độ GSP

cho 142 nước và 15 vùng lãnh thổ, trong đó có 50 nước được hưởng ưu đãi thuế dành cho các nước chậm phát triển (tham khảo phụ lục 1) Việt Nam cũng nằm trong danh sách các nước và vùng lãnh thổ được hưởng chế độ GSP

17

Theo chế độ GSP, với các mặt hàng nông sản và hải sản (từ chương 1 đến 24 trong hệ thống HS), Nhật Bản dành ưu đãi cho 339 mặt hàng với thuế suất thấp hơn thuế suất WTO từ 10% đến 100% và không giới hạn hạn ngạch Tuy nhiên,

nếu việc công nhận quy chế ưu đãi cho một sản phẩm gây ảnh hưởng xấu tới ngành sản xuất trong nước thì một quy định ngoại lệ sẽ được đưa ra để tạm hoãn quy chế ưu đãi cho sản phẩm này

Hầu hết sản phẩm công nghiệp (chương 25 đến 97 trong hệ thống HS) được

hưởng ưu đãi không chịu thuế nhập khẩu trừ 118 mặt hàng không được hưởng ưu

đãi gồm: muối, dầu thô, gelatin, đồ da, lông cừu, dé, thỏ và các sản phẩm từ lông,

gỗ dán, kén tằm, lụa thô, sợi lụa, vải lụa, sợi bông và sản phẩm dệt, giày và các bộ

phận của giày và 78 hạng mục (1.264 mặt hàng) nhạy cảm với mức thuế suất 20%, 40%, 60% hoặc 80% so với thuế suất MEN, có hạn ngạch trần được tính cho mỗi năm tài chính

Để hàng hóa nhập khẩu từ các quốc gia được hưởng GSP, chúng phải được

công nhận là có xuất xứ tại nước đó theo tiêu chuẩn xuất xứ của chế độ GSP Nhật Bản và được vận chuyển đến Nhật Bản theo tiêu chuẩn về vận tải

Tiêu chuẩn về vận tải (vận chuyên thắng) là để đảm bảo hàng hóa được giữ nguyên tính chất và không bị thay đổi hay chế biến trong quá trình vận chuyển từ nước được hưởng GSP tới Nhật Tuy nhiên, đối với hàng hóa được vận chuyền qua

lãnh thổ nước khác thì được hưởng ưu đãi nếu chỉ là chuyên tàu hay lưu kho tạm

thời do yêu cầu vận tải tại khu vực ngoại quan dưới sự giám sát của hải quan

Tiêu chuẩn về xuất xứ: hàng hóa phải có xuất xứ toàn bộ tại quốc gia được hưởng Nghĩa là hàng hóa đó có nguồn gốc toàn bộ tại nước được hưởng hoặc có

thành phần nguyên liệu nhập khẩu nhưng đã qua quá trình gia công tái chế cần

thiết (sản phẩm cuối cùng nằm trong hạng mục khác với những hạng mục của nguyên vật liệu nhập khẩu trong biểu thuế quan chung và tỷ trọng tối đa nguyên

vật liệu nhập khẩu là 40%-50% giá FOB)

Ngoài ra còn hai quy tắc khác là quy tắc cộng gộp và quy tắc bảo trợ: Quy

tắc cộng gộp cho phép rằng hàng hóa có xuất xứ từ bất kỳ một nước nào trong một

18

khối nước cũng được col là xuất xứ từ nước khác trong khu vực khi khu vực đó có

thỏa ước với Nhật Bản Hàng hóa Việt Nam có nguyên liệu thô nhập khẩu từ các nước ASEAN khác sẽ được coi là có xuất xứ Việt Nam Quy tắc bảo trợ áp dụng cho những nguyên liệu nhập khẩu từ Nhật vào nước được hưởng và dùng để sản xuất hàng hóa xuất khâu sang Nhật

1.2.2 Các quy định phi thuế quan

1.2.2.1 Các quy định hạn chế số lượng

a Quy định của Nhật Bản vệ các mặt hàng không được phép nhập khẩu

Theo quy định trong mục 1 khoản 8 điều 69 của Luật Thuế quan Nhật Bản, các mặt hàng gây hại đến an ninh quốc phòng Nhật Bản, các mặt hàng làm ảnh hưởng đến thuần phong mỹ tục, các mặt hàng vi phạm bản quyền sẽ không được phép nhập khẩu vào Nhật Bản Cụ thể là các loại hàng sau không được phép nhập khẩu vào Nhật Bản

- _ Thuốc phiện và những chất gây nghiện khác, những thiết bị để sản xuất thuốc

phiện, chất kích thích và chất kích thích thần kinh ( trừ những loại được chỉ định của Bộ Y tế Lao động và Phúc lợi)

- _ Sách, tranh tác phẩm điêu khắc hoặc bất kỳ mặt hàng khác có hại đến an ninh

công cộng và giá trị đạo đức

- _ Sách, tranh ảnh khiêu dâm trẻ em

- Những mặt hàng vi phạm quyên về sáng chế, thiết kế, kiểu mẫu sử dụng, tên

thương mại, quyền tác giả [24]

b Quy định của Nhật Bản vệ hạn ngạch số lượng