Tính cấp thiết của đề tài
Nền kinh tế Việt Nam đã trải qua sự phát triển nhanh chóng từ sau đổi mới, với sự gia tăng mạnh mẽ của các doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp ngoài quốc doanh Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn còn mang tính nhỏ lẻ, thiếu ổn định và bền vững, với phần lớn doanh nghiệp chưa xác định được bản sắc kinh doanh riêng.
Nền kinh tế Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ theo hướng thị trường, đặc biệt từ khi gia nhập WTO năm 2007 và TPP năm 2015 Sự hội nhập kinh tế mang đến nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức trong môi trường cạnh tranh toàn cầu Để hội nhập vững chắc và không bị hòa tan, Việt Nam cần có những chiến lược phù hợp và hiệu quả.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, sự giao thoa về nguồn lực, công nghệ và văn hóa đang diễn ra mạnh mẽ, ảnh hưởng đến phong cách và thái độ làm việc của doanh nghiệp Nhu cầu con người ngày càng chú trọng đến giá trị văn hóa, khiến văn hóa doanh nghiệp trở thành yếu tố then chốt trong cạnh tranh Trong thời đại công nghệ phát triển nhanh chóng, việc cạnh tranh chỉ dựa vào kỹ thuật không còn đủ, vì văn hóa doanh nghiệp khó có thể bị sao chép hoàn toàn, tạo nên bản sắc riêng cho mỗi doanh nghiệp.
Hiện nay, văn hóa doanh nghiệp đang được đề cập nhiều hơn tại Việt Nam, nhưng phần lớn các hoạt động vẫn còn mang tính hình thức và chưa được chú trọng đúng mức Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng bản sắc văn hóa doanh nghiệp, mà chưa xem văn hóa doanh nghiệp là nền tảng, sức mạnh cạnh tranh bền vững và động lực phát triển cho doanh nghiệp.
Nghiên cứu văn hóa doanh nghiệp và tác động của nó đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp là vô cùng quan trọng, đặc biệt trong bối cảnh các doanh nghiệp Việt Nam đang nỗ lực bứt phá và phát triển mạnh mẽ hiện nay.
Xây dựng bản sắc văn hóa doanh nghiệp là xu hướng phát triển thiết yếu mà mọi doanh nghiệp cần đạt được, đóng vai trò là kim chỉ nam cho sự phát triển trong thị trường hiện nay Một doanh nghiệp vững mạnh cần sở hữu nền văn hóa mạnh mẽ cùng với bản sắc văn hóa riêng biệt, điều này giúp tạo ra sự khác biệt và nâng cao giá trị thương hiệu.
Công ty cổ phần Misa nhận thức rõ tầm quan trọng của văn hóa doanh nghiệp và không ngừng nỗ lực xây dựng, nâng cao bản sắc văn hóa riêng Điều này giúp Misa phát triển bền vững và khẳng định tên tuổi trên thị trường quốc tế.
Với những lý do nêu trên, tác giả quyết định chọn đề tài “Xây dựng văn hóa doanh nghiệp cho công ty cổ phần Misa” làm nội dung nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ kinh tế của mình.
Câu hỏi nghiên cứu Đặc trưng văn hóa doanh nghiệp của Công ty cổ phần Misa?
Làm thế nào để xây dựng Văn hóa doanh nghiệp phù hợp với chiến lược phát triển kinh doanh của Công ty cổ phần Misa?
Những đề xuất và giải pháp cụ thể nào để hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp phù hợp cho công ty cổ phần Misa?
Những đóng góp của luận văn nghiên cứu
Luận văn này dựa trên hệ thống lý luận và phân tích thực trạng để làm rõ vai trò của văn hóa doanh nghiệp trong sự phát triển và hội nhập kinh tế quốc tế Mục tiêu là đề xuất mô hình xây dựng văn hóa doanh nghiệp phù hợp với nhu cầu phát triển của công ty cổ phần Misa, từ đó giúp công ty có cái nhìn sâu sắc và đúng đắn hơn về việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp.
Bài viết này nhằm hỗ trợ ban lãnh đạo công ty Misa đánh giá lại quy trình xây dựng văn hóa doanh nghiệp Qua đó, họ có thể xem xét tính khả thi của các giải pháp được đề xuất trong luận văn này để áp dụng thực tiễn, từ đó hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp tại Công ty cổ phần Misa.
Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục Luận văn được kết cấu gồm 4 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về xây dựng văn hóa doanh nghiệp
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
Chương 3: Thực trạng xây dựng văn hóa doanh nghiệp công ty cổ phần Misa
Chương 4: Đề xuất giải pháp để hoàn thiện văn hóa doanh nghiệp phù hợp cho công ty cổ phần Misa
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ XÂY DỰNG VĂN HÓA DOANH NGHIỆP
Tổng quan tình hình nghiên cứu về xây dựng văn hóa doanh nghiệp
Văn hóa doanh nghiệp là một chủ đề đã được nhiều tác giả nghiên cứu và công bố trên toàn cầu, bao gồm cả Việt Nam Mỗi tác giả lại có những cách tiếp cận riêng biệt để phân tích và hiểu về văn hóa công ty.
1.1.1 Tình hình nghiên cứu nước ngoài
Nghiên cứu văn hóa doanh nghiệp trên thế giới thường được chia thành hai hướng chính Hướng nghiên cứu thứ nhất tập trung vào góc độ vi mô, xem xét vai trò của văn hóa trong quản lý doanh nghiệp qua lăng kính của các nhà quản lý Hướng thứ hai lại tiếp cận từ góc độ vĩ mô, phân tích ảnh hưởng của văn hóa đến quản lý kinh doanh, đặc biệt trong các tổ chức hoạt động trong môi trường đa văn hóa Theo mô hình ba lớp văn hóa doanh nghiệp của Schein, việc hiểu rõ các yếu tố văn hóa là rất quan trọng để phát triển chiến lược quản lý hiệu quả.
Mô hình nghiên cứu của Schein đánh giá văn hóa doanh nghiệp dựa trên ba tiêu chí chính: cấu trúc hữu hình, giá trị tuyên bố và các quan niệm chung cũng như các ngầm định.
Phương thức đánh giá văn hóa doanh nghiệp theo Mô hình ba lớp của Schein (1999) mang tính thực tiễn cao hơn so với lý thuyết của phương pháp khung giá trị cạnh tranh Mô hình này tập trung vào ba cấp độ của văn hóa doanh nghiệp, bao gồm hiện thực, ngụ ý và vô hình, từ đó tạo ra ba tiêu chí đánh giá văn hóa.
- Cấp độ một (Thực tiễn): Cung cấp những dẫn chứng cụ thể như là các câu chuyện dân gian, nghi thức, câu chuyện và các biểu tượng
- Cấp độ hai (Giá trị chuẩn mực): Giải thích về chiến lược, mục đích, triết học nhằm dẫn lối cho suy nghĩ và hành xử trong doanh nghiệp
Cấp độ ba trong mô hình E Schein đề cập đến những giả định ngầm hiểu chung, bao gồm các giá trị, niềm tin và nhận thức từ nhà sáng lập hoặc lãnh đạo công ty Mô hình này có ưu điểm là đơn giản và dễ thực hiện, phù hợp với doanh nghiệp có hạn chế về thời gian và ngân sách trong việc nghiên cứu văn hóa Nhờ vào mô hình này, lãnh đạo có thể nhận diện rõ ràng các yếu tố văn hóa và phân tích mối quan hệ giữa các giá trị văn hóa hữu hình và vô hình trong hoạt động kinh doanh Đồng thời, họ cũng có thể xác định những yếu tố văn hóa cần thay đổi để thích ứng với môi trường cạnh tranh mới và các quy định hiện hành, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của công ty.
Theo Recardo và Jolly (1997), văn hóa công ty là hệ thống giá trị và niềm tin được chia sẻ bởi các thành viên trong tổ chức, giúp định hình hành vi và chính sách Văn hóa doanh nghiệp có thể được đo lường qua tám khía cạnh khác nhau.
- Giao tiếp: Số lượng và các hình thức giao tiếp, các thông tin gì được giao tiếp và bằng cách nào, có phải hệ thống giao tiếp mở
Đào tạo và phát triển là cam kết của các nhà quản trị nhằm cung cấp cơ hội phát triển và tổ chức cho nhân viên, giúp họ ứng dụng các kỹ năng mới vào công việc Đồng thời, các nhà quản trị cũng triển khai các chương trình đào tạo đáp ứng nhu cầu phát triển hiện tại và tương lai của nhân viên.
Phần thưởng và sự công nhận trong tổ chức đóng vai trò quan trọng trong việc khuyến khích nhân viên Các hành vi được thưởng thường liên quan đến hiệu suất làm việc xuất sắc và sự đóng góp tích cực cho nhóm Hình thức thưởng có thể bao gồm tiền thưởng, chứng nhận, hoặc các lợi ích khác Nhân viên có thể được thưởng theo cá nhân hoặc theo nhóm, tùy thuộc vào tiêu chí đánh giá của tổ chức Ngoài ra, các tiêu chuẩn để thăng chức cũng cần được rõ ràng, cùng với mức độ phản hồi mà tổ chức cung cấp cho nhân viên để họ có thể cải thiện và phát triển nghề nghiệp.
6 hồi về mức độ hoàn thành công việc
Quyết định là quá trình quan trọng trong tổ chức, liên quan đến cách thức hình thành các quyết định và cách giải quyết mâu thuẫn Các quyết định có thể được đưa ra nhanh chóng hoặc từ từ, tùy thuộc vào tính chất của tổ chức Hơn nữa, việc ra quyết định có thể mang tính tập trung hoặc phân quyền, điều này ảnh hưởng đến hiệu quả và chất lượng của quyết định cuối cùng.
Chấp nhận rủi ro là yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy sự sáng tạo và cải tiến Trong môi trường này, những ý tưởng mới được khuyến khích và đánh giá cao, tạo điều kiện cho mọi người thử nghiệm mà không sợ bị trừng phạt Việc khuyến khích chấp nhận rủi ro giúp nuôi dưỡng một nền văn hóa đổi mới và mở rộng khả năng sáng tạo.
Định hướng kế hoạch là quá trình hoạch định dài hạn và ngắn hạn, bao gồm việc xác định tầm nhìn, chiến lược và mục tiêu mà doanh nghiệp chia sẻ với nhân viên Sự cam kết của nhân viên đối với các chiến lược và mục tiêu của tổ chức là yếu tố quan trọng để đạt được thành công trong tương lai.
Làm việc nhóm là yếu tố quan trọng trong tổ chức, ảnh hưởng đến hiệu quả và hình thức hợp tác giữa các phòng ban khác nhau Sự tin tưởng giữa các bộ phận chức năng và mức độ hỗ trợ trong quá trình thực hiện công việc đều góp phần nâng cao hiệu suất làm việc chung.
Các chính sách quản trị đóng vai trò quan trọng trong việc đo lường sự công bằng và nhất quán trong thực thi, ảnh hưởng của phong cách quản trị đến nhân viên, cũng như mức độ mà nhà quản trị tạo ra một môi trường làm việc an toàn.
1.1.2 Tình hình nghiên cứu trong nước a Theo nghiên cứu của PGS.TS Đỗ Minh Cương
Trong giáo trình "Văn hóa kinh doanh và triết lý kinh doanh" do Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia phát hành năm 2001, tác giả Đỗ Minh Cương đã định nghĩa cấu trúc của văn hóa doanh nghiệp, tập trung vào việc nghiên cứu sâu các vấn đề liên quan đến triết lý kinh doanh Nghiên cứu của PGS.TS Dương Thị Liễu cũng góp phần làm rõ những khía cạnh này.
Mục tiêu của bài viết là cung cấp kiến thức tổng quát về văn hóa kinh doanh, cùng với các kỹ năng thiết yếu để tổ chức áp dụng và phát triển văn hóa kinh doanh trong hoạt động của doanh nghiệp.
Khái niệm về văn hóa doanh nghiệp
Văn hóa doanh nghiệp được hiểu theo nhiều quan điểm khác nhau, tùy thuộc vào cách nhìn của từng tác giả và tổ chức Những khái niệm đa dạng này giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về văn hóa doanh nghiệp.
Theo Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), văn hóa doanh nghiệp được định nghĩa là sự kết hợp độc đáo của các giá trị, tiêu chuẩn, thói quen, truyền thống, thái độ ứng xử và lễ nghi, tất cả tạo nên sự khác biệt cho từng tổ chức.
Theo PSG.TS Dương Thị Liễu, văn hóa doanh nghiệp bao gồm tất cả các giá trị tinh thần đặc trưng của một doanh nghiệp, ảnh hưởng đến cảm xúc, lý trí và hành vi của từng thành viên trong tổ chức (Dương Thị Liễu, 2008, trang 234).
Văn hóa doanh nghiệp được định nghĩa bởi PGS.TS Phạm Xuân Nam là một hệ thống bao gồm các ý nghĩa, giá trị và niềm tin chủ đạo mà tất cả thành viên trong tổ chức đồng thuận Nó ảnh hưởng sâu rộng đến cách thức hành động của từng cá nhân trong tổ chức, thể hiện sự thống nhất trong nhận thức và phương pháp tư duy (Phạm Xuân Nam, 1996, trang 21).
Theo PGS.TS Đỗ Minh Cương, văn hóa doanh nghiệp là một hình thức văn hóa tổ chức, bao gồm các giá trị và yếu tố văn hóa được hình thành trong quá trình sản xuất và kinh doanh Điều này không chỉ tạo nên bản sắc riêng cho doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến cảm xúc, lý trí và hành vi của tất cả các thành viên trong tổ chức.
Văn hóa doanh nghiệp, theo định nghĩa của chuyên gia Edgar Schein, là tập hợp các quan niệm chung mà các thành viên trong công ty tiếp thu qua quá trình giải quyết các vấn đề Đây là yếu tố quan trọng định hình cách thức hoạt động và tương tác trong tổ chức.
9 vấn đề nội bộ và giải quyết các vấn đề xung quanh” (Nguyễn Mạnh Quân, 2006, trang 259)
Văn hóa doanh nghiệp không chỉ bao gồm giá trị tinh thần mà còn cả giá trị vật chất, điều này rất quan trọng trong việc hình thành bản sắc kinh doanh Do đó, một định nghĩa đầy đủ hơn về văn hóa doanh nghiệp là: “Toàn bộ những nhân tố văn hóa được doanh nghiệp chọn lọc, tạo ra, sử dụng và biểu hiện trong hoạt động kinh doanh” (Trần Quốc Dân, 2005, trang 260).
Văn hóa doanh nghiệp là tổng thể các giá trị văn hóa được hình thành trong suốt quá trình phát triển của một doanh nghiệp, ảnh hưởng đến cảm xúc, tư duy và hành vi của tất cả các thành viên Đặc trưng của văn hóa doanh nghiệp bao gồm: thứ nhất, các giá trị này được xây dựng qua thời gian và phản ánh nhu cầu bền vững của doanh nghiệp; thứ hai, để trở thành giá trị văn hóa, chúng phải được chấp nhận và duy trì trong một khoảng thời gian đủ dài; và thứ ba, những giá trị này phải có khả năng chi phối nhận thức và hành vi, đóng vai trò như kim chỉ nam cho các thành viên trong việc giải quyết các vấn đề và phát triển doanh nghiệp.
1.3 Đặc trƣng của văn hóa doanh nghiệp
Văn hóa doanh nghiệp có thể được xem như "cá tính" của mỗi tổ chức, giúp phân biệt doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác Giống như cá tính của từng cá nhân, văn hóa doanh nghiệp tạo nên bản sắc riêng, khiến cho mỗi doanh nghiệp trở nên độc đáo và không thể nhầm lẫn với bất kỳ doanh nghiệp nào khác.
Mặc dù cùng hoạt động trong một lĩnh vực và cung cấp sản phẩm tương tự, văn hóa doanh nghiệp vẫn có ba nét đặc trưng riêng biệt.
Văn hóa doanh nghiệp có tính nhân sinh, hình thành từ thói quen và đặc trưng của nhóm người làm việc trong tổ chức Qua thời gian, những thói quen này trở nên rõ ràng hơn và tạo nên cá tính riêng của doanh nghiệp Do đó, mọi doanh nghiệp đều sẽ tự hình thành văn hóa của mình, dù muốn hay không Tuy nhiên, văn hóa này có thể không phù hợp với mục tiêu phát triển của tổ chức Vì vậy, việc chủ động xây dựng những giá trị văn hóa mong muốn là cần thiết để đảm bảo văn hóa doanh nghiệp phục vụ cho định hướng phát triển chung và nâng cao sức mạnh cạnh tranh.
Văn hóa doanh nghiệp không thể được phân loại thành tốt hay xấu, mà chỉ có thể đánh giá dựa trên sự phù hợp với định hướng phát triển của doanh nghiệp Giá trị văn hóa là kết quả đánh giá của cá nhân đối với một đối tượng nhất định, thể hiện qua các tiêu chí như đúng - sai, tốt - xấu Tuy nhiên, những khái niệm này chỉ mang tính tương đối và thường bị ảnh hưởng bởi quan điểm cá nhân, bối cảnh và thời gian Trong thực tế, việc áp đặt giá trị của cá nhân hay tổ chức lên văn hóa của doanh nghiệp khác có thể dẫn đến những nhận định sai lệch về văn hóa doanh nghiệp đó.
Văn hóa doanh nghiệp có tính ổn định, tương tự như cá tính của mỗi con người Khi đã được định hình, văn hóa doanh nghiệp khó có thể thay đổi Theo thời gian, các hoạt động của các thành viên trong doanh nghiệp sẽ góp phần tích lũy niềm tin và giá trị, từ đó hình thành văn hóa Sự tích lũy các giá trị này chính là yếu tố tạo nên tính ổn định của văn hóa doanh nghiệp.
1.4 Các biểu hiện của văn hóa doanh nghiệp
Những biểu hiện của văn hóa danh nghiệp được thể hiện thông qua những
Biểu trưng trong văn hóa doanh nghiệp là những yếu tố thể hiện triết lý, giá trị và niềm tin chủ đạo của tổ chức Chúng hỗ trợ các thành viên trong việc nhận thức và phản ánh mức độ hiểu biết của cả cá nhân lẫn toàn bộ tổ chức Dưới đây là 11 dấu hiệu và biểu hiện điển hình của biểu trưng trong môi trường làm việc.
Biểu trưng văn hóa doanh nghiệp bao gồm các biểu trưng trực quan, giúp người xem dễ dàng nhận biết và cảm nhận, cùng với các biểu trưng phi trực quan, thể hiện mức độ nhận thức của các thành viên về văn hóa trong tổ chức.
Bảng1.1 Các biểu trưng của văn hóa doanh nghiệp
BIỂU TRƢNG TRỰC QUAN BIỂU TRƢNG PHI TRỰC QUAN
- Kiến trúc nội ngoại thất
- Ứng xử và giao tiếp
- Lịch sử phát triển và truyền thống doanh nghiệp
- Sứ mệnh, tầm nhìn, giá trị cốt lõi
- Giá trị niềm tin và thái độ
- Động lực cá nhân và tổ chức
Nguồn: Tổng hợp của tác giả trong nghiên cứu năm 2017 1.4.1 Các biểu trưng trực quan của văn hóa doanh nghiệp a Đặc trưng kiến trúc
Các biểu hiện của văn hóa doanh nghiệp
Những biểu hiện của văn hóa danh nghiệp được thể hiện thông qua những
Biểu trưng là phương tiện thể hiện văn hóa doanh nghiệp, triết lý, giá trị và niềm tin chủ đạo Nó giúp các thành viên nhận thức và phản ánh tư duy của tổ chức, hỗ trợ quá trình hiểu biết chung Dưới đây là 11 dấu hiệu và biểu hiện điển hình của biểu trưng trong doanh nghiệp.
Biểu trưng văn hóa doanh nghiệp được chia thành hai loại: biểu trưng trực quan và phi trực quan Biểu trưng trực quan giúp mọi người dễ dàng nhận diện và tiếp cận thông tin, trong khi biểu trưng phi trực quan thể hiện mức độ nhận thức của các thành viên về văn hóa doanh nghiệp.
Bảng1.1 Các biểu trưng của văn hóa doanh nghiệp
BIỂU TRƢNG TRỰC QUAN BIỂU TRƢNG PHI TRỰC QUAN
- Kiến trúc nội ngoại thất
- Ứng xử và giao tiếp
- Lịch sử phát triển và truyền thống doanh nghiệp
- Sứ mệnh, tầm nhìn, giá trị cốt lõi
- Giá trị niềm tin và thái độ
- Động lực cá nhân và tổ chức
Nguồn: Tổng hợp của tác giả trong nghiên cứu năm 2017 1.4.1 Các biểu trưng trực quan của văn hóa doanh nghiệp a Đặc trưng kiến trúc
Kiến trúc đặc trưng, bao gồm cả kiến trúc ngoại thất và nội thất công sở, đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng hình ảnh và biểu tượng cho công ty, giúp tạo ấn tượng thân thiện và thiện chí đối với khách hàng.
Kiến trúc ngoại thất, bao gồm cổng, mặt tiền, và trụ sở công ty, đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ấn tượng mạnh mẽ cho doanh nghiệp Các công ty thành đạt hoặc đang phát triển thường sử dụng những công trình kiến trúc đặc biệt và đồ sộ để thể hiện sự khác biệt, thành công và sức mạnh của mình Những thiết kế ấn tượng này không chỉ thu hút sự chú ý mà còn phản ánh giá trị cốt lõi của thương hiệu.
Các tổ chức thường sử dụng biểu tượng và hình ảnh để thể hiện bản sắc của mình, điều này thể hiện rõ qua các công trình kiến trúc lớn như nhà thờ và trường đại học ở Mỹ và Châu Âu Những công trình này không chỉ mang giá trị nghệ thuật mà còn là phương tiện quan trọng để các tổ chức và công ty khẳng định tính cách đặc trưng của mình.
Các công ty và tổ chức ngày càng chú trọng đến thiết kế nội thất, từ việc tiêu chuẩn hóa màu sắc và kiểu dáng bao bì đến các yếu tố như mặt bằng, quầy, bàn ghế, và lối đi Những chi tiết nhỏ như đồ ăn, vị trí công tắc điện và thiết bị cũng được xem xét kỹ lưỡng để tạo ra ấn tượng thân thiện và chu đáo cho khách hàng.
Thiết kế kiến trúc được các tổ chức rất quan tâm là vì những lý do:
Kiến trúc ngoại thất có ảnh hưởng lớn đến hành vi con người, đặc biệt trong giao tiếp và thực hiện công việc Chẳng hạn, nhà thờ mang đến cảm giác quyền lực và trang nghiêm, trong khi chùa chiền tạo ấn tượng thanh thoát, thoát tục Thư viện lại gợi lên sự thông thái và tập trung cao độ.
Công trình kiến trúc không chỉ là những công trình xây dựng mà còn là “linh vật” thể hiện giá trị và ý nghĩa của tổ chức hay xã hội Ví dụ, tháp Eiffel của Pháp, Tháp Đôi của Mỹ và Malaysia, tháp truyền hình ở nhiều quốc gia, cũng như Vạn Lý Trường Thành của Trung Quốc hay Văn miếu, Chùa Một Cột tại Việt Nam đều trở thành biểu tượng cho giá trị tinh thần của quốc gia và địa phương.
- Kiểu dáng kết cấu có thể được coi là biểu tượng cho phương châm chiến lược của tổ chức
- Công trình kiến trúc trở thành một bộ phận hữu cơ trong các sản phẩm của công ty
Mỗi công trình kiến trúc đều mang trong mình giá trị lịch sử, phản ánh quá trình hình thành và phát triển của tổ chức Những nghi lễ và nghi thức liên quan đến các công trình này không chỉ tạo nên bản sắc văn hóa mà còn góp phần gìn giữ những giá trị truyền thống.
Nghi thức và nghi lễ là biểu trưng quan trọng của văn hóa doanh nghiệp, thể hiện qua các hoạt động văn hóa-xã hội được chuẩn bị kỹ lưỡng và thực hiện định kỳ nhằm thắt chặt mối quan hệ trong tổ chức Những sự kiện này không chỉ mang lại lợi ích cho người tham dự mà còn là cơ hội để các nhà quản lý giới thiệu và nhấn mạnh các giá trị cốt lõi của tổ chức Đồng thời, đây cũng là dịp để mọi thành viên chia sẻ nhận thức về các sự kiện trọng đại, tôn vinh những tấm gương điển hình, khẳng định niềm tin và hành động mà tổ chức tôn trọng.
Nghi lễ được thực hiện theo một quy trình nhất định với các nghi thức được thiết kế tỉ mỉ, thể hiện giá trị và triết lý văn hóa của tổ chức Hình thức và nội dung của các nghi thức không chỉ phản ánh quan điểm của người quản lý mà còn cho thấy mức độ nhận thức của các thành viên về ý nghĩa và tầm quan trọng của những giá trị này trong tổ chức.
Có bốn loại lễ nghi cơ bản là chuyển giao, củng cố, nhắc nhở và liên kết
Bảng 1.2.Bốn loại lễ nghi trong tổ chức và tác động tiềm năng của chúng
MINH HỌA TÁC ĐỘNG TIỀM NĂNG
Chuyển giao Khai mạc, giới thiệu thành viên mới, chức vụ mới, lễ ra mắt
Tạo thuận lợi cho việc thâm nhập vào cương vị mới, vai trò mới
Lễ phát phần thưởng là dịp quan trọng nhằm củng cố các nhân tố hình thành bản sắc và nâng cao vị thế của từng thành viên Sự kiện này không chỉ nhấn mạnh giá trị văn hóa mà còn khuyến khích hoạt động chuyên môn và khoa học, tạo động lực cho sự phát triển bền vững trong cộng đồng.
Duy trì cơ cấu xã hội và làm tăng thêm năng lực tác nghiệp của tổ chức
Lễ hội và liên hoan là những hoạt động quan trọng nhằm khôi phục và khích lệ tinh thần chia sẻ tình cảm, sự cảm thông giữa các thành viên trong tổ chức, từ đó gắn kết mọi người lại với nhau.
Nguồn: Chuyên đề văn hóa doanh nghiệp, PGS.TS Nguyễn Mạnh Quân c Biểu tượng, logo
Biểu tượng là một công cụ quan trọng trong văn hóa công ty, giúp mọi người nhận diện và hiểu những giá trị tiềm ẩn Các công trình kiến trúc, lễ nghi, và khẩu hiệu đều thể hiện những đặc trưng này Theo Hiệp hội Marketing Hoa Kỳ, thương hiệu không chỉ là tên, từ ngữ, hay biểu tượng mà còn là hình ảnh và chất lượng của sản phẩm trong tâm trí khách hàng Việc tạo ra một thương hiệu hiệu quả bao gồm việc chọn tên, thiết kế biểu tượng, và mẫu mã bao bì để phân biệt sản phẩm với đối thủ cạnh tranh Thương hiệu gắn liền với uy tín và danh tiếng của doanh nghiệp, ảnh hưởng đến cách khách hàng nhận biết và nhớ đến sản phẩm.
Logo là một biểu tượng sáng tạo thể hiện hình ảnh của tổ chức hoặc doanh nghiệp qua ngôn ngữ nghệ thuật Những biểu tượng này có sức mạnh lớn, thu hút sự chú ý của người xem vào các chi tiết hoặc điểm nhấn cụ thể.
Những yếu tố cấu thành nên văn hóa doanh nghiệp
1.5.1 Triết lý quản lý và kinh doanh
Lớp nền tảng quan trọng nhất của văn hóa doanh nghiệp bao gồm những triết lý quản lý và kinh doanh cốt lõi, định hình định hướng hoạt động và ảnh hưởng đến quyết định quản lý Đây là niềm tin và giá trị bền vững, không thay đổi theo thời gian và hoàn cảnh.
Để xây dựng văn hóa doanh nghiệp thành công, sự cam kết của lãnh đạo cao nhất là điều kiện tiên quyết Lãnh đạo đóng vai trò quan trọng trong việc định hình triết lý kinh doanh và phương châm quản lý, ảnh hưởng đến lớp văn hóa cốt lõi của doanh nghiệp Họ không chỉ tạo dựng nền tảng mà còn nuôi dưỡng môi trường làm việc, chuẩn hóa và tuyển chọn nhân viên phù hợp với hệ giá trị văn hóa Đồng thời, lãnh đạo cũng là tấm gương và động lực cho nhân viên, góp phần phát triển văn hóa doanh nghiệp bền vững.
1.5.2 Động lực của cá nhân và tổ chức
Yếu tố quan trọng thứ hai trong văn hóa doanh nghiệp là các động lực thúc đẩy hành động của cá nhân và môi trường động lực chung của tổ chức Những yếu tố này sẽ thể hiện qua hành vi hàng ngày của từng cá nhân trong doanh nghiệp.
Quy trình, quy định và chính sách là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp hoạt động ổn định và đạt chuẩn Chúng không chỉ đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao về chất lượng sản phẩm và dịch vụ, mà còn góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và sự hài lòng của khách hàng, từ đó tạo ra sự ổn định cho doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh.
1.5.4 Hệ thống trao đổi thông tin Đây là lớp cấu thành thứ tư trong văn hoá doanh nghiệp đáp ứng nhu cầu thông tin quản lý đa dạng, đa chiều, chính xác và kịp thời Hệ thống này cần đảm bảo mọi thông tin cần thiết cho doanh nghiệp đều được thu thập, truyền đạt, lưu trữ
Đảm bảo mọi thành viên trong doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận và sử dụng thông tin cần thiết cho các hoạt động hàng ngày, cũng như trong công tác lập kế hoạch và xây dựng chiến lược.
1.5.5 Phong trào, nghi lễ, nghi thức Đây là cấu thành văn hoá bề nổi, phản ánh đời sống, sinh hoạt của doanh nghiệp Tuy không trực tiếp ảnh hưởng đến kết quả kinh doanh, nhưng ảnh hưởng của nó đối với mọi hoạt động của doanh nghiệp cũng rất lớn Nó tuyên truyền phổ biến đường lối, chính sách của công ty, tạo ra sự khác biệt của công ty với bên ngoài, tạo hình ảnh tốt cho công ty trước cộng đồng qua đó góp phần xây dựng thương hiệu Do đó, để thực sự tạo ra cá tính của doanh nghiệp, tạo ra sức mạnh cạnh tranh cho doanh nghiệp, doanh nhân, cán bộ quản lý cấp cao, các nhà lãnh đạo và quản lý các cấp khác phải nhất thiết tham gia vào quá trình xây dựng văn hoá của tổ chức mình.
Lợi ích của việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp
Văn hóa doanh nghiệp là tài sản vô hình quan trọng, đóng vai trò nền tảng trong sự phát triển của doanh nghiệp Nó không chỉ giúp giảm xung đột giữa các thành viên và giữa cá nhân với tập thể mà còn điều phối, kiểm soát và tạo động lực làm việc hiệu quả Hơn nữa, văn hóa doanh nghiệp còn góp phần tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững cho tổ chức.
Văn hóa doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc kết nối các thành viên, giúp họ thống nhất trong cách hiểu và đánh giá vấn đề Khi đối mặt với xung đột, văn hóa doanh nghiệp trở thành yếu tố then chốt để mọi người hòa nhập và cùng nhau định hướng hành động.
Văn hóa doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết xung đột quyền lợi giữa cá nhân và tập thể Sự khác biệt về mục tiêu giữa doanh nghiệp và cá nhân là một thách thức lớn trong quản trị Tuy nhiên, văn hóa doanh nghiệp có thể định hướng tất cả các thành viên hướng tới một mục tiêu chung, khuyến khích sự tự nguyện và nỗ lực vì lợi ích chung.
22 b Điều phối và kiểm soát
Văn hóa doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc điều phối và kiểm soát hành vi cá nhân thông qua các câu chuyện, truyền thuyết, chuẩn mực và quy tắc Một văn hóa doanh nghiệp mạnh mẽ sẽ định hướng tích cực cho các khía cạnh như phong cách lãnh đạo, văn hóa kinh doanh, chất lượng và tổ chức Khi đối mặt với các quyết định phức tạp, văn hóa doanh nghiệp giúp thu hẹp các lựa chọn, từ đó tạo động lực làm việc hiệu quả cho nhân viên.
Văn hóa doanh nghiệp không chỉ là những quy định cứng nhắc mà còn là nền tảng tạo ra môi trường làm việc thoải mái và sáng tạo Nó giúp nhân viên hiểu rõ mục tiêu và ý nghĩa công việc của họ, từ đó nâng cao tinh thần và sự gắn bó với doanh nghiệp Trong bối cảnh "chảy máu chất xám", văn hóa doanh nghiệp trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, vì lương chỉ là một phần động lực; nhiều nhân viên sẵn sàng chấp nhận mức thu nhập thấp hơn để làm việc trong môi trường hòa đồng và được tôn trọng Yếu tố con người là nhân tố quyết định sự thành bại của doanh nghiệp, và văn hóa doanh nghiệp chính là lợi thế cạnh tranh thiết yếu.
Tăng cường hiệu quả hoạt động và tạo sự khác biệt trên thị trường là kết quả của việc gắn kết, điều phối, kiểm soát và tạo động lực trong doanh nghiệp Sự hiệu quả và khác biệt này sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh trong thị trường.
1.6.2 Đối với bên ngoài doanh nghiệp
Văn hóa doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc định hình bản sắc của tổ chức, đồng thời tạo ra sức hấp dẫn đối với khách hàng, đối tác, cơ quan quản lý và chính phủ Điều này không chỉ giúp tăng cường mối quan hệ mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Trong bối cảnh kinh tế đa dạng và biến động hiện nay, việc xây dựng thương hiệu cho doanh nghiệp trở nên quan trọng hơn bao giờ hết Các đối tác bên ngoài ngày càng chú trọng đến uy tín và văn hóa doanh nghiệp, thay vì chỉ nhìn vào lợi ích trước mắt Một thương hiệu mạnh không chỉ giúp phân biệt doanh nghiệp với các đối thủ cạnh tranh mà còn củng cố mối quan hệ với khách hàng và đối tác, từ đó thu hút sự chú ý và lòng tin từ họ.
Khách hàng sẽ cảm thấy an tâm và tự hào khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp, từ đó gia tăng lòng trung thành và dễ dàng chấp nhận sản phẩm mới Họ cũng khó bị lôi kéo bởi các sản phẩm thay thế từ đối thủ và có khả năng trở thành những người tuyên truyền, quảng cáo đáng tin cậy nhất cho doanh nghiệp.
Các đối tác sẽ tăng cường niềm tin khi giao dịch với doanh nghiệp, từ đó họ có khả năng cung cấp mức giá ưu đãi và hỗ trợ doanh nghiệp trong những thời điểm khó khăn, đồng thời giữ vững cam kết với doanh nghiệp.
Cơ quan quản lý và chính phủ sẽ tin tưởng hơn vào các doanh nghiệp có văn hóa doanh nghiệp tốt, từ đó giúp giảm bớt thủ tục không cần thiết Điều này cũng đồng nghĩa với việc doanh nghiệp sẽ nhận được sự ủng hộ và hỗ trợ từ các cơ quan này trong hoạt động kinh doanh.
1.6.3 Đối với việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm, dịch vụ
Xây dựng văn hóa doanh nghiệp cũng chính là xây dựng thương hiệu cho doanh nghiệp và cho sản phẩm, dịch vụ của doanh nghiệp
Xây dựng văn hóa doanh nghiệp là quá trình hình thành văn hóa tổ chức, bao gồm văn hóa kinh doanh, văn hóa lãnh đạo và văn hóa chất lượng Điều này giúp xác định mục tiêu và định hướng cho sự tồn tại của doanh nghiệp cùng với sản phẩm, dịch vụ mà doanh nghiệp cung cấp Các giá trị văn hóa này sẽ góp phần tạo nên thương hiệu cho sản phẩm và dịch vụ của doanh nghiệp.
Tùy thuộc vào đặc tính sản phẩm và chiến lược phát triển thương hiệu, các doanh nghiệp có thể sử dụng nhiều tên sản phẩm khác nhau, như Unilever với các thương hiệu Dove, Omo, Sunsilk, hoặc chỉ sử dụng một tên gọi chung cho tất cả sản phẩm của mình.
24 những sản phẩm của mình, như là Sony có các sản phẩm về ti vi, máy nghe nhạc, điện thoại di động, loa đều mang nhãn hiệu Sony
Thương hiệu sản phẩm đóng vai trò quan trọng trong việc xác định chất lượng sản phẩm, giúp người tiêu dùng đưa ra đánh giá chính xác Đồng thời, thương hiệu doanh nghiệp cũng phản ánh uy tín và đạo đức của doanh nghiệp, điều này có ý nghĩa lớn đối với người tiêu dùng, đối tác và chính phủ Việc duy trì thương hiệu uy tín là cần thiết để ngăn chặn sự phát triển của những doanh nghiệp hoạt động không đúng đắn, có thể gây hại cho con người và môi trường.
Văn hóa doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc giúp doanh nghiệp tăng trưởng và phát triển bền vững, với mục tiêu cuối cùng là tạo ra lợi nhuận - yếu tố quyết định sự sống còn của doanh nghiệp Khi mọi yếu tố khác có thể biến mất, văn hóa doanh nghiệp vẫn có thể giúp doanh nghiệp tồn tại và phát triển; ngược lại, nếu văn hóa bị mất, doanh nghiệp sẽ khó có thể trường tồn Thành công hay thất bại của doanh nghiệp gắn liền với việc xây dựng bản sắc riêng của văn hóa doanh nghiệp.
Các bước xây dựng văn hóa doanh nghiệp
Xây dựng văn hóa doanh nghiệp là một quá trình toàn diện, bao gồm nhiều bước liên quan Để thực hiện điều này một cách hiệu quả, cần tuân theo mô hình 11 bước cụ thể nhằm tạo ra một nền tảng vững chắc cho văn hóa doanh nghiệp.
Bước đầu tiên trong việc xây dựng chiến lược doanh nghiệp tương lai là tìm hiểu môi trường và các yếu tố tác động đến chiến lược này Cần xem xét các yếu tố có khả năng thay đổi chiến lược doanh nghiệp trong thời gian tới.
Bước 2 trong việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp là xác định giá trị cốt lõi, đây là nền tảng quan trọng cho thành công Các giá trị này cần phải bền vững theo thời gian, đóng vai trò là trái tim và linh hồn của doanh nghiệp.
Bước 3: Xây dựng tầm nhìn cho doanh nghiệp là việc tạo ra bức tranh lý tưởng về tương lai mà doanh nghiệp hướng tới Tầm nhìn không chỉ định hướng phát triển mà còn hình thành văn hóa doanh nghiệp Có thể tầm nhìn này sẽ khác biệt hoàn toàn so với tình hình hiện tại của doanh nghiệp.
Bước 4: Đánh giá văn hóa hiện tại và xác định các yếu tố cần thay đổi là rất quan trọng trong quá trình xây dựng văn hóa doanh nghiệp Việc đánh giá văn hóa hiện tại kết hợp với chiến lược phát triển doanh nghiệp giúp nhận diện những điểm cần cải thiện Tuy nhiên, đánh giá văn hóa là một thách thức lớn do tính khó nắm bắt và dễ nhầm lẫn trong các tiêu chí đánh giá Những yếu tố ngầm định, không được nói ra hay viết rõ ràng, càng làm cho việc đánh giá trở nên phức tạp hơn, vì con người thường hòa mình vào văn hóa mà không nhận thức được sự tồn tại khách quan của nó.
Bước 5: Sau khi xác định được văn hoá lý tưởng cho doanh nghiệp và hiểu rõ văn hoá hiện tại, chúng ta cần tập trung vào việc thu hẹp khoảng cách giữa các giá trị hiện có và những giá trị mong muốn Khoảng cách này nên được đánh giá dựa trên 4 tiêu chí chính: phong cách làm việc, quy trình ra quyết định, phương thức giao tiếp và cách đối xử trong tổ chức.
Lãnh đạo đóng vai trò then chốt trong việc dẫn dắt thay đổi văn hóa tổ chức Họ không chỉ là người đề xướng mà còn hướng dẫn các nỗ lực thay đổi, xây dựng tầm nhìn và truyền đạt thông điệp rõ ràng để nhân viên hiểu và tin tưởng Đồng thời, lãnh đạo cũng giúp xua tan những lo lắng và cảm giác thiếu an toàn của nhân viên, tạo ra một môi trường làm việc tích cực và hỗ trợ cho sự phát triển văn hóa.
Bước 7: Sau khi xác định khoảng cách, cần soạn thảo một kế hoạch hành động chi tiết với các mục tiêu, hoạt động, thời gian, điểm mốc và trách nhiệm cụ thể Điều quan trọng là xác định ưu tiên, những lĩnh vực cần tập trung nỗ lực, nguồn lực cần thiết và người chịu trách nhiệm cho từng công việc, cũng như thời hạn hoàn thành.
Bước 8: Cần thông báo rõ ràng về nhu cầu thay đổi và kế hoạch hành động, đồng thời khuyến khích tinh thần và tạo động lực cho nhân viên Sự thay đổi này sẽ tác động đến cuộc sống của họ, vì vậy việc truyền đạt lợi ích của sự thay đổi là rất quan trọng Khi nhân viên hiểu rõ vai trò của mình trong việc đóng góp và xây dựng tương lai doanh nghiệp, họ sẽ dễ dàng được động viên và khuyến khích hơn.
Bước 9: Nhận diện các trở ngại và nguyên nhân từ chối thay đổi, đồng thời xây dựng chiến lược ứng phó hiệu quả Việc khuyến khích mọi người rời khỏi vùng thoải mái là một thách thức lớn, do đó, lãnh đạo cần động viên và chỉ ra những lợi ích mà nhân viên sẽ nhận được trong quá trình chuyển đổi.
Bước 10 trong quá trình thay đổi văn hóa là thể chế hóa, mô hình hóa và củng cố sự thay đổi này Lãnh đạo cần thể hiện hành vi và quyết định của mình như một mẫu hình để nhân viên noi theo, đồng thời phù hợp với mô hình văn hóa đã thiết lập Trong giai đoạn này, các hành vi lý tưởng cần được khuyến khích và động viên Hệ thống khen thưởng cũng phải được thiết kế sao cho phù hợp với mô hình văn hóa doanh nghiệp đã xây dựng.
Bước 11: Đánh giá liên tục văn hóa doanh nghiệp và thiết lập các chuẩn mực mới về học tập và thay đổi là rất quan trọng Văn hóa không phải là cố định; do đó, sau khi xây dựng một văn hóa phù hợp, doanh nghiệp cần duy trì các giá trị tích cực và truyền bá chúng cho nhân viên mới.
Trong tất cả 11 bước của mô hình, người lãnh đạo đóng vai trò quyết định
Nhà lãnh đạo đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá và xây dựng văn hóa doanh nghiệp, ảnh hưởng lớn đến sự thành công hay thất bại của quá trình này Thành công của họ phụ thuộc vào phẩm chất, phong cách lãnh đạo và khả năng phù hợp với triết lý hoạt động cùng hệ thống giá trị của tổ chức Hơn nữa, mức độ tiếp thu các giá trị văn hóa của các thành viên trong doanh nghiệp còn phụ thuộc vào sức mạnh chuẩn mực của giá trị, sự hòa hợp giữa các tổ chức và hiệu quả truyền đạt các giá trị đó.
Xây dựng văn hóa doanh nghiệp không chỉ là việc liệt kê các giá trị của lãnh đạo mà còn là tích hợp những quy định này vào mọi hoạt động của doanh nghiệp, bất kể trong hoàn cảnh nào, từ thịnh vượng đến khó khăn Quá trình này cần sự dẫn dắt của lãnh đạo và sự hỗ trợ, nỗ lực đồng lòng của tất cả nhân viên để đạt được thành công.
Kết luận: Tác giả đề xuất khung phân tích và đánh giá văn hóa doanh nghiệp để làm cơ sở cho chương 2 và 3, tập trung vào việc phân tích những đặc điểm của công ty Misa dựa trên nội dung và cấu trúc văn hóa doanh nghiệp Nghiên cứu thực trạng văn hóa doanh nghiệp hiện tại tại Misa được thực hiện thông qua nhận thức về văn hóa doanh nghiệp (phụ lục 01) và bảng tổng kết các câu hỏi (phụ lục 02) Từ đó, đề xuất các bước cải thiện văn hóa doanh nghiệp của công ty Misa.
