Quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở huyện an dương, thành phố hải phòng

LỜI CẢM ƠN Sau hai năm 2015-2017 học tập và nghiên cứu, tác giả đã hoàn thành chương trình khoá học Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục và hoàn thành luận văn "Quản lý các hoạt động li

LỜI CẢM ƠN Sau hai năm (2015-2017) học tập và nghiên cứu, tác giả đã hoàn thành chương trình khoá học Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục và hoàn thành luận văn "Quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường Trung học cơ sở huyện

An Dương, Thành phố Hải Phòng" tại trường Đại học sư phạm Hà Nội

Tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc của mình đến Ban Giám hiệu Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Phòng Sau Đại học, Khoa Quản lý giáo dục, các thầy cô giáo đã tận tình giảng dạy và giúp đỡ trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu Đặc biệt là sự giúp đỡ và chỉ bảo tận tình của Tiến sỹ Đào Lan Hương, cô giáo đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ tác giả hoàn thành luận văn này

Với tình cảm chân thành, tác giả xin được gửi lời cảm ơn tới Phòng GD&ĐT huyện An Dương, cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên tại các trường THCS của huyện An Dương, thành phố Hải Phòng, cùng anh em đồng nghiệp trong cơ quan và bạn bè đã tận tình giúp đỡ, tạo điều kiện để tôi hoàn thành việc học tập, thu thập và xử lý thông tin phục vụ quá trình nghiên cứu của mình

Do điều kiện nghiên cứu còn hạn chế, trong luận văn không tránh khỏi thiếu sót, tác giả mong được thông cảm, giúp đỡ và tiếp tục nhận được sự chỉ dẫn và đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo và đồng nghiệp

Xin trân trọng cảm ơn!

Hải Phòng, tháng 06 năm 2017

Tác giả

Đỗ Thị Huyền

LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan bản luận văn với tên đề tài:"Quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường Trung học cơ sở huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng" là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong luận văn là trung thực Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất

cứ công trình nào đã được công bố trước đó

Tôi xin chịu trách nhiệm với lời cam đoan của mình

Hà Nội, ngày 09 tháng 06 năm 2017

Tác giả luận văn

Đỗ Thị Huyền

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

LỜI CAM ĐOAN ii

DANH MỤC BẢNG BIỂU Error! Bookmark not defined DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT 3

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ CÁC HOẠT ĐỘNG LIÊN QUAN ĐẾN PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 9

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 9

1.1.1 Ở nước ngoài 9

1.1.2 Ở Việt Nam 11

1.2 Năng lực và dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh 14

1.2.1 Năng lực và phát triển năng lực 14

1.2.2 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh 17

1.3 Phương tiện dạy học và các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học ở trường trung học cơ sở 20

1.3.1 Phương tiện dạy học ở trường trung học cơ sở 20

1.3.2 Hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học ở trường trung học cơ sở theo định hướng phát triển năng lực học sinh 27

1.4 Quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở 34

1.4.1 Khái niệm quản lý hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học 34

1.4.2 Các nội dung quản lý hoạt động liên quan đến PTDH theo định hướng phát triển năng lực học sinh của Hiệu trưởng ở trường THCS 40

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở 49

1.5.1 Các yếu tố thuộc về chủ thể quản lý 50

1.5.2 Các yếu tố thuộc về đối tượng quản lý 50

1.5.3 Các yếu tố thuộc về môi trường quản lý 52

Kết luận chương 1 53

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CÁC HOẠT ĐỘNG LIÊN QUAN ĐẾNPHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ, HUYỆN AN DƯƠNG, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 56

2.1 Vài nét về tình hình kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục trung học cơ sở ở huyện An Dương 56

2.1.1 Tình hình kinh tế, văn hóa, xã hội 56

2.1.2 Tình hình Giáo dục trung học cơ sở của huyện An Dương 58

THCS giai đoạn 2010-2011 đến 2014-2015 58

2.2 Khái quát về tổ chức nghiên cứu thực trạng 64

2.2.1 Mục đích khảo sát 64

2.2.2 Đối tượng khảo sát 64

2.2.3 Thời điểm khảo sát 64

2.2.4 Phương pháp điều tra và xử lý kết quả: 64

2.3 Thực trạng các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường trung học cơ sở huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng 65

2.3.1 Thực trạng nhận thức của cán bộ quản lý, giáo viên về vai trò của phương tiện dạy học trong việc đổi mới phương pháp dạy học 65

2.3.2 Thực trạng hoạt động trang bị phương tiện dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng 69

2.3.3 Thực trạng hoạt động sử dụng phương tiện dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng 76

2.3.4 Thực trạng hoạt động bảo quản phương tiện dạy học ở các trường trung

học cơ sở huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng 84

2.4 Thực trạng quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh ở các trường trung học cơ sở huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng 88

2.4.1 Thực trạng quản lý hoạt động trang bị phương tiện dạy học ở các trường trung học cơ sở huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng 88

2.4.2 Thực trạng quản lý hoạt động sử dụng phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh ở các trường trung học cơ sở huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng 93

2.4.3 Thực trạng quản lý hoạt động bảo quản phương tiện dạy học ở các trường trung học cư sở huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng 97

2.5 Đánh giá chung và nguyên nhân của thực trạng quản lý hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học sinh ở các trường trung học cơ sở huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng 98

Kết luận chương 2 108

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ CÁC HOẠT ĐỘNG LIÊN QUAN ĐẾN PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN AN DƯƠNG, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 111

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp 111

3.1.1 Đảm bảo tính đồng bộ của các biện pháp 111

3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn của các biện pháp 111

3.1.3 Đảm bảo tính khả thi của các biện pháp 111

3.2 Các biện pháp quản lý hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở 112

3.2.1 Nâng cao nhận thức, thái độ cho giáo viên và học sinh về ý nghĩa, tầm quan trọng của phương tiện dạy học trong quá trình dạy học 112

3.2.2 Chỉ đạo hoạt động trang bị và hoàn thiện phương tiện dạy học đáp ứng

yêu cầu đổi mới dạy học đi đôi với tiết kiệm 115

3.2.3 Đổi mới quản lý việc khai thác, sử dụng phương tiện dạy học 120

3.2.4 Cải tiến quản lý hoạt động bảo quản, sửa chữa phương tiện dạy học theo hướng thiết thực, hiệu quả 124

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 128

3.4 Hiệu quả khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 129 3.4.1 Nội dung, đối tượng khảo nghiệm 129

3.4.2 Nhận xét 132

Kết luận chương 3 133

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 134

1 Kết luận 134

2 Khuyến nghị 139

TÀI LIỆU THAM KHẢO 142

PHỤ LỤC

DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ

Hình 1.1 Mối quan hệ giữa các thành tố cơ bản của hệ thống quản lý 39

Bảng 2.1 So sánh quy mô phát triển các trường 58

THCS giai đoạn 2010-2011 đến 2014-2015 58

Bảng số 2.2 Thống kê số lượng giáo viên đã được công nhận GV giỏi cấp Huyện - cấp Thành phố ở các trường THCS huyện An Dương 60

Bảng số 2.3 Thống kê chất lượng hạnh kiểm và học lực của học sinh cấp THCS huyện An Dương, thành phố Hải Phòng 62

Bảng số 2.4 Bảng thống kê về số lượng học sinh được công nhận 63

học sinh giỏi cấp huyện, cấp thành phố huyện An Dương 63

Bảng 2.5 Mức độ nhận thức về vai trò của PTDH 66

đối với phát triển năng lực học sinh 66

Bảng 2.6 Thực trạng số lượng phương tiện dạy học của 08 69

trường THCS huyện An Dương-Hải Phòng 69

Bảng 2.7 Chất lượng PTDH của 08 trường THCS 71

huyện An Dương-Hải Phòng 71

Bảng 2.8 Mức độ tự tạo PTDH của GV và HS ở 08 trường THCS 74

Bảng 2.9 Đánh giá tần suất sử dụng PTDH của GV 08 trường THCS 77

Bảng 2.10 Tần suất sử dụng PTDH theo môn học 77

Bảng 2.11 Đánh giá kết quả sử dụng PTDH của 08 trường THCS 78

Bảng 2.12 Kỹ năng sử dụng PTDH của GV ở 08 trường THCS 80

Bảng 2.13 Nguyên nhân dẫn đến hạn chế trong 82

việc sử dụng PTDH của GV 82

Bảng 2.14 Thực trạng kết quả bảo quản PTDH ở 08 trường THCS 84

Bảng 2.15 Đánh giá kết quả bảo quản PTDH của 08 trường THCS 86

Bảng 2.16 Thực trạng quản lý hoạt động trang bị PTDH 89

Bảng 2.18 Quản lý hoạt động tự tạo PTDH 91

Bảng 2.19 Thực trạng quản lý hoạt động sử dụng PTDH 93

Bảng 2.20 Thực trạng quản lý hoạt động bảo quản PTDH 97

Bảng 2.21 Tổng hợp điều tra các hoạt dộng liên quan đến PTDH 98

Bảng 2.22 Tổng hợp đánh giá về quản lý các 100

Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết 130

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

1 CBGV&NV Cán bộ giáo viên và nhân viên

áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện dạy học vào quá trình dạy học” và “Tiếp tục đổi mới phương pháp GD&ĐT, tăng cường cơ sở vật chất và từng bước hiện đại hóa nhà trường, lớp học, sân chơi, bãi tập, máy tính nối mạng Internet, thiết bị học tập và giảng dạy hiện đại, thư viện ” Phương tiện dạy học là một trong những điều kiện cần thiết để giáo viên thực hiện được các nội dung giáo dục, giáo dưỡng và phát triển trí tuệ, khơi dậy tố chất thông minh của học sinh Trong quá trình dạy học, phương tiện dạy học vừa là công cụ giúp giáo viên chuyển tải thông tin, điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh, vừa là nguồn tri thức đa dạng và phong phú

Hơn nữa, trong quản lý đổi mới chương trình Trung học cơ sở (THCS), người hiệu trưởng cần thể hiện rõ vai trò trong quản lý mục tiêu, nội dung, phương pháp Giáo dục, phương tiện Giáo dục và đánh giá trong Giáo dục một cách đồng bộ Trọng tâm của việc đổi mới chương trình THCS là đổi mới

phương pháp dạy học, hoạt động học tập Sử dụng PTDH góp phần quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học đồng thời trong quá trình sử dụng phương tiện dạy học sẽ khởi động, phát huy khả năng tự làm phương tiện dạy học và tính sáng tạo của giáo viên và học sinh Bởi vậy trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học trong các Trường THCS hiện nay không thể không nghiên cứu việc chỉ đạo sử dụng và quản lý PTDH

Những năm qua bằng sự cố gắng của các nhà trường trong việc trang

bị, sử dụng và bảo quản PTDH được tăng cường và có hiệu quả Tuy vậy do kinh phí còn hạn hẹp cho nên việc bổ sung PTDH chưa thường xuyên, thiếu đồng bộ, chưa đủ chủng loại, thiếu phòng thực hành thí nghiệm, phòng học bộ môn … Bên cạnh đó nhận thức của cán bộ, giáo viên về sử dụng phương tiện dạy học còn hạn chế: ngại mất nhiều thời gian, kỹ năng làm thực hành thí nghiệm còn lúng túng… Điều đó dẫn đến việc quản lý, sử dụng PTDH nhằm đổi mới phương pháp dạy học còn hạn chế Công tác quản lý, chỉ đạo việc trang bị, sử dụng và bảo quản PTDH ở các trường chưa được quan tâm đúng mức, chưa đáp ứng trước yêu cầu đổi mới và nâng cao chất lượng dạy học

Việc tìm ra được một số nguyên nhân cơ bản và đề xuất những biện pháp quản lý chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả trang bị, bảo quản và sử dụng PTDH góp phần nâng cao chất lượng dạy học tại các trường Trung học cơ sở của huyện An Dương hiện nay là một nhiệm vụ cấp bách

Vấn đề các biện pháp quản lý phương tiện dạy học đã được một số tác giả nghiên cứu đưa ra những nguyên lý, lý luận cơ bản làm cơ sở và tạo điều kiện cho các nhà quản lý có cách nhìn tổng thể, toàn diện hơn song không thể vận dụng vào mọi cơ sở giáo dục

Với những lý do chính đã phân tích ở trên, tác giả nghiên cứu vấn đề

"Quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường Trung học cơ sở huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng"

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học ở các trường Trung học sơ sở huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng, đề xuất một số biện pháp quản lý hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học của các trường THCS huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng

3 Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường Trung học cơ sở

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Biện pháp quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS

4 Giả thuyết khoa học

Quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học ở các trường THCS huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng đã thu được những kết quả nhất định Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế như: số lượng PTDH còn thiếu đặc biệt là những PTDH hiện đại, chất lượng PTDH thấp và thiếu tính đồng

bộ … dẫn đến hiệu quả sử dụng chưa cao, chưa phát triển được năng lực của học sinh Nếu nghiên cứu làm sáng tỏ được cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học thì sẽ đề xuất được những biện pháp quản lý cần thiết và khả thi nâng cao hiệu quả sử dụng phương tiện dạy học từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận của quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS

5.2 Nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng

5.3 Đề xuất một số biện pháp quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh cho Hiệu trưởng các trường THCS huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu

Có nhiều cấp quản lý cùng tham gia quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học đề tài này tập trung nghiên cứu các biện pháp quản lý hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học của Hiệu trưởng trường THCS

6.2 Giới hạn về đối tượng khảo sát

- Cán bộ quản lý, chuyên viên của Phòng Giáo dục và Đào tạo 10 người

và cán bộ quản lý các trường THCS huyện An Dương 20 người

- Giáo viên và nhân viên các trường THCS huyện An Dương 50 người

- Học sinh các trường THCS huyện An Dương 30 học sinh

6.3 Giới hạn địa bàn nghiên cứu

Trên địa bàn huyện An Dương có 16 trường THCS đề tài được nghiên cứu trên 08 trường THCS đại diện cho các vùng thuận lợi và khó khăn; đại diện cho các trường đạt chuẩn Quốc gia và chưa đạt chuẩn Quốc gia các trường đó là: THCS An Dương, THCS An Đồng, THCS An Hoà, THCS Bắc Sơn, THCS Đại Bản, THCS Đồng Thái, THCS Hồng Phong, THCS Tân Tiến

6.4 Giới hạn về thời gian nghiên cứu

Các số liệu điều tra được lấy trong năm học: năm học 2014-2015

7 Phương pháp nghiên cứu

Thực hiện việc nghiên cứu đề tài, các nhóm phương pháp sau đây được phối hợp sử dụng:

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý thuyết

Hệ thống hóa, phân tích, tổng hợp hóa, khái quát hóa các lý thuyết, các công trình nghiên cứu khoa học, các tài liệu có tính pháp lý về quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi

- Phương pháp phỏng vấn sâu

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm

- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia

7.3 Nhóm phương pháp xử lý thông tin

Dùng thống kê toán học để xử lý các số liệu điều tra

8 Cấu trúc luận văn

Luận văn gồm 03 phần: mở đầu, ba chương, kết luận

Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường Trung học cơ sở

Chương 2: Thực trạng quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường Trung học sơ

sở huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng

Chương 3: Biện pháp quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường Trung học cơ

sở huyện An Dương, Thành phố Hải Phòng

Ngoài ra, luận văn còn có một danh mục tài liệu gồm 39 tài liệu tham khảo và phụ lục

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA QUẢN LÝ CÁC HOẠT ĐỘNG LIÊN QUAN ĐẾN PHƯƠNG TIỆN DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN

NĂNG LỰC HỌC SINH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Ở nước ngoài

Giáo dục luôn là lĩnh vực khoa học mà bất kỳ thời đại nào, quốc gia nào cũng giành được nhiều sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học Tuy nhiên các vấn đề trong giáo dục gắn kết, ràng buộc với các lĩnh vực khác như chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội Vì thế nghiên cứu biện pháp quản lý phương tiện dạy học của hiệu trưởng các trường THCS nhằm nâng cao chất lượng dạy học, đổi mới phương pháp dạy học là vấn đề khó khăn, phức tạp

Để nâng cao chất lượng dạy và học trong nhà trường thì công tác quản

lý sử dụng phương tiện dạy học có hiệu quả là hết sức quan trọng Các nhà nghiên cứu đã nghiên cứu thực tiễn quản lý nhà trường để tìm ra các biện pháp quản lý hiệu quả nhất

Nhà giáo dục học vĩ đại người Tiệp Khắc J.A.Komenski (1592-1679)

đã đặt nền móng đầu tiên cho dạy học trực quan, với quan điểm cơ bản là: Dạy học được bắt đầu từ việc quan sát sự vật, hiện tượng, quá trình Trực quan trong dạy học là một trong những nguyên tắc lý luận dạy học, được nghiên cứu xuyên suốt qua các thời kì triết học: Trực quan trong triết học cổ đại, trực quan trong triết học siêu hình cận đại, trực quan trong triết học biện chứng duy tâm, trực quan trong triết học duy vật biện chứng Trong tác phẩm

“Phép dạy học vĩ đại”, ông viết: “ không có gì trong trí não nếu như trước

đó không có gì trong cảm giác Vì thế, bắt đầu dạy học không thể từ sự giải thích bằng lời về các sự vật mà phải bằng sự quan sát trực tiếp chúng Lời nói

không bao giờ được đi trước sự vật” Như vậy trái hẳn với lối dạy học kinh viện, nhồi sọ và bắt học sinh học thuộc lòng còn phổ biến thời kỳ đó Ông nhấn mạnh “Cái có thể tri giác được hãy để cho học sinh tri giác bằng các giác quan của chúng, cái nhìn được hãy để cho nhìn, cái nghe được hãy để cho nghe Đó là quy tắc vàng đối với trẻ em, đối với dạy học”

Nhà giáo dục học người Nga Usinski (1824 - 1870) và các học trò của ông tiếp tục phát triển nguyên tắc dạy học trực quan dựa trên các thành tựu mới về tâm lý học và sinh lý học Usinski viết ‘không có cái gì có thể giúp anh san bằng bức tường ngăn cách giữa giáo viên và học sinh như là việc anh đưa cho học sinh xem một bức tranh và giải thích nó đứa trẻ suy nghĩ bằng hình dạng, bằng màu sắc, âm thanh và bằng cảm giác nói chung”

Cùng với sự phát triển của các tư tưởng trong lĩnh vực tâm lý, giáo dục học, lý thuyết về dạy học trực quan đã có những bước tiến mới nhận thức được vai trò quan trọng của phương tiện dạy học trực quan Tính trực quan trong dạy học đóng vai trò minh họa trong bài giảng của giáo viên, giúp học sinh không chỉ nhận biết được hiện tượng mà còn nắm rõ bản chất của hiện tượng

Theo VAT : Kiến thức thu được qua nghe là 11%, qua nhìn là 81%, qua các giác quan khác là 9% Kiến thức nhớ được qua nghe là 20%, qua nhìn là 30%, qua nghe và nhìn là 50%, qua nói là 80%, qua nói và làm là 90%

Từ sau đại chiến thế giới thứ hai (1939-1945) ở Liên Xô (cũ) đã thực hiện khẩu hiệu: “Điện ảnh hoá quá trình học tập”

Tuỳ theo hoàn cảnh kinh tế, kỹ thuật và xã hội tất cả các nước trên thế giới đều có khuynh hướng hoàn thiện CSVC và PTDH nhằm phù hợp với sự hiện đại hoá nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức dạy học Các nước

có nền kinh tế phát triển đều quan tâm đến việc nghiên cứu, thiết kế, sản xuất các thiết bị, phương tiện dạy học hiện đại, đạt chất lượng cao, cần thiết cho

Ở Nhật Bản từ năm 1960 đã tổ chức nghiên cứu mẫu và sản xuất phim giáo khoa dùng trong nhà trường, năm 1984 nước Nhật có 29 trung tâm nghe nhìn Năm 1992 kết quả điều tra về trang bị máy tính ở Nhật Bản cho thấy bậc Tiểu học được 50%, bậc THCS được 86,1%, bậc THPT được 99,4% Ở một

số nước trong khu vực Châu Á Thái Bình Dương như Indonesia, Thailand, Philipin, Singapore, người ta thay thế dần tranh trong sách giáo khoa in trên giấy bằng các hình ảnh trên màn ti vi Như vậy lượng thông tin cung cấp phong phú và hấp dẫn hơn, việc bảo quản, vận chuyển và sử dụng có mặt thuận lợi hơn

Hiện nay nhiều nước trên thế giới nghiên cứu, sử dụng rộng rãi đĩa hình

và bước đầu sử dụng mạng Internet trong giáo dục

1.1.2 Ở Việt Nam

Phương pháp dạy học hiện đại xuất hiện ở các nước phương Tây (ở

Mỹ, ở Pháp ) từ đầu thế kỷ XX và được phát triển mạnh từ nửa sau của thế

kỷ, có ảnh hưởng sâu rộng tới các nước trên thế giới, trong đó có Việt Nam Trong văn kiện Đại hội Đại hội đại toàn quốc lần thứ X của Đảng đã chỉ rõ

“GD&ĐT cùng với khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu, là nền tảng

và động lực thúc đẩy công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước”

Giáo dục ở bất kì xã hội nào, trong bất kì thời đại nào cũng phục vụ cho

sự phát triển của thời đại đó Vì vậy hoạt động giáo dục phải luôn luôn đổi mới không ngừng để góp phần vào sự tiến bộ của xã hội

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII đã khẳng định: “Muốn tiến hành công nghiệp hoá - hiện đại hoá thắng lợi phải phát triển GD&ĐT, phát huy nguồn lực con người - yếu tố cơ bản của việc phát triển nhanh chóng, bền vững” Và “ Xác định rõ hơn mục tiêu, thiết kế nội dung, chương trình, đổi mới phương pháp GD&ĐT, lựa chọn những nội dung có tính cơ bản, hiện đại, tăng cường giáo dục công dân, giáo dục lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác-Lênin

và tư tưởng Hồ Chí Minh,…từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại hoá vào quá trình đào tạo, phát triển mạnh phong trào tự học, tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp”

Hiện nay, đất nước ta đang trong thời kỳ đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng kinh tế, nâng cao hiệu quả và tính bền vững của sự phát triển, tạo nền tảng đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá (CNH - HĐH) và phát triển kinh tế tri thức, phấn đấu đưa nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020, từng bước nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế Chính vì vậy, việc đầu tư cho giáo dục để phát triển nền kinh

tế xã hội là vấn đề cấp thiết và sống còn của mỗi quốc gia Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế chung đó

Giáo dục là nhân tố quan trọng trong việc phát triển kinh tế, xã hội của đất nước Đảng và nhà nước ta đã coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, là động lực quan trọng để thúc đẩy sự nghiệp CNH- HĐH đất nước Vì vậy muốn thực hiện được các mục tiêu trên, để đáp ứng yêu cầu của xã hội trong giai đoạn hiện nay, GD&ĐT phải thực hiện mạnh mẽ hơn nữa việc cải tiến và đổi mới phương pháp giảng dạy, nâng cao chất lượng dạy học, khắc phục những yếu kém trong ngành giáo dục để hoàn thành tốt việc đào tạo

Hiện nay, ở nước ta kinh phí đầu tư và khả năng mua sắm PTDH còn hạn hẹp Theo qui định của Thông tư số 30 Liên bộ Tài chính - GD&ĐT, ngày 24-7-1990 thì kinh phí dành cho mua sắm sách và thiết bị giáo dục là 6-10% ngân sách giáo dục, nhưng theo số liệu mới nhất, trong thực tế bình quân

cả nước chỉ đạt 3,7%; trong đó dành cho mua sắm PTDH là 1,5% Điều đó cho thấy PTDH còn thiếu nhiều so với yêu cầu, vì vậy vấn đề đặt ra cho các nhà quản lý giáo dục nói chung là cần phải nghiên cứu thực trạng đơn vị mình, có kế hoạch đầu tư, mua sắm PTDH phù hợp với điều kiện vùng miền

và địa phương mình; công tác quản lý sử dụng PTDH cũng cần được tăng

cường, nâng cao hơn nữa Với Hiệu trưởng các trường THCS muốn nâng cao hiệu quả sử dụng PTDH trước hết cần nắm vững các khái niệm về cơ CSVC, khái niệm về PTDH, vị trí, vai trò của PTDH trong quá trình dạy học và một

số vấn đề về quản lý PTDH trong nhà trường

Từ trước đến nay, nhất là qua những năm đổi mới, cải cách giáo dục đã

có nhiều công trình nghiên cứu lý luận về xây dựng cơ sở vật chất và PTDH nhằm nâng cao chất lượng đào tạo, gắn lý thuyết với thực hành Đó là: Đề tài

“Phương tiện kỹ thuật và đồ dùng dạy học” của Nguyễn Lương, Hà Nội, 1995; Tài liệu nghiên cứu “Phương tiện dạy học” của Tô Xuân Giáp, Nhà xuất bản Giáo dục 1997; Đề tài “Hiện trạng và những giải pháp đầu tư phát triển khai thác phương tiện kĩ thuật dạy học trong nhà trường quân đội” của Nguyễn Lương Sơn, HVKTQS, 1997; Đề tài “Vai trò của PTDH trong dạy học hiện nay” của Hứa Xuân Trường CĐSPKT2, 1997; báo cáo Đề tài “Công tác thiết bị trường học trong giai đoạn hiện nay” của Lê Hoàng Hảo tại Hội nghị toàn quốc tháng 8 năm 1998 tại thành phố Hồ Chí Minh; luận văn thạc sĩ khoa học “Một số biện pháp quản lý phương tiện dạy học của hiệu trưởng trường THPT Kim Bình, Chiêm Hoá, Tuyên Quang” của Thạch Văn Dũng; luận văn thạc sĩ khoa học “ Một số biện pháp quản lý cơ cở vật chất và thiết bị trường học của hiệu trưởng các trường THCS huyện miền núi Sơn Dương tỉnh Tuyên Quang của Nguyễn Thị Huề

Nhận thức được vai trò của PTDH đối với đổi mới giáo dục và nâng cao chất lượng dạy học, giáo dục, các Sở, Phòng GD&ĐT cũng quan tâm chỉ đạo cho các trường thực hiện các yêu cầu về quản lý , bảo quản, sử dụng PTDH, quy định trách nhiệm của Hiệu trưởng các trường phổ thông trong việc: Tổ chức nghiệm thu và tiếp nhận PTDH; sử dụng phòng tốt nhất trong trường làm phòng chứa PTDH; cán bộ quản lý PTDH phải là người có năng lực được đào tạo và bồi dưỡng về nghiệp vụ quản lý và sử dụng PTDH, phải

có nội quy phòng PTDH; phải có các loại sổ quản lý và sử dụng PTDH; việc sắp xếp PTDH phải đảm bảo tính khoa học thuận tiện cho việc sử dụng, quản

lý và kiểm kê; phải coi trọng đúng mức việc bảo quản, bảo dưỡng PTDH; Phải mua sắm bổ sung các PTDH đã tiêu hao hàng năm; Xây dựng phòng học

bộ môn; Kiểm kê thiết bị cuối năm Những quy định này đã phản ánh phần nào nội dung quản lý PTDH của người Hiệu trưởng nhà trường mà tác giả luận văn có thể dựa vào đó để làm sáng tỏ hơn nữa khái niệm “Quản lý phương tiện dạy học của Hiệu trưởng trường THCS”

Hơn nữa, tác giả nghiên cứu đề tài này bởi lẽ chưa có đề tài nào nghiên cứu về quản lý PTDH ở các trường THCS của huyện An Dương Do đó đề tài nghiên cứu về “Quản lý các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường trung học cơ sở huyện

An Dương, thành phố Hải Phòng ” là hết sức cần thiết

1.2 Năng lực và dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh 1.2.1 Năng lực và phát triển năng lực

1.2.1.1 Khái niệm năng lực

Năng lực được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau do sự lựa chọn dấu hiệu khác nhau

- Năng lực là khả năng làm chủ những hệ thống kiến thức, kỹ năng, thái

độ và vận hành (kết nối) chúng một cách hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ hoặc giải quyết hiệu quả vấn đề đặt ra của cuộc sống (Nguyễn Công Khanh, 2012)

- Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên(NXB Đà Nẵng 1998) có giải thích: Năng lực là: “ Khả năng, điều kiện chủ quan hoặc tự nhiên sẵn có

để thực hiện một hoạt động nào đó Phẩm chất tâm lí và sinh lí tạo cho con người khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó với chất lượng cao”

- Trong tài liệu tập huấn việc dạy học và kiểm tra, đánh giá theo theo định hướng phát triển năng lực của học sinh do Bộ giáo dục và Đào tạo phát hành năm 2014 thì “Năng lực được quan niệm là sự kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức kiến thức, kỹ năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân,… nhằm đáp ứng hiệu quả một yêu cầu phức hợp của hoạt động trong bối cảnh nhất định Năng lực thể hiện sự vận dụng tổng hợp nhiều yếu tố(phẩm chất của người lao động, kiến thức và kỹ năng) được thể hiện thông qua các hoạt động của cá nhân nhằm thực hiện một loại công việc nào đó Năng lực bao gồm các yếu tố cơ bản mà mọi người lao động, mọi công dân đều cần phải có, đó là các năng lực chung, cốt lõi”

Như vậy có thể hiểu một cách ngắn gọn năng lực là khả năng vận dụng tất cả những yếu tố chủ quan(mà bản thân có sẵn hoặc được hình thành qua học tập) để giải quyết các vấn đề trong học tập, công tác và cuộc sống

Năng lực là khả năng vận dụng những kiến thức, kinh nghiệm, kĩ năng, thái độ và hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong các tình huống đa dạng của cuộc sống

* Đặc điểm của năng lực:

- Có sự tác động của một cá nhân cụ thể tới một đối tượng cụ thể (kiến thức, quan hệ xã hội, …) để có một sản phẩm nhất định; do đó có thể phân biệt người này với người khác

- Năng lực là một yếu tố cấu thành trong một hoạt động cụ thể Năng lực chỉ tồn tại trong quá trình vận động, phát triển của một hoạt động cụ thể

Vì vậy, năng lực vừa là mục tiêu, vừa là kết quả hoạt động

- Đề cập tới xu thế đạt được một kết quả nào đó của một công việc cụ thể, do một con người cụ thể thực hiện (năng lực học tập, năng lực tư duy, năng lực tự quản lý bản thân, … Vậy không tồn tại năng lực chung chung

* Phân loại năng lực:

- Năng lực chung: Năng lực chung là những năng lực cơ bản, thiết yếu hoặc cốt lõi… làm nền tảng cho mọi hoạt động của con người trong cuộc sống

và lao động nghề nghiệp Một số năng lực cốt lõi của học sinh THCS: Năng lực tự học: năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, năng lực tự quản lý, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác, năng lực sử dụng CNTT và TT, năng lực

sử dụng ngôn ngữ , năng lực tính toán

- Năng lực chuyên biệt: Là những năng lực được hình thành và phát triển trên cơ sở các năng lực chung theo định hướng chuyên sâu, riêng biệt trong các loại hình hoạt động, công việc hoặc tình huống, môi trường đặc thù, cần thiết cho những hoạt động chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu hạn hẹp hơn của một hoạt động như Toán học, Âm nhạc, Mĩ thuật, Thể thao, Địa lí,…Một số năng lực chuyên biệt môn địa lí: Năng lực tư duy tổng hợp theo lãnh thổ, năng lực học tập tại thực địa, năng lực sử dụng bản đồ, năng lực sử dụng số liệu thống kê, năng lực sử dụng ảnh, hình vẽ, video clip, mô hình

1.2.1.2 Phát triển năng lực

- Trong Quyết định 404/QĐ-TTg của Thủ tướng chính phủ ngày 27 tháng 3 năm 2015 mang tên Quyết định phê duyệt đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông do Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất cũng

đã nhấn mạnh: “Chương trình mới, sách giáo khoa mới được xây dựng theo hướng coi trọng dạy người với dạy chữ, rèn luyện, phát triển cả về phẩm chất

và năng lực; chú trọng giáo dục tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, đạo đức, nhân cách, lối sống; phát hiện, bồi dưỡng năng khiếu và định hướng nghề nghiệp cho mỗi học sinh; tăng cường năng lực ngoại ngữ, tin học và các

kỹ năng sống, làm việc trong điều kiện hội nhập quốc tế; đẩy mạnh ứng dụng, phát huy thành quả khoa học công nghệ thế giới, nhất là công nghệ giáo dục và công nghệ thông tin”

- Hệ thống năng lực cần phát triển ở học sinh có nhiều loại khác nhau

và được xây dựng khái quát bao gồm bốn thành phần sau:

+ Năng lực chuyên môn: gắn liền với khả năng nhận thức và tâm lý vận động + Năng lực phương pháp: khả năng về cách thức tiếp nhận, xử lý chuyển hóa nhằm thực hiện, giải quyết vấn đề hiệu quả

+ Năng lực xã hội: khả năng giao tiếp, tương tác trong cộng đồng, xã hội + Năng lực cá thể: chủ động, tự chủ, tự tin, khẳng định bản thân trong quan hệ ứng xử, giải quyết các vấn đề, thực hiện nhiệm vụ hành động hay trong tư duy nhận thức

- Trong giáo dục theo định hướng phát triển năng lực học sinh, quan trọng là xác định rõ những năng lực cần có và có thể phát triển trong dạy học của mỗi môn học/cấp học; trong đó gồm:

Các năng lực chung: được phát triển ở các môn học khác nhau gồm: + Năng lực tự học

+ Năng lực giải quyết vấn đề

Năng lực riêng: phát triển theo đặc trưng từng môn học

1.2.2 Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh

* Dạy học:

Quán triệt quan điểm dạy học “lấy học sinh làm trung tâm” với đặc trưng cơ bản là: Mọi hoạt động dạy học hướng vào phát triển tối đa năng lực

vốn có của người học, chú ý tới nhu cầu và hạnh phúc của người học Trong

đó giáo viên đóng vai trò là người trọng tài, cố vấn, người hướng dẫn, người

tổ chức, người kiểm tra, đánh giá hoạt động học tập của học sinh Học sinh là người tự tổ chức, từ điều khiển, tự đánh giá hoạt động học tập của mình Và theo hướng tiếp cận lý luận dạy học hiện đại: Dạy học là quá trình, trong đó dưới tác động chủ đạo (tổ chức, điều khiển, lãnh đạo) của thầy, học sinh tự giác, tích cực, tự tổ chức, tự điều khiển quá trình nhận thức, nhằm đạt được các mục tiêu học tập

* Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh:

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy

và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập

đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” Để thực hiện tốt mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT theo Nghị quyết

số 29-NQ/TW, cần có nhận thức đúng về bản chất của đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực người học và một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy học theo hướng này

Dạy học theo định hướng phát năng lực của học sinh, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc HS học được cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụng được cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, phải thực hiện chuyển từ phương pháp dạy học theo lối "truyền thụ một chiều" sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất

Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ giáo viên - học sinh theo hướng cộng tác có ý nghĩa quan trọng nhằm phát triển năng lực xã hội (khả năng giao tiếp, tương tác trong cộng đồng, xã hội) từ đó kích thích khả năng tự học và vận dụng tri thức Bên cạnh việc học tập những tri thức và kỹ năng riêng lẻ của các môn học chuyên môn cần bổ sung các chủ đề học tập tích hợp liên môn nhằm phát triển năng lực giải quyết các vấn đề phức hợp

Dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh có nghĩa là khi

đó giáo viên là người tổ chức và chỉ đạo học sinh tiến hành các hoạt động học tập phát hiện kiến thức mới, vận dụng sáng tạo kiến thức đã biết vào các tình huống học tập hoặc tình huống thực tiễn phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và phát triển năng lực tự học của học sinh (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin ), trên cơ sở đó trau dồi các phẩm chất linh hoạt, độc lập, sáng tạo của tư duy Chú trọng rèn luyện cho học sinh biết khai thác sách giáo khoa và các tài liệu học tập, biết cách tự tìm lại những kiến thức đã có, suy luận để tìm tòi và phát hiện kiến thức mới Định hướng cho học sinh cách tư duy như phân tích, tổng hợp, đặc biệt hoá, khái quát hoá, tương tự, … để dần hình thành và phát triển năng lực sáng tạo Giáo viên có thể chọn lựa một cách linh hoạt các phương pháp chung và phương pháp đặc thù của môn học để thực hiện Tuy nhiên dù sử dụng bất kỳ phương pháp nào cũng phải đảm bảo được nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên”

Để phát triển được năng lực học sinh giáo viên cần tăng cường sử dụng phương tiện dạy học và công nghệ thông tin hợp lý hỗ trợ quá trình dạy học Phương tiện dạy học có vai trò quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học, nhằm tăng cường tính trực quan và thí nghiệm, thực hành trong dạy học Hiện nay, việc trang bị các phương tiện dạy học mới cho các trường phổ thông từng bước được tăng cường Tuy nhiên các phương tiện dạy học tự làm

của giáo viên luôn có ý nghĩa quan trọng, cần được phát huy Đa phương tiện

và công nghệ thông tin vừa là nội dung dạy học vừa là phương tiện dạy học trong dạy học hiện đại Bên cạnh việc sử dụng đa phương tiện như một phương tiện trình diễn, cần tăng cường sử dụng các phần mềm dạy học cũng như các phương pháp dạy học sử dụng mạng điện tử (E-Learning), mạng trường học kết nối Giáo viên cần sử dụng đủ và hiệu quả các PTDH đặc biệt

là các PTDH hiện đại của từng môn học để đảm bảo yêu cầu rèn luyện kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, nâng cao hứng thú cho người học từ đó phát triển năng lực tư duy, năng lực giải quyết vấn đề, khả năng vận dụng tri thức và bồi dưỡng hứng thú học tập cho học sinh Giáo viên

có thể sử dụng các đồ dùng dạy học tự làm nếu xét thấy cần thiết với nội dung học và phù hợp với đối tượng học sinh Tích cực vận dụng công nghệ thông tin trong dạy học

1.3 Phương tiện dạy học và các hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học ở trường trung học cơ sở

1.3.1 Phương tiện dạy học ở trường trung học cơ sở

1.3.1.1 Khái niệm phương tiện dạy học

Dạy học là một trong những quá trình cơ bản để giáo dục, đào tạo ra những con người phát triển toàn diện, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Sự thành công của quá trình này phụ thuộc rất nhiều vào sự quản lý và sử dụng hiệu quả PTDH trong mối tương quan hợp lý khoa học với phương pháp, giải pháp, hình thức tổ chức dạy học

Hiện nay tùy theo mục đích sử dụng mà người ta dùng nhiều thuật ngữ với PTDH với những nội hàm khác nhau

- Nếu coi phương tiện dạy học là điều kiện thực hiện mục đích dạy học thì các PTDH bao gồm: sách giáo khoa, tài liệu dạy học, phương tiện kĩ thuật máy móc, PTDH đó là những điều kiện để thực hiện mục đích, nhiệm vụ, nội dung dạy học

- Nếu coi PTDH như là những đối tượng vật chất được sử dụng để điều khiển nhận thức của người học thì PTDH bao gồm: Một tập hợp đối tượng vật chất mà được giáo viên sử dụng với tư cách là phương tiện điều khiển con người hoạt động nhận thức của người học; còn đối với học sinh là nguồn cung cấp tri thức cần lĩnh hội, là thứ tạo ra trí thức, kỹ năng, kỹ xảo phục vụ mục đích giáo dục

- Nếu coi PTDH như khách thể vật chất đóng vai trò phụ trợ mục đích giáo dục thì PTDH bao gồm tập hợp các khách thể vật chất (vật chất và tinh thần) đóng vai trò phụ trợ để thực hiện những mục đích, nhiệm vụ và nội dung của quá trình giáo dục – huấn luyện gọi là PTDH

Theo các nhà giáo dục học, khi xem xét đánh giá khái niệm PTDH nào

đó đã đầy đủ, chính xác chưa thì chúng ta phải xem xét trong mối quan hệ biện chứng giữa mục đích với phương tiện và phương pháp dạy học Điều này

có nghĩa là: Mục đích dạy học như thế nào thì phương tiện và phương pháp phải tương ứng như vậy Họ xem xét PTDH trong quá trình dạy học, quá trình này gồm 6 thành tố: mục đích dạy học, nội dung dạy học, phương pháp dạy học, phương tiện dạy học và hình thức tổ chức dạy học

Một điểm nữa cũng phải chú ý: Khi xây dựng các khái niệm chúng ta cần phải xem xét đến cơ sở lôgic của khái niệm ấy Vì vậy, những khái niệm nào thoát ly khỏi những yêu cầu trên sẽ không được coi là đầy đủ và chính xác

Từ những phân tích trên đây có thể rút ra định nghĩa PTDH như sau: Phương tiện dạy học là một thành tố của quá trình dạy học có vai trò là điều kiện để sử dụng phương pháp dạy học qua đó thực hiện hiệu quả các nội dung dạy học nhằm đạt được mục tiêu dạy học

1.3.1.2 Phương tiện dạy học ở trường trung học cơ sở đáp ứng yêu cầu phát triển năng lực học sinh

* Tính khoa học sư phạm:

Tính khoa học sư phạm là một chỉ tiêu chính về chất lương phương tiện dạy học Chỉ tiêu này đặc trưng cho sự liên hệ giữa mục tiêu giáo dục, nội dung, phương pháp dạy học với cấu tạo và nội dung của phương tiện Tính khoa học sư phạm thể hiện ở chỗ PTDH khi sử dụng đúng phải phát triển được năng lực người học

- PTDH phải bảo đảm cho học sinh tiếp thu được kiến thức, hình thành được kỹ năng kỹ xảo nghề nghiệp tương ứng với yêu cầu của chương trình học, giúp cho giáo viên truyền đạt một cách thuận lợi các kiến thức phức tạp,

kỹ xảo tay nghề làm cho họ phát triển khả năng nhận thức và tư duy logic

- Nội dung và cấu tạo của PTDH phải bảo đảm các đặc trưng của việc dạy lý thuyết và thực hành cũng như các nguyên lý sư phạm cơ bản

- PTDH phải phù hợp với nhiệm vụ sư phạm và phương pháp giảng dạy, thúc đẩy khả năng tiếp thu, tính năng động của học sinh

- Các PTDH tập hợp thành một bộ phải có mối liên hệ chặt chẽ về nội dung, bố cục và hình thức trong đó mỗi cái phải có vai trò và chỗ đứng riêng

- PTDH phải thúc đẩy việc sử dụng các phương pháp dạy học hiện đại

và các hình thức tổ chức dạy học tiên tiến nhằm phát triển năng lực tư duy, năng lực vận dung kiến thức để giải quyết vấn đề

* Tính nhân trắc học:

Thể hiện ở sự phù hợp của các phương tiện dạy học với tiêu chuẩn tâm sinh lý của giáo viên và học sinh, gây được sự hứng thú cho học sinh và thích ứng với công việc sư phạm của thầy và trò Các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng cá nhân chỉ có thể được phát triển trong môi trường phù hợp Cụ thể là:

- PTDH dùng để biểu diễn trước học sinh phải được nhìn rõ ở khoảng cách 8m Các phương tiện dạy học dùng cho cá nhân học sinh không được chiếm nhiều chỗ trên bàn học

- PTDH phải phù hợp với đặc điểm tâm, sinh lý của học sinh

- Màu sắc phải sáng sủa, hài hòa và giống với màu sắc của vật thật (nếu

là mô hình, tranh vẽ)

- PTDH phải đảm bảo các yêu cầu kỹ thuật về độ an toàn và không gây độc hại cho thầy và trò

* Tính thẩm mỹ:

Các PTDH phải phù hợp với các tiêu chuẩn về tổ chức môi trường sư phạm

- PTDH phải bảo đảm tính thẩm mỹ và tỉ lệ cân xứng, hài hòa về đường nét và hình khối giống như các công trình nghệ thuật

- PTDH phải làm cho thầy trò thích thú khi sử dụng, kích thích tình yêu nghề, làm cho học sinh nâng cao cảm thụ chân, thiện, mỹ

* Tính khoa học kỹ thuật:

Các PTDH phải có cấu tạo đơn giản, dễ điều khiển, chắc chắn, có khối lượng và kích thước phù hợp, công nghệ chế tạo hợp lý và phải áp dụng những thành tựu của khoa học kỹ thuật mới

- Chất lượng vật liệu dùng để chế tạo PTDH phải bảo đảm về tuổi thọ

- PTDH đảm bảo phải có tuổi thọ cao và chi phí bảo quản thấp

1.3.1.3 Phân loại phương tiện dạy học ở trường trung học cơ sở

* Các nhà giáo dục đã phân loại PTDH thành: Phần cứng và phần mềm

- Phần cứng:

Là cơ sở để thực hiện các nguyên lý thiết kế, phát triển các loại phương tiên cơ, điện, điện tử … theo các yêu cầu biểu diễn nội dung bài giảng Các PTDH: Máy chiếu, radio, casette, máy thu hình, máy tính… được gọi là phần cứng Phần cứng là kết quả tác động của sự phát triển khoa học kỹ thuật trong nhiều thế kỷ Phần cứng đã cơ giới hoá, điện tử hoá quá trình dạy học, nhờ đó, thầy giáo có dạy cho nhiều học sinh cùng một lúc, truyền đạt nội dung nhiều

và nhanh hơn mà tiêu tốn sức lực ít hơn

- Phần mềm:

Sử dụng các nguyên lý sư phạm, tâm lý, khoa học kỹ thuât để cung cấp cho học sinh một khối lượng kiến thức hay cải thiện cách ứng xử cho học sinh: Chương trình môn học, báo chí, sách vở, tạp chí, tài liệu giáo khoa,…

Phần mềm được đặc trưng bằng sự phân tích mô tả chính xác đối tượng, sự lụa chọn mục tiêu, sự củng cố và đánh giá kiến thức

Sự phân tích trên chỉ mang tính tổng quát ngoài ra đi sâu vào các loại PTDH cụ thể, chúng ta có thể phân chia ra làm nhiều loại tuỳ theo tính chất, mức độ phức tạp chế tạo,…

* Phân loại theo tính chất

Với cách phân chia này người ta chia PTDH ra làm hai loại: Nhóm truyền tin và nhóm mang tin

+ Nhóm truyền tin: Cung cấp cho các giác quan của học sinh nguồn tin dưới dạng tiếng hoặc hình ảnh hoặc cả hai cùng một lúc Những PTDH thuộc nhóm truyền tin dùng trong giáo dục phần lớn là các phương tiện dùng trong sinh hoạt như:

Máy chiếu overhead

Máy chiếu đa năng

Máy chiếu phim dương bản

Máy chiếu phim

Máy thu hình

Máy ghi âm

Máy quay đĩa,

+ Nhóm mang tin: Là nhóm mà tự bản thân mỗi phương tiện đề chứa đựng một lượng tin nhất định Những tin này được bố trí trên các vật liệu khác nhau và dưới dạng riêng biệt Các phương tiện mang tin được nghiên cứu, thiết kế theo các nguyên tắc sư phạm và khoa học kỹ thuật nhằm truyền tải những thông điệp dạy học một cách thuận lợi và chính xác Các phương tiện mang tin gồm có:

- Các tài liệu in: Những tài liệu chép tay, vở ghi, các tài liệu in và vẽ, sổ tay tra cứu, các tài liệu hướng dẫn, sách giáo khoa, sách chuyên môn, sách bài tập, chương trình môn học…

+ Những phương tiện mang tin thính giác: Là những phương tiện mang tin dưới dạng tiếng như: Đĩa âm thanh, băng âm thanh, chương trình phát thanh,…

+ Những phương tiện mang tin thị giác: Là các phương tiện được trình bày và bảo lưu tin dưới dạng hình ảnh gồm có tranh tường, biểu bảng, ảnh đen trắng, ảnh mầu, phim dương bản…

+ Những phương tiện mang tin nghe nhìn: Là nhóm hỗn hợp, mang tin dưới dạng cả tiếng lẫn hình gồm có phim có tiếng, các buổi truyền hình, các buổi ghi hình, video, phương tiện đa chức năng (Multimedia), Internet,…

+ Những phương tiện mang tin dùng cho sự hình thành khái niệm và tập luyện thí nghiệm: Với sự giúp đỡ của những phương tiện này học sinh có thể làm quen với các phương tiện và công cụ sản xuất trong thực tế Các quy trình sản xuất và các thao tác làm việc cũng như các hoạt động của máy móc

có thể được mô hình hoá hoặc sao chép lại Các phương tiện này tạo khả năng hình thành những thói quen nghề nghiệp, kỹ năng, kỹ xảo và năng lực ứng xử

theo yêu cầu đào tạo như các nguyên vật liệu độc đáo (đồ vật, chế phẩm, bộ sưu tập…), mô hình (tĩnh và động), tranh lặp hoặc gián vật thật, vật cắt…

* Phân loại theo cách sử dụng:

Với cách này người ta chia PTDH ra thành 2 nhóm

- Phương tiện dùng trực tiếp để dạy học; trong nhóm này lại chia thành hai nhóm nhỏ đó là:

+ Các phương tiện truyền thống là các phương tiện đã được sử dụng từ lâu đời và ngày nay từng lúc, từng nơi vẫn còn được sử dụng như: bảng, phấn,…

+ Các phương tiện nghe nhìn được hình thành do sự phát triến của các ngành khoa học kỹ thuật, đặc biệt là ngành điện tử và công nghệ thông tin Do

có hiệu quả cao trong truyền thông dạy học nên phương tiện nghe nhìn được

sử dụng ngày càng nhiều trong quá trình dạy học như: video, máy chiếu, máy

vi tính,…

- Phương tiện dùng để chuẩn bị và điều khiển lớp học: nhóm này gồm các phương tiện hỗ trợ, phương tiện ghi chép và các phương tiện khác

* Phân loại theo sự tác động lên giác quan:

- Các phương tiện nghe: Là các phương tiện để thực hiện các chương trình truyền thanh, ghi phát âm ở đây người học được lĩnh hội các nội dung cần thiết, duy nhất nhờ cơ quan thính giác Để liên kết tổ hợp âm thanh lĩnh hội được thành các hình ảnh phải có sự tham gia của trí tưởng tượng

- Các phương tiện nhìn: Được sử dụng khi giáo viên cần phải giới thiệu tiến trình các hiện tượng, các quá trình không thể quan sát được trong lớp học, các tiến trình diễn ra quá nhanh hoặc quá chậm

* Phân loại theo mức độ phức tạp trong chế tạo:

Theo cách phân loại này, các loại phương tiện được chia ra làm 2 nhóm:

- Loại chế tạo không phức tạp, loại này có tính chất sau:

+ Do giáo viên (và cả học sinh) tự nghiên cứu thiết kế và tự làm

+ Cần ít thời gian chế tạo (làm ra) chúng

+ Sản phẩm của mỗi thày giáo làm ra thường chỉ thích hợp riêng với thày giáo đó khi dạy học

+ Giá thành chế tạo (làm ra) không quá cao

+ Có thể dễ dàng cải tiến

+ Tuổi thọ sử dụng thường ngắn

- Loại chế tạo phức tạp, loại này có tính chất sau:

+ Được nghiên cứu thiết kế và tạo ra bởi một nhóm người

+ Cần nhiều thời gian để chế tạo (làm ra)

+ Sản phẩm làm ra được dùng phổ biến cho thầy giáo và nhiều nơi, thường là phương tiện cho nhóm học sinh có kèm theo các tài liệu hướng dẫn

sử dụng cho thày và trò

- Giá thành chế tạo tương đối cao

- Thường là sản phẩm hoàn hảo

- Tuổi thọ sử dụng thường dài

1.3.2 Hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học ở trường trung học cơ sở theo định hướng phát triển năng lực học sinh

1.3.2.1 Khái niệm hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học

Như đã phân tích ở trên, PTDH có vai trò rất quan trọng là một trong những điều kiện cần thiết để giáo viên thực hiện được các nội dung giáo dục, giáo dưỡng và phát triển trí tuệ, khơi dậy tố chất thông minh của học sinh Trong quá trình dạy học, phương tiện dạy học vừa là công cụ giúp giáo viên chuyển tải thông tin, điều khiển hoạt động nhận thức của học sinh, vừa là nguồn tri thức đa dạng và phong phú Sử dụng PTDH góp phần quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học đồng thời trong quá trình sử dụng phương tiện dạy học sẽ khởi động, phát huy khả năng tự làm phương tiện dạy học và tính sáng tạo của PTDH chỉ hoàn thành được xứ mệnh phát triển nhân

cách nói chung và năng lực người học nói riêng nếu nó được sử dụng hợp lý Bởi lẽ đó các hoạt động liên quan đến PTDH trong nhà trường có vai trò hết sức quan trọng, quyết định sự thành công của việc đổi mới nội dung và phương pháp dạy học trong trường học hiện nay

Hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học là các hoạt động trang

bị, sử dụng và bảo quản phương tiện dạy học nhằm phục vụ tốt nhất việc thực hiện mục tiêu dạy học

1.3.2.2 Các loại hoạt động liên quan đến phương tiện dạy học

Như trên đã nói các loại hoạt động liên quan đến PTDH gồm 3 loại như sau:

- Hoạt động trang bị PTDH trong trường THCS

- Hoạt động sử dụng PTDH trong trường THCS

- Hoạt động bảo quản PTDH trong trường THCS

* Hoạt động trang bị PTDH trong trường THCS:

Đổi mới phương pháp giảng dạy (PPGD) là một vấn đề nhạy cảm và đang rất được quan tâm không chỉ riêng trong ngành giáo dục mà còn đang trở thành một vấn đề xã hội hiện nay Trong việc đổi mới PPDH ở các trường THPT thì PTDH là yếu tố đặc biệt quan trọng, giữ vai trò không thể thiếu trong quá trình này PTDH vừa là nguồn tri thức, vừa là phương tiện chứa đựng chuyển tải thông tin và điều khiển hoạt động nhận thức của HS Hiện nay các nước trong khu vực và các nước phát triển trên thế giới đều rất quan tâm, đầu tư cơ sở vật chất, PTDH cho hệ thống trung học phổ thông và tập trung nghiên cứu tìm các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng thiết bị dạy học

để đổi mới phương pháp dạy học Ở nước ta, trong lộ trình đổi mới giáo dục trung học, việc đổi mới PPGD phải gắn liền với PTDH, nhà nước đã cố gắng trang bị cho các nhà trường tương đối đầy đủ các loại PTDH dùng riêng tối thiểu cho các môn học Để góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, ở các cơ sở giáo dục đòi hỏi phải được trang bị các PTDH theo công nghệ sản xuất mới

mà các nước tiên tiến đã có; đồng thời đòi hỏi phải có đủ tài liệu mới, cập nhật về công nghệ sản xuất, sử dụng, vận hành và bảo dưỡng các máy móc hiện đại Các PTDH càng hiện đại, đầy đủ bao nhiêu thì kết quả dạy học càng lớn Ngược lại sự khiếm khuyết, lạc hậu càng làm giảm đi kết quả dạy học bấy nhiêu

Hoạt động trang bị PTDH đòi hỏi sự phối hợp trách nhiệm giữa GV; nhân viên phụ trách thư viện, thiết bị và cán bộ tài chính Giáo viên là những người trực tiếp sử dụng PTDH; nhân viên thư viện, thiết bị và cán bộ tài chính giúp Hiệu trưởng hệ thống lại PTDH cần mua sắm, sắp xếp theo thứ tự ưu tiên, sau đó tham khảo giá cả thị trường, tìm hiểu nguồn cung cấp, dự toán kinh phí cần thiết cho từng đợt mua sắm

Tóm lại, hoạt động trang bị PTDH cần đảm bảo các yêu cầu sau đây:

- Trang bị đầy đủ các loại PTDH cơ bản

- Đảm bảo tỷ lệ hợp lý giữa PTDH truyền thống và PTDH hiện đại

- Đảm bảo yêu cầu về mặt mỹ quan sư phạm

- An toàn và có độ bền cao

- Tần suất sử dụng cao

- Đảm bảo giá cả hợp lý

- Phù hợp với đổi mới phương pháp dạy học

* Hoạt động sử dụng PTDH trong trường THCS:

PTDH thường được sử dụng hợp lý có tác dụng làm tăng hiệu quả sư phạm của nội dung và PTDH lên rất nhiều Nếu không biết sử dụng PTDH một cách khoa học đúng lúc, đúng chỗ theo một cách tiếp cận hệ thống, thậm chí lạm dụng quá nhiều phương tiện trong giờ giảng, thì hiệu quả sử dụng của chúng không những không tăng lên mà còn làm cho học sinh không hiểu, rối loạn, căng thẳng Bởi vậy các nhà sư phạm đã tổng kết ba nguyên tắc chiếu sáng, thông gió và các yêu cầu kỹ thuật đặc biệt khác

PTDH phải được sử dụng ở những nơi tuyệt đối an toàn cho giáo viên

và học sinh trong và ngoài giờ dạy Đồng thời phải đảm bảo bố trí sao cho không ảnh hưởng tới quá trình làm việc và học tập của giáo viên và học sinh Đối với những PTDH được lưu giữ tại những nơi bảo quản, phải sắp xếp sao cho khi cần lấy để sử dụng, giáo viên ít gặp khó khăn và không mất nhiều thời gian Phải bố trí chỗ để PTDH tại lớp sau khi dùng để không làm phân tán tư tưởng của học sinh khi tiếp tục nghe giảng Xét về góc độ sư phạm, sử dụng hiệu quả PTDH còn có nghĩa là phải biết sử dụng các loại phương tiện đó một cách khoa học nhất Bởi vì PTDH không chỉ có chức năng minh họa cho bài giảng mà còn có tác dụng thúc đẩy quá trình thu nhận kiến thức và hiểu sâu nội dung của thông điệp cần truyền đạt Nếu không biết sử dụng PTDH một cách khoa học, hợp lý theo một cách tiếp cận hệ thống, thậm chí lạm dụng quá nhiều phương tiện trong giờ giảng, thì hiệu quả của nó không những không tăng lên mà còn làm cho học sinh khó hiểu, rối loạn, căng thẳng Bởi vậy, cần làm rõ nguyên tắc sử dụng PTDH

Các nhà sư phạm đã tổng kết 3 nguyên tắc sử dụng PTDH gồm sử dụng PTDH đúng lúc, đúng chỗ và đủ cường độ

- Nguyên tắc sử dụng PTDH đúng lúc:

Sử dụng đúng lúc PTDH có nghĩa là phải trình bày phương tiện đúng thời điểm mà học sinh mong muốn được quan sát, gợi mở trong trạng thái tâm sinh lý thuận lợi nhất (trước đó thày giáo đã dẫn dắt, gợi mở, nêu vấn đề chuẩn bị) Hiệu quả sử dụng PTDH sẽ được nâng cao rất nhiều nếu nó xuất hiện đúng lúc nội dung và phương pháp giảng dạy cần đến nó

Cần đưa PTDH theo trình tự bài giảng, tránh trưng bày đồng loạt trên bàn hoặc tủ trong một tiết học cũng như biến lớp học thành phòng trưng bày triển lãm PTDH phải được đưa ra biểu diễn và cất đi đúng lúc

Cùng một PTDH cũng cần phân biệt thời điểm sử dụng chúng Khi nào thì nó được đưa ra giới thiệu trong giờ giảng, trong buổi hướng dẫn ngoại khoá hay trong giờ nghỉ

Cần cân đối và bố trí lịch sử dụng PTDH một cách hợp lý thuận lợi trong một ngày, một tuần nhằm tăng hiệu quả sử dụng của chúng Ví dụ hình thức chiếu phim nên bố trí vào cuối buổi học hay không nên cho học sinh xem nhiều bộ phim có nội dung khác nhau trong cùng một giờ giảng

Các phương tiện phải được đặt ở vị trí đặc biệt an toàn cho giáo viên và học sinh trong và ngoài giờ dạy Đồng thời phải bố trí sao cho không làm ảnh hưởng tới quá trình làm việc, học tập của các lớp khác Đối với các phương tiện lưu giữ tại những nơi bảo quản phải sắp xêp sao cho khi cần lấy để đưa lên lớp, giáo viên ít gặp khó khăn và mất ít thời gian nhất Phải bố trí chỗ cất giữ PTDH dạy học tại lớp sau khi dùng để không làm phân tán

- Nguyên tắc sử dụng PTDH đủ cường độ:

Nguyên tắc này chủ yếu đề cập nội dung và phương pháp giảng dạy sao cho thích hợp, vừa với trình độ tiếp thụ và lứa tuổi của học sinh Từng loại PTDH có mức độ sử dụng tại lớp khác nhau Nếu kéo dài việc sử dụng PTDH hoặc dùng lặp lại một loại PTDH quá nhiều lần trong một buổi giảng, hiệu

dạy học có ý nghĩa to lớn đối với việc nâng cao hiệu quả dạy học Nhờ có PTDH, giáo viên có thể nhanh chóng tập trung sự chú ý của học sinh vào các vấn đề cần nêu và hiểu được những nội dung mà PTDH truyền đạt Nếu PTDH mà sử dụng một cách tình cờ chưa có sự chuẩn bị cho việc tiếp thu của học sinh sẽ không mang lại kết quả như mong muốn, đôi khi còn làm tản mạn

sự theo dõi của học sinh

Bởi vậy, để nâng cao hiệu quả sử dụng của PTDH, giáo viên cần chuẩn

bị kỹ về mặt nội dung, tuân thủ các nguyên tắc trên Qua việc phân tích giáo trình, tài liệu học tập, giáo viên phải xác định vị trị của từng PTDH để giải quyết các nhiệm vụ sư phạm cụ thể Khi xác định vị trí của từng loại PTDH, giáo viên phải thiết lập mối quan hệ giữa các khả năng của phương tiện với mục tiêu học tập, nội dung bài giảng để làm cơ sở soạn thảo phương pháp dạy học Hiệu quả của việc áp dụng các PTDH còn phụ thuộc vào sự quan tâm của học sinh như thế nào Giáo viên phải tạo ra sự hứng thú cho học sinh bằng nhiều cách Những cách đó có thể là thông báo sơ bộ về hiện tượng nghiên cứu, các bước chuyển tiếp theo không bất ngờ từ PTDH khác, đặt những tình huống nêu vấn đề,… cần phải khẩn trương tổ chức các hoạt động của học sinh sau khi được xem giới thiệu PTDH Có thể đặt câu hỏi, bài tập về nhiệm vụ khác nhau mang tính chất thực hành, tổ chức kiểm tra một cách có hệ thống các hoạt động của học sinh

Như vậy, khi chuẩn bị bài giảng giáo viên cần chú ý các vấn đề sau: + Phải áp dụng các PTDH một cách có hệ thống, đa dạng hoá loại hình của các PTDH

+ Khi chọn các PTDH phải tìm hiểu kỹ nội dung của chúng và luôn phải xem xét khả năng áp dụng chúng một cách đồng bộ

+ Phân tích tỉ mỉ các tài liệu học tập để xác định việc sử dụng PTDH đúng nguyên tắc

+ Cần phải tổ chức với các điều kiện nhất định để đẩy mạnh các hoạt động của học sinh khi quan sát thầy giáo giới thiệu PTDH đồng thời phải thường xuyên kiểm tra các hoạt động đồng bộ của học sinh

Như vậy, để sử dụng có hiệu quả PTDH nhằm phát triển năng lực học sinh cần đảm bảo các yêu cầu sau đây:

- Tần suất sử dụng PTDH hợp lý

- Tính thành thạo trong sử dụng PTDH

- Tính kinh tế của sử dụng PTDH

- Sự phù hợp với mức độ yêu cầu nội dung bài học từng lớp

- Sự phù hợp với tâm lý người học

- Đáp ứng đổi mới PPDH

* Hoạt động bảo quản PTDH ở trường THCS:

Bảo quản PTDH là việc chống hư hỏng PTDH do thời tiết, con người,

tự nhiên… bảo quản PTDH là một việc làm cần thiết, quan trọng vì nếu không bảo quản cẩn thận thì thiết bị dễ bị hỏng, mất mát, làm lãng phí tiền của, công sức trang bị, làm ảnh hưởng đến chất lượng, hiệu quả sử dụng PTDH dạy học phải được sắp đặt khoa học để tiện sử dụng và có các phương tiện bảo quản (tủ, giá, hòm, kệ…), vật che phủ, phương tiện chống ẩm, chống mối mọt, dụng cụ phòng chữa cháy PTDH phải được làm sạch và bảo quản ngay sau khi sử dụng, định kỳ bảo dưỡng, sửa chữa, bảo quản PTDH theo chế

độ quản lý tài sản của nhà nước như: thực hiện chế độ trách nhiệm theo quy chế quản lý tài sản, thực hiện chế độ kiểm kê, kiểm tra.v.v

Bảo quản theo chế độ đối với dụng cụ, vật tư khoa học kỹ thuật; cần quan tâm đến ảnh hưởng của thời tiết, khí hậu, môi trường cất giữ… đối với các loại dụng cụ tinh vi, đắt tiền (như máy chiếu, máy vi tính…) cần có kinh phí để mua vật tư, vật liệu cho việc bảo quản, thực hiện đúng quy trình, phương pháp bảo quản theo hướng dẫn của nhà sản xuất và tuân thủ những

Cần có hệ thống sổ sách quản lý việc mượn trả PTDH của giáo viên để

họ nâng cao tinh thần trách nhiệm Khi mất mát, hỏng hóc phải có biện pháp

xử lý thích hợp

Vì vậy, bên cạnh việc đầu tư mua sắm mới các PTDH, công tác quản lý PTDH ở các cơ sở đào tạo phải chú ý đến việc bảo dưỡng, sửa chữa, duy tu thường xuyên các PTDH hiện có, không ngừng nâng cao hiệu quả sử dụng của chúng đồng thời vừa tiết kiệm được cho ngân sách quốc gia

Như vậy, để bảo quản tốt PTDH cần đảm bảo các yêu cầu sau đây:

- Việc sữa chữa và bảo dưỡng các đồ dùng, trang thiết bị dạy học phải thường xuyên, kịp thời

- Phòng thiết bị, các phòng thực hành bộ môn đảm bảo theo chuẩn quy định của Bộ

tự tiến hành và tác động đến đối tượng bằng cách nào đó theo khả năng của mình Trong quá trình lao động tập thể càng không thể thiếu được lập kế hoạch, sự phân công và điều hành chung sự hợp tác và quản lý lao động Như