Phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn ở huyện thường tín, hà nội hiện nay

Việc phát huy một cách có hiệu quả vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới hiện nay không chỉ là cách giúp các gia đình thoát nghèo, cải thiện cuộc sống, phát triển kinh tế, vươn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Hoàng Thúc Lân

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận văn này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi,

dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Hoàng Thúc Lân, có kế thừa một số kết quả

nghiên cứu liên quan đã được công bố Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong luận văn là trung thực, đảm bảo tính khách quan và có nguồn gốc, xuất xứ

LỜI CẢM ƠN

Em xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, phòng Sau đại học và các phòng ban khác của trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tạo mọi điều kiện cho em được học tập, nghiên cứu tại trường Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô trong Ban chủ nhiệm khoa Triết học

Đặc biệt, em xin gửi lời biết ơn sâu sắc đếnthầy PGS.TS Hoàng Thúc Lân,người đã tận tâm, giúp đỡ em trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành luận

văn

Xin gửi lời cảm ơn tới Ủy Ban nhân dân Huyện Thường Tín, Hội Phụ nữ Huyện Thường Tín, Ủy ban nhân dân các xã Văn Phú, Quất Động, Ninh Sở, Vạn Điểm, đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình nghiên cứu đề tài

Xin trân trọng gửi lời cảm ơn tới gia đình, bạn bè, người thân những tình cảm tốt đẹp nhất, đã tạo mọi điều kiện thuận lợi, động viên trong suốt quá trình học tập thực hiện đề tài

Mặc dù đã cố gắng hoàn thành luận văn với tất cả sự nỗ lực và tâm huyết của bản thân, song luận văn khó tránh khỏi những thiếu sót Kính mong nhận được sự giúp đỡ của Quý Thầy Cô!

Xin trân trọng cảm ơn!

Hà Nội, ngày….tháng….năm 2017

Tác giả

Trần Thị Hằng

MỤC LỤC

Trang

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 3

3 Mục đích nghiên cứu 6

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 7

5 Giả thuyết khoa học 7

6 Nhiệm vụ nghiên cứu 7

7 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 7

8 Phương pháp nghiên cứu 7

9 Cấu trúc luận văn 8

10 Tóm tắt các luận điểm cơ bản và đóng góp mới của tác giả 8

NỘI DUNG 9

Chương 1 : CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT HUY VAI TRÒCỦA PHỤ NỮ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 9

1.1 Cơ sở lý luận 9

1.1.1 Các khái niệm cơ bản liên quan đến đề tài 9

1.1.2 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác -Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của phụ nữ 18

1.1.3 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới ở nước ta hiện nay 24

1.1.4 Thực chất của việc phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới 26

1.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng tới việc phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới 32

1.2 Cơ sở thực tiễn 36

1.2.1 Điều kiện kinh tế - xã hội của Thường Tín 36

1.2.2 Đặc điểm phụ nữ Thường Tín 42

1.2.3 Phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới ở Thường Tín, Hà Nội là đòi hỏi khách quan 45

1.2.4 Một vài nét về thực trạng xây dựng nông thôn mới huyện Thường Tín, Hà Nội hiện nay 47

Tiểu kết chương 1 52

Chương 2 : THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒCỦA PHỤ NỮ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚIỞ HUYỆN THƯỜNG TÍN, HÀ NỘI HIỆN NAY 53

2.1 Thực trạng phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Thường Tín, Hà Nội hiện nay 53

2.1.1 Kết quả phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Thường Tín, Hà Nội hiện nay 53

2.2.2 Hạn chế của việc phát huy vai trò củaphụ nữ trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Thường Tín, Hà Nội hiện nay 78

2.2 Giải pháp nhằm phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Thường Tín, Hà Nội hiện nay 90

2.2.1 Phát huy vai trò của chính quyền địa phương trong công tác nâng cao vị thế và phát huy vai trò của phụ nữ 90

2.2.2 Nâng cao nhận thức của người dân địa phương về vị trí, vai trò của người phụ nữ trong gia đình và xã hội 93

2.2.3 Tăng cường phát huy vai trò của Hội Phụ nữ Thường Tín 94

2.2.4 Phát triển đa dạng hình thức sản xuất, tăng cường áp dụng khoa học kĩ thuật để phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng kinh tế nông thôn mới 98

2.2.5 Bản thân phụ nữ phải nỗ lực vươn lên để tự hoàn thiện bản thân 102

Tiểu kết chương 2 103

KẾT LUẬN 104

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 106

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, phụ nữ Việt Nam đã có những đóng góp to lớn cho sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước Ngay từ những buổi đầu dựng nước, giữ nước, bà Trưng, bà Triệu đã dấy binh khởi nghĩa đánh đuổi quân thù Thế kỷ XX, trải qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, lịch sử lại ghi nhận hàng vạn tấm gương phụ nữ, các mẹ, các chị không ngại gian khổ, không tiếc máu xương, sẵn sàng chiến đấu, lao động,

hy sinh, cống hiến cuộc đời, con em và gia đình của mình cho nền độc lập tự do của Tổ quốc Phụ nữ không những là tấm gương anh hùng trong chiến đấu, mà còn là tấm gương cần cù, gian khó để vượt lên cảnh đói nghèo và lạc hậu, góp phần xây dựng đất nước ngày càng tươi đẹp, lớn mạnh hơn Đảng, Bác Hồ phong tặng phụ nữ Việt Nam tám chữ vàng “Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang” trong thời kỳ kháng chiến, và “Trung hậu, đảm đang, tài năng, anh hùng” trong thời kỳ đổi mới của đất nước Điều đó không chỉ là sự khích lệ, động viên mà còn chính là sự thừa nhận và đánh giá vai trò to lớn của phụ nữ Việt Nam

Với truyền thống đó, phụ nữ Việt Nam “giỏi việc nước, đảm việc nhà” tiếp tục vượt qua mọi thành kiến và thử thách, vươn lên và đóng góp tích cực vào các hoạt động xã hội, duy trì ảnh hưởng rộng rãi vai trò của mình trên nhiều lĩnh vực như: tham gia quản lý nhà nước; tham gia xóa đói giảm nghèo; xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc; tham gia phòng chống tệ nạn xã hội; thúc đẩy hoạt động đối ngoại … Có thể nói, vai trò của phụ nữ Việt Nam được thể hiện ngày càng sâu sắc và có những đóng góp quan trọng trong thành tựu của cách mạng Việt Nam

Trong bài phát biểu tại buổi toạ đàm “Vai trò của Phụ Nữ Việt Nam Trong Thế Kỷ XXI” do Quỹ Phát triển Phụ Nữ Liên Hợp Quốc UNIFEM và Hội phụ nữ Việt Nam tổ chức dưới sự hỗ trợ của các tổ chức Liên Hợp Quốc tại Việt

Nam, Chủ tịch Hội phụ Nữ Việt Nam Hà Thị Khiết đã tôn vinh người phụ nữ

Việt Nam: “Trong thành tựu chung của đất nước, có sự đóng góp tích cực của các tầng lớp phụ nữ Việt Nam Là một lực lượng lao động xã hội đông đảo, phụ

nữ Việt Nam đã tỏ rõ vai trò, khả năng, sức sáng tạo của mình trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, thích ứng với sự hội nhập và phát triển theo xu thế chung của nhân loại”

Trong Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa

xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), và Nghị quyết Đại hội lần thứ XI của

Đảng đã khẳng định: xây dựng nông thôn mới là một nhiệm vụ quan trọng trong định hướng phát triển kinh tế xã hội của đất nước.Đảng và Chính phủ thể hiện sự quan tâm tới sự phát triển nông nghiệp, nông thôn, nông dân và đưa ra: Quyết định số 800/QĐ - TTg, ngày 04 tháng 6 năm 2010 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn (2010 - 2020); Quyết định số 491/QĐ - TTg, ngày 16 tháng 4 năm 2009 của Thủ tướng chính phủ về ban hành Bộ tiêu chí Quốc gia về xây dựng nông thôn mới

Chương trình được xây dựng với mục tiêu chung là: “Xây dựng nông thôn mới

có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng xã hội chủ nghĩa”[48] Trong 5 năm

thực hiện (2010 - 2015), chương trình được đề ra và đạt được rất nhiều thành tựu đáng kể ở rất nhiều tỉnh thành trên cả nước Trong đó huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội là một trong những địa phương được tiến hành thực hiện chương trình và đã có những đóng góp rất lớn trong đề án chung của thành phố Hà Nội

Để đạt được những thành tựu đáng ghi nhận đó, là sự góp sức vô cùng to lớn của chính quyền địa phương, cùng toàn thể nhân dân, và đặc biệt là vai trò to lớn của người phụ nữ huyện Thường Tín

Trong quá trình phát triển đó, có sự đóng góp không nhỏ của đông đảo phụ nữ trong toàn địa phương Tuy nhiên, do một số trở ngại mà vai trò của họ chưa được đánh giá một cách khách quan, và họ chưa có điều kiện để phát huy hết khả năng, vai trò của mình Việc phát huy một cách có hiệu quả vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới hiện nay không chỉ là cách giúp các gia đình thoát nghèo, cải thiện cuộc sống, phát triển kinh tế, vươn lên làm giàu mà còn góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển, đồng thời là con đường để giải phóng phụ nữ Với ý nghĩa đó, vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới

là vấn đề hết sức cấp bách trong giai đoạn hiện nay Vì những lý trên, do tôi

chọn đề tài“Phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn ở huyện Thường Tín, Hà Nội hiện nay” làmluận văn thạc sĩ của mình

2 Lịch sử tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Vấn đề về phát huy vai trò của phụ nữ trong sự phát triển các lĩnh vực kinh tế - xã hội, trong những năm gần đây có rất nhiều công trình nghiên cứu dưới những góc độ khác nhau:

Thứ nhất, nhóm công trình nghiên cứu về vai trò của người phụ nữ, có một số công trình tiêu biểu: “Phụ nữ nông thôn với việc phát triển ngành nghề phi nông nghiệp”, tác giả TS Lê Thị Nhân Tuyết (1998), Nhà xuất bản Khoa học xã hội; “Việc làm - đời sống của phụ nữ trong chuyển đổi kinh tế ở Việt Nam”, tác giả Lê Thi (1999), Nhà xuất bản Khoa học xã hội, những nghiên cứu

này khẳng định vai trò của phụ nữ nông thôn đối với quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động, nghề nghiệp và phát triển ngành nghề phi nông nghiệp ở nông

thôn “Vị thế và vai trò xã hội của người phụ nữ trong gia đình nông thôn đồng bằng Bắc Bộ hiện nay (Qua nghiên cứu tại tỉnh Nam Định), tác giả Nguyễn Thị

Kim Thoa (2000), Luận án Tiến sĩ Triết học, Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn Hà Nội Luận án đã góp tiếng nói về vị thế và vai trò xã hội của người phụ

nữ trên các phương diện đối với gia đình và sự phát triển chung của xã hội, đưa

ra các biện pháp nhằm nâng cao vai trò và vị thế của người phụ nữ nông thôn ở

đồng bằng Bắc Bộ hiện nay Vai trò của người phụ nữ trong công nghiệp hóa nông thôn (Nghiên cứu khu vực đồng bằng sông Hồng), tác giả Hoàng Bá Thịnh

(2001), Luận án Tiến sĩ Khoa học Xã hội, Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn

Hà Nội Công trình này đã nghiên cứu một số vấn đề lý luận về công nghiệp hóa nông thôn, thực trạng vai trò của người phụ nữ ở khu vực đồng bằng sông Hồng trong quá trình công nghiệp hóa nông thôn, trình bày một số quan điểm chỉ đạo

và một số giải pháp nhằm phát huy vai trò đó Sự tham gia và quyền quyết định của phụ nữ nông thôn trong gia đình và xã hội (Nghiên cứu trường hợp phụ nữ

đang tham gia trong hệ thống chính trị cơ sở tại 4 xã của tỉnh Thanh Hóa), tác giả Nguyễn Thị Thúy (2011), Luận án Tiến sĩ Xã hội học, Học viện Khoa học xã hội, luận án đã cho thấy biến đổi kinh tế, xã hội ở Việt Nam trong thời gian qua

đã và đang làm ảnh hưởng mạnh mẽ đến các quan hệ xã hội ở nông thôn, trong

đó có quan hệ sắp xếp về phân công lao động giữa nam và nữ trong gia đình và

ngoài xã hội Phát triển nguồn nhân lực nữ nhằm tăng trưởng kinh tế và thực hiện công bằng xã hội ở miền núi phía Bắc Việt Nam, tác giả Lê Thị Thúy

(2013), Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Viện nghiên cứu Kinh tế quản lý Trung ương, luận án đã phần nào phân tích một số cơ sở lý luận và thực tiễn về nguồn nhân lực nữ đối với tăng trưởng kinh tế và công bằng xã hội; thực trạng phát triển nguồn nhân lực và phát triển nguồn nhân lực nữ để phát triển kinh tế và thực

hiện công bằng xã hội ở miền núi phía Bắc Việt Nam đến năm 2020…“Vai trò của phụ nữ trong nông nghiệp nông thôn ở xã Nghĩa Hiệp, Hưng Yên”

củaPGS.TS Quyền Đình Hà và nhóm nghiên cứuHọc viện Nông nghiệp Việt Nam, nhóm tác giả so sánh vai trò của phụ nữ so với Nam giới trong sản xuất, kiểm soát nguồn lực kinh tế Khi khảo sát sự tham gia của phụ nữ trong các tổ chức chính quyền, đoàn thể và việc tiếp cận các kênh thông tin và các quan hệ xã hội thông qua các hoạt động cộng đồng, nghiên cứu cũng đã phát hiện và chỉ ra: Phụ nữ nông thôn ít được tham gia hội họp thôn xóm, ít được tiếp cận các phương tiện truyền thông Nhưng phụ nữ có ưu thế và trách nhiệm hơn nam giới

khi tham gia các hoạt động xã hội, môi trường và xây dựng thôn, xã Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu nhóm tác giả đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy năng lực của phụ nữ nông thôn, tạo điều kiện thuận lợi để phụ nữ hoàn thành tốt vai trò của mình trong sản xuất, trong đời sống và xã hội

Thứ hai, nhóm công trình nghiên cứu về vấn đề nông thôn mới, vai trò của cộng đồng trong xây dựng nông thôn mới: “Giải pháp đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An”, của Phan

Đình Hà, Luận văn Thạc sĩ Kinh tế (2011),đưa ra những nội dung, nguyên tắc thực hiện, những giải pháp cụ thể nhằm đẩy mạnh chương trình xây dựng nông

thôn mới ở huyện Thanh Chương, Hà Tĩnh.“Sự tham gia của thanh niên trong thựchiện chương trình nông thôn mới trên địa bàn tỉnh Bắc Giang”, Luận văn Thạc sĩ Nguyễn Hoàng Trung (2012); “Nghiên cứu sự tham gia của cộng đồng trong sự tham gia xây dựng nông thôn mới trên địa bàn huyện Kim Bôi, tỉnh Hòa Bình”, tác giả Bùi Minh Tân, luận văn thạc sĩ khoa học Nông nghiệp (2013);

“Nghiên cứu vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới tại huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình, tác giả Hoàng Thị Oanh (2013)… các luận văn này

trình bày về sức mạnh chung của cộng đồng, đồng thời nêu lên tầm quan trọng của việc phát huy nội lực của từng địa phương trong xây dựng nông thôn mới

Một số bài báo, phỏng vấn như: “Vấn đề phát huy vai trò phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới” của tác giả Hồng Lựu, đăng trong chuyên mục Nông thôn mới

của tỉnh Quảng bình, (19/05/2015), bài viết đã đánh giá và nhận thức rõ vai trò phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới, cùng với việc đẩy mạnh các hoạt động tuyên truyền, Hội Phụ nữ các cấp đã tập trung khai thác các nguồn lực hỗ trợ, hướng dẫn phụ nữ phấn đấu vươn lên làm chủ trong phát triển kinh tế, xây dựng gia đình hạnh phúc bền vững và tham gia tích cực các hoạt động xã hội phù hợp với khả năng, góp phần tích cực vào thành tựu phát triển kinh tế - xã hội Trong bài phỏng vấn báo Nhân dân, (08/03/2015), bà Nguyễn Thị Thanh Hà, Ủy viên Trung Ương Đảng, Chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam cho biết: với 48,7%

số lao động khu vực nông thôn, phụ nữ đóng vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới Phụ nữ vừa là chủ thể góp phần quan trọng vào thành công của chương trình, vừa là người được trực tiếp thụ hưởng những thành quả tốt đẹp do chương trình xây dựng nông thôn mới mang lại Ðáng chú ý, trong xu hướng nam giới di cư ra thành phố tìm việc làm thì phụ nữ đang giữ vị trí trung tâm và đóng vai trò quan trọng trong các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội, cộng đồng, tham gia trực tiếp, tích cực vào xây dựng cơ sở hạ tầng, thực hiện chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp và xây dựng đời sống văn hóa, tinh thần và quản lý cộng đồng

Trong nội dung của các bài viết, luận văn, luận án nói trên, vấn đề phát huy vai trò của người dân, đặc biệt là của phụ nữ trong xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội được đề cập một cách sâu sắc, những phương hướng và giải pháp được nêu ra cụ thể, thiết thực, phù hợp với tính chất đặc thù của người phụ nữ trong giai đoạn hiện nay

Tóm lại, tất cả những công trình nghiên cứu, bài viết mà chúng tôi đã tham khảo là rất phong phú về nội dung và hình thức.Các tác giả đề cập đến vai trò của người phụ nữ trong phát triển nông thôn, có giá trị to lớn đối với việc phát huy giá trị nguồn lực con người hiện nay Mặc dù có nhiều công trình nghiên cứu liên quan, song chưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống, hoàn thiện về vấn đề phát huy vai trò của người phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Thường Tín, Hà Nội hiện nay; vì thế nghiên cứu và làm sáng tỏ vấn đề này là cần thiết, khách quan

3 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích tình hình, thực trạng, và các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới, tác giả đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Thường Tín, Hà Nội hiện nay

4 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

4.1 Khách thể nghiên cứu

Phụ nữ huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội

4.2 Đối tượng nghiên cứu

Phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Thường Tín, Hà Nội hiện nay

5 Giả thuyết khoa học

Nếu thực hiện được các giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò, vị trí của người phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội hiện nay sẽ góp phần làm phát triển kinh tế - xã hội của toàn thành phố Hà Nội nói chung và nâng cao vai trò của người phụ nữ huyện Thường Tín nói riêng

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu hệ thống những vấn đề lý luận về phát huy vai trò của phụ

nữ trong xây dựng nông thôn mới

- Đánh giá thực trạng của việc phát huy vai trò phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới ở huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội hiện nay

- Từ thực trạng đó tìm ra những thuận lợi và khó khăn của phụ nữ trong quá trình xây dựng nông thôn mới, đề xuất một số giải pháp nhằm phát huy vai trò của phụ nữ ở huyện Thường Tín, Hà Nội hiện nay

7 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

- Vai trò của phụ nữ ở một số lĩnh vực kinh tế, văn hóa, gia đình… cần được phát huy trong xây dựng nông thôn mới trong giai đoạn hiện nay ở huyện Thường Tín, Hà Nội

- Đề tài nghiên cứu tại huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội

- Khảo sát số liệu từ năm 2010 - 2015

8 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được xây dựng trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin và

tư tưởng Hồ Chí Minh về phụ nữ, vai trò của phụ nữ Quan điểm, đường lối,

chính sách của Nhà nước, Đảng Cộng sản Việt Nam về chương trình xây dựng nông thôn mới ở nước ta hiện nay

Đề tài sử dụng tổng hợp các nguyên tắc phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Trong đó, chú trọng phương pháp logic - lịch sử, phân tích - tổng hợp, quy nạp - diễn dịch, điều tra xã hội học…

9 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn bao gồm 2 chương và 4 tiết

10 Tóm tắt các luận điểm cơ bản và đóng góp mới của tác giả

10.1 Tóm tắt các luận điểm cơ bản

- Phát huy vai trò phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới nhằm khai thác phát huy sức mạnh tổng hợp nguồn nhân lực địa phương góp phần xóa đói, giảm nghèo và nâng cao vai trò, vị thế của người phụ nữ trong gia đình và xã hội ở Thường Tín hiện nay, góp phần vào công cuộc giải phóng phụ nữ

- Phát huy vai trò phụ nữ Thường Tín phải được xuất phát từ tình hình thực tiễn, đồng thời vận dụng một cách linh hoạt các quy luật xã hội

10.2 Đóng góp mới của luận văn

Về lý luận: góp phần nghiên cứu một cách hệ thống những vấn đề lý luận

chung về phụ nữ, vai trò của phụ nữ, về nông thôn, nông thôn mới, và vai trò của người phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới

Về thực tiễn: Kết quả nghiên cứu có thể là những định hướng cho việc xây

dựng mục tiêu, kế hoạch, biện pháp về phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới; có thể làm tài liệu tham khảo trong giảng dạy: Triết học (nghiên cứu và giảng dạy chuyên đề triết học phần chủ nghĩa duy vật lịch sử),

Kinh tế nông nghiệp, Phát triển nông thôn

Đề tài cũng có ý nghĩa kiến nghị với Đảng và nhà nước có những chính sách cụ thể nhằm nâng cao vai trò người phụ nữ trong lĩnh vực xây dựng nông thôn mới nói riêng, và các hoạt động chính trị - xã hội nói chung trong giai đoạn hiện nay

NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT HUY VAI TRÒ

CỦA PHỤ NỮ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI

Giới: Chỉ sự khác biệt về xã hội và quan hệ (về quyền lực) giữa trẻ em,

trai và trẻ em gái, giữa phụ nữ và nam giới, được hình thành và khác nhau ngay trong một nền văn hóa, giữa các nền văn hóa và thay đổi theo thời gian Sự khác biệt này nhận thấy một cách rõ ràng trong vai trò, trách nhiệm, nhu cầu, khó khăn và thuận lợi của các giới tính

Giới tính: chỉ sự khác biệt về sinh học giữa nam giới và nữ giới mang tính

toàn cầu và không thay đổi Các đặc trưng của giới tính bị quy định và hoạt động theo các cơ chế tự nhiên, di truyền như: người nào có cặp nhiệm sắc thể giới tính

XX thì thuộc về nữ giới, người nào có cặp nhiễm sắc thể giới tính XY thì thuộc

về nam giới Nữ giới vốn có chức năng sinh lý học như tạo ra trứng, mang thai, sinh con và cho con bú bằng bầu sữa mẹ Nam giới có chức năng tạo ra tinh

trùng Trong thực tế, để nhấn mạnh yếu tố thực thể xã hội của con người, “giới tính” được dùng thay cho cả giống và giới

Như vậy, khi nói giới tính là nói đặc điểm của con người do tự nhiên quy định Giới tính ổn định, thậm chí là bất biến đối với cả nam và nữ, xét cả về mặt không gian và thời gian Chẳng hạn, phụ nữ trong mọi thời đại, mọi chế độ chính trị, mọi nền văn hoá đều giống nhau ở khả năng mang thai và sinh con; nam giới

ở mọi nơi, mọi thời đại đều giống nhau ở chức năng sinh sản là làm cho phụ nữ mang thai Còn nói đến giới là nói đến địa vị xã hội, thái độ và hành vi ứng xử giữa nam giới và phụ nữ do hoàn cảnh, điều kiện xã hội, văn hoá… tạo nên Địa

vị thái độ và hành vi đó không bất biến mà thay đổi do sự thay đổi của hoàn cảnh, điều kiện xã hội, văn hoá Ví dụ: so với cách đây 50 năm về trước, đặc điểm về giới tính của phụ nữ nước ta hiện nay không có sự thay đổi, thế nhưng đặc điểm về giới, tức là địa vị xã hội, tương quan về mặt xã hội so với nam giới

đã có sự thay đổi căn bản, bởi vì kể từ cách mạng tháng tám 1945, hoàn cảnh, điều kiện xã hội, văn hoá nước ta đã thay đổi toàn diện và sâu sắc

Cho nên, để hiểu phụ nữ là gì, về mặt khoa học cần phân biệt khái niệm khoa học tự nhiên (sinh vật học) về giống cái và giống đực, với khái niệm khoa học xã hội về giới nữ và giới nam [1, tr 21] Sự khác biệt về giới được biểu hiện

đó là phụ nữ được xem là phái yếu, vì họ sống thiên hơn về tình cảm, họ là thành phần quan trọng tạo nên sự yên ấm trong gia đình Thiên chức của phụ nữ là làm

vợ, làm mẹ, nên họ gắn bó với con cái, gia đình hơn nam giới và cũng từ đấy mối quan tâm của họ cũng có phần khác nam giới Nam giới được coi là phái mạnh, là trụ cột gia đình Họ cứng rắn hơn về tình cảm, mạnh bạo và năng động hơn trong công việc Đặc trưng này cho phép họ dồn hết tâm trí vào lao động sản xuất, vào công việc xã hội, ít bị ràng buộc bởi con cái và gia đình Chính điều này đã làm tăng thêm khoảng cách khác biệt giữa phụ nữ và nam giới trong xã hội Hơn nữa, nam giới và nữ giới lại có xuất phát điểm không giống nhau để tiếp cận cái mới, họ có những thuận lợi, khó khăn với tính chất và mức độ khác nhau để tham gia vào các chương trình kinh tế, từ góc độ nhận thức, nắm bắt các thông tin xã hội

Vai trò của giới được thể hiện ở vai trò sản xuất, vai trò tái sản xuất và vai trò cộng đồng Vai trò sản xuất được thể hiện trong lao động sản xuất dưới mọi

hình thức để tạo ra của cải vật chất, tinh thần cho gia đình và xã hội Vai trò tái sản xuất ra con người nhằm duy trì nòi giống, tái tạo sức lao động Vai trò này không chỉ đơn thuần là tái sản xuất sinh học, mà còn cả việc chăm lo, duy trì, phát triển lực lượng lao động cho hiện tại và tương lai như: nuôi dạy con cái, nuôi dưỡng các thành viên trong gia đình, làm công việc nội trợ… vai trò này hầu như là của người phụ nữ Vai trò cộng đồng thể hiện ở những hoạt động tham gia thực hiện ở mức cộng đồng nhằm duy trì và phát triển các nguồn lực

cộng đồng, thực hiện các nhu cầu, mục tiêu chung của cộng đồng

Phụ nữ là một khái niệm chung để chỉ một người, một nhóm người hay

toàn bộ những người trong xã hội mà một cách tự nhiên, mang những đặc điểm giới tính được xã hội thừa nhận về khả năng mang thai và sinh nở khi cơ thể họ hoàn thiện và chức năng giới tính hoạt động bình thường.Phụ nữ là một phần nửa xã hội, gồm những người mà về mặt sinh học thuộc giống cái, phân biệt với nửa kia của xã hội là nam giới thuộc giống đực Nữ giới phân biệt với nam giới,

là một trong hai giới tính truyền thống, cơ bản và đặc trưng của loài người

Trong ngôn ngữ Việt Nam, có nhiều từ gần nghĩa với “nữ giới”, đều chỉ một nhóm đối tượng thuộc nữ giới nhưng mang tính phân loại cao hơn Một số

từ tiêu biểu hay gặp là “đàn bà”, “phụ nữ”, “con gái” Cách hiểu những từ này còn rất khác nhau, do đó, cần phải chuẩn hóa chúng để tránh những thành kiến, những hiểu lầm hay những sai sót trong việc sử dụng Sử dụng từ “phụ nữ” cho thấy một cái nhìn ít nhất là trung lập, hoặc thể hiện thiện cảm, sự trân trọng nhất định từ phía người sử dụng Nó đề cập đến, hoặc hướng người ta đến những mặt tốt, hoặc ít nhất là không xấu, đến những giá trị, những đóng góp, những ảnh hưởng tích cực từ những nữ giới này

1.1.1.2 Vai trò của phụ nữ

* Vai trò

Theo Từ điển xã hội học: “Vai trò là một tập hợp những kỳ vọng ở trong một xã hội gắn với các hành vi của người mang các địa vị ở mức độ này thì mỗi vai trò riêng là một tổ hợp hay nhóm các kỳ vọng hành vi” [57, tr.3]

Broom - nhà xã hội học người Mỹ nói: “Vai trò là cái mà cá nhân phải làm, tức là nó xác định các hành vi của con người được xem là phù hợp hay không phù hợp với một địa vị mà người ta chiếm giữ” [17, tr.211]

Nhà nhân học Ralph Linton, người có công đầu trong việc xây dựng nội dung xã hội học của khái niệm vị thế và vai trò Ông định nghĩa, vị thế được hiểu theo hai nghĩa Theo nghĩa trừu tượng, vị thế là một vị trí trong một khuôn mẫu tương tác nhất định Theo nghĩa cụ thể, vị thế của một người là tập hợp tất cả những vị thế mà người đó nắm giữ trong các mối tương tác xã hội Do đó theo hai nghĩa này vị thế xác định vị trí cụ thể của một người trong những mối tương tác xã hội với những người khác và vị thế tổng hợp xác định vị trí của người đó với tổng thể xã hội Tuy nhiên, khái niệm vị thế chỉ nói đến xuất phát điểm của hành vi chứ chưa nói đến mặt hoạt động của nó Khái niệm vai trò mới nói đến mặt động thái của hành vi Nói cách khác vai trò là hành vi của người nắm giữ vị thế mà hành vi đó hướng vào việc đáp ứng những kì vọng của người khác về quyền và trách nhiệm gắn với vị thế Một cá nhân có thể có đồng thời nhiều vai trò do cá nhân đó có nhiều vị thế khác nhau trong các tổ chức khác nhau Tuy nhiên, trong một thời gian cụ thể, những vai trò đó không cùng biểu hiện với mức độ tích cực ngang nhau Một vị thế xã hội cụ thể thông thường có một số các vai trò, người ta gọi là tập hợp các vai trò Có các vị trí khác nhau thì mức độ phức tạp của các vai trò gắn liền với chúng cũng khác nhau Một cá nhân ở một

vị trí cụ thể luôn có nhiều quan hệ liên quan, trong đó có vai trò chính và vai trò phụ Những vai trò của một cá nhân ở một vị trí cụ thể không mâu thuẫn nhau

mà chúng có quan hệ tương tác nhau, giúp các cá nhân đó thể hiện được vai trò tổng quát của mình

Tóm lại, vai trò là những gì mà một cá nhân phải làm để giữ vị thế của mình có giá trị, là những hành vi mà xã hội mong chờ, kỳ vọng một cá nhân thực hiện phù hợp với vị thế xã hội của họ Như vậy, các cá nhân và nhóm người

thông qua vị thế và vai trò gắn kết với nhau và gắn kết với toàn bộ xã hội

* Vai trò của phụ nữ

Quan điểm về vai trò của phụ nữ trong “Phụ nữ trong phát triển” (Women

in Development - gọi tắt là WID); “Phụ nữ và phát triển” (Women and Development - gọi tắt là WAD); “Giới và phát triển” (Gender and Development

- gọi tắt là GAD)

Thứ nhất, quan điểm “Phụ nữ trong phát triển” (WID): Cách tiếp cận Phụ

nữ trong phát triển (WID) xuất hiện vào đầu những năm 70 của thế kỉ XX, quan điểm “phụ nữ trong phát triển” chú trọng vào phụ nữ, vào các vấnđề nảy sinh đối với phụ nữ trong phát triển như cơ hội được học hành, có việclàm, được bình đẳng trong gia đình và tham gia các hoạt động xã hội, được hưởng các dịch vụ

về chăm sóc sức khỏe và trong đời sống Cách tiếp cận WID đòi hỏi công bằng

xã hội và quyền lợi cho phụ nữ

Quan điểm WID đã chú trọng đến vai trò sản xuất của phụ nữ, chủ trương đưa phụ nữ vào hòa nhập nền kinh tế đất nước, coi việc tiếp cận với cơ hội có việc làm trong sản xuất và tham gia công tác xã hội là biện pháp nâng cao vai trò, địa vị của phụ nữ Quan điểm này khẳng định, việc không thừa nhận và sử dụng vai trò sản xuất của phụ nữ trong gia đình và ngoài xã hội là những sai lầm dẫn đến việc sử dụng kém hiệu quả các nguồn lực

Quan điểm WID đã nhấn mạnh vai trò của phụ nữ trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế của đất nước, coi trọng vai trò của phụ nữ với tư cách

là người hưởng thụ thành quả của sự phát triển, nắm giữ được các nguồn lực như chìa khóa mở đường giúp cho phụ nữ thoát khỏi sự lệ thuộc Tuy nhiên, cách tiếp cận này mới chỉ đặt phụ nữ trong khuôn khổ phát triển đã được định sẵn chứ chưa coi phụ nữ là chủ thể của quá trình phát triển kinh tế xã hội, do đó không chỉ hạn chế khả năng phát huy tính chủ động, sáng tạo của phụ nữ mà có thể làm giảm hiệu quả của các quá trình kinh tế

Thứ hai,quan điểm “Phụ nữ và phát triển” (WAD) ra đời vào cuối những

năm 70, nổi lên từ một bài phê bình lý thuyết hiện đại hóa và phương pháp tiếp

cận WID Khái niệm này dựa trên nhận định rằng, phụ nữ luôn là một phần của các quá trình phát triển Phụ nữ và tiến trình phát triển có mối liên hệ với nhau

và trên thực tế, không phải là không có biện pháp để đưa phụ nữ vào trong chiến lược của quá trình phát triển

Phương pháp tiếp cận này cho rằng phụ nữ luôn là một tác nhân kinh tế quan trọng trong xã hội, công việc mà phụ nữ thực hiện cả trong gia đình và ngoài xã hội đềuđóng vai trò trung tâm trong việc duy trì xã hội, nhưng sự hòa nhập này chỉ góp phần duy trì cơ cấu của sự bất bình đẳng hiện nay trên bình diện quốc tế Cũng giống như WID, WAD đã quá chú trọng vào lĩnh vực sản xuất, chú trọng vào chiến lược tham dự và việc triển khai các hoạt động tạo thu nhập mà không xem xét đến việc thực hiện các chiến lược này sẽ tạo thêm áp lực

và gánh nặng cho phụ nữ Các quan điểm của WAD bị phê phán là đã không coi lao động gia đình như một giá trị kinh tế và WAD đã áp dụng các thành kiến và các giả định của phương Tây vào các nước đang phát triển

Thứ ba, quan điểm “Giới và phát triển” (GAD): xuất hiện vào những năm

90 của thế kỷ XX Tiếp cận “Giới và phát triển” ra đời sau nên có được nhiều kinh nghiệm từ những thất bại của nhiều chương trình phát triển Tiếp cận “Giới

và phát triển” quan tâm đến sự phát triển bền vững, tập trung vào cân bằng giới

và các chương trình phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu cả nam và nữ Tức là GAD tạo sự chuyển biến trong suy nghĩ, cũng như nhìn nhận về vai trò, trách nhiệm, các quyền tiếp cận, kểm soát nguồn lực kinh tế của phụ nữ và nam giới, điều chỉnh các yếu tố cơ cấu tác động ảnh hưởng nhằm cải thiện tình trạng, vai trò của phụ nữ và cân bằng các quan hệ giới

Theo phương pháp tiếp cận này, phụ nữ được nhìn nhận, đánh giá như là những nhân tố tích cực chứ không phải là những người thừa hưởng thành quả của sự phát triển Mục tiêu phát triển theo phương pháp này là sự tự lực, sức mạnh của bản thân phụ nữ, tức là phụ nữ có cơ hội phát huy hết năng lực của mình và có điều kiện phát triển một cách toàn diện và hoàn toàn bình đẳng với

nam giới Đây là một phương pháp tiếp cận được ưa chuộng và được đánh giá là phương pháp có hiệu quả trong việc giải quyết vấn đề bất bình đẳng giới trong thời gian hiện nay

Quan điểm GAD cung cấp cơ sở lý luận cho việc xem xét vai trò của phụ

nữ trong mối tương quan với vai trò của nam giới trong phát triển cộng đồng xã hội trên mọi lĩnh vực hoạt động khác nhau Cần đánh giá những đóng góp của phụ nữ đối với cộng đồng, tìm hiểu nhu cầu, nguyện vọng, tạo điều kiện để phụ

nữ phát huy được năng lực của mình, chủ động cùng nam giới tham gia các hoạt động phát triển kinh tế gia đình và cộng đồng, các hoạt động văn hóa, chính trị, chăm sóc sức khỏe sinh sản… Quan trọng là hình thành được thói quen, các chuẩn mực và giá trị mới về vai trò phụ nữ trong cộng đồng ở trong giai đoạn hiện nay

Như vậy, từ những quan điểm trên về vai trò của phụ nữ, chúng tôi rút ra

rằng: Vai trò của phụ nữ là những hành vi mà xã hội mong chờ phù hợp với vị thế, chức năng của người phụ nữtrong gia đình cũng như ngoài xã hội Khi xét

về vai trò của phụ nữ cần đặt người phụ nữtrong mối tương quan với cộng đồng, với nam giới Bởi vì, họ cần có sự chia sẻ của cộng đồng, và nam giới để họ có thể thích ứng với sự phát triển của xã hội, đồng thời có thể đảm đương nhiều vai trò trong gia đình và xã hội

1.1.1.3 Nông thôn và nông thôn mới

Nông thôn là khái niệm dùng để chỉ một địa giới hành chính lãnh thổ gắn

liền với cư dân sản xuất nông nghiệp và dịch vụ nông sản Khái niệm “nông thôn” thường đồng nghĩa với “làng”, “xóm”, “thôn” Theo các tài liệu nghiên cứu, “làng” là từ nôm, là tiếng nói dân dã, ngôn ngữ đời sống trong dân gian ăn

sâu vào tâm lý, tiềm thức của người Việt Nó gợi ra môi trường kinh tế sản xuất với nghề trồng lúa nước cổ truyền - không gian sinh tồn; đồng thời cũng là không gian xã hội và cảnh quan văn hóa xây đắp nên nền tảng tinh thần, tạo thành lối sống, cốt cách và bản lĩnh người Việt

Làng vốn là một từ thuần Việt, dùng để chỉ một cộng đồng dân cư được hình thành trên cơ sở liên hiệp tự nguyện giữa những người nông dân lao động trên con đường chinh phục tự nhiên từ mấy thiên niên kỷ trước, quá trình hàng nghìn năm đấu tranh chống xâm lược để giữ gìn môi trường sản xuất và sinh hoạt của con người nơi đây Nhà nghiên cứu Trần Từ cho rằng:“Làng là tế bào sống của xã hội Việt cổ, là sản phẩm tự nhiên tiết ra từ quá trình định cư và cộng

cư của người Việt” [41, tr.11-12].Cùng với nhận xét đó, khẳng định vị trí của làng trong việc hình thành nền văn hóa Việt Nam, nhà nghiên cứu Nguyễn Từ Chi viết: “Làng là tế bào sống của xã hội Việt Nam Xã hội Việt Nam là sản phẩm tự nhiên tiết ra từ quá trình định cư và cộng cư của người Việt trồng trọt Hiểu được làng Việt là có trong tay cơ sở tối thiểu và cần thiết để tiến lên tìm hiểu xã hội Việt nói riêng và xã hội Việt Nam nói chung, trong sức năng động lịch sử của nó, trong ứng xử cộng đồng và tâm lý tập thể của nó, trong các biểu hiện văn hóa, cả trong những phản ứng của nó trước những hình thái mà lịch sử đương đại đặt vào nó” [14, tr.177]

Cùng với sự thay đổi của các triều đại trị vì trong lịch sử mà tên gọi của

“làng” có khác nhau: “làng” cũng gọi là “thôn” hoặc “làng xã”, cũng có khi

“làng” cũng chính là “xã” Theo PGS.TSKH Phan Xuân Sơn: Trong lịch sử, đơn vị “xã”, có nơi là “làng xã” một đơn vị quần cư - hành chính có từ lâu đời

trong kết cấu nông thôn Việt Nam Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của

“làng”, những đặc điểm kinh tế, văn hóa, xã hội của “làng” là những yếu tố đặc

biệt quan trọng quyết định đến sự nghiệp dân chủ hóa cấp cơ sở nói riêng và sự phát triển nông thôn, nông nghiệp nói chung

Từ những ý kiến nêu trên, chúng ta có thể hiểu: “Làng xã” là một cộng đồng địa vực, có ranh giới lãnh thổ tự nhiên và hành chính xác định; “làng” là một đơn vị tự cấp về kinh tế; “làng xã” vừa có ruộng, có nghề,có đình làng tạo nên một không gian khép kín thống nhất, có nhiều dòng họ tồn tại lâu đời, “làng xã” là một cộng đồng tương đối độc lập về phong tục tập quán văn hóa; “làng

xã” là một đơn vị tự trị về chính trị Tuy nhiên làng - xã cũng có những biến đổi

ít nhiều qua các thời kỳ, nhưng nhìn chung cho đến trước năm 1945, qua các biến động, làng vẫn giữ được những cấu trúc truyền thống cơ bản

Nông thôn được xác định là tổng hợp của các làng, nói cách khác, làng Việt là đơn vị cơ bản của nông thôn Việt Nam Làng - xã đã từng đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển đất nước, là nơi lưu giữ những giá trị văn hoá, nuôi dưỡng nguyên khí của dân tộc trước các nguy cơ đồng hoá, nô dịch Những giá trị nói trên của làng luôn luôn cần thiết cho phát triển đất nước,sẽ được tiếp tục trong mô hình nông thôn mới Tuy nhiên, tính khép kín, tính tự cung, tự cấp của mô hình làng truyền thống rõ ràng không đáp ứng được yêu cầu phát triển đất nước hiện nay

Làng Việt Nam thời hiện đại đã có những sự thay đổi nhất định so với làng trung và cận đại Có những đặc điểm của làng cổ còn giữ được, nhưng cũng

có những đặc điểm ngày nay hầu như không thể tìm thấy Truyền thống gia tộc vẫn có những ảnh hưởng nhất định trong làng xã, nhưng do ngày nay, người dân nông thôn có xu hướng thoát li ra các thành phố nên thành phần dân cư của làng xãđa dạng hơn, tính chất cùng huyết thống cũng đã bị giảm mạnh Vai trò của chính quyền xã hiện nay được công nhận là nằm trong hệ thống quản lý nhà nước đã và đang dần dà làm mất đi vai trò của hệ thống chính quyền làng theo kiểu cũ Làng hiện nay ngày càng được phát triển cả về những giá trị vật chất và tinh thần, sự giao lưu, trao đổi hàng hóa, giúp cho đời sống nhân dân ngày càng phát triển hơn, không còn tính khép kín và tự cung, tự cấp như trước

Trong quá trình hình thành và phát triển, khái niệm “nông thôn” được mở rộng nội hàm so với “làng” với nội dung: Nông thôn là phần lãnh thổ không

thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân xã Vậy nông thôn mới là gì? Trong nghị quyết

số 26 - NQ/TW đưa ra mục tiêu: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý,

gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định; giàu bản sắc văn hóa dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nôngthôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường” [9, tr.32]

Như vậy, nông thôn mới trước tiên phải là nông thôn, không phải thị tứ, thị trấn, thị xã, thành phố và khác với nông thôn truyền thống Nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, có thể khái quát theo năm nội dung cơ bản sau: 1 Làng xã văn minh sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; 2 Sản xuất phải phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hóa; 3 Đời sống vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn ngày càng được nâng cao; 4 Bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát triển; 5 Xã hội nông thôn an ninh tốt, quảnlý dân chủ

Sự khác biệt giữa nông thôn và nông thôn mới được thể hiện ở chỗ đó là: nông thôn là khái niệm chứa đựng cả mô hình nông thôn cũ và mô hình nông thôn mới, còn mô hình nông thôn mới chứa đựng những điều kiện đáp ứng các yêu cầu phát triển, có sự đổi mới về tổ chức, vận hành các cảnh quan về môi trường, đạt hiệu quả cao nhất trên tất cả các mặt về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, so với mô hình cũ, chứa đựng các đặc điểm chung, có thể vận dụng, phổ biến trên cả nước Nói khái quát về các tiêu chí của nông thôn mới ở nước ta hiện nay

1.1.2 Quan điểm của Chủ nghĩa Mác -Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của phụ nữ

1.1.2.1 Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về vai trò của phụ nữ

* Quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen

Trong thời kì nguyên thủy, không có cái gì là quyền tư hữu, khi sở hữu của loài người là của chung thì không có sự phân biệt giới tính, hay bất bình đẳng giữa nam và nữ Trong xã hội đó, không có giai cấp, không có bóc lột lao động, không có tài sản riêng Đồng thời, phụ nữ không bị nô dịch, bị ràng buộc

hay không bình đẳng với nam giới Ph.Ăngghen nói về một sự phân công lao động giữa nam và nữ trong các xã hội săn bắn - hái lượm Nam giới nhận trách nhiệm tham gia chiến trận, săn bắn, và sau này là thuần hóa động vật, trong khi phụ nữ đảm trách việc tìm kiếm thức ăn, trồng trọt, trông nom nhà cửa, nấu nướng, và may vá [3, tr.64] Trong giai đoạn này, công việc của phụ nữ có vị trí đặc biệt quan trọng liên quan đến sự tồn tại của cả thị tộc vì phụ nữ không chỉ làm ra nhiều thức ăn hơn nam giới mà trong nhiều trường hợp, họ còn cung cấp hầu hết thức ăn cho cả thị tộc [3, tr.85] Ph.Ăngghen cho rằng phụ nữ, với khả năng cung cấp và duy trì sự sinh tồn của thị tộc thông qua hoạt động lao động sản xuất và tái sinh sản, có ưu thế hơn nam giới trong các xã hội này Ông tin rằng đây là đặc điểm chính của xã hội nguyên thủy, và do đó những xã hội này hầu hết đều tuân theo chế độ mẫu quyền Dòng giống chỉ có thể được truy nguyên qua người mẹ, và “vì vậy, chỉ có nữ hệ là được thừa nhận” [3, tr.86]

Tuy nhiên, Ph.Ăngghen tin rằng, xã hội loài người đã thay đổi cùng với sự

ra đời và phát triển của “chăn nuôi gia súc, nghề đúc và rèn kim loại, dệt, và sau cùng là nông nghiệp” [3, tr.97] Trong xã hội sản xuất nông nghiệp, nam giới thường đảm nhận những công việc nặng, ví dụ như cày cấy và thuần hóa gia súc [3, tr.87] Trong khi đó, vai trò tái sinh sản của phụ nữ cũng đã thay đổi khi mà sản xuất nông nghiệp đòi hỏi số lượng lớn lao động để trồng trọt và chăn nuôi gia súc Do đó, nhiệm vụ sinh sản của phụ nữ đã được tối ưu hóa và họ được khuyến khích sinh đẻ càng nhiều càng tốt Những thay đổi này đã đánh dấu một cột mốc quan trọng trong việc phân công lao động giữa hai giới Nam giới bắt đầu gia tăng vai trò đặc thù của họ trong việc lao động sản xuất ở ngoài gia đình, trong khi phụ

nữ bị giữ chân nhiều hơn ở nhà để tập trung vào vai trò táisản xuất ra con người nhằm duy trì nòi giống Khi đó, ngôi nhà dần trở thành nơi dành riêng cho việc tái sản xuất sức lao động Theo thời gian, lượng của cải mà nam giới làm ra dần dần nhiều hơn và tỏ ra vượt trội so với lượng của cải mà phụ nữ sản xuất được Điều này dẫn đến việc thay đổi vị thế của nam giới và phụ nữ không chỉ trong gia đình

mà còn trên phạm vi toàn xã hội Với tư cách là những người trực tiếp làm ra và nắm giữ của cải, nam giới giờ đã có vị thế và uy quyền lớn hơn phụ nữ [3, tr.89] Khi mà của cải được làm ra ngày càng nhiều và được cất giữ trong mỗi gia đình, vấn đề cốt lõi bây giờ là cá nhân nào sẽ có quyền nắm giữ chúng và chúng sẽ được truyền lại cho thế hệ sau như thế nào Trong trường hợp một cặp vợ chồng chia tay, người phụ nữ sẽ giữ lại cho mình những đồ đạc trong nhà, và người nam giới

sẽ mang theo mình các công cụ lao động (ví dụ: gia súc, nô lệ…) [3, tr.103] Theo Ph.Ăngghen, điều này sẽ dẫn đến việc người đàn ông mong muốn được truyền lại những tài sản mà họ tích lũy được cho con của chính họ Gia đình mẫu hệ với quyền lực tập trung trong tay người phụ nữ, đến lúc này lại là một trở lực chính ngăn cản những đứa con nhận quyền thừa kế từ cha của mình Hơn thế nữa, nếu như quan hệ tình dục trong xã hội vẫn là tĩnh giao hỗn tạp thì sẽ rất khó cho người cha có thể xác định chính xác đâu là con của mình [3, tr.103] Trước những thực tế này, “cần phải xóa bỏ chế độ huyết tộc theo mẫu quyền đi đã, và chế độ đó đã bị xóa bỏ” [3, tr.103] Ph.Ăngghen cho rằng chính trong bối cảnh này, gia đình phụ quyền gia trưởng bắt đầu được hình thành

Khi chế độ tư hữu ra đời càng làm tăng thêm sự bất bình đẳng giữa nam

và nữ Nền kinh tế độc lập cá thể càng thúc đẩy sự phân công lao động, tất nhiên công việc quản lý gia đình và bếp núc là của những người phụ nữ, của người làm

mẹ Trong gia đình, nam giới sẽ đảm nhận mọi phần sản xuất bên ngoài và nghiễm nhiên trói buộc những người phụ nữ vào những công việc gia đình chật hẹp và phi sản xuất Đứng về phía kinh tế và sự phát triển sản xuất mà xét về ý nghĩa lao động của người phụ nữ đã trở nên vô cùng thấp kém và không còn giá trị độc lập nữa Phụ nữ trở thành người lệ thuộc vào nam giới

C.Mác và Ph.Ăngghen cũngchỉ rõ: “Chế độ mẫu quyền bị lật đổ là sự thất bại lịch sử có tính chất toàn thế giới của giới nữ Ngay cả ở trong nhà, người đàn ông cũng nắm lấy quyền cai quản, còn người đàn bà thì bị hạ cấp, bị nô dịch, bị biến thành nô lệ cho sự dâm đãng của đàn ông, thành một công cụ sinh đẻ đơn

thuần”[32, tr.93]; “người vợ trở thành người đầy tớ chính và không được tham gia vào nền sản xuất xã hội” [32, tr.115] “Tình trạng không bình quyền giữa đôi bên, do những quan hệ xã hội trước kia để lại cho chúng ta, tuyệt nhiên không phải là nguyên nhân, mà là kết quả của việc áp bức đàn bà về mặt kinh tế”[32, tr.115] Hai ông khẳng định: “Một sự bình đẳng thực sự giữa phụ nữ và nam giới chỉ có thể trở thành hiện thực khi đã thủ tiêu được chế độ bóc lột của tư bản đối với cả hai giới và khi công việc nội trợ riêng trong gia đình đã trở thành một nền công nghiệp xã hội” [32, tr 341].C.Mác đánh giá cao vai trò của người phụ nữ:

“Ai đã biết lịch sử thì biết rằng muốn sửa sang xã hội mà không có phụ nữ giúp sức thì không làm nổi” [30, tr.45]

* Quan niệm của V.I.Lênin

V.I.Lênin, người thầy vĩ đại của cách mạng vô sản thế kỷ XIX - XX kế thừa quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen, chỉ ra “Trong nông nghiệp, người lao động phụ nữ, vô sản cũng như nông dân, đều phải cố đem hết sức mình ra, phải đổ mồ hôi sôi nước mắt, làm đến kiệt sức, hại đến sức khỏe của mình và của con cái để cố đuổi cho kịp người lao động nam giới trong nền sản xuất lớn tư bản chủ nghĩa” Phụ nữ “không có quyềngì cả vì pháp luật không cho họ có quyền bình đẳng với nam giới”, còn trong gia đình họ là “nô lệ gia đình”, bị nghẹt dưới cái gánh những công việc bếp núc nhỏ nhặt nhất, lam lũ nhất khổ cực nhất, làm cho mụ người nhất [31, tr.690]

Như vậy, chính địa vị thứ yếu, phụ thuộc trong sản xuất, trong nền kinh tế của những người phụ nữ đã nhốt họ trong vòng chật hẹp của sự kém hiểu biết, của những ràng buộc vô lý vào người đàn ông, của những áp bức, bất công Trong những chế độ xã hội có áp bức giai cấp thì dường như người phụ nữ bị hai tầng áp bức, áp bức giai cấp và áp bức thân phận “nô lệ gia đình”

V.I.Lênin cũng cho rằng Đảng cách mạng phải làm sao dạy cho đàn bà biết nấu ăn cũng biết làm việc nước, như thế cách mạng mới gọi là thành công; giai cấp vô sản không giành được tự do hoàn toàn được V.I.Lênin viết: “Khả

năng của tất cả các phong trào giải phóng đều do mức độ của phụ nữ tham gia phong trào quy định” [30, tr.89]

Bởi vậy, giải phóng phụ nữ và khẳng định vai trò của phụ nữ là nhiệm vụ không thể bỏ qua của cách mạng xã hội chủ nghĩa, của sự nghiệp giải phóng nhân loại và là ước vọng tốt đẹp của loài người tiến bộ

1.1.2.2 Quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của phụ nữ

Sinh thời Bác Hồ luôn quan tâm và đánh giá cao vị trí vai trò của phụ

nữ trong quá trình phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam Bác từng nhấn mạnh:

“Non sông gấm vóc Việt Nam do phụ nữ ta, trẻ cùng già, ra sức dệt thêu mà thêm tốt đẹp, rực rỡ”… “Nhân dân ta anh hùng là nhờ có các bà mẹ Việt Nam anh hùng”… “Dân tộc ta và Đảng ta đời đời biết ơn các bà mẹ Việt Nam đã sinh

ra và cống hiến những người ưu tú, đã và đang chiến đấu anh dũng tuyệt vời bảo

vệ non sông gấm vóc do tổ tiên ta để lại”

Cùng với hành trình tìm đường cứu nước, giải phóng dân tộc cũng như trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Bác luôn đặt ra yêu cầu bức thiết phải giải phóng “nửa thế giới” khỏi “xiềng xích nô lệ”, phải cởi trói cho phụ nữ

Bác khẳng định:“Đàn bà con gái cũng nằm trong nhân dân Nếu cả dân tộc được tự do, đương nhiên họ cũng được tự do Ngược lại nếu dân tộc còn trong cảnh nô lệ thì họ và con cái họ cũng sẽ sống trong cảnh nô lệ đó thôi [33, tr.112] Và “những lời ấy không phải câu nói lông bông Xem trong lịch sử cách mệnh chẳng có lần nào là không có đàn bà con gái tham gia”[33, tr.443]

Cách mạng Tháng Tám thành công, trong Tuyên ngôn độc lập đọc tại Quảng trường Ba Đình lịch sử ngày 2/9/1945, Bác trịnh trọng tuyên bố với thế

giới và quốc dân đồng bào: “Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc” [34, tr.9] Và Hiến pháp của nước Việt Nam dân chủ cộng hoà năm 1946“… tuyên bố với thế giới: phụ nữ Việt Nam đã được đứng ngang hàng với đàn ông để được hưởng chung mọi quyền tự do của một công dân” [33, tr.228]

Bác không chỉ là người đầu tiên đề cập đến vấn đề giải phóng phụ nữ, khẳng định vai trò, vị trí của họ đối với gia đình và xã hội, đấu tranh đòi quyền bình đẳngmà còn luôn động viên, khuyên bảo, nhắc nhở chị em phải tự cố gắng học tập, sáng tạo vươn lên để khẳng định mình chứ không phải chờ Đảng, Chính phủ đề ra các chủ trương, chính sách Người kêu gọi: Chị em phụ nữ nông thôn thi đua góp sức hoàn thành tốt cải cách ruộng đất và lập những tổ đổi công tốt Chị em công nhân và công chức thi đua làm tròn nhiệm vụ của mình Chị em trí thức thi đua góp phần vào việc phát triển văn hoá Nữ thanh niên tuỳ theo cương

vị của mình, thi đua học và hành, xung phong trong mọi công việc Đồng thời, Bác cũng chỉ rõ một thực trạng: cấp trên có cất nhắc cán bộ phụ nữ nhưng chưa mạnh dạn, tức là còn phần nào chưa coi trọng trí tuệ, tài năng của phụ nữ Vậy phụ nữ phải làm sao cho người ta thấy phụ nữ giỏi, lúc đó cán bộ không cất nhắc, anh chị em công nhân sẽ cử mình lên

Trong buổi nói chuyện tại Hội nghị cán bộ thảo luận dự thảo Luật Hôn

nhân và gia đình, Người phân tích: Về phần mình, chị em phụ nữ không nên

ngồi chờ Chính phủ, chờ Đảng ra chỉ thị giải phóng cho mình, mà tự mình phải

tự cường, phải đấu tranh Phụ nữ ta cần phải cố gắng nhiều để theo kịp chị em các nước bạn, góp phần nhiều hơn nữa trong việc xây dựng chủ nghĩa xã hội Người phê bình: Phụ nữ ta còn một số nhược điểm như bỡ ngỡ, lúng túng, tự ti, thiếu tin tưởng vào khả năng của mình; mặt khác, phụ nữ cũng gặp nhiều khó khăn về gia đình, con cái Muốn giải quyết khó khăn không nên ỷ lại vào Đảng, Chính phủ mà phải quyết tâm học tập, phát huy sáng kiến, tin tưởng ở khả năng mình, nâng cao tinh thần tập thể, đoàn kết giúp đỡ nhau để giải quyết mọi khó khăn của phụ nữ trong công tác chính quyền Người căn dặn: tất cả phụ nữ phải hăng hái nhận lấy trách nhiệm của người làm chủ đất nước, tức là phải ra sức thi đua tăng gia sản xuất và thực hành tiết kiệm để xây dựng nước nhà, xây dựng chủ nghĩa xã hội Muốn làm trọn nhiệm vụ vẻ vang đó, phụ nữ ta phải xoá bỏ cái tâm lý tự ti và ỷ lại; phải có ý chí tự cường, tự lập; phải nâng cao hơn trình độ

chính trị, văn hoá, kỹ thuật Người luôn khuyến khích chị em tự mình cố gắng vươn lên khẳng định mình

1.1.3 Quan điểm của Đảng và Nhà nước về vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới ở nước ta hiện nay

Quán triệt Nghị quyết Đại hội X, Hội nghị Trung Ương 7 (khóa X) ra Nghị quyết số 26 - NQ/TW, ngày 5 tháng 8 năm 2008 đã nêu một cách toàn diện quan điểm của Đảng ta về xây dựng nông thôn mới Nghị quyết khẳng định nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vai trò to lớn, có vị trí quan trọng trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Chính vì vậy các vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn phải được giải quyết đồng bộ, gắn với quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá Nông nghiệp, nông thôn nước ta còn là khu vực giàu tiềm năng cần khai thác một cách có hiệu quả Phát triển nông nghiệp, nông thôn và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nông dân phải dựa trên cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phù hợp với điều kiện của từng vùng, từng lĩnh vực, để giải phóng và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực Giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn không phải chỉ là nhiệm vụ của nông dân, ở khu vực nông thôn mà là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội

Thực hiện đường lối của Đảng, ngày 28 tháng 10 năm 2008, Chính phủ đã

ra Nghị quyết số 24/2008/NQ - CP ban hành chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới.Nội dung chính của chương trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới là: xây dựng, tổ chức cuộc sống của dân cư nông thôn theo hướng văn minh, hiện đại, giữ gìn bản sắc văn hóa và môi trường sinh thái gắn với phát triển đô thị, thị trấn, thị tứ

Mục tiêu chung của chương trình được Đảng ta xác định là: xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội từng bước hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch;

xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao

Ngày 16 tháng 04 năm 2009, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 491/QĐ - Ttg, ban hành Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới Trong đó, Bộ tiêu chí đưa ra chỉ tiêu chung cả nước và các chỉ tiêu cụ thể, phù hợp với đặc điểm, điều kiện kinh tế - xã hội cụ thể của mỗi vùng: Vùng Trung du miền núi phía Bắc, vùng Đồng bằng sông Hồng, vùng duyên hải Nam trung bộ, Bắc trung

bộ, Tây nguyên, Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long Để được công nhận

là huyện nông thôn mới theo Quyết định số 491/QĐ - Ttg của Thủ tướng Chính phủ thì các xã của huyện Thường Tín (theo tiêu chí chung của vùng Đồng bằng sông Hồng) gồm 5 nội dung chính với 19 tiêu chí: 1- Quy hoạch; 2 - Hạ tầng kinh tế - xã hội (có 8 tiêu chí: Giao thông; Thủy lợi; Điện; Trường học; Cơ sở vật chất văn hóa; Chợ; Bưu điện; Nhà ở dân cư); 3 - Kinh tế và tổ chức sản xuất (có 4 tiêu chí: Thu nhập; Hộ nghèo; Lao động có việc làm; Tổ chức sản xuất); 4 - Văn hóa - Xã hội - Môi trường (có 6 tiêu chí: Giáo dục và Đào tạo; Y tế; Văn hóa; Môi trường và an toàn thực phẩm; Hệ thống chính trị và tiếp cận pháp luật; Quốc phòng và an ninh) Các chỉ tiêu cần đạt được trình bày cụ thể ở (Phụ lục 1)

Vai trò và vị trí của phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp phát triển và xây dựng đất nước luôn được Đảng và Nhà nước ghi nhận, đánh giá cao và đã được thể chế hóa thông qua hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách nhằm bảo đảm lợi ích chính đáng của phụ nữ trong tất cả các lĩnh vực

Trong các chính sách về giới, đều chú trọng bình đẳng giới, tôn trọng và

đề cao vai trò của phụ nữ Để thúc đẩy các cơ hội cho phụ nữ phát triển và thụ hưởng từ các thành quả của mình, Luật Bình đẳng giới đã được Quốc hội thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2006 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 7 năm 2007; ngày 27 tháng 4 năm 2007, Bộ Chính trị đã có Nghị quyết số 11 - NQ/TW

về công tác phụ nữ thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Nghị quyết nêu rõ “phải tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, tiếp tục đổi mới công tác phụ nữ để phụ nữ tham gia ngày càng nhiều hơn, chủ động hơn, đóng góp ngày càng lớn hơn cho sự phát triển của gia đình, cộng đồng, đất nước và thực hiện bình đẳng giới”[8] Vì vậy, với quan điểm đó của Đảng và nhà nước, vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới cũng được đề cao

Quyết định 800/QĐ - TTg về Quyết định Phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020, thông qua 11 nội dung của chương trình và các giải pháp, cách thức thực hiện chương trình, chương trình này yêu cầucác Bộ, ban ngành, các cấp chính quyền cũng như toàn thể người dân tham gia tích cực Vị trí cũng như yêu cầu, nhiệm vụ của người dân được nêu ra rất rõ ràng: đóng góp ngân sách xây dựng nông thôn mới theo tinh thần tự nguyện, xây dựng cơ sở vật chất hạ tầng cho làng, xã, tham gia giám sát thi công xây dựng nông thôn mới, bảo vệ môi trường nông thôn, phát triển kinh tế tham gia xây dựng nông thôn mới, tham gia các hoạt động đoàn thể để có các biện pháp nâng cao đời sống vật chất tinh thần tại khu vực nông thôn Vì vậy, để góp phần thực hiện xây dựng nông thôn mới, vai trò của phụ nữ trong những hoạt động trên vô cùng to lớn

1.1.4 Thực chất của việc phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới

Thứ nhất, phát huy vai trò của phụ nữ trong việc tham gia Ban chỉ đạo xây

dựng nông thôn mới Việc quan tâm, đề cao vai trò của phụ nữ trong công tác quản lý xây dựng nông thôn mới, cơ quan điều phối xây dựng nông thôn mới, chính quyền các cấp sẽ là cơ sở để nâng cao tiếng nói, vị thế của người phụ nữ, cũng như đóng góp của họ trong tất cả các lĩnh vực Trong xây dựng nông thôn mới, phụ nữ được tham gia quản lý, điều hành, họ có cơ hội được mở mang nhận thức hơn, tầm hiểu biết rộng hơn, qua đó có khả năng lãnh đạo, tuyên truyền vận động chị em phụ nữ tham gia tích cực hơn

Thứ hai, phát huy vai trò của phụ nữ trong công tác dân vận và truyền

thông nông thôn Trong công tác dân vận và truyền thông nông thôn khơi dậy

quyết tâm, tinh thần tự giác, tự nguyện, ý thức trách nhiệm cao trong nhân dân tham gia hưởng ứng chương trình xây dựng nông thôn mới, nâng cao nhận thức người dân về vai trò chủ thể của mình (được biết, được bàn, được làm, được giám sát, được thụ hưởng ) để tích cực tham gia, hưởng ứng chương trình xây dựng nông thôn mới Đẩy mạnh tuyên truyền khiến các tầng lớp nhân dân, các nhà đầu tư hiểu đầy đủ hơn về chương trình xây dựng nông thôn mới để tranh thủ sự đồng tình, giúp đỡ, phối hợp, tạo điều kiện của các cấp, các ngành, các đoàn thể, doanh nghiệp nhiệt tình tham gia, đóng góp tích cực cho chương trình, phát huy sức mạnh tổng hợp nhằm thực hiện thắng lợi các mục tiêu đề ra

Phụ nữ là người quán xuyến, lo lắng mọi việc trong gia đình, chăm sóc con cái, phụng dưỡng cha mẹ, để ý việc đối nội, đối ngoại trong gia đình Vì vậy, phụ nữ có vai trò rất lớn trong việc tuyên truyền vận động về các nội dung xây dựng nông thôn mới, cách thức hành động cũng như ý thức của từng cá nhân trong xây dựng nông thôn mới ngay trong chính gia đình mình

Bên cạnh đó, các sinh hoạt cộng đồng, đặc biệt hoạt động của Hội phụ nữ cũng gắn kết thêm phụ nữ với nhau, phụ nữ với cộng đồng, họ có nhiều cơ hội

để vận động mọi người cùng tham gia xây dựng nông thôn mới, cổ vũ, động viên các tập thể, cá nhân phụ nữ điển hình tiên tiến có thành tích xuất sắc trong phong trào xây dựng nông thôn mới

Thứ ba, phát huy vai trò của phụ nữ trong việc đóng góp nguồn lực cho

xây dựng nông thôn mới Trong xây dựng nông thôn mới, việc huy động nguồn lực từ phụ nữ tham gia vào công cuộc xây dựng là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng Họ hiến đất, tiền mặt, sức lao động và các hiện vật xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn Nếu như trước đây, việc vận động nhân dân tham gia đóng góp cùng nhà nước nâng cấp một số công trình nông thôn mang tính chất đơn lẻ, tùy theo nhu cầu cấp bách của từng khu dân cư, thì nay với việc thông tin đầy đủ các chủ trương, kế hoạch xây dựng nông thôn mới, cùng với phong trào thi đua dân vận khéo, hầu hết các công trình, tuyến đường, con hẻm đều được nhân dân chủ

động tổ chức bàn bạc, vận động các mạnh thường quân và trực tiếp đóng góp để cùng nhà nước nâng cấp, mở rộng, góp phần hoàn chỉnh hệ thống giao thông trên địa bàn của từng thôn, xã Bên cạnh đó giúp người dân tích cực hơn trong việc bàn bạc tìm hướng đầu tư phát triển sản xuất - kinh doanh có hiệu quả nhưhợp tác sản xuất, thay đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi Phát huy vai trò của phụ nữ trong việc đóng góp nguồn lực để xây dựng nông thôn mới là một chủ trương đúng đắn, tác động tích cực tới nhiều mặt của đời sống xã hội, và đó cũng là việc phát huy tính dân chủ ở cơ sở ngày càng có hiệu quả

Thứ tư, phát huy vai trò của phụ nữ trong tổ chức thực hiện quy hoạch, đề

án, kế hoạch xây dựng nông thôn mới Vai trò của phụ nữ trong quy hoạch xây dựng nông thôn mới được thể hiện ở nhóm tiêu chí về quy hoạch Trong nhóm tiêu chí này, phụ nữ đóng góp trong việc huy động nguồn lực cho sản xuất nông nghiệp hàng hóa, công nghiệp, tiểu thủ nông nghiệp, dịch vụ; phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội và môi trường theo chuẩn mới; và quy hoạch phát triển các khu dân cư mới và chỉnh trang các khu dân cư hiện có theo hướng văn minh, bảo tồn được bản sắc văn hóa tốt đẹp

Sự tham gia quy hoạch xây dựng nông thôn mới được thể hiện qua sự tham giađóng góp ý kiến lập quy hoạch, kế hoạch xây dựng nông thôn mới; quyết định lựa chọn, góp ý nên xây dựng công trình nào, bố trí sản xuất cây gì, con gì; bố trí xây dựng, bố trí sản xuất ở đâu; quy mô cỡ nào; nên thực hiện lúc nào; thông qua hình thức họp, bàn, lấy ý kiến, biểu quyết theo tỷ lệ để lựa chọn các phương án Sự tham gia các lớp tập huấn phát triển sản xuất trên địa bàn…

Việc lập kế hoạch xây dựng nông thôn mới là việc hoàn thiện từng chi tiết theo từng giai đoạn cho quy hoạch tổng thể xây dựng nông thôn mới Đây là nội dung quan trọng nhất và xuyên suốt quá trình xây dựng nông thôn mới, được coi như nhân tố quyết định sự thành bại của việc áp dụng phương pháp tiếp cận phát triển dựa vào nội lực và do cộng đồng làm chủ trong xây dựng thí điểm mô hình Việc đóng góp ý kiến lập quy hoạch, kế hoạch xây dựng nông thôn mới của phụ

nữ thể hiện sự hiểu biết, bàn bạc, hành động, quyết định, cái gì làm trước, cái gì làm sau, phù hợp với nguồn lực của chính họ, phù hợp với nguồn lực của địa phương và của trung ương hỗ trợ cho họ để đạt hiệu quả cao nhất

Thứ năm, phát huy vai trò của phụ nữ trong tham gia xây dựng cơ sở hạ

tầng nông thôn Đó là phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng nhóm tiêu chí

về xây dựng hạ tầng kinh tế - xã hội: giao thông, thủy lợi, điện, trường học, cơ sở vật chất văn hóa, chợ nông thôn, bưu điện, và nhà ở dân cư Cơ sở hạ tầng nông thôn chính là bộ mặt của chính địa phương đó, khi có cơ sở hạ tầng đảm bảo thì việc đi lại, ăn ở, sản xuất, học hành của phụ nữ và gia đình của họ thuận lợi hơn,

có cơ hội phát triển tốt hơn Phụ nữ nhận thức được những điều đó, họ sẽ thể hiện vai trò của mình một cách tích cực sáng tạo

Thứ sáu, phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng văn hóa - xã hội, bảo

vệ môi trường, quản lý tài nguyên Đó chính là phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng nhóm tiêu chí về văn hóa - xã hội - môi trường Hiện nay, công tác xây dựng và phát triển giáo dục, y tế Giáo dục và y tế, đều là điều kiện thiết yếu đối với phúc lợi, là một nguồn lực quan trọng, là vấn đề cốt lõi để mỗi người có khả năng phản ứng lại trước những cơ hội mà sự phát triển đem lại Giáo dục và y tế cho phép người dân tham gia và hưởng thụ thành quả của quá trình phát triển

Đó còn là cơ sở nền tảng để phát triển các kỹ năng linh hoạt vốn rất cần thiết, nhất là khi thế giới đang chuyển sang thời đại công nghệ thông tin và các sản phẩm có hàm lượng chất xám cao Vì vậy, vai trò của phụ nữ chính là việc tự đưa mình, và giúp người khác thoát khỏi những lối sống, lối nghĩ lạc hậu và hướng tới những tri thức khoa học hiện đại, tham gia các dịch vụ chăm sóc sức khỏe, để không bị tụt hậu trong quá trình phát triển so với nam giới

Tốc độ phát triển công nghiệp hóa, hiện đại hóa, khai thác tài nguyên và phát triển làng nghề đã làm cho vấn đề ô nhiễm môi trường vùng nông nghiệp, nông thôn ngày càng cấp bách, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay khi các địa phương đang triển khai thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới Những

năm gần đây, tình hình thiên tai, dịch bệnh diễn biến phức tạp,nhiều vùng nông thôn bị ô nhiễm vượt quá mức cho phép, ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm không khí , nguyên nhân chính là do chất thải sinh hoạt, chăn nuôi, chất thải sản xuất, đặc biệt tại các làng nghề… Để xây dựng thành công nông thôn mới cần gắn quy hoạch phát triển kinh tế, xã hội với bảo vệ tài nguyên môi trường

Trong xây dựng nông thôn mới, phụ nữ và gia đình của họ đã thực hiện những tự giác chỉnh trang nhà cửa, sân vườn, cổng ngõ của từng nhà theo tinh thần phong trào “ba sạch” (sạch nhà, sạch bếp, sạch ngõ) của hội phụ nữ, theo quy hoạch chung của xã, đóng góp cho văn minh sạch đẹp của làng, xã từ chính nhà mình, tránh tư tưởng sạch trong nhà, ngoài ngõ bẩn hay ngược lại

Thứ bảy, phát huy vai trò của phụ nữ trong tham gia phát triển kinh tế

Phát huy vai trò của phụ nữ trong nhóm tiêu chí về kinh tế và tổ chức sản xuất Bởi vì phụ nữ là lực lượng lao động chính trong sản xuất nông nghiệp, chiếm tỷ

lệ lớn ở khu vực nông thôn, có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế khu vực nông thôn Các hoạt động hỗ trợ phụ nữ vay vốn phát triển kinh tế gia đình

đã và đang diễn ra rất sôi động ở nhiều nơi và có hiệu quả

Các phong trào phát triển kinh tế khơi dậy được tiềm năng to lớn, sức sáng tạo, truyền thống đoàn kết, nhân ái, ý thực tự nguyện giúp nhau về vốn, cây, con giống, ngày công lao động trong sản xuất nông nghiệp của phụ nữ, góp phần phát triển kinh tế - xã hội Phụ nữ tham gia các mô hình sinh hoạt lồng ghép của các loại hình câu lạc bộ của tổ chức Hội Phụ nữ góp phần quan trọng vào xóa đói, giảm nghèo, tăng thu nhập, thi đua áp dụng khoa học kĩ thuật vào sản xuất nông nghiệp, tạo nên các mô hình phụ nữ làm kinh tế giỏi, nhằm phát triển kinh tế gia đình

Thứ tám, phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng hệ thống chính trị Hệ

thống chính trị ở cơ sở có một vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng trong hệ thống chính trị của một quốc gia Cơ sở xã, phường, thị trấn là nơi tuyệt đại bộ phận nhân dân cư trú, sinh sống Hệ thống chính trị ở cơ sở là nơi tổ chức, vận động

nhân dân thực hiện đường lối, chính sách và là nơi kiểm định tính đúng đắn của mọi chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của nhà nước Hệ thống chính trị

ở cơ sở là cầu nối trực tiếp đưa nghị quyết củaĐảng vào cuộc sống, là nơi cung cấp cơ sở thực tiễn sát hợp nhất để đưa cuộc sống vào nghị quyết Đồng thời, hệ thống chính trị ở cơ sở cũng là nơi phát huy quyền làm chủ của nhân dân, tăng cường đại đoàn kết toàn dân, huy động mọi khả năng để phát triển kinh tế - xã hội,

tổ chức cuộc sống của cộng đồng dân cư

Vì vậy, vai trò của phụ nữ trong xây dựng hệ thống chính trị được thể hiện

ở việc xây dựng hệ thống tổ chức chính trị xã hội vững mạnh và bảo vệ an ninh trật tự Phụ nữ luôn phấn đấu để xây dựng Đảng bộ, chính quyền xã đạt tiêu chuẩn “trong sạch, vững mạnh”, cán bộ xã đạt chuẩn Một trong những yếu tố quyết định chất lượng của hệ thống chính trị ở cơ sở là trình độ chính trị, chuyên môn, lãnh đạo và quản lý của đội ngũ cán bộ thuộc hệ thống chính trị ở cơ sở

Để nâng cao chất lượng hoạt động của đội ngũ cán bộ này thì yếu tố giới, sự bình đẳng giới, sự tham gia của phụ nữ trong hệ thống chính trị có vai trò rất quan trọng Một trong những quyền cơ bản của phụ nữ là quyền tham gia lao động xã hội và quản lí xã hội Quyền lợi này xuất phát từ nhu cầu chiến lược giới của phụ nữ

Thứ chín, phát huy vai trò của phụ nữ trong kiểm tra, giám sát, nghiệm

thu, khai thác, sử dụng các công trình xây dựng nông thôn mới Vai trò của phụ

nữ trong việc kiểm tra, giám sát trong quá trình triển khai thực hiện xây dựng nông thôn mới thể hiện: kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy hoạch, quản lý và

sử dụng các nguồn đầu tư, nguồn thu từ cộng đồng, các dự án đầu tư vào cộng đồng, các công trình nhân dân đóng góp kinh phí; hay sự tham gia lao động trực tiếp, số ngày công kiểm tra thực tế vào các công trình xây dựng cơ sở hạ tầng, các hoạt động của tổ, nhóm khuyến nông… thông qua hoạt động của các ban thanh tra nhân dân hay ban giám sát cộng đồng

Thông qua việc kiểm tra, giám sát thể hiện vai trò của phụ nữ trong xâydựng nông thôn mới đồng thời đảm bảo được chất lượng các công trình, các hoạt động của xây dựng nông thôn mới từ đó nâng cao chất lượng phục vụ của các công trình nông thôn mới, nâng cao thời gian hưởng lợi cho cộng đồng dân

Có thể nói, sự tham gia của phụ nữ là phương tiện hữu hiệu để huy động sức mạnh tổng hợp của địa phương, tổ chức và vận dụng năng lực, sự khôn ngoan, tính sáng tạo của quần chúng vào hoạt động xây dựng nông thôn mới

1.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng tới việc phát huy vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới

Thứ nhất, đường lối, chính sách của Đảng và nhà nước về phát huy vai trò người phụ nữ Nếu hiến pháp, pháp luật bảo vệ quyền lợi người phụ nữ, các

chính sách đều đi theo hướng khuyến khích thúc đẩy bình đẳng giới thì người phụ nữ sẽ có cơ hội tạo được một chỗ đứng nhất định trong xã hội Bên cạnh đó, các chính sách của Nhà nước tạo cơ chế rộng mở về quyền sở hữu đất đai, vay vốn, tạo việc làm, kế hoạch hóa gia đình cho phụ nữ thì họ có cơ hội được đóng góp sức mình cho các công cuộc chung của đất nước

Do ở Việt Nam hiện nay vẫn còn tồn tại một số tư tưởng trọng nam - khinh nữ, trong khi đó bản thân thể chất người phụ nữ lại chân yếu tay mềm,

không được khỏe mạnh như nam giới, nên họ gặp hạn chế trong việc thể hiện bản thân, nếu các cơ chế chính sách cho người phụ nữ mở rộng cơ hội, họ sẽ thể hiện vai trò của mình tốt hơn trên mọi phương diện nói chung và xây dựng nông thôn mới nói riêng

Thứ hai, nhận thức của hệ thống chính trị cấp cơ sở về vai trò của phụ nữ trong xây dựng nông thôn mới Khi các đường lối và chính sách của Đảng và nhà

nước bảo vệ quyền lợi cho phụ nữ, rộng mở cơ chế cho phụ nữ thể hiện vai trò của mình trong mọi lĩnh vực, thì vấn đề này cũng rất cần thiết có sự tạo điều kiện, hợp tác và nhận thức cao của chính quyền địa phương để đạt hiệu quả trong thực tiễn Đối với các địa phương vùng sâu, vùng xa, dân tộc thiểu số hay hội tụ rất nhiều tôn giáo khác nhau, điều đó lại càng khó khăn trong việc phát huyvai trò người phụ nữ tại địa phương Vì vậy, nhận thức và việc chính quyền tạo điều kiện cho phụ nữ có ảnh hưởng rất lớn đến vai trò của phụ nữ trong xây dựng

nông thôn mới

Sựtham gia của Hội Phụ nữ các cấp nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các thế hệphụ nữ có điều kiện phát huy vai trò của mình cho phụ nữ bằng việc nâng cao trình độ nhận thức về mọi mặt cho phụ nữ, hỗ trợ phụ nữ phát triển kinh tế, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng cho phụ nữ, tạo điều kiện hỗ trợ phụ nữ xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc Đặc biệt phụ nữ khu vực nông thôn ít được tiếp cận các nguồn tài liệu, kiến thức tổ chức cuộc sống gia đình, họ cần được nâng cao nhận thức, bổ sung kiến thức để có đủ điều kiện phát huy vai trò của phụ

nữ trong xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc

Tổ chức Hội Phụ nữ năng động trong công tác, chủ động xây dựng chương trình hoạt động phù hợp với điều kiện thực tế, tổ chức nhiều hoạt độngthiết thực, thu hút ngày càng nhiều chị em phụ nữ tham gia vào tổ chức Hội

Từ đó, tạo điều kiện cho chị em được phát triển, làm tốt công tác chăm lo, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp chính đáng, xây dựng Hội trở thành cơ quan đại diện cho tiếng nói của phụ nữ Hội viên phụ nữ giúp nhau về kiến thức, về vốn, kinh