Thực hiện chính sách về xây dựng gia đình văn hóa từ thực tiễn huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hoá (tt)

Tình hình nghiên cứu đề tài Hiện nay, việc xây dựng gia đình văn hóa đã và đang thu hút sự quan tâm nghiên cứu của khá nhiều các nhà khoa học, có thể kể đến một số công trình như: Trong

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ ANH TUẤN

THỰC HIỆN CHÍNH XÂY DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA TỪ THỰC TIỄN HUYỆN CẨM THỦY, TỈNH THANH HÓA

Chuyên ngành: Chính sách công

Mã số: 60.34.04.02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SỸ CHÍNH SÁCH CÔNG

HÀ NỘI, 2017

Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Phương Châm

Phản biện 1: GS.TS Lê Hồng Lý

Phản biện 2: PGS.TS Từ Thị Loan

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc

sĩ họp tại: Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam 9 giờ 00 ngày 21 tháng 5 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Gia đình là tế bào của xã hội và có vai trò, vị trí đặc biệt quan trọng trong trình phát triển của xã hội Từ gia đình con người được sinh ra và trưởng thành cả về thể chất và nhân cách Liên hợp quốc

đã lấy năm 1994 là "Năm quốc tế gia đình", các quốc gia trên thế giới cũng nhận thức rõ rằng: củng cố sự vững chắc của gia đình là nhân tố quan trọng để ổn định và phát triển xã hội Ở Việt Nam, từ năm 2001 Chính phủ đã quyết định chọn ngày 28/6 hàng năm là “Ngày gia đình Việt Nam” Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đến vấn đề xây dựng văn hoá gia đình Nghị quyết Hội nghị lần thứ Năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII đã nhấn mạnh đến trách nhiệm của gia đình: Giữ gìn và phát huy những đạo lý tốt đẹp của gia đình Việt Nam, nêu cao vai trò gương mẫu của các bậc cha mẹ, coi trọng xây dựng gia đình văn hóa, xây dựng mối quan hệ khăng khít giữa gia đình, nhà trường và xã hội Nghị quyết Đại hội IX của Đảng chỉ rõ: Nêu cao trách nhiệm của gia đình trong việc xây dựng và bồi dưỡng các thành viên của mình lối sống văn hóa, làm cho gia đình thực sự là

tổ ấm của mỗi người và là tế bào lành mạnh của xã hội

Cẩm Thủy là một huyện miền núi của tỉnh Thanh hóa, điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, tuy nhiên là vùng đất có nhiều truyền thống về lịch sử, văn hóa Trong giai đoạn hiện nay cùng với quá trình mở cửa và hội nhập của nền kinh tế thị trường, văn hóa gia đình tại huyện Cẩm Thủy cũng nảy sinh nhiều vấn đề phức tạp như tệ nạn xã hội, trẻ em hư hỏng, làm ăn bất chính Những biểu hiện lệch chuẩn về đạo đức, lối sống, sự đảo lộn về trật tự kỷ cương trong gia đình , đó là những vấn đề cần được quan tâm và đánh giá một cách

nghiêm túc Thực hiện chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước,

chính sách xây dựng gia đình văn hóa ở Cẩm Thủy đã được thực hiện

trong suốt một thời gian dài Bên cạnh những kết quả đã đạt được,

cũng còn nhiều vấn đề bất cập Trong quá trình thực hiện chính sách

xây dựng gia đình văn hóa cần được tiếp tục nghiên cứu, đánh giá để

có những định hướng giải pháp kịp thời nhằm tổ chức, thực hiện

chính sách xây dựng gia đình văn hóa trên địa bàn huyện Cẩm Thủy

Xuất phát từ tầm quan trọng và sự cần thiết của vấn đề đã nêu trên,

việc thực hiện chính sách xây dựng gia đình văn hóa ở Cẩm Thủy

hiện nay vừa có ý nghĩa lý luận, vừa là vấn đề thực tiễn cấp thiết

Chính vì vậy tôi đã chọn đề tài: "Thực hiện chính sách xây dựng gia

đình văn hóa từ thực tiễn huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa" làm

luận văn tốt nghiệp chương trình đào tạo thạc sĩ, chuyên ngành chính

sách công

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Hiện nay, việc xây dựng gia đình văn hóa đã và đang thu hút

sự quan tâm nghiên cứu của khá nhiều các nhà khoa học, có thể kể

đến một số công trình như:

Trong bài “Một số giải pháp nâng cao chất lượng xây dựng

đời sống văn hóa cơ sở“, tác giả Nguyễn Văn Đại đã bàn về các giải

pháp nâng cao chất lượng phong trào văn hóa cơ sở, trong đó, ông

nhấn mạnh đến phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn

hóa và việc đẩy mạnh thực hiện mục tiêu chương trình nông thôn

mới ở cơ sở

Tác giả Trần Hữu Tòng - Trương Thìn (chủ biên), (1997) với

công trình “Xây dựng gia đình văn hóa trong sự nghiệp đổi mới”,

Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội đã giới thiệu những quan điểm chỉ

đạo đúng đắn của Đảng và Nhà nước về vấn đề gia đình và xây dựng gia đình văn hóa; những lý luận cơ bản về gia đình và gia đình văn hóa

Tác giả Khổng Diễn (chủ biên), (2001) với “Dân số - kế hoạch hóa gia đình các dân tộc ở Hòa Bình”, Nxb Khoa học xã hội,

Hà Nội đã tập trung làm rõ thực trạng gia đình đồng bào các dân tộc

ở tỉnh Hòa Bình đồng thời nêu lên điển hình trong phong trào xây dựng gia đình văn hóa, giải pháp, phương hướng xây dựng gia đình mới – gia đình văn hóa phù hợp với tâm lý truyền thống tộc người và

sự phát triển chung của đất nước trong thời kỳ Đổi mới công nghiệp hóa và hiện đại hóa

TS Nguyễn Văn Tuấn trong chuyên đề “Vấn đề xây dựng gia đình Việt Nam trong văn kiện Đảng thời kỳ đổi mới”, Tạp chí Gia

đình và trẻ em (2006) với phương châm nêu những nội dung mới về vấn đề gia đình trong văn kiện Đại hội X so với cùng những nội dung

đó nhưng được đề cập ở các văn kiện trước đó tính từ thời kỳ đổi mới Chuyên đề đã nêu những kết quả và hạn chế của việc thực hiện phong trào xây dựng gia đình văn hóa trong 5 năm (2001 - 2006) và

đề xuất những kiến nghị để thực hiện nghiêm túc nội dung xây dựng gia đình Việt Nam đã được khẳng định tại Đại hội X của Đảng

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

Với mục đích nghiên cứu làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách xây dựng gia đình văn hóa ở Việt Nam, luận văn đi sâu khảo sát, đánh giá thực trạng xây dựng gia đình văn hóa ở huyện Cẩm Thủy để chỉ rõ những thành công và hạn chế,

từ đó đề xuất một số giải pháp và kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả

triển khai thực hiện chính sách xây dựng gia đình văn hóa ở địa phương trong thời gian tới

Để thực hiện được mục đích trên, luận văn đặt ra các nhiệm

- Đánh giá thành công và hạn chế của việc thực hiện chính sách xây dựng gia đình văn hoá tại huyện Cẩm Thuỷ, tỉnh Thanh Hoá

- Đề xuất những giải pháp, kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách xây dựng gia đình văn hoá tại huyện Cẩm Thuỷ, tỉnh Thanh Hoá

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Việc thực hiện chính sách xây dựng gia đình văn hóa tại huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hóa, trong đó bao gồm cả việc nghiên cứu thực hiện các chính sách chung của nhà nước, việc ban hành và thực hiện các chính sách cụ thể của địa phương, kết quả tác động của chính sách và những vấn đề đặt ra từ đó

- xã hội tương đồng Khoảng thời gian được lựa chọn nghiên cứu là trong giai đoạn 2011 – 2016

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn sử dụng cách tiếp cận đa ngành, liên ngành khoa học xã hội và phương pháp nghiên cứu chính sách công Lý thuyết chính sách công được áp dụng qua thực tiễn giúp cho hình thành lý luận về chính sách xây dựng gia đình văn hoá

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu chính sau:

- Phương pháp thu thập nguồn tài liệu thứ cấp;

- Phương pháp quan sát thực tế;

- Phương pháp điều tra, khảo sát;

- Ngoài ra còn sử dụng các phương pháp hay thao tác nghiên cứu như: Phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh,

6 Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Đề tài vận dụng các lý thuyết về thực hiện chính sách công

để nghiên cứu thực tiễn, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách, có ý nghĩa bổ sung lý luận Kết quả đánh giá nghiên cứu làm sáng tỏ, minh chứng cho các lý thuyết liên quan đến chính sách công, từ đó đề xuất các giải pháp thực hiện chính

sách nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả chính sách đã ban hành

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Từ việc phân tích thực trạng thực hiện chính sách và đề xuất kiến nghị các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả việc thực hiện chính xây dựng gia đình văn hóa của huyện Cẩm Thủy, luận văn

góp phần cung cấp thêm nguồn tài liệu, những cơ sở khoa học cho chính quyền, các cơ quan, ban ngành, đoàn thể của huyện Cẩm Thủy trong quá trình thực thi chính sách một cách hiệu quả góp phần phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn được chia làm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về thực hiện chính sách xây dựng gia

đình văn hóa

Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách xây dựng gia

đình văn hóa ở huyện Cẩm Thủy, tỉnh Thanh Hoá

Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính

sách xây dựng gia đình văn hóa tại huyện Cẩm Thuỷ, tỉnh Thanh Hoá

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH XÂY

DỰNG GIA ĐÌNH VĂN HÓA

1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm về chính sách và chính sách văn hoá

1.1.1.1 Khái niệm về chính sách

Chính sách công là một loại chính sách do các chủ thể quản

lý nhà nước ban hành và được hiểu là tập hợp các quyết định chính trị có liên quan của Nhà nước nhằm lựa chọn các mục tiêu cụ thể và giải pháp thực hiện giải quyết các vấn đề phát triển theo mục tiêu

tổng thể đã xác định (PGS.TS Đỗ Phú Hải, (2012), Giáo trình chính sách công, NXB Học viện Khoa học xã hội, tr.12)

1.1.1.2 Khái niệm về chính sách văn hoá

Năm 2002, UNESCO đã đưa ra định nghĩa về chính sách văn hoá như sau: “Chính sách văn hóa là tổng thể các nguyên tắc hoạt động, các cách thực hành, các phương pháp quản lý hành chính và phương pháp ngân sách của Nhà nước dùng làm cơ sở cho các hoạt động văn hóa nghệ thuật”

1.1.2 Khái niệm gia đình và gia đình văn hoá

1.1.2.1 Khái niệm gia đình

Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000 cho rằng: “Gia đình là tập hợp những người gắn bó với nhau do hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc do quan hệ nuôi dưỡng, làm phát sinh các nghĩa vụ và quyền lợi giữa họ với nhau theo luật định” Đây là quan điểm chính

thống và là cơ sở pháp lý của Nhà nước ta để giải quyết vấn đề gia đình, đồng thời được sử dụng làm định nghĩa chính thức về gia đình trong luận văn

1.1.2.2 Khái niệm gia đình văn hóa

Gia đình văn hóa là một thuật ngữ dùng để chỉ một danh hiệu, một kiểu mẫu phong tặng cho những gia đình thực hiện tốt những tiêu chuẩn trong mô hình mẫu ấy đặt ra

Gia đình văn hóa là gia đình phát huy được những truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam, thích ứng với những đòi hỏi của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, xây dựng gia đình no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tổ ấm của mỗi người, là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống tốt đẹp, tạo nguồn nhân lực phục vụ xây dựng và bảo vệ

tổ quốc

1.2 Thực tiễn chính sách xây dựng gia đình văn hóa tại Việt Nam

1.2.1 Nội dung của chính sách xây dựng gia đình văn hóa

Từ khi xuất hiện (1960) đến nay, phong trào xây dựng gia đình văn hoá luôn được Đảng và Nhà nước ta thường xuyên quan tâm đôn đốc, đưa ra những quan điểm đúng đắn, phù hợp với từng thời kỳ

để góp phần vào phong trào chung của quá trình phát triển kinh tế của đất nước Những quan điểm, chủ trương đó được thể hiện cụ thể trong các Nghị quyết qua các kỳ Đại hội của Đảng

Đại hội lần thứ IX của Đảng vấn đề gia đình tiếp tục được đề cập: “Nêu cao trách nhiệm của gia đình trong việc xây dựng và bồi dưỡng các thành viên của mình có lối sống văn hóa làm cho gia đình thực sự là tổ ấm của mỗi người và là tế bào lành mạnh của xã hội Đẩy mạnh phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”

Tại Đại hội lần thứ X, Đảng ta đã khẳng định: “Phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của gia đình Việt Nam, thích ứng với đòi hỏi của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Xây dựng gia đình Việt Nam no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc, thật sự là tổ

ấm của mỗi người, là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng hình thành, nuôi dưỡng và giáo dục nhân cách con người, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống tốt đẹp, tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc”

Đại hội lần thứ XI, Đảng đã xác định những giải pháp và phương hướng quan trọng: “Tiếp tục đưa phong trào toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa đi vào chiều sâu, thiết thực, hiệu quả; xây dựng nếp sống văn hóa trong các gia đình, khu dân cư, đơn vị,

doanh nghiệp… Sớm có chiến lược quốc gia về xây dựng gia đình Việt Nam, góp phần giữ gìn và phát triển những giá trị truyền thống của văn hóa, con người Việt Nam, nuôi dưỡng, giáo dục thế hệ trẻ…”

Cụ thể hoá những quan điểm, chủ trương của Đảng, Chính phủ và các Bộ ngành liên quan đã ban hành ra nhiều các văn bản chỉ đạo thực hiện, cụ thể như sau:

Năm 1967, Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số

3-CP về việc đẩy mạnh phong trào xây dựng gia đình văn hoá, gia đình

5 tốt đi đôi với việc xây dựng nông thôn mới và thành thị mới để phát triển nếp sống văn minh Tiếp đó, sau khi đất nước được thống nhất,

Bộ Văn hoá kết hợp với Trung ương Hội phụ nữ Việt Nam ra thông

tư liên bộ số 35/TT ngày 12/5/1975 với ba nội dung: “Xây dựng gia đình hoà thuận, dân chủ, bình đẳng, hạnh phúc, tiến bộ; hăng hái lao động sản xuất, thực hành tiết kiệm; nghiêm chỉnh chấp hành chính sách của Nhà nước”

Năm 1998 Chính phủ ban hành Chương trình hành động số

1109/CP-VX về thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa 8 về xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Năm 2000 Bộ văn hoá - Thông tin ban hành Quyết định số

05/2000/QĐ-BVHTT về việc ban hành Kế hoạch triển khai phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa

Ngày 10/10/2011 Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Thông tư số 12/2011/TT-BVHTTDL về việc quy định chi tiết về tiêu chuẩn, trình tự, thủ tục, hồ sơ công nhận danh hiệu gia đình văn hóa,

thôn văn hóa, làng văn hóa, ấp văn hóa, tổ dân phố văn hóa và tương đương

Ngày 29/5/2012 Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định

số 629/QĐ-TTg về việc phê duyệt chiến lược phát triển gia đình Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn 2030

1.2.3 Mục tiêu của chính sách xây dựng gia đình văn hóa

Tại Đại hội XI, Đảng ta nhấn mạnh: “Xây dựng gia đình no

ấm, tiến bộ, hạnh phúc thật sự là tế bào lành mạnh của xã hội, là môi trường quan trọng, trực tiếp giáo dục nếp sống và hình thành nhân cách” Những mục tiêu mà Đảng đã xác định cho thấy được sự quan tâm của Đảng ta đối với việc xây dựng gia đình văn hóa nhằm đạt tới mục tiêu cuối cùng là làm cho cuộc sống của người dân trở nên tốt đẹp hơn, tạo điều kiện cho con người phát triển một cách toàn diện Đức – Trí – Thể - Mỹ, hướng con người tới các giá trị chân – thiện –

1.2.4.6 Đánh giá tổng kết việc thực hiện chính sách xây dựng gia đình văn hóa

1.2.5 Chủ thể trong thực hiện chính sách xây dựng gia đình văn hóa

Trong thực hiện chính sách xây dựng gia đình văn hóa thì các chủ thể thực thi chính sách và trách nhiệm của các chủ thể như sau:

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch là cơ quan thường trực tổ chức triển khai thực hiện Chương trình, Kế hoạch; Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì xây dựng và thực hiện kế hoạch đào tạo nhân lực; Bộ

Kế hoạch và Đầu tư chỉ đạo các ngành và các địa phương đưa kế hoạch phát triển văn hóa, gia đình văn hóa vào kế hoạch định kỳ của ngành, địa phương; Bộ Tài chính chủ trì xác định tỷ lệ ngân sách hàng năm chi cho văn hóa, xây dựng gia đình văn hóa; Bộ Nội vụ chủ trì thực hiện cải cách hành chính trong công tác quản lý văn hóa;

Bộ Thông tin và Truyền thông chủ trì xây dựng cơ chế, chính sách để phát triển và quản lý tốt xuất bản phẩm về văn hóa, văn học, nghệ thuật; Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chịu trách nhiệm xây dựng gia đình văn hóa trên địa bàn theo thẩm quyền; xây dựng và chỉ đạo thực hiện các kế hoạch phát triển văn hóa

và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

1.2.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chính sách xây dựng gia đình văn hóa

Trong tổ chức triển khai thực hiện chính sách xây dựng gia đình văn hoá có thể chỉ ra những yếu tố ảnh hưởng cơ bản sau:

1.2.6.1 Hệ thống cơ chế, chính sách của nhà nước; năng lực của đội ngũ cán bộ công chức thực thi chính sách

1.2.6.2.Yếu tố truyền thống gia đình