LUẬN văn THẠC sĩ QUẢN lý QUÁ TRÌNH GIÁO dục HÀNH VI, THÓI QUEN đạo đức CHO học SINH các TRƯỜNG TRUNG học cơ sở QUẬN HAI bà TRƯNG, THÀNH PHỐ hà nội

Mục tiêu của bất cứ nền giáo dục phát triển nào cũng là đào tạo nên những con người có đủ năng lực, phẩm chất đáp ứng yêu cầu xã hội. Khi nói đến quá trình giáo dục của một nhà trường, người ta thường nói một cách hình ảnh là “dạy chữ” và “dạy người”. Do vậy song song với quá trình giáo dục tri thức thì giáo dục đạo đức nói chung và giáo dục hành vi, thói quen nói riêng cho học sinh có một ý nghĩa quan trọng.

MỤC LỤC

Trang

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH GIÁO

DỤC HÀNH VI, THÓI QUEN ĐẠO ĐỨC CHO HỌC

1.2 Nội dung quản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quen

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình giáo dục hành vi,

thói quen đạo đức cho học sinh các trường trung học cơ

sở quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội 25

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH GIÁO DỤC

HÀNH VI, THÓI QUEN ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN HAI BÀ

2.1 Khái quát tình hình kinh tế - chính trị - văn hóa - xã hội

2.2 Thực trạng quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức

cho học sinh các trường trung học cơ sở quận Hai Bà

2.3 Thực trạng quản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quen

đạo đức cho học sinh ở các trường trung học cơ sở quận

Chương 3 YÊU CẦU VÀ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH

GIÁO DỤC HÀNH VI, THÓI QUEN ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN HAI BÀ TRƯNG, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 623.1 Yêu cầu trong đề xuất biện pháp quản lý quá trình giáo

dục hành vi, thói quen đạo đức ở trường trung học cơ sởquận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội

623.2 Biện pháp quản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quen

đạo đức cho học sinh các trường trung học cơ sở quận

3.3 Khảo nghiệm tính cần thiết của và tính khả thi của các

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Mục tiêu của bất cứ nền giáo dục phát triển nào cũng là đào tạo nênnhững con người có đủ năng lực, phẩm chất đáp ứng yêu cầu xã hội Khi nóiđến quá trình giáo dục của một nhà trường, người ta thường nói một cách hìnhảnh là “dạy chữ” và “dạy người” Do vậy song song với quá trình giáo dục trithức thì giáo dục đạo đức nói chung và giáo dục hành vi, thói quen nói riêngcho học sinh có một ý nghĩa quan trọng

Coi giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, Đảng ta đòi hỏi phải

“Tăng cường giáo dục công dân, giáo dục lòng yêu nước, chủ nghĩa Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, giáo dục đạo đức và nhân văn - lịch sử dân tộc

Mác-và bản sắc văn hóa dân tộc, ý chí vươn lên vì tương lai của bản thân Mác-và tiền

đồ của đất nước”[2, tr.34]

Do đó, nền giáo dục của ta hiện nay phải hướng vào mục tiêu đào tạonhững con người mới có kiến thức văn hóa, khoa học, có kỹ năng nghềnghiệp, yêu chủ nghĩa xã hội, sống lành mạnh, có lí tưởng đúng, đáp ứng nhucầu phát triển của đất nước Đó là những con người có trí tuệ phát triển thểchất cường tráng, tinh thần phong phú, đạo đức trong sáng… Trong đó đạođức với tư cách là một bộ phận cấu thành nhân cách, luôn đứng ở vị trí trungtâm và giữ vai trò định hướng cho sự hình thành và phát triển nhân cách.Chính vì vậy giáo dục hành vi, thói quen đạo đức luôn là một bộ phận của quátrình giáo dục và là một bộ phận có tính chất cốt lõi, là nền tảng của công tácgiáo dục thế hệ trẻ

Học sinh ở trường trung học cơ sở là lứa tuổi đang phát triển về nhâncách và có nhu cầu khẳng định mạnh mẽ về tính cách, thích hoạt động, cókhát vọng được tham gia, được thể hiện mình trong các hoạt động tập thể.Trong bối cảnh xã hội phức tạp phức tạp hiện nay, mặt trái của nền kinh tế thị

trường với những tác động tiêu cực của nó đã tác động không nhỏ đến tầnglớp thanh thiếu niên Nhà trường nơi bồi dưỡng đạo đức, lý tưởng, nhân cách,hoài bão, ước mơ, trí tuệ…của học sinh cũng không tránh khỏi sự xâm nhập,tấn công của các tệ nạn xã hội Các em dễ bị cuốn vào các hoạt động có hại vànguy hiểm cho bản thân, gia đình và xã hội Nhà trường đóng vai trò quantrọng trong việc giáo dục, uốn nắn hành vi, thói quen cho học sinh Bởi vậy,việc giáo dục tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống cho các em là một nhiệm

vụ vô cùng quan trọng và phức tạp trong các nhà trường

Trong thời gian vừa qua, công tác giáo dục, quản lý quá trình giáo dụchành vi, thói quen đạo đức cho học sinh các trường THCS Hai Bà Trưng đã

có chuyển biến, tuy nhiên cũng bộc lộ những vướng mắc, hạn chế nhất địnhnhư: Hiệu quả đạt được của quá trình giáo dục chưa cao; chất lượng giáo dụchành vi, thói quen đạo đức thông qua các hoạt động, kết quả hạnh kiểm cuối

kỳ chưa như mong muốn; nội dung triển khai hoạt động chưa đem lại hiệuquả cao; chưa áp dụng linh hoạt các phương pháp trong quá trình giáo dụchành vi, thói quen đạo đức cho học sinh

Về mặt lý luận cũng đã có một số công trình nghiên cứu về giáo dục đạođức cho học sinh, quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh, nhưngchưa có công trình nào nghiên cứu một cách hệ thống về quản lý quá trìnhgiáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh các trường THCS quận Hai

Bà Trưng, thành phố Hà Nội

Xuất phát từ lý do trên tôi đã chọn tên đề tài: “Quản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh các trường trung học cơ sở quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội”

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Giáo dục đạo đức cho học sinh luôn là “vấn đề nóng” trong mọi thời

đại, mọi nền giáo dục Trên thế giới, từ thời cổ đại, các nhà giáo dục lớn đãđặt vấn đề giáo dục đạo đức cho học sinh là nhiệm vụ trung tâm của các nhà

trường Ở phương Đông từ thời cổ đại, Khổng Tử (551-479-TCN) trong các

tác phẩm: “Dịch, Thi, Thư, Lễ, Nhạc Xuân Thu” rất xem trọng việc giáo dụcđạo đức Hạt nhân tư tưởng của Khổng Tử đề xướng và xuyên suốt truyền bátrong các lớp môn sinh là “nhân”, chữ nhân theo quan niệm của Khổng Tửmang một ý nghĩa rộng lớn, gắn bó chặt chẽ với đạo- đạo đức- lòng yêuthương con người, yêu thương vạn vật Nội dung giáo dục luân lý đạo đức củaKhổng Tử được thể hiện trong “Luận ngữ” Mục đích giáo dục đều thể hiệncho dân không làm điều ác, không phạm tội Nếu không giáo hóa dân, để dânphạm tội rồi giết, như vậy là tàn ngược

Aristoste (384-322-TCN) cho rằng không phải hy vọng vào Thượng để

áp đặt để có người công dân hoàn thiện về đạo đức, mà việc phát hiện nhu cầutrên trái đất mới tạo nên được con người hoàn thiện trong quan hệ đạo đức

Ở Việt Nam, với triết lý giáo dục “Tiên học lễ, hậu học văn”, ngay

trong nền giáo dục Nho học, việc giáo dục đạo đức cho học sinh luôn được

coi trọng Chu Văn An (1292 - 1370) đã đề cao tinh thần quản lý xã hội, đấu

tranh chống các tệ nạn xã hội; Trong quá trình giáo dục ông không chỉ nêugương sáng cho kẻ sĩ học tập mà còn kêu gọi, động viên và khuyên bảo họctrò về ý thức và sự trau dồi đạo đức với tự quản lý mình trong quá trình giáodục nhân cách, tư tưởng quản lý quá trình giáo dục nói chung, quản lý quátrình giáo dục phẩm chất, nhân cách nói riêng, đã được ông đề cập khá toàndiện và sâu sắc, ngày nay vẫn còn giá trị về lý luận và thực tiễn to lớn đối vớicông tác quản lý giáo dục

Sang thời kỳ hiện đại, nền giáo dục xã hội chủ nghĩa của Việt Namđược xây dựng dựa trên triết lý giáo dục Hồ Chí Minh Đó là nền giáo dục lấyviệc giáo dục đạo đức làm gốc, làm trung tâm cho sự phát triển hoàn toàn con

người Sinh thời Chủ tịch Hồ Chí Minh hằng mong muốn “Non sông Việt

Nam có trở nên vẻ vang được hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang sánh vai cùng với các cường quốc năm châu được hay không

phần lớn nhờ vào công học tập của các cháu” [24, tr.41] Để các em xứng

đáng là những chủ nhân tương lai của đất nước thì trong quá trình giáo dụckhông chỉ giáo dục cho các em những tri thức mà phải giáo dục cho các em cótình thương yêu đối với quê hương, đất nước, biết chia sẻ với bạn bè, thầy cô vàngười thân…Thông qua quá trình giáo dục hình thành cho các em thói quen,hành vi đúng Đó chính là bước đầu hình thành giá trị đạo đức cho các em

Ngày nay, trong xu thế hội nhập, hợp tác quốc tế, giáo dục đạo đức chohọc sinh nói chung, giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh nóiriêng đang là một chủ đề trung tâm thu hút sự chú ý của dư luận xã hội vàcũng là chủ đề được các nhà sư phạm, các nhà khoa học, các nhà quản lý xãhội quan tâm nhiều

Từ vấn đề lý luận cũng như thực tiễn, giáo dục hành vi, thói quen đạođức và quản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức trong nhà trườngrất cần được quan tâm Đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề giáo dụcđạo đức, giáo dục hành vi, thói quen đạo đức trong nhà trường Trong đó cómột số công trình tiêu biểu như:

Đề tài: “Về phát triển toàn diện con người thời kỳ CNH, HĐH” củaPhạm Minh Hạc (2001) Toàn bộ nội dung cuốn sách này đều liên quan đếnvấn đề giáo dục đạo đức cho học sinh Nghiên cứu của giáo sư đã nêu lên cácđịnh hướng giá trị đạo đức con người Việt Nam trong thời kỳ CNH-HĐH;đồng thời đưa ra các giải pháp về giáo dục đạo đức cho học sinh Trong cuốn

sách chuyên khảo “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục” của tác giả Trần Đình

Tuấn (2012) có nhiều nội dung bàn về cơ sở phương pháp luận của giáo dụcđạo đức cho học sinh Năm 2001, tác giả Trần Kiều đã công bố kết quả

nghiên cứu chuyên đề KHXH 07-07-CĐ, với tiêu đề: Thực trạng và giải pháp

giáo dục đạo đức, tư tưởng chính trị, lối sống cho thanh niên học sinh, sinh viên trong chiến lược phát triển toàn diện con người Việt Nam thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Báo cáo Hội thảo khoa học toàn quốc của

Hội khoa học Tâm lý - Giáo dục Việt Nam, tổ chức từ ngày 17 đến 19 tháng 7

năm 2008, tại Biên Hoà, Đồng Nai, đã cho ra mắt kỷ yếu “Giáo dục đạo đức

cho học sinh, sinh viên ở nước ta: Thực trạng và giải pháp” Nội dung bao

gồm nhiều bài viết của các nhà khoa học, các nhà sư phạm về quản lý giáo dụcđạo đức cho học sinh, sinh viên nói chung và cho học sinh THCS nói riêng

Nhìn chung các công trình nghiên cứu của các học giả trên đã đưa ranhững vấn đề lý luận, hướng nghiên cứu và những định hướng rất cơ bảntrong công tác giáo dục đạo đức cho học sinh

Về đạo đức, văn hoá đạo đức có các công trình:“Sự biến đổi của thang

giá trị đạo đức trong nền kinh tế thị trường với việc xây dựng đạo đức mới cho cán bộ quản lý ở nước ta hiện nay” của Nguyễn Chí Mỳ (1999); “Văn hoá đạo đức, mấy vấn đề lý luận và thực tiễn” của Nguyễn Thành Duy (2004) Tác giả

của các công trình trên tìm hiểu tác động của cơ chế thị trường đến đời sốngvăn hoá đạo đức và đều thống nhất cho rằng, sự biến đổi của hệ thống giá trịđạo đức, văn hoá đạo đức ở nước ta hiện nay là một tất yếu; đề cập đến thựctrạng đạo đức và đưa ra một số giải pháp khắc phục tình trạng xuống cấp vềđạo đức ở một bộ phận cán bộ, đảng viên, công chức nhà nước

Ngoài ra vấn đề giáo dục đạo đức cho học sinh cũng được đề cập đếntrong một số đề tài luận văn thạc sỹ với những góc độ tiếp cận khác nhau: tácgiả Phạm Văn Công với đề tài “ Một số vấn đề quản lý giáo dục đạo đức chohọc sinh THPT thành phố Huế” Tác giả Nguyễn Tiến Dũng với đề tài “Cácbiện pháp quản lý công tác giáo dục đạo đức cho học sinh của hiệu trưởngtrường THPT trên địa bàn thị xã Quảng Trị” Tác giả Nguyễn Bách Khoa với

đề tài: “ Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh trunghọc phổ thông trên địa bàn quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh” Tác giả

Đỗ Quang Hợp với đề tài “ Các biện pháp quản lý công tác giáo dục đạo đứccủa hiệu trưởng trường THPT tỉnh Hưng Yên” Tác giả Đỗ Văn Thược với đềtài “Một số biện pháp tăng cường quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh cáctrường THPT ngoài công lập của tỉnh Hải Dương” Tác giả Nguyễn Đức

Quân với đề tài “Một số biện pháp quản lý hoạt động giáo dục đạo đức chohọc sinh ở trung tâm giáo dục thường xuyên-TP Việt Trì-Tỉnh Phú Thọ” Tácgiả Hoàng Châu Tuấn với đề tài “ Biện pháp quản lý hoạt động giáo dục đạođức học sinh của hiệu trưởng Trường THPT Ba Vì - Hà Tây” Tác giả VũMinh Tuấn với đề tài “ Nghiên cứu thực trạng giáo dục hành vi, thói quen đạođức cho học sinh tiểu học thông qua hoạt động ngoại khóa”.

Các đề tài nói trên đã đi sâu phân tích, nghiên cứu thực trạng, tìm ra cácgiải pháp về giáo dục đạo đức, quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh Đó lànhững cơ sở lý luận và thực tiễn tác giả nghiên cứu và vận dụng để triển khaivấn đề nghiên cứu của mình

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn về hoạt động quản lý quátrình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh các trường THCS, đềxuất các biện pháp nhằm mang lại chất lượng, hiệu quả giáo dục hành vi, thóiquen đạo đức cho học sinh, góp phần thực hiện chủ trương nâng cao chấtlượng giáo dục toàn diện trong nhà trường

* Nhiệm vụ nghiên cứu

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý quá trình giáo dục hành vi, thóiquen đạo đức cho học sinh của các trường THCS

Khảo sát, đánh giá thực trạng của quá trình giáo dục hành vi, thói quenđạo đức và công tác quản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức ởcác trường THCS Quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội

Đề xuất các biện pháp quản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quenđạo đức ở các trường THCS Quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội

4 Khách thể, đối tượng, phạm vi nghiên cứu

* Khách thể nghiên cứu

Quản lý giáo dục đạo đức cho học sinh ở các trường trung học cơ sở

* Đối tượng nghiên cứu

Quản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh ởcác trường THCS Quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội.

* Phạm vi, giới hạn nghiên cứu

Nghiên cứu những vấn đề cơ bản về quản lý quá trình giáo dục hành vi,thói quen đạo đức cho học sinh ở trường THCS

Nghiên cứu ở 05 trường THCS trong địa bàn quận Hai Bà Trưng:THCS Vân Hồ, THCS Lê Ngọc Hân, THCS Lương Yên, THCS Minh Khai,THCS Quỳnh Mai

Nghiên cứu qua thực tế, qua các báo cáo tổng kết, các sản phầm củaquá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh ở các trường trên

từ năm 2012 đến nay

5 Giả thuyết khoa học

Chất lượng đào tạo của các nhà trường hiện nay phụ thuộc vào sự tácđộng tổng hợp của rất nhiều yếu tố, trong đó quản lý quá trình giáo dục hành

vi, thói quen đạo đức cho học sinh trong nhà trường là một trong những hoạtđộng quan trọng góp phần hoàn thiện con người xã hội chủ nghĩa có đủ đức,trí, thể, mỹ Nếu các chủ thể quản lý xác định rõ mục tiêu; nội dung; phươngpháp, hình thức quản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức; kiểmtra, đánh giá kết quả giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh thì sẽquản lý tốt quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh cáctrường THCS quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội, góp phần nâng cao chấtlượng dạy học, giáo dục của các trường THCS, thành phố Hà Nội

6 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp luận nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩaMác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quan điểm của Đảng cộng sảnViệt Nam về giáo dục và đào tạo và quản lí giáo dục Đề tài tiếp cận vấn đềnghiên cứu theo quan điểm hệ thống cấu trúc; quan điểm lịch sử- lôgic; quanđiểm thực tiễn trong quá trình nghiên cứu

* Phương pháp nghiên cứu

Trong quá trình nghiên cứu, luận văn quán triệt và vận dụng các phươngpháp tiếp cận hệ thống - cấu trúc, lôgic - lịch sử và thực tiễn; cùng với sửdụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học giáo dục như:

- Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý luận như: Phân tích, tổng hợp,

hệ thống hóa các tài liệu có liên quan làm căn cứ lý thuyết cho đề tài.

- Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn:

+ Quan sát hoạt động của các nhóm, khối chủ nhiệm và phương phápquản lý của chủ thể quản lý ở các trường

+ Điều tra bằng bảng hỏi để đánh giá thực trạng về quá trình giáo dục,quản lý quá trình giáo dục Phương pháp này được sử dụng để thu thập ý kiếncủa các khách thể điều tra thông qua việc trưng cầu ý kiến Các nội dung trưngcầu ý kiến là các vấn đề liên quan đến thực trạng quá trình giáo dục, quản lýquá trình giáo dục từ CBQL, giáo viên và các lực lượng giáo dục khác

Đây là phương pháp được sử dụng chủ yếu trong luận văn, mục đíchcủa phương pháp này là giúp người sử dụng có thể nắm rõ thực trạng quản lýquá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh ở quận Hai BàTrưng hiện nay Xây dựng bảng câu hỏi giành cho cán bộ quản lý và giáoviên ở các trường trên địa bàn quận nhằm phát hiện thực tế việc quản lý quátrình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh Thu thập và tổng hợpcác số liệu, sau đó xử lý các kết quả

+ Tổng kết kinh nghiệm quản lý hoạt động giáo dục hành vi, thói quenđạo đức của các chủ thể quản lý

+ Tiến hành tham khảo ý kiến của các chuyên gia về những vấn đề liênquan đến đề tài

+ Tổ chức tiến hành khảo nghiệm tính chân thực của các biện pháp đã

đề xuất

- Sử dụng toán thống kê để xử lý các kết quả nghiên cứu để rút ra kết luận khoa học.

Dùng phương pháp thống kê toán học để xử lí số liệu đã thu thập được

từ các phương pháp khác nhau để cho các kết quả nghiên cứu trở nên chính

xác và đảm bảo độ tin cậy (Thống kế tất cả số liệu từ bnagr biểu, phiếu điều

tra, sau đó tổng hợp, sử dụng rồi dùng toán định lượng, tính trung bình của

số liệu, so snahs với chuẩn đặt ra rồi kết luận) bỏ

7 Ý nghĩa của đề tài

Đề tài đã phân tích thực trạng quản lý quá trình giáo dục hành vi, thóiquen đạo đức cho học sinh các trường trung học cơ sở quận Hai Bà Trưng,thành phố Hà Nội để phát hiện những điểm còn hạn chế trong công tác quản

lý quá trình này ở các trường trung học cơ sở trên địa bàn quận để có hướngkhắc phục Đề ra một số biện pháp trong quá trình giáo dục hành vi, thói quenđạo đức cho học sinh THCS quận Hai Bà Trưng có hiệu quả trong thực tiễngiáo dục Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể sử dụng làm nguồn tài liệunghiên cứu cho các nhà trường THCS trên địa bàn thành phố Hà Nội

8 Kết cấu của đề tài

Cấu trúc của đề tài gồm: phần mở đầu; phần nội dung có 3 chương (9tiết); phần kết luận và kiến nghị, danh mục tài liệu tham khảo và các bản phụlục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH GIÁO DỤC HÀNH VI,

THÓI QUEN ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1.Giáo dục đạo đức

* Đạo đức

Đạo đức hiểu theo nghĩa thông thường là luân lý, những quy định,những chuẩn mực về thái độ, hành vi ứng xử của con người trong các mốiquan hệ xã hội, làm chuẩn mực cho mọi thành viên trong xã hội đó phải rènluyện và thực hiện theo

Theo từ điển Tiếng Việt: “Đạo đức là những tiêu chuẩn, nguyên tắcđược dư luận xã hội thừa nhận, quy định hành vi, quan hệ của con người đối

với nhau và đối với xã hội.”[36, tr.280].

Theo tác giả Phạm Khắc Chương: “ Đạo đức là một hình thái ý thức xã

hội, là tổng hợp những quy tắc, chuẩn mực xã hội nhờ đó mà con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình sao cho phù hợp với lợi ích, hạnh phúc của con người và tiến bộ xã hội trong quan hệ giữa con người với cơn người, giữa cá nhân với xã hội.” [7].

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội luôn mang tính lịch sử, tính giaicấp, tính dân tộc gắn với tiến trình phát triển của nhân loại và dân tộc Đạođức cũng chịu sự quy định của điều kiện kinh tế, vật chất xã hội đồng thờicũng chịu sự tác động qua lại và chế ước của nhau của các hình thái ý thứckhác nhau như pháp luật, văn hóa, giáo dục, tập quán…

* Giáo dục đạo đức:

“ Giáo dục đạo đức là những tác động sư phạm một cách có mục đích,

có hệ thống và có kế hoạch của nhà giáo dục tới người được giáo dục (học

sinh) để bồi dưỡng cho họ những phẩm chất đạo đức (chuẩn mực hành vi đạo

đức) phù hợp với yêu cầu của xã hội” [23,tr.94].

Giáo dục đạo đức là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch đượcchọn lọc về nội dung, phương pháp, hình thức phù hợp với học sinh nhằmhình thành và phát triển ý thức, tình cảm, niềm tin, hành vi và thói quen đạođức nhằm giúp cho học sinh biết cách ứng xử đúng mực trong các mối quan

hệ giữa cá nhân và xã hội, cá nhân với tự nhiên, với mọi người xung quanh vàvới chính mình, góp phần hình thành và phát triển nhân cách của học sinh

Giáo dục đạo đức là bộ phận hợp thành của nội dung giáo dục toàn diệnnhằm giúp thế hệ trẻ hình thành lý tưởng, ý thức và tình cảm đạo đức, tạo nênnhững hành vi và thói quen đạo đức của con người mới xã hội chủ nghĩa thểhiện ở những phẩm chất đạo đức

Giáo dục đạo đức trong nhà trường là một bộ phận không thể thiếuđược của quá trình giáo dục tổng thể, có quan hệ biện chứng với các quá trình

bộ phận khác như giáo dục trí tuệ, giáo dục thẩm mỹ, giáo dục thể chất, giáodục lao động hướng nghiệp nhằm hình thành cho học sinh niềm tin, thói quen,hành vi, chuẩn mực về đạo đức

Giáo dục đạo đức cho học sinh ở nước ta là giáo dục đạo đức xã hộichủ nghĩa, nâng cao chất lượng giáo dục chính trị, đạo đức, pháp luật, làm chohọc sinh có tinh thần yêu nước, thấm nhuần lý tưởng xã hội chủ nghĩa, thật sựsay mê học tập, có ý thức tổ chức kỷ luật, kính thầy, yêu bạn, có nếp sốnglành mạnh, biết tôn trọng pháp luật

1.1.2 Giáo dục hành vi, thói quen đạo đức

* Hành vi, thói quen đạo đức

Theo từ điển tiếng Việt:

Hành vi: là toàn bộ những phản ứng, cách cư xử ra bên ngoài của một

người trong hoàn cảnh cụ thể [36, tr.407 ]

Thói quen: là lối sống, cách sống hay hoạt động do lặp đi lặp lại lâu

ngày thành quen, khó thay đổi [36, tr.915 ]

Giáo dục hành vi, thói quen đạo đức là tổ chức cho học sinh lặp đi, lặplại nhiều lần những thao tác, hành động đạo đức trong học tập, sinh hoạt,trong cuộc sống nhằm có được hành vi đạo đức đúng đắn và từ đó có thóiquen đạo đức bền vững

Trong giáo dục đạo đức cho học sinh cần giáo dục hành vi, thói quenđạo đức cho học sinh, hành vi, thói quen đạo đức ấy phải phù hợp với nhữngchuẩn mực đạo đức mà xã hội yêu cầu

Giá trị đạo đức của một hành vi, thói quen được xét theo những tiêu chuẩn sau:

+ Tính tự giác của hành vi: Một hành vi được xem là hành vi đạo đức

khi hành vi đó được chủ thể hành động, ý thức đầy đủ về mục đích, ý nghĩacủa hành vi Chủ thể tự giác hành động dưới sự thúc đẩy của những động cơcủa chính chủ thể Hay nói cách khác là chủ thể hành vi phải có hiểu biết, cóthái độ, có ý thức đạo đức

+ Tính có ích của hành vi: Đây là một đặc điểm nổi bật của hành vi đạo

đức, nó phụ thuộc vào thế giới quan và nhân sinh quan của chủ thể hành vi

Trong xã hội hiện đại, một hành vi được coi là có đạo đức hay khôngtuỳ thuộc ở chỗ nó có thúc đẩy cho xã hội đi lên theo hướng có lợi cho côngviệc đổi mới hay không.

+ Tính không vụ lợi của hành vi đạo đức: Hành vi đạo đức phải là hành

vi có mục đích vì tập thể vì lợi ích chung, vì cộng đồng xã hội

* Giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh

Giáo dục hành vi, thói quen đạo đức là quá trình tác động của nhà giáo dục tới đối tượng giáo dục nhằm hình thành hành động ứng xử đúng, thói quen phù hợp với nguyên tắc, chuẩn mực đạo đức xã hội, góp phần củng

cố ý thức, tình cảm, niềm tin đạo đức cho học sinh

Giáo dục hành vi, thói quen đạo đức có thể hiểu là quá trình sử dụngcác biện pháp, phương pháo giáo dục nhằm tác động tới học sinh để dần địnhhướng, hình thành cho họ ý thức, tình cảm, niềm tin đạo đức, nhằm mục đíchtạo lập được đạo đức tốt cho học sinh Khi học sinh có đạo đức tốt, sẽ biểuhiện ra bên ngoài thành những hành vi tốt, thói quen tốt

Giáo dục hành vi, thói quen đạo đức trong nhà trường là một bộ phậnkhông thể thiếu được của quá trình giáo dục tổng thể, có quan hệ biện chứngvới các quá trình bộ phận khác như giáo dục trí tuệ, giáo dục thẩm mỹ, giáodục thể chất, giáo dục lao động hướng nghiệp nhằm hình thành cho học sinhniềm tin, thói quen, hành vi, chuẩn mực về đạo đức

1.1.3 Quản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức

*Quản lý

Quản lý là một trong những loại hình hoạt động quan trọng nhất củacon người Quản lý là một phạm trù khách quan, nó ra đời một cách tất yếu donhu cầu tổ chức hoạt động xã hội ở mọi thời đại

Khoa học quản lý là một lĩnh vực lao động trí tuệ và thực tiễn phức tạpnhằm điều khiển lao động, thúc đẩy sự phát triển của xã hội trên tất cả mọi

bình diện Khoa học quản lý luôn gắn với tiến trình phát triển của xã hội, luônmang tính lịch sử, tính giai cấp, tính dân tộc.

Tùy theo nội dung, tính chất đặc thù của mỗi loại lao động mà hoạtđộng quản lý có những phương pháp, cách thức riêng

Có nhiều cách tiếp cận khái niệm quản lý Theo từ điển tiếng Việtthông dụng (NXB Giáo dục, 1998) thì quản lý là tổ chức điều khiển hoạt độngcủa một đơn vị cơ quan Theo FW.Taylor thì quản lý là biết chính xác điềumuốn người khác làm và sau đó thấy rằng họ đã hoàn thành công việc mộtcách tốt nhất và rẻ nhất

Quản lý là sự tác động có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượngquản lý bằng một hệ thống các giải pháp nhằm thay đổi trạng thái của đốitượng quản lý, đưa hệ thống tiếp cận mục tiêu cuối cùng, phục vụ lợi ích củacon người

Như vậy có thể hiểu: “Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích

của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra”.

Như vậy: Quản lý bao giờ cũng là một tác động hướng đích, có mụctiêu xác định Quản lý thể hiện mối quan hệ giữa hai bộ phận là chủ thể quản

lý và đối tượng quản lý, không đồng cấp và mang tính bắt buộc

Quản lý là sự tác động chủ quan nhưng phải phù hợp với quy luậtkhách quan, quản lý xét về mặt công nghệ đó là sự vận động của thông tin.Quản lý có khả năng thích nghi giữa chủ thể quản lý với đối tượng quản lý vàngược lại

* Quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức

Quá trình là tổng thể nói chung những hiện tượng nối tiếp nhau trongthời gian theo một trình tự nhất định của một sự việc nào đó

Quá trình sư phạm tổng thể bao gồm hai quá trình: quá trình dạy học

và quá trình giáo dục Nếu quá trình dạy học có mục tiêu là giúp cho họcsinh nắm vững kiến thức, hình thành kỹ năng và thái độ học tập, thì quá

trình giáo dục có mục tiêu chủ yếu là hình thành phẩm chất nhân cách củangười công dân.

Trong nhà trường, dạy khoa học luôn đi đôi với giáo dục nhân cách chohọc sinh, “dạy chữ” gắn liền với “dạy người” Chất lượng giáo dục hiện nayđang lấy hai tiêu chí cơ bản nhất làm thước đo đó là: học lực và hạnh kiểmcủa học sinh Ở đây xin bàn về quá trình giáo dục học sinh qua giáo dục hành

vi, thói quen cho các em

Quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức là sự tác động có mục đích các loại hình hoạt động, các mối quan hệ của người được giáo dục đối với người khác, với thế giới xung quanh nhằm hình thành cho người được giáo dục quan điểm, thói quen đối xử và các hành vi ứng xử đúng thuộc các lĩnh vực của đời sống xã hội

Quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức chính là quá trình sửdụng các phương pháp giáo dục để tác động lên học sinh nhằm hình thành đạođức, nhân cách tốt cho các em Từ đạo đức, nhân cách tốt của các em sẽ thểhiện ra ngoài thành các hành vi tốt, thói quen tốt hàng ngày Chính vì thế, quátrình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cũng chính là quá trình giáo dục đạođức, nhân cách cho học sinh

Mục đích cuối cùng của quá trình giáo dục là tạo lập cho con ngườinhững hành vi, thói quen có văn hóa và chúng phải được thể hiện trong cuộcsống hằng ngày Con người được giáo dục cũng đồng nghĩa với con người đãhình thành được thói quen sống có văn hóa

Hành vi thói quen văn hóa chính là kĩ năng cuộc sống, là kết quả củanhận thức đồng thời là biểu hiện cụ thể và sinh động nhất của thái độ, niệmtin của con người

Hành vi, thói quen được hình thành trong hoạt động, trong các tìnhhuống cụ thể, đó là sản phẩm của quá trình học tập tu dưỡng và luyện tậplâu dài

* Quản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh các trường trung học cơ sở quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội

Trong nhà trường, quá trình quản lý bao gồm nhiều nội dung, trong đóquản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh là một nộidung quan trọng.

Quản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh các trường trung học cơ sở quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội là quá trình tác động của chủ thể quản lý tới các đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra.

Chủ thể quản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức ở đâybao gồm các lực lượng giáo dục như SGD&ĐT, PGD&ĐT, ban giám hiệunhà trường, các lực lượng chuyên trách

Đối tượng quản lý của quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức: làcác yếu tố của quá trình giáo dục hành vi thói quen đạo đức và đội ngũ giáoviên chủ nhiệm, học sinh các trường THCS quận Hai Bà Trưng

Mục tiêu quản lý: Thông qua việc lập kế hoạch, xác định nội dung, đưa

ra các phương pháp nhằm làm cho quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạođức diễn ra theo đúng kế hoạch, đạt kết quả

Phương thức quản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức:thông qua ban giám hiệu để tập hợp và phát huy vai trò của các lực lượnggiáo dục trong và ngoài nhà trường trong việc phối kết hợp giáo dục học sinhđem lại hiệu quả của quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức

1.2 Nội dung quản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức

Xác định nội dung quản lý quá trình giáo dục là việc quan trọng bảođảm cho quá trình quản lý thực hiện được mục tiêu quản lý đề ra Nội dungquản lý được xác định trên cơ sở quán triệt sâu sắc mục tiêu quản lý phù hợpvới điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của nhà trường Theo cách tiếp cận hệ thốngcấu trúc, hoạt động giáo dục nói chung, giáo dục hành vi, thói quen đạo đứcnói riêng gồm các nhân tố cơ bản như: xác định mục tiêu, chủ thể giáo dục,đối tượng giáo dục, xây dựng nội dung giáo dục, phương pháp giáo dục; hìnhthức thực hiện; kiểm tra đánh giá giáo dục hành vi, thói quen đạo đức

* Quản lý mục tiêu, kế hoạch quá trình giáo dục hành vi, thói quen

đạo đức:

Trong mọi hoạt động, vấn đề xác định đúng và quá triệt sâu sắc mụctiêu trong quá trình thực hiện là điều kiện quyết định cho kết quả hoạtđộng Giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh là quá trình hìnhthành ý thức, tình cảm, niềm tin đạo đức, đích cuối cùng và quan trọng nhất

là tạo lập được những thói quen hành vi đạo đức Vì vậy việc xác địnhđúng và thực hiện nghiêm túc mục tiêu giáo dục đòi hỏi phải có nhận thứcđúng, có biện pháp tổ chức thực hiện kiên trì bền bỉ mới thành công

Quản lý mục tiêu giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinhphải bắt đầu từ việc xây dựng mục tiêu một cách phù hợp Đó là nhữngphẩm chất cần và có thể đạt được của học sinh trong môi trường giáo dụcnhà trường, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh và điều kiện kinh tế- xãhội địa phương Khi xây dựng mục tiêu giáo dục hành vi, thói quen đạo đứccho học sinh trước hết phải quán triệt sâu sắc các quan điểm của Đảng vềnguồn lực con người, chủ trương phát triển giáo dục Trên cơ sở những tưtưởng, quan điểm của Đảng, căn cứ quan trọng khác trong xây dựng mụctiêu giáo dục hành vi, thói quen đạo đức phải là mục tiêu giáo dục quốc gia

đã xác định cho từng cấp học, bậc học, được các cơ quan quản lý giáo dụcđào tạo địa phương triển khai Khi cụ thể hóa mục tiêu giáo dục, mỗi nhàtrường cần tính đến các điều kiện thực hiện Nghĩa là mục tiêu xây dựngphải phù hợp với yêu cầu dạy học của nhà trường, phù hợp với đặc điểmhọc sinh trung học cơ sở Mục tiêu phải rõ ràng, cụ thể để học sinh cũngnhư giáo viên dễ dàng và thuận lợi trong quá trình tổ chức các hoạt động,thuận lợi cho việc kiểm tra, đánh giá kết quả

Trên cơ sở xác định và cụ thể hóa mục tiêu giáo dục hành vi, thóiquen đạo đức, việc xây dựng kế hoạch thực hiện là nhiệm vụ quan trọngtiếp theo của quản lý Đó là việc xác định những nhiệm vụ, những côngviệc cụ thể để đạt được mục tiêu

Việc xác định mục tiêu, kế hoạch giáo dục hành vi, thói quen đạo đứcnày ảnh hưởng rất lớn tới chất lượng của cả quá trình giáo dục hành vi, thóiquen đạo đức cho học sinh Có mục tiêu, kế hoạch cụ thể, chính xác và đồng

bộ, sẽ giúp cho các trường triển khai quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạođức một cách thuận lợi, đúng hướng, bám sát vào tình hình thực tiễn Nếumục tiêu, kế hoạch của quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức khôngchính xác, xa dời thực tiễn, chệch hướng sẽ làm cho cả quá trình giáo dụchành vi, thói quen đạo đức bị chệch hướng ngay từ đầu, dẫn đến cả quá trìnhkhông đạt được hiệu quả mong muốn Vì vậy, người làm công tác quản lýphải đặc biệt quan tâm đến việc xác định mục tiêu, kế hoạch, nhằm đưa rađược những mục tiêu, kế hoạch cụ thể nhất, bám sát tình hình thực tiễn nhất,phù hợp với khả năng hoàn thành nhất

* Quản lý nội dung giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh

Đây là một trong những yêu cầu quan trọng đối với những người làmcông tác quản lý trong giai đoạn hiện nay Khi đã có mục tiêu, kế hoạch cụthể, những người làm công tác quản lý phải xây dựng nội dung quá trìnhgiáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh một cách cụ thể, chi tiết,bám sát mục tiêu, kế hoạch đã đề ra Nội dung của quá trình giáo dục hành

vi, thói quen đạo đức chịu sự quy định, chi phối, định hướng của mục tiêugiáo dục và được thể hiện thông qua chương trình, kế hoạch giáo dục Quản

lý nội dung là quản lý từ khâu thiết kế xây dựng chương trình đến toàn bộquá trình thực hiện chương trình, nội dung đó Để thực hiện tốt vấn đề này,yêu cầu đội ngũ cán bộ quản lý phải quán triệt sâu sắc mục tiêu, yêu cầugiáo dục hành vi, thói quen đạo đức, nắm chắc mục tiêu yêu cầu, nội dunggiáo dục hành vi, thói quen đạo đức Nội dung giáo dục hành vi, thói quenđạo đức cho học sinh mang tính định hướng; nội dung đa dạng, phong phú,phù hợp với đời sống hàng ngày của các em, được xây dựng theo khung thờigian nhất định trong năm học, chia ra nhiều giai đoạn với những chươngtrình, phong trào, hoạt động :

* Giáo dục hành vi, thói quen thông qua các chủ đề, các ngày lễ kỷ

niệm lớn trong năm:

Chủ đề : Ngày hội khai trường: ngày toàn dân đưa trẻ đến trường

Giáo dục truyền thống nhà trường, an toàn giao thông để từ đó hìnhthành cho các em hành vi sống đẹp, có văn hóa, làm theo những quy địnhđúng của pháp luật Các nội dung trên được thực hiện thông qua các tiết sinhhoạt dưới cờ, sinh hoạt lớp, hội thảo lớp, thi tìm hiểu về nội quy, nhiệm vụhọc sinh THCS, điều lệ trường học, luật giáo dục…để tìm hiểu về luật giaothông và ý thức chấp hành luật giao thông Thi tìm hiểu về truyền thốngnhà trường, thi viết, vẽ, ca ngợi truyền thống nhà trường

Các hoạt động trên góp phần hình thành hành vi, thói quen tốt trongviệc chấp hành nội quy, quy định của trường, lớp cho các em Từ đó các em

sẽ có nhận thức đúng khi tham gia các hoạt động của trường, lớp, tác độngkhông nhỏ tới quá trình rèn luyện, phấn đấu tu dưỡng của các em Đặc biệtthông qua các buổi sinh hoạt ngoại khóa tìm hiều về luật giao thông giúp các

em sẽ có những hành vi đúng khi tham gia giao thông như đội mũ bảo hiểmkhi ngồi trên phương tiện tham gia giao thông, không đèo ba, đèo bốn…

Chủ đề : Chăm ngoan, học giỏi

Nội dung là tìm hiểu ý nghĩa bức thư của Bác Hồ gửi học sinh cảnước nhân dịp ngày khai trường đầu tiên của nước Việt Nam độc lập thôngqua việc tổ chức hội thảo chuyên đề, sân khấu hóa,… Thông qua các hìnhthức trên, các em thêm tự hào hơn khi được sống và hưởng nền độc lập, tháibình, được đón nhận sự quan tâm của các cấp, để từ đố có sự cố gắng, chăm

chỉ luyện rèn.Qua đó hình thành cho các em ý thức, trách nhiệm của mình

trong công việc, trước mắt là đối với việc học tập của cá nhân mình

Chủ đề: Tôn sư trọng đạo

Tổ chức lễ kỷ niệm ngày nhà giáo Việt Nam, hội thảo truyền thống

“Tôn sư trọng đạo”, hội thi báo tường, thi văn nghệ với nội dung hát về thầy

cô, mái trường…Đây là một trong những nội dung hoạt động có ý nghĩa lớn

trong việc giáo dục hành vi, thói quen cho học sinh về truyền thống hiếu học

để từ đó có hành vi, thói quen tốt trong việc chuyên cần, học và làm bài trướckhi đến lớp, trong việc hăng hái tham gia xây dựng bài giảng

Chủ đề: Uống nước nhớ nguồn, truyền thống quê hương

Đây là một trong những hoạt động có ý nghĩa rất lớn tác động tới tìnhcảm, lòng biết ơn, sự tri ân với thế hệ cha ông, những con người đã đổ biếtbao xương máu hy sinh vì nền độc lập nước nhà Giáo dục hành vi, thói quenđạo đức cho các em thông qua việc tổ chức lao động chăm sóc, tặng quà bà

mẹ Việt Nam anh hùng, các gia đình liệt sĩ; Thi tìm hiểu về những chiếncông, những gương anh hùng, liệt sỹ trên địa bàn thành phố qua hình thức bàithi tìm hiểu; Mời các vị lão thành cách mạng trên địa bàn phường, quận báocáo về truyền thống quân đội nhân dân Việt Nam; Với học sinh lớp 9, nhàtrường tổ chức tọa đàm với chủ đề “Thanh thiếu niên tiếp bước cha anh xâydựng và bảo vệ Tổ quốc” Qua đó giáo dục các em có hành vi, thói quenđúng, sống có trách nhiệm với bản thân, sống có mục đích, có lý tưởng, hoàibão vì ngày mai lập nghiệp

Chủ đề: Hòa bình và hữu nghị

Tổ chức các buổi sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, các buổi tọa đàm, hộivui học tập về các ngày kỷ niệm lớn như 30/4, 19/8, 2/9…để hình thành vàgiáo dục cho các em những giá trị tình cảm tốt đẹp: yêu quê hương, chủ nghĩaanh hùng cách mạng, tự hào với những trang sử vẻ vang của dân tộc để từ đó

luôn có ý thức đúng, hành động đúng trong cuộc sống hàng ngày Tổ chức tìm

hiểu các nước trên thế giới qua cuộc thi tìm hiểu các di sản văn hóa thế giới,làm tập san, sưu tầm tư liệu, hình ảnh, giao lưu văn hóa văn nghệ; Hội thảovới chủ đề: “Chúng em với môi trường” Qua các hoạt động trên các em sẽdần hình thành thói quen, suy nghĩ đúng đắn hơn về giá trị của các mối quan

hệ, có ý thức tìm hiểu, gắn kết trong tình bạn, thêm yêu những giá trị văn hóariêng của các nước để từ đó tự hào hơn, yêu hơn mảnh đất quê hương mìnhđang sinh sống để có ý thức phấn đấu, rèn luyện có hiệu quả hơn

Chủ đề: Bác Hồ kính yêu

Tổ chức hội thảo, hội thi với chủ đề: “Bác Hồ với thiếu niên nhiđồng”; “Trách nhiệm của đội viên với 5 điều Bác Hồ dạy” Thiếu nhi Việtnam luôn tự hào vì có Bác - vị lãnh tụ, vị cha già đáng kính của dân tộc, dùbận trăm công nghìn việc nhưng Bác luôn quan tâm, dành những tình cảm đặcbiệt nhất cho trẻ em, lứa măng non của đất nước Thông qua hội thảo và bằngviệc các em được trực tiếp nói lên những cảm xúc, suy nghĩ, tình cảm củamình về Bác, các em sẽ có ý thức sâu sắc với những việc mình phải làm: hìnhthành thói quen, ý thức tốt, hành vi tốt, đúng mực trong việc học tập, lao độngrèn ý thức kỷ luật, lao động, sự đoàn kết, rèn ý thức giữ gìn vệ sinh chung,

vệ sinh cá nhân, sự khiêm tốn, thật thà, cầu thị trong học tập cũng như trongcuộc sống

* Ngoài các nội dung trên, trong quá trình thực hiện kế hoạch giáo dục hành

vi, thói quen đạo đức cho học sinh, nhà trường bổ sung thêm một số nội dung

khác như: giáo dục sức khỏe vị thành niên; giới và sự bình đẳng giới; giáo

dục hướng nghiệp, giáo dục quốc phòng chống thảm họa, khả năng ứng xử,

kỹ năng sống, định kỳ tham quan các di tích lịch sử… Đặc biệt, đối với lứatuổi học sinh THCS nhà trường thường xuyên quan tâm tổ chức các hình thứcsinh hoạt tập thể nhẹ nhàng, phù hợp, các trò chơi lành mạnh, tham quan dãngoại, tặng sách cho thư viện, các phong trào “tuổi nhỏ làm việc nhỏ” để nộidung giáo dục toàn diện, phong phú, hấp dẫn, lôi cuốn học sinh tham gia Qua

đó, từng bước giúp các em rèn luyện nhân cách chuẩn mực của xã hội mới.Đặc biệt, thông qua các hoạt động trên, nhà trường đã thường xuyên giáo dụccho các em lý tưởng, hoài bão, ước mơ, ý chí phấn đấu, lập thân, lập nghiệp,tăng cường giáo dục các em động cơ, thái độ học tập đúng đắn và ý thức nghềnghiệp trong tương lai

Bên cạnh đó nhà trường kèm thêm những văn bản hướng dẫn thựchiện, nhằm giúp quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức đạt hiệu quảcao nhất, bám sát mục tiêu, kế hoạch đề ra Kết quả của nội dung giáo dụchành vi, thói quen đạo đức cho học sinh sẽ quy định hiệu quả của quá trìnhgiáo dục Nội dung của quá trình quản lý giáo dục hành vi, thói quen luôn

được thay đổi cho phù hợp với từng đối tượng nhằm đem lại hiệu quả giáodục cao.

* Quản lý phương pháp, hình thức giáo dục hành vi, thói quen đạo

đức

Để hoàn thành mục tiêu, nội dung giáo dục hành vi, thói quen đạo đứccho học sinh, trên cơ sở nội dung đã xác định, người cán bộ quản lý phải luôntrau dồi chuyên môn nghiệp vụ, nâng cao trình độ chuyên môn và tiếp cậnnhững phương pháp quản lý mới phù hợp và biết vận dụng một cách linhhoạt, sáng tạo phương pháp và hình thức đó nhằm giáo dục nâng cao nhậnthức, bồi dưỡng ý thức và hình thành thói quen, hành vi đạo đức cho học sinh.Phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho họcsinh bao gồm toàn bộ cách thức tổ chức, thao tác, biện pháp tác động điềukhiển của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý bằng hệ thống công cụ,phương tiện, nhằm đạt được mục tiêu quản lý đã xác định giúp cho học sinh

tự mình chiếm lĩnh các yêu cầu, nội dung của quá trình giáo dục, làm hìnhthành và phát triển ở các em những phẩm chất và hành vi thói quen đạo đứcphù hợp với các chuẩn mực đã được xã hội quy định vừa thỏa mãn nhu cầuphát triển những cái riêng độc đáo của mỗi cá nhân để đem lại hiệu quả caotrong công tác quản lý

* Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả quá trình giáo dục hành vi, thói

quen đạo đức cho học sinh

Kết quả quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức đề cập đếnphương pháp và cơ chế được sử dụng để đảm bảo rằng các nội dung của quátrình phải được tuân thủ, phù hợp, nhất quán với những kế hoạch, mục tiêugiáo dục hành vi, thói quen đạo đức đã xây dựng Kết quả của quá trình giáoduc hành vi, thói quen giúp chúng ta có được những thông tin phản hồi, xácđịnh được những lệch lạc nếu có để tiến hành những điều chỉnh cần thiết.Trong giáo dục hành vi, thói quen đạo đức, công tác kiểm tra đánh giá là mộtnhiệm vụ khó khăn của công tác quản lý vì đánh giá thái độ, phẩm chất củamột con người là một quá trình lâu dài, thông qua nhiều biểu hiện thực tiễn

Do đó không thể dựa vào đánh giá chủ quan của cá nhân; không thể căn cứvào một vài biểu hiện bên ngoài đơn giản và nhất là không được kết luậnphiến diện vội vàng Cần có sự sắp xếp, phân công, tổ chức đánh giá chu đáo.Các kết quả kiểm tra đánh giá cần phải được xem xét trong điều chỉnh nộidung, phương pháp giáo dục Để quản lý tốt kết quả giáo dục hành vi, thóiquen đạo đức cho học sinh thì việc đánh giá kết quả giáo dục hành vi, thóiquen đạo đức phải được tiến hành một cách chặt chẽ, nghiêm túc, đúng quyđịnh, đánh giá đúng đối tượng, thường xuyên đối chiếu với mục tiêu đề ra,tăng cường rút kinh nghiệm, kịp thời điều chỉnh, bổ sung cho sát thực tế Kếtquả của quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức được thể hiện trong sựhình thành và phát triển hành vi, thói quen ở học sinh theo mục đích, mục tiêugiáo dục của nhà trường

Như vậy, những nội dung quản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quen

đạo đức cho học sinh THCS hiện nay có quan hệ biện chứng, thống nhất chặtchẽ với nhau, hỗ trợ, bổ sung cho nhau Việc quản lý tốt nội dung này sẽ làđiều kiện để quản lý các nội dung khác và ngược lại Quản lý quá trình giáodục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh, thì chủ thể giữ vai trò quyếtđịnh, còn tính tích cực, tự giác, năng động của học sinh giữ vai trò quan trọng,cho nên phải giải quyết hài hoà mối quan hệ giữa chủ thể và đối tượng, khôngđược tuyệt đối hoá và xem nhẹ nội dung nào

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh các trường trung học cơ sở quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội

1.3.1 Điều kiện kinh tế - chính trị - xã hội

Sự phát triển kinh tế - chính trị - xã hội trên địa bàn quận có nhiều ảnhhưởng tới quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh cáctrường THCS trên địa bàn quận

Với địa bàn gồm nhiều nhà máy, xí nghiệp , nhiều trường đại học, bệnhviện, trung tâm thương mại lớn, tạo tạo tiền đề cho kinh tế nhiều thành phần trênđịa bàn quận phát triển nhanh Mặt khác, do ảnh hưởng của suy giảm kinh tế

toàn cầu và khu vực, năm 2012, kinh tế xã hội của cả nước và thành phố nóichung, quận Hai Bà Trưng nói riêng có nhiều khó khăn, kinh tế phát triểnchậm, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến đời sống củangười dân: thu nhập không ổn định, bấp bênh, gánh nặng mưu sinh lại thêmchồng chất Từ những điều đó, tạo nên sự không đồng đều trong thời gian làmkinh tế, thu nhập của các gia đình trên địa bàn quận, dẫn tới mức độ quan tâmkhông đồng đều đến việc giáo dục con cái và ảnh hưởng đến quá trình họctập, rèn luyện của các em học sinh Đây là một trong những khó khăn củangành giáo dục quận.

Tuy điều kiện kinh tế, xã hội có những khó khăn nhưng quá trình giáodục, dạy học của các trường THCS quận Hai Bà Trưng luôn được đón nhận

sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của các cấp lãnh đạo

Mặt khác, vì là một trong các quận nội thành của Thủ đô Hà Nội, nêntình hình chính trí – an ninh trên địa bàn quận khá ổn định Sự ổn định này tácđộng rất lớn tới quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinhcác trường THCS Các em được giáo dục trong một môi trường được địnhhướng rõ ràng, không bị tác động xấu từ các thế lực phản động, các tuyêntruyền sai sự thật, xuyên tạc đường lối chính sách của Đảng, pháp luật củanhà nước Điều này tránh cho nhận thức, tư tưởng của các em nhiễm phầnlớn các tư tưởng lệch lạc, thù địch Đây là lợi thế của ngành giáo dục quận

1.3.2 Sự xuống cấp về đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên nói chung, học sinh nói riêng

Hiện nay, một bộ phận cán bộ, đảng viên giảm sút về uy tín, thậm chícòn tha hóa về phẩm chất, đạo đức, năng lực, trong đó có những người giữ vịtrí lãnh đạo, quản lý ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín tập thể, niềm tin củaquần chúng nhân dân

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI nhìn thẳng vào sự thật và chỉ ra:

“Tình trạng suy thoái về chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống trong một bộphận không nhỏ cán bộ, đảng viên và tình trạng tham nhũng, lãng phí, quan

liêu… làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước” Đặc biệt

Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI): “Một số vấn đề cấp bách về xây dựng

Đảng hiện nay” đã chỉ rõ: “Một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên, trong

đó có những đảng viên giữ vị trí lãnh đạo, quản lý, kể cả một số cán bộ caocấp, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống với những biểu hiệnkhác nhau về sự phai nhạt lý tưởng, sa vào chủ nghĩa cá nhân ích kỷ, cơ hội,thực dụng, chạy theo danh lợi, tiền tài, kèn cựa địa vị, cục bộ, tham nhũng,lãng phí, tùy tiện, vô nguyên tắc ” Đây là sự xuống cấp nghiêm trọng vềphẩm chất, năng lực, làm giảm sút uy tín của người cán bộ, đảng viên

Giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh cần đội ngũ cán bộ,đảng viên là nòng cốt Nếu họ không có đủ uy tín sẽ khó hoàn thành nhiệm vụđược giao

Mặt khác, có thể thấy một bộ phận không nhỏ học sinh ngày càngxuống cấp về đạo đức, dễ sa vào những tệ nạn học đường như nói tục, chửibậy, gian dối trong thi cử, đánh nhau, đua đòi, bỏ học…

Thời gian gần đây bạo lực học đường có xu hướng gia tăng phát triểnphức tạp và trở thành một vấn đề nóng bỏng, một vấn nạn nhức nhối khiếnmọi người không khỏi boàng hoàng kinh ngạc Không ít trường hợp khi ratrước vành móng ngựa vẫn ở độ tuổi THCS

Bên cạnh đó còn phải kể đến một tệ nạn mà thời gian gần đây trở thànhmột vấn đề nhức nhối nóng bỏng đó là nghiện Internet Các bạn quên ăn quênhọc ngồi hàng ngày hàng giờ bên quán net, từ hiện tượng này dẫn đến hiệntượng nghiện thuốc lá, nghiện heroin và để có tiền tiêu xài họ quay sang cá

độ, cờ bạc, trộm cắp biểu hiện một lối sống suy đồi đạo đức

Những tệ nạn học đường gây ra nhiều hậu quả ghê gớm cho đời sống

xã hội và bản thân học sinh về mọi mặt tư tưởng, đạo đức, nhân cách và kinh

tế Nói tục chửi bậy làm mất danh dự cá nhân và đó là biểu hiện của conngười vô giáo dục, vô văn hóa Gian lận trong thi cử làm suy thoái đạo đứcnhân cách học sinh sinh viên Khởi đầu là sự giả dối thì không có một kết quả

tốt đẹp Bạo lực học đường khiến nhân cách học sinh bị hủy hoại, khiến chotâm hồn của họ bị chai lì tàn nhẫn độc ác và đánh mất tương lai của mìnhtrong tù ngục.

Để nói không với các tệ nạn học đường chúng ta hay tuyên truyền,giáo dục nhận thức để các em học sinh tránh xa các tệ nạn xã hội Kết hợpgiữa nhà trường và gia đình để kịp thời uốn nắn giáo dục giúp các em hoànthiện nhân cách

1.3.3 Sự tác động của nhà trường, gia đình và học sinh

Mỗi con người đều sinh ra, lớn lên trong môi trường và chịu sự tácđộng to lớn của môi trường Giống như trồng cây, trước khi gieo hạt phảicuốc đất, nhổ cỏ dại, phải tạo ra môi trường tốt để những hạt mầm có thể bénrễ; việc giáo dục con trẻ muốn thành công trước tiên phải tạo ra được môitrường giáo dục thuận lợi

Môi trường giáo dục là tổng hòa các mối quan hệ trong đó nhà giáo dục

và người được giáo dục tiến hành hoạt động dạy và học Môi trường giáo dụcrất đa dạng, có thể phân chia một cách tương đối thành các môi trường nhàtrường, gia đình, xã hội và tự nhiên “Các phương tiện và điều kiện vật chất -

kĩ thuật và xã hội - tâm lí tác động thường xuyên và tạm thời, được người dạy

và người học sử dụng một cách có ý thức, để đảm bảo cho hoạt động dạy vàhọc tiến hành thuận lợi và đạt hiệu quả cao Đây là một trong các yếu tố củaquá trình giáo dục” Ở đây, xin đề cập tới môi trường có vai trò và ý nghĩa đặcbiệt quan trọng đối với sự hình thành và phát triển nhân cách của mỗi conngười, đó là môi trường gia đình và môi trường nhà trường

* Môi trường sư phạm giáo dục của nhà trường

Nhà trường với hệ thống giáo dục được tổ chức chặt chẽ là yếu tố quantrọng trong việc giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh Nhà trườngthông qua các hoạt động của mình sẽ góp phần giáo dục toàn diện học sinhtrong đó có giáo dục hành vi, thói quen đạo đức, góp phần hình thành nhâncách cho các em Nhà trường cũng là khâu trung tâm tổ chức phối hợp và dẫndắt công tác giáo dục của các tổ chức và các thể chế trong xã hội Vì vậy môi

trường giáo dục lành mạnh sẽ có vai trò to lớn trong việc hình thành, bồi đắpcho các em những giá trị của cuộc sống, để các em thêm yêu, thêm hiểu, tựhào hơn về truyền thống của quê hương, đất nước, dân tộc và của nhà trường.Chính vì vậy mỗi nhà quản lý phải luôn xác định rõ vai trò của mình Hiệnnay vẫn có một bộ phận không ít cán bộ quản lý còn xem nhẹ việc xây dựng

kế hoạch giáo dục hành vi thói quen đạo đức cho học sinh, chưa coi trọnghoặc thực hiện thiếu đồng bộ, xuyên suốt công tác giáo dục hành vi, thói quenđạo đức cho học sinh Việc giảng dạy các bộ môn trong đó có môn giáo dụccông dân còn nặng về dạy chữ hơn là dạy người Có lúc, có nơi việc đánh giákết quả, khen thưởng còn chưa công bằng, khách quan, chạy theo hình thức

Đa số thầy cô chỉ quan tâm đến việc truyền thụ kiến thức môn học trong thờigian của một tiết dạy 45 phút mà ít quan tâm đến việc giáo dục đạo đức và kỹnăng sống Các thầy cô giáo chủ nhiệm còn thiếu kinh nghiệm, kỹ năng trongviệc triển khai các biện pháp giáo dục; việc lồng ghép tích hợp giáo dục đạođức trong các môn học còn thiếu…Tất cả ít nhiều đều ảnh hưởng đến quátrình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh

* Môi trường gia đình

Dân tộc ta có truyền thống rất coi trọng gia đình Gia đình là nơi sảnsinh, nuôi dưỡng và là trường học đầu tiên của mọi thành viên xã hội Môitrường gia đình là nơi nhen nhóm lên lòng nhân ái, tính cần kiệm, hiếu học,lòng dũng cảm, đức hy sinh… là những phẩm chất cơ bản của mọi nhân cách

Gia đình có nhiều chức năng, trong đó chức năng giáo dục được hìnhthành một cách tự phát như một hoạt động tự nhiên Nhưng dần dần, các bậccha mẹ đã ý thức được giáo dục con cái như một trách nhiệm xã hội của giađình Các gia đình đã thực hiện chức năng này một cách tự giác với một tìnhcảm tự nhiên Tất cả những gì ở học sinh được hình thành từ gia đình thường

để lại trong tâm hồn các em những ấn tượng không bao giờ phai mờ và có ảnhhưởng quan trọng đến các em trong suốt cuộc đời

Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, mô hình gia đình Việt Nam đang

có sự biến động hết sức mạnh mẽ Mô hình gia đình truyền thống nhiều thế hệđang bị phá vỡ, thay vào đó là mô hình gia đình hạt nhân gồm cha mẹ và cáccon Trong đó, sự tiếp xúc giữa các thành viên ngày càng hạn chế Cha mẹmải mê kiếm tiền, làm giầu, thăng tiến … con cái mải mê “chạy sô” các lớphọc từ chính khóa đến học thêm Truyền thống văn hóa gia đình, những kinhnghiệm sống… còn rất ít thời gian để chuyển giao giữa các thế hệ, hoặcchuyển giao một cách lệch lạc hoặc sơ sài, mai một Có một nghịch lý là: giađình hiện nay ít con nhưng sự quan tâm dạy bảo của các thế hệ cha ông lạikhông được nhiều và không thường xuyên như gia đình đông con ngày trước.Phần lớn gia đình chưa quan tâm đúng mức đến việc giáo dục con cái Cácbậc cha mẹ còn thiếu những kiến thức cần thiết về khoa học giáo dục, khôngrõ dạy cái gì và dạy con như thế nào? Sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường

và xã hội chất lượng còn thấp

Việc định hướng mục đích học tập cho con cái của cha mẹ có nhiều bấtcập Trong nhiều năm qua, nhà trường chủ yếu là nơi dạy chữ, vấn đề giáodục hành vi, thói quen đạo đức, xây dựng nhân cách cho học sinh không đượcquan tâm đúng mức Triết lý giáo dục của thế giới hiện đại: “Học để biết, học

để làm, học để làm người và học để cùng chung sống” vẫn là điều gì đó xavời mà lẽ ra việc này nhà trường phải làm thật tốt để bù vào sự thiếu hụt củagiáo dục gia đình

1.3.4 Sự tác động của xu thế mở cửa, hội nhập quốc tế, kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Nền kinh tế thị trường theo định hướng XHCN đã đem lại nhiều cơ hộimới cho kinh tế nước nhà, nhưng mặt khác nó cũng đem đến những tác độngkhông nhỏ đến nhiều lĩnh vực, trong đó có giáo dục Những tác động, ảnh

hưởng không tốt từ môi trường của thời kỳ “mở của, hội nhập”, mặt trái của

cơ chế thị trường, những tư tưởng văn hóa xấu, ngoại lai…có cơ hội xâmnhập, ảnh hưởng đến những quan niệm về tình bạn, tình yêu trong lứa tuổi

thanh thiếu niên học sinh, trong khi các em chưa được trang bị và thiếu kiếnthức về những vấn đề này, nên những tệ nạn xã hội thâm nhập vào các nhàtrường Những điều này gây ra nhiều khó khăn trong công tác giáo dục hành

vi, thói quen đạo đức cho học sinh

Một trong những vấn đề có ảnh hưởng nhiều nhất tới học sinh dưới sựtác động của xu thế mở của, hội nhấp là sự bùng nổ về công nghệ thông tin

Về mặt tích cực, công nghệ thông tin đem lại nhiều lợi ích cho mọi người sửdụng một cách chủ động, có ý thức Tuy nhiên với lứa tuổi học sinh khi các

em còn tiếp nhận một cách thụ động, vội vàng, không chọn lọc thì việc tiếpcận Internet sẽ gây ra những hậu quả khôn lường: hành động bạo lực qua cáctrò chơi game sẽ gieo rắc những thói hư tật xấu (ma túy, cướp giật, bạo lực…)ngày càng gia tăng chính là một trong những rào cản cho con đường giáo dụccủa nhà trường, ảnh hưởng không nhỏ đến đạo đức và lối sống của học sinhhiện nay

1.3.5 Sự bất cập về chương trình giáo dục đạo đức, pháp luật cho học sinh trung học cơ sở

Tình trạng học sinh xuống cấp về đạo đức và vi phạm pháp luật ngàycàng tăng, trong khi đó chương trình giáo dục lại chưa thể hiện được vai tròcủa các môn học này

Ở cấp THCS, với 75 bài học từ lớp 6 đến lớp 9, thời lượng cho môngiáo dục công dân cũng chỉ có 26 tiết/năm, trong số đó tiết đạo đức chỉ có 12-

15 tiết Học sinh lớp 7 học về bộ máy nhà nước cấp cơ sở, học sinh lớp 8 học

về quyền sở hữu tài sản, học sinh lớp 9 học về quyền tự do kinh doanh vànghĩa vụ đóng thuế, quyền và nghĩa vụ công dân trong hôn nhân với nhiều từkhó hiểu, không phù hợp và chưa cần thiết với lứa tuổi 12-15 Chính điều nàylàm học sinh thiếu hứng thú và hiệu quả giáo dục không cao

Chương trình giáo dục đạo đức nói chung phong phú, rất nhiều bài họcnhưng chương trình chưa xác định rõ những phẩm chất cơ bản của nhân cáchcon người Việt Nam như thế nào Các bài học nặng về lý thuyết, thiếu kỹ

năng sống, chưa tạo được dấu ấn trong lòng học sinh, hình thành nhân cáchkhông rõ nét, học sinh dễ bị tác động của hoàn cảnh xã hội.

Chương trình giáo dục pháp luật chính khóa cho học sinh THCS đã gópphần quan trọng trong việc trang bị cho học sinh những kiến thức pháp luật cơbản, giúp từng bước hình thành ý thức pháp luật, niềm tin pháp luật cho giớitrẻ Tuy vậy chương trình giáo dục pháp luật cũng bộc lộ những vấn đề cầnxem xét, chương trình nặng lý thuyết và còn mang tính chung chung không

cụ thể cho từng đối tượng và thiếu tính ứng dụng trong thực tiễn Cần tăngcường giáo dục pháp luật và đạo đức trong trường học Chúng ta đã biết, cảpháp luật và đạo đức đều góp phần bảo vệ các giá trị chân chính, đều liênquan đến hành vi đến lợi ích của con người và xã hội Trong khi đó, đạo đứclại điều chỉnh các mối quan hệ bằng dư luận xã hội, bằng sự giác ngộ và sựthôi thúc từ bên trong Sự khác biệt nhưng lại thống nhất này là cơ sở đểpháp luật và đạo đức bổ sung và hỗ trợ nhau Đạo đức và pháp luật thốngnhất với nhau ở mục tiêu của nó là điều chỉnh hành vi của con người để đảmbảo hoạt động bình thường của xã hội Một người vi phạm đạo đức thường

là vi phạm pháp luật và ngược lại vi phạm pháp luật cũng là vi phạm đạođức Đạo đức và pháp luật không tự nhiên mà có Để con người có được ýthức đạo đức và ý thức pháp luật đều là kết quả giáo dục lâu dài Giáo dụccho con người có đạo đức cũng là giáo dục cho con người biết tôn trọngpháp luật, kỷ cương phép nước

Thực tiễn đã chỉ ra rằng, giáo dục đạo đức không thể thay thế giáo dụcpháp luật, cũng như giáo dục pháp luật không thể thay thế giáo dục đạo đức,

vì mỗi loại hình giáo dục có mục đích, nội dung, hình thức và phương phápriêng Bên cạnh đó tùy từng lứa tuổi mà chúng ta có những nội dung giáo dụcđạo đức và pháp luật phù hợp để mỗi loại nhình phát huy được vai trò củamình trong việc giáo dục nhân cách của con người Việt Nam

*

* *Đạo đức là hệ thống những chuẩn mực, những quy tắc xã hội nhằmđiều chỉnh mối quan hệ giữa cá nhân với cá nhân, giữa cá nhân với xã hội.Cấu trúc nhân cách gồm hai yếu tố là “tài” và “đức”; trong đó, “đức” là gốc -nền tảng cho sự phát triển nhân cách con người Do đó, giáo dục hành vi, thóiquen đạo đức cho thế hệ trẻ có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc hìnhthành phát triển nhân cách toàn diện cho học sinh Giáo dục hành vi, thóiquen đạo đức cho HS là quá trình lâu dài, phức tạp, đòi hỏi toàn xã hội phảiquan tâm Trong đó, nhà trường giữ vai trò chủ đạo.

Để giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh các trường THCSđạt hiệu quả cao, nhà quản lý giáo dục trước hết phải nhận thức sâu sắc rằngtrong các mặt giáo dục thì giáo dục hành vi, thói quen đạo đức giữ vị trí hếtsức quan trọng Từ đó Hiệu trưởng quản lý công tác này một cách toàn diện,khoa học Cụ thể, hiệu trưởng quản lý mục tiêu, nội dung, phương pháp,phương tiện giáo dục hành vi, thói quen đạo đức Ngoài ra, hiệu trưởng phảinắm được những yếu tố tác động đến công tác giáo dục hành vi, thói quen đạođức cho học sinh, công tác giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinhphải được hiệu trưởng kế hoạch hóa, đưa vào nề nếp, thực hiện một cáchthường xuyên, bằng nhiều con đường, nhiều hình thức, biện pháp phù hợp vớitâm sinh lý lứa tuổi và điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương Các biệnpháp giáo dục hành vi, thói quen đạo đức muốn khả thi phải dựa trên hai yếu

tố là cơ sở lý luận và thực tiễn Do đó, ngoài việc xác lập cơ sở lý luận, hiệutrưởng tất yếu phải điều tra, khảo sát, phân tích thực trạng đạo đức của họcsinh, thực trạng giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh các trườngTHCS và thực trạng quản lý công tác giáo dục hành vi, thói quen đạo đức chohọc sinh

Trên đây là các cơ sở lý luận, pháp lý, từ góc độ lý luận quản lý giáo dục

và góc độ lý luận giáo dục đạo đức học sinh trong nhà trường THCS Các khái

niệm và các khái quát hóa lý luận đã cố gắng hình thành một khung lý thuyếtđảm bảo cho việc khảo sát và phân tích thực trạng quản lý công tác giáo dụchành vi, thói quen đạo đức ở các trường THCS và đảm bảo một cơ sở lý luậnkhoa học cho việc đề xuất các biện pháp quản lý công tác giáo dục hành vi, thóiquen đạo đức cho học sinh ở trường THCS.

Chương 2

CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA QUẢN LÝ QUÁ TRÌNH GIÁO DỤC HÀNH

VI, THÓI QUEN ĐẠO ĐỨC CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƯỜNG

TRUNG HỌC CƠ SỞ QUẬN HAI BÀ TRƯNG,

THÀNH PHỐ HÀ NỘI 2.1 Khái quát tình hình kinh tế - chính trị - văn hóa - xã hội và giáo dục của quận Hai Bà Trưng

Sự phát triển kinh tế, văn hóa của quận Hai Bà Trưng có nhiều đặc thù.Quận Hai Bà Trưng nằm ở phía Đông Nam nội thành Hà Nội, trên vùng châuthổ sông Hồng Từ xa xưa, nơi đây đã từng chứng kiến nhiều biến động lịch

sử, những sự kiện hào hùng và những truyền thuyết mang tính anh hùng casâu sắc Truyền thống dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam đượcbiểu hiện trong quá trình hình thành và phát triển của châu thổ sông Hồngtrong đó có thủ đô Hà Nội và quận Hai Bà Trưng Hàng năm các hoạt độngvăn hóa - văn nghệ, tuyên truyền cổ động được quan tâm chỉ đạo tổ chức thựchiện phục vụ tốt các nhiệm vụ chính trị

Trên địa bàn quận Hai Bà Trưng có nhiều nhà máy, xí nghiệp của Trungương và Hà Nội như: Dệt Kim Đông Xuân; cảng Hà Nội; cụm công nghiệpMinh Khai - Vĩnh Tuy với hàng chục xí nghiệp nhà máy, chủ yếu thuộc cácngành dệt, cơ khí, chế biến thực phẩm Kinh tế nhiều thành phần trên địa bànquận phát triển nhanh Hiện trên địa bàn quận có hơn 3.300 doanh nghiệp, trong

đó 70% là thương mại, dịch vụ, còn lại là hoạt động công nghiệp.Trung tâmthương mại lớn như Vincom city, Diamon Plaza; hai công viên lớn là Công viênThống nhất, Công viên Tuổi trẻ

Do ảnh hưởng của suy giảm kinh tế toàn cầu và khu vực, năm 2012,kinh tế xã hội của cả nước và thành phố nói chung, quận Hai Bà Trưng nóiriêng có nhiều khó khăn, kinh tế phát triển chậm, đời sống nhân dân gặpnhiều khó khăn Điều đó cũng đã ảnh hưởng đến đời sống của người dân: thunhập không ổn định, bấp bênh, gánh nặng mưu sinh lại thêm chồng chất Thờigian làm kinh tế, tạo thu nhập cho gia đình đã tác động không nhỏ đến sựquan tâm giáo dục con cái và ảnh hưởng đến quá trình học tập, rèn luyện củacác em học sinh

Chính quyền và nhân dân quận Hai Bà Trưng đã nỗ lực phấn đấu đạtnhiều thành tích, tạo sự chuyển biến tích cực, toàn diện, tập trung chỉ đạo thựchiện hoàn thành cơ bản các chỉ tiêu, kinh tế, xã hội, an ninh quốc phòng

Tuy điều kiện kinh tế, xã hội có những khó khăn nhưng quá trình giáodục, dạy học của các trường THCS quận Hai Bà Trưng luôn được đón nhận

sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của các cấp lãnh đạo

Trên địa bàn quận Hai Bà Trưng hiện nay có 19 trường THCS, trong đó

có 15 trường công lập, 04 trường dân lập với 11993 học sinh Số học sinhtheo học tại các trường trong quận hàng năm đều tăng do môi trường giáo dục

có những thay đổi rõ nét, hiệu quả Trong những năm học vừa qua, toànngành tiếp tục triển khai thực hiện Nghị quyết XI của Đảng, tổ chức quántriệt, thực hiện Nghị quyết Trung ương 4 (khóa XI), tiếp tục đẩy mạnh việc

“Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” lồng ghép với cáccuộc vận động “Hai không”, “Mỗi thầy cô giáo là một tấm gương đạo đức tựhọc và sáng tạo”, “ Xây dựng nhà trường văn hóa - Nhà giáo mẫu mực - Họcsinh thanh lịch” Phát động các phong trào thi đua Dạy tốt - Học tốt, thi đua

yêu nước nhằm hướng tới kỷ niệm các ngày lễ lớn Môi trường giáo dục lànhmạnh trong nhà trường tiếp tục được duy trì Chất lượng giáo dục toàn diệnđược nâng lên Các phong trào thi đua, các cuộc vận động đã tạo sự chuyểnbiến mạnh mẽ trong các trường học, góp phần đẩy mạnh chất lượng giáo dụctrong mỗi nhà trường Phòng GD&ĐT tập trung chỉ đạo các trường có biệnpháp tăng cường công tác quản lý, nâng cao chất lượng dạy và học; thực hiệnđổi mới kiểm tra, đánh giá, đặc biệt quan tâm chỉ đạo chất lượng giáo dục đạođức học sinh, phối hợp chặt chẽ với các lực lượng xã hội, hội cha mẹ học sinhtrong việc phòng chống các tệ nạn xã hội xâm nhập vào nhà trường Tăngcường vai trò của đội ngũ các thầy cô giáo làm công tác chủ nhiệm lớp.

Mỗi nhà trường đều có bộ máy tổ chức biên chế hoạt động theo đúngquy định dưới sự chỉ đạo của Chi bộ Đảng, ban giám hiệu, các tổ, nhómchuyên môn Các kế hoạch giáo dục nói chung cũng như kế hoạch của các tổ

bộ môn nói riêng, trong đó có quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đứcluôn được xây dựng và triển khai theo kế hoạch đề ra từ đầu năm học dưới sựchỉ đạo, định hướng của các cấp

Trong những năm học vừa qua, được sự quan tâm chỉ đạo sát sao của SởGD&ĐT Thành phố Hà Nội, của Quận ủy, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhândân Quận Hai Bà Trưng với sự nỗ lực của toàn thể cán bộ, giáo viên trongquận, ngành GD&ĐT Quận đã có nhiều cố gắng để triển khai thực hiện đồng

bộ các nhiệm vụ trọng tâm của cấp học và đã đạt được những kết quả toàndiện Mạng lưới trường lớp được mở rộng, cơ sở vật chất, thiết bị, đồ dùnghọc tập được tăng cường đầu tư, cơ cở hạ tầng, công nghệ thông tin đượcnâng cao Chất lượng giáo dục toàn diện được giữ vững, chất lượng giáo dụcmũi nhọn tiếp tục đạt được nhiều thành tích mới ở tất cả các cấp học Côngtác quản lý, kiểm tra đánh giá không ngừng được đổi mới, nề nếp và kỷ cươngđược duy trì Bên cạnh những thuận lợi cơ bản và kết quả đã đạt được trong

thời gian qua, ngành GD&ĐT Quận còn có những khó khăn, tồn tại nhất định:Chất lượng giáo dục ở mỗi cấp học chưa đồng đều Một số trường học do diệntích còn hạn hẹp nên còn bất cập trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục vàcông tác xây dựng trường chuẩn quốc gia Kết quả xếp loại hạnh kiểm hàngnăm đều có thay đổi Tuy nhiên chất lượng giáo dục hành vi, thói quen đạođức chưa đồng đều do yếu tố môi trường giáo dục và đặc thù riêng của từngnhà trường.

2.2 Thực trạng quá trình giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh các trường trung học cơ sở quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội.

2.2.1 Thực trạng nhận thức của chủ thể quản lý về mục tiêu giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh trung học cơ sở quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội

Để có cơ sở tìm hiểu về việc thực hiện mục tiêu giáo dục hành vi, thóiquen đạo đức, tác giả khảo sát 10 cán bộ quản lý giáo dục, 100 giáo viên chủnhiệm; 100 giáo viên bộ môn trong các trường THCS trên địa bàn quận vềmức độ quan tâm các mục tiêu giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho họcsinh Kết quả được thể hiện trong bảng 2.1(phụ lục 1)

Ngày nay, giáo dục giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinhkhông chỉ đơn giản là biết học tập tốt, lao động tốt, giữ gìn kỉ luật, đoàn kết

… nữa mà mục tiêu là hướng tới con người của đất nước hiện đại phát triểntoàn diện, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đấtnước là cần thiết Đó là xây dựng con người Việt Nam có nhân cách, có lốisống tốt đẹp, yêu nước, nhân ái, nghĩa tình, trung thực, đoàn kết và sáng tạo

Do đó ngoài việc giáo dục các em học tập tốt, lao động tốt thì các phẩm chấtnhư giáo dục lòng yêu nước, tình đoàn kết, tương thân tương ái, tình bạn, tìnhyêu…đều được chú trọng Qua khảo sát cho thấy hầu hết giáo viên đều nhậnthức được tầm quan trọng của công tác giáo dục hành vi, thói quen đạo đức

cho học sinh khi cho ở mức độ rất quan trọng với các mục tiêu như: “Giáo

dục tinh thần đoàn kết, tương thân tương ái” (xếp thứ nhất với 441 điểm);

xếp thứ 2 là mục tiêu “giáo dục ý thức phấn đấu trong học tập” (428 điểm) Mục tiêu “Giáo dục ý thức chấp hành qui định của pháp luật, nội quy của

nhà trường đề ra” cũng được đánh giá rất cao với 386 điểm, chiếm vị trí số 3.

Tuy nhiên, vẫn còn có những cán bộ và giáo viên hiểu một cách chưa đầy đủ

về ý nghĩa của công tác này khi cho một số nội dung là không quan trọng

như: “Giáo dục lòng yêu nước; giáo dục truyền thống tốt đẹp của dân tộc”…

cho rằng tự các em đã có sẵn, do đó phần nào có ảnh hưởng tới quá trình triểnkhai, tổ chức hoạt động giáo dục đạo đức cho học sinh của nhà trường Hơnnữa, việc nhận thức và thực hiện chưa đồng bộ nên từ việc nhận thức của chủthể quản lí đến việc thực hành công tác này lại là một vấn đề cần quan tâm

Một vấn đề nữa ở độ tuổi học sinh phổ thông trung học là vấn đềgiới tính Đây là độ tuổi có sự chuyển hóa mạnh về tâm sinh lí rất cần cónhận thức đúng đắn về giới tính, tình yêu, cần được trang bị kiến thức vềgiới tính và tình dục cũng như các biện pháp phòng ngừa sự có thai ngoài ýmuốn Mặc dù hiện nay trong các trường THCS đã có giáo dục giới tính

cho học sinh bằng các buổi giáo dục sức khỏe sinh sản, nhưng việc “Giáo

dục tình bạn, tình yêu” lại chưa được sâu sắc, chưa được quan tâm, chỉ đạt

349 điểm, xếp thứ 7/10 mục tiêu khảo sát Việc giáo dục tình bạn tình yêucho tuổi mới lớn ngày càng cần thiết Chúng ta cần định hướng các em điđúng hướng là việc làm giúp các em bớt đi sai lầm, đồng thời tăng tính giáodục toàn diện hơn

2.2.2 Thực trạng về phương pháp, hình thức giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh trung học cơ sở quận Hai Bà Trưng, thành phố

Hà Nội

* Về thực hiện phương pháp giáo dục hành vi, thói quen đạo đức

Để có cơ sở tìm hiểu về việc thực hiện các phương pháp giáo dục, tácgiả đã tiến hành khảo sát 9 cán bộ quản lý (hiệu trưởng, hiệu phó) và 100 giáoviên ở 5 trường THCS nghiên cứu về việc sử dụng các phương pháp giáo dụchành vi, thói quen đạo đức chủ yếu dưới đây Kết quả khảo sát được thể hiện

những hiện tượng tiêu cực” chiếm vị trí thứ 2 với 91.45%; phương pháp

“Nhắc nhở động viên” chiếm vị trí thứ 3 với 88.45%

Bên cạnh đó, có thể thấy rõ các phương pháp giáo dục hành vi, thóiquen đạo đức ít được sử dụng (và hiệu quả không được đánh giá cao) là:

phương pháp “Tổ chức các hình thức sinh hoạt tập thể để thực hiện các nội

dung giáo dục” chiếm vị trí thấp nhất trong 11 phương pháp được khảo sát,

chỉ chiếm 43.7% tổng số CBQL và giáo viên được hỏi; tiếp đến là phương

pháp “Tổ chức tự quản cho học sinh” với chỉ 45.7% (chiếm vị trí thứ 10); phương pháp “Nói chuyện hội thảo về hành vi, thói quen đạo đức” cũng chỉ

xếp thứ 8 với 61.35% CBQL và giáo viên được hỏi có sử dụng…

Các phương pháp giáo dục này được nhìn nhận và đánh giá lại rất khácnhau giữa các đối tượng khảo sát, chẳng hạn CBQL đánh giá cao phương

pháp “Nói chuyện, hội thảo về hành vi, thói quen đạo đức” (với 66.7% CBQL được hỏi đánh giá cao và sử dụng), thì giáo viên lại đánh giá thấp (chỉ có 56% giáo viên được hỏi đánh giá cao và sử dụng); hay như phương pháp “Tổ chức

tự quản cho học sinh” được 49.9% giáo viên được hỏi đánh giá cao và sử

dụng, nhưng chỉ có 41.5% CBQL được hỏi đánh giá cao… Rõ ràng đây làđiều cần lưu ý khi sử dụng và lựa chọn các phương pháp giáo dục cho phù

hợp với lứa tuổi học sinh THCS, cũng như nhận thức của của giáo viên chủnhiệm, CBQL.

Việc “Nhắc nhở động viên”, “Phát động thi đua, khen thưởng, kỷ

luật” là các phương pháp giáo dục hành vi, thói quen đạo đức chủ yếu hiện

nay, nhưng để đạt mức độ giáo dục toàn diện, cần quan tâm đến việc “Tổ

chức các hình thức sinh hoạt tập thể để thực hiện các nội dung giáo dục”, đặc

biệt là công tác “Tổ chức tự quản cho học sinh” Đây là thực trạng đáng quan

tâm và có hướng khắc phục sớm để công tác giáo dục hành vi, thói quen đạođức đạt hiệu quả hơn

* Về hình thức giáo dục hành vi, thói quen đạo đức

Với câu hỏi “Nhà trường đã giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho

học sinh thông qua những hình thức nào?” Khảo sát 100 giáo viên Kết quảđược thể hiện trong bảng 2.3 (phụ lục 1)

Từ kết quả của bảng 2.3, ta nhận thấy công tác giáo dục hành vi, thóiquen đạo đức cho học sinh THCS chủ yếu thông qua dạy học chính khóa:

giáo dục hành vi, thói quen đạo đức thông qua bài giảng môn giáo dục công dân (100%), đầu năm học tập nội quy nhà trường, lớp (97%) Đây là hai

hình thức mang tính bắt buộc (tài liệu, sách giáo khoa bộ môn giáo dục côngdân), quy ước (những điều học sinh phải thực hiện qua bảng nội quy củatừng nhà trường)

Từ kết quả điều tra trên nhận thấy việc giáo dục hành vi, thói quen đạođức chủ yếu thông qua giảng dạy, các hình thức khác có được triển khainhưng kết quả điều tra cho thấy các hình thức đó không đem lại hiệu quả cao.Trong các hình thức giáo dục hành vi, thói quen đạo đức nêu trên có một số

hình thức được đánh giá cao như: Thông qua bài giảng môn giáo dục công

dân: 100%, sinh hoạt lớp, Đoàn: 83%, hoạt động văn nghệ: 90%, học nội quy trường lớp: 97% Còn một số hình thức giáo dục hành vi, thói quen đạo đức

đánh giá thấp hơn như: Các hoạt động thời sự chính trị: 67% , thông qua việc

giảng dạy tích hợp kiến thức của các bộ môn: 78%, giáo dục tập thể : 70%, thấp nhất là hoạt động xã hội từ thiện: 62%

Thực tế các trường THCS trên địa bàn quận, đã có nhiều cố gắng trongcông tác giáo dục hành vi, thói quen đạo đức, nhưng các hình thức giáo dụchành vi, thói quen đạo đức còn ở bề rộng chưa sâu, còn nặng nề về hình thức,rập khuôn, máy móc theo sách vở, chưa thực sự tạo sức thu hút, tạo sức hấpdẫn để các em học sinh tự tham gia để rèn luyện mình và để nâng cao hiệuquả giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh

2.2.3 Thực trạng nội dung giáo dục hành vi, thói quen đạo đức cho học sinh các trường trung học cơ sở quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội

Hiện nay, nội dung giáo dục hành vi, thói quen đạo đức của các trườngtrung học cơ sở quận Hai Bà Trưng chủ yếu được xây dựng thành các nhómchuẩn mực về đạo đức như:

- Nhóm chuẩn mực đạo đức thể hiện nhận thức chính trị, tư tưởng: có ýtưởng XHCN, yêu quê hương, đất nước, tự cường, tự hào dân tộc, tin tưởngvào Đảng và Nhà nước

- Nhóm chuẩn mực đạo đức hướng vào sự tự hoàn thiện bản thân như:

tự trọng, tự tin, tự lập, giản dị, tiết kiệm, trung thành, siêng năng, hướng thiện,biết kiềm chế, biết hối hận

- Nhóm chuẩn mực đạo đức thể hiện quan hệ với công việc đó là: tráchnhiệm cao, có lương tâm, tôn trọng pháp luật, lẽ phải, dũng cảm, liêm khiết

- Nhóm chuẩn mực đạo đức liên quan đến xây dưng môi trường sống(môi trường tự nhiên, môi trường văn hóa xã hội) như: xây dựng hạnh phúcgia đình, giữ gìn bảo vệ tài nguyên, xây dụng xã hội dân chủ bình đẳng… mặtkhác có ý thức chống lại những hành vi gây tác hại đến con người, môi trường