Thực hiện chính sách bảo vệ môi trường từ thực tiễn quận ngũ hành sơn, thành phố đà nẵng (tóm tắt)

Nhận thức được ý nghĩa và tầm quan trọng của môi trường và những tác hại do ô nhiễm môi trường đem lại, những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách về bảo

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Những thập niên gần đây, với sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ, nền kinh tế đã có bước tăng trưởng vượt bậc Tuy nhiên, cùng với đó chúng ta cũng đang đối mặt với không ít các thách thức trong phát triển theo hướng bền vững, trong đó có các vấn đề môi trường Ô nhiễm môi trường đang trở thành vấn đề hết sức bức xúc, ảnh hưởng xấu đến đời sống và sức khỏe của người, cản trở quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đe dọa nghiêm trọng sự phát triển bền vững

và sự tồn tại, phát triển của các thế hệ trong hiện tại và tương lai

Nhận thức được ý nghĩa và tầm quan trọng của môi trường và những tác hại do ô nhiễm môi trường đem lại, những năm qua, Đảng

và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách về bảo vệ môi trường, điển hình là Nghị quyết số 41-NQ/TW ngày 15 tháng 11 năm 2004 của Bộ Chính trị về bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; Luật Bảo vệ môi trường năm 1993, năm 2005 và mới đây nhất là Luật Bảo vệ môi trường năm 2014; Nghị định số 179/2013/NĐ-CP ngày 14 tháng 10 năm 2013 của Chính phủ qui định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo

vệ môi trường …

Việc tổ chức thực hiện các chính sách về bảo vệ môi trường đã đem lại kết quả nhất định, giúp cho môi trường đỡ bị ô nhiễm, chất lượng môi trường được cải thiện cũng như ngăn chặn, phòng ngừa sự suy giảm chất lượng môi trường Tuy nhiên, để đánh giá mức độ ô nhiễm môi trường cũng như tác động của chính sách và luật pháp đối với công tác bảo vệ môi trường thì cần phải có những nghiên cứu cụ thể, tại những địa phương cụ thể

Quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng là một địa phương

có xuất phát điểm về kinh tế thấp, hoạt động sản xuất kinh doanh gặp nhiều khó khăn, nông nghiệp chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu kinh tế, kết cấu cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện, thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai bão lũ, đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn; thực hiện Kết luận số 02-KL/TU ngày 31 tháng 5 năm 2006 của Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng “về tình hình và phương hướng xây dựng phát triển quận Ngũ Hành Sơn trong những năm đến”, quận đã tập trung cho công tác giải tỏa đền bù triển khai các dự án, đặc biệt là các dự án phát triển du lịch, dịch vụ, xây dựng hạ tầng kỹ thuật đô thị, theo đó mạng lưới giao thông trên địa bàn quận với các tuyến đường Sơn Trà - Điện Ngọc, Lê Văn Hiến - Trần Đại Nghĩa, Mai Đăng Chơn, Nam Kỳ Khởi Nghĩa, Trần Hưng Đạo, Sư Vạn Hạnh, Huyền Trân Công Chúa, Nguyễn Duy Trinh, Non Nước và các tuyến đường dân sinh dần được hình thành đã làm thay đổi diện mạo đô thị của quận Song bên cạnh

đó, chất lượng môi trường của quận cũng chịu nhiều sức ép do nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội và đô thị hoá đã và đang tác động mạnh đến môi trường và các hệ sinh thái

Mặc dù các cấp chính quyền cũng như nhân dân trên địa bàn quận đã có những cố gắng nhất định trong công tác bảo vệ môi trường, tuy nhiên hiện tại quận Ngũ Hành Sơn cũng đang đối mặt với không ít thách thức, đó là việc triển khai nhiều dự án hạ tầng kinh tế, kỹ thuật

đã biến quận trở thành một đại công trường đầy bụi và tiếng ồn, một

số dự án triển khai nhưng tiến độ chậm dẫn đến tình trạng ngập úng cục bộ, phát sinh ruồi muỗi gây ô nhiễm môi trường, ô nhiễm môi trường tại các cơ sở sản xuất đá mỹ nghệ xen lẫn trong khu dân cư, tình trạng ô nhiễm tại các lô đất trống, nguồn rác thải trong sinh hoạt ngày càng gia tăng,… ảnh hưởng tiêu cực đến phát triển kinh tế - xã hội, sức khỏe và đời sống nhân dân

Để xây dựng quận Ngũ Hành Sơn trở thành quận môi trường,

đô thị du lịch, dịch vụ kiểu mẫu và là trung tâm dịch vụ nghỉ dưỡng, giáo dục - đào tạo, y tế chất lượng cao, phát triển kinh tế tri thức công nghệ cao, phát huy thế mạnh phát triển Làng nghề đá mỹ nghệ truyền thống; có môi trường tự nhiên và môi trường xã hội lành mạnh theo Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ quận Ngũ Hành Sơn lần thứ V, nhiệm kỳ 2015-2020 đã đề ra, góp phần cùng thành phố Đà Nẵng xây dựng thương hiệu “Thành phố môi trường” cần phải rà soát, đánh giá lại tình hình thực hiện các chính sách bảo vệ môi trường trong thời gian qua, những thành tựu cũng như những tồn tại, hạn chế chưa khắc phục được, từ đó đề ra các giải pháp nhằm thực hiện có hiệu quả các chính sách bảo vệ môi trường trên địa bàn quận Ngũ Hành Sơn

Xuất phát từ yêu cầu đó, cùng với những kiến thức đã học, bản thân tôi chọn đề tài “Thực hiện chính sách bảo vệ môi trường từ thực tiễn quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng” để nghiên cứu đưa ra các giải pháp nhằm khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường, góp phần xây dựng quận Ngũ Hành Sơn trở thành quận du lịch, quận môi trường trong thời gian đến

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề ô nhiễm môi trường hiện nay đang là chủ đề nóng, được các cấp, các ngành và người dân đặc biệt quan tâm Đã có rất nhiều bài viết liên quan đến vấn đề ô nhiễm môi trường và việc thực hiện các chính sách về bảo vệ môi trường trên các báo, tạp chí, thậm chí đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu liên quan đến chủ đề môi trường

và bảo vệ môi trường

Các nghiên cứu này là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích Tuy nhiên, các nghiên cứu trên chỉ mới đề cập tới các lĩnh vực riêng, chưa có

đề tài nào đánh giá một cách toàn diện về tình hình thực hiện các chính sách về bảo vệ môi trường trên cơ sở thực tiễn của một địa phương cụ

thể là quận Ngũ Hành Sơn Do đó, tôi chọn đề tài “Thực hiện chính

sách bảo vệ môi trường từ thực tiễn quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà

Nẵng” cho luận văn thạc sĩ của mình

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

- Nghiên cứu làm rõ những cơ sở lý luận và thực tiễn về thực

hiện chính sách bảo vệ môi trường;

- Đánh giá tình hình thực hiện chính sách bảo vệ môi trường

tại quận Ngũ Hành Sơn;

- Trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp tăng cường thực hiện

chính sách bảo vệ môi trường từ thực tiễn quận Ngũ Hành Sơn, thành

phố Đà Nẵng

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, luận văn có nhiệm vụ:

Thứ nhất, hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện

chính sách bảo vệ môi trường

Thứ hai, phân tích và đánh giá thực trạng thực hiện chính sách

bảo vệ môi trường ở quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng, từ đó

xác định những mặt được, những hạn chế cùng các nguyên nhân

Thứ ba, đề xuất những giải pháp tăng cường thực hiện chính

sách bảo vệ môi trường từ thực tiễn quận Ngũ Hành Sơn

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là việc thực hiện chính

sách bảo vệ môi trường

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng

- Về thời gian: từ năm 2010 đến 2016

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn vận dụng cách tiếp cận nghiên cứu chính sách công

đa ngành, liên ngành khoa học xã hội, trong đó chú ý nhiều đến tiếp cận thực hiện chính sách có sự tham dự, tham gia của các chủ thể chính sách

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu chính sách công kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và thực tế

- Phương pháp thu thập thông tin: còn gọi là phân tích và tổng

hợp, được sử dụng để thu thập, phân tích và khai thác thông tin từ các nguồn có sẵn liên quan đến đề tài nghiên cứu, bao gồm các văn kiện, tài liệu, nghị quyết, quyết định của Đảng, Nhà nước, bộ, ngành ở Trung ương

và địa phương; các công trình nghiên cứu, các báo cáo, tài liệu thống kê của chính quyền, ban, ngành, đoàn thể, tổ chức, cá nhân liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp tới chính sách bảo vệ môi trường ở nước ta nói chung

và quận Ngũ Hành Sơn nói riêng Đồng thời, thu thập thông tin từ các tài liệu của các tổ chức và học giả trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài

- Phương pháp khảo sát thực địa: nhằm quan sát và thu thập

thông tin ở các điểm đen về ô nhiễm môi trường, gồm quan sát tại chỗ kết hợp với gặp gỡ, trao đổi và phỏng vấn nhanh, đánh giá nhanh thực tế

- Phương pháp phỏng vấn sâu: Phỏng vấn sâu là phương

pháp được dùng khá phổ biến trong nghiên cứu xã hội học, đó là phương pháp đối thoại trực tiếp với đối tượng nhằm thu thập thông tin và kiểm tra các giả định, theo đó tác giả tiếp xúc với một số cán

bộ phụ trách quản lý môi trường, một số tổ chức, đoàn thể và người dân địa phương để tìm hiểu, phỏng vấn sâu về một số vấn đề trọng yếu của thực hiện chính sách bảo vệ môi trường với các câu hỏi đã được chuẩn bị trước

- Phương pháp phân tích chính sách: Là đánh giá tính toàn

vẹn, tính thống nhất, tính khả thi và hiệu quả của chính sách nhằm điều chỉnh cho phù hợp với mục tiêu và thực tế

- Phương pháp thống kê: Là phương pháp thu thập, tổng hợp,

trình bày số liệu, tính toán các đặc trưng của đối tượng nghiên cứu nhằm phục vụ cho quá trình phân tích, dự đoán và đề ra các quyết định Phương pháp này được sử dụng chủ yếu phục vụ cho nội dung

về thực trạng và đánh giá thwujc trạng thực hiện chính sách ở quận Ngũ Hành Sơn (chương 2)

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

- Đề tài này có ý nghĩa về mặt lý luận, người học nghiên cứu

và vận dụng các lý thuyết về chính sách công và quy trình phân tích một chính sách công để làm rõ vấn đề về khoa học và thực tiễn của một chính sách cụ thể

- Kết quả đánh giá nghiên cứu làm sáng tỏ, minh chứng cho các thuyết liên quan đến chính sách công, từ đó hình thành các tiến trình đề xuất các giải pháp chính sách nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả chính sách đã ban hành

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Luận văn cung cấp những vấn đề lý luận và thực tiễn trong việc vận dụng các lý thuyết về chính sách công, quy trình phân tích chính sách công để xem xét giữa lý thuyết và thực tiễn về chính sách bảo vệ môi trường ở quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng để từ đó nâng cao hiệu quả của chính sách trong những năm tiếp theo

- Góp phần cung cấp thêm những cơ sở khoa học cho ủy ban nhân dân quận, các phòng, ban, ngành, đoàn thể có liên quan trong quá trình thực hiện chính sách bảo vệ môi trường để chính sách có thể mang lại hiệu quả trong việc phát triển kinh tế, xã hội, bảo vệ các nguồn tài nguyên và môi trường của địa phương trong những năm đến

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung chính của luận văn được chia làm 3 chương:

- Chương 1: Cơ sở lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về thực hiện chính sách bảo vệ môi trường

- Chương 2: Thực hiện chính sách bảo vệ môi trường tại quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng

- Chương 3: Các giải pháp tăng cường thực hiện chính sách bảo

vệ môi trường từ thực tiễn quận Ngũ Hành Sơn, thành phố Đà Nẵng

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Môi trường

Vấn đề môi trường cũng có thể được coi là bao gồm các vấn đề như tắc nghẽn giao thông, tội phạm, tiếng ồn v.v Xét về mặt địa lý, môi trường có thể hiểu là một khu vực nào đó hoặc là toàn bộ hành tinh của chúng ta Môi trường là tổ hợp các thành phần của thế giới vật chất làm cơ sở cho sự tồn tại, phát triển của thế giới sinh vật và con người

Tóm lại, môi trường là tất cả những gì có xung quanh ta, cho ta

cơ sở để sống và phát triển Môi trường có 5 chức năng sau:

- Là không gian sống

- Là nơi cung cấp đầu vào (tài nguyên)

- Là nơi chứa (tiếp nhận) chất thải

- Giảm nhẹ các tác động có hại của thiên nhiên tới con người và sinh vật

- Là nơi lưu giữ thông tin sự sống (nguồn gen, đa dạng sinh học, )

1.1.2 Bảo vệ môi trường

Hoạt động bảo vệ môi trường là hoạt động giữ gìn, phòng ngừa,

hạn chế các tác động xấu đến môi trường; ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, cải thiện, phục hồi môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên nhằm giữ môi trường trong lành

Nguyên tắc về bảo vệ môi trường theo quy định tại Điều 4 Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 thì các nguyên tắc bảo vệ môi trường bao gồm:

- Bảo vệ môi trường là trách nhiệm và nghĩa vụ của mọi cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân

- Bảo vệ môi trường gắn kết hài hòa với phát triển kinh tế, an sinh xã hội, bảo đảm quyền trẻ em, thúc đẩy giới và phát triển, bảo tồn

đa dạng sinh học, ứng phó với biến đổi khí hậu để bảo đảm quyền mọi người được sống trong môi trường trong lành

- Bảo vệ môi trường phải dựa trên cơ sở sử dụng hợp lý tài nguyên, giảm thiểu chất thải

- Bảo vệ môi trường quốc gia gắn liền với bảo vệ môi trường khu vực và toàn cầu; BVMT bảo đảm không phương hại chủ quyền,

an ninh quốc gia

- Bảo vệ môi trường phải phù hợp với quy luật, đặc điểm tự nhiên, văn hóa, lịch sử, trình độ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

- Hoạt động bảo vệ môi trường phải được tiến hành thường xuyên và ưu tiên phòng ngừa ô nhiễm, sự cố, suy thoái môi trường

- Tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng thành phần môi trường, được hưởng lợi từ môi trường có nghĩa vụ đóng góp tài chính cho bảo

vệ môi trường

- Tổ chức, hộ gia đình, cá nhân gây ô nhiễm, sự cố và suy thoái môi trường phải khắc phục, bồi thường thiệt hại và trách nhiệm khác theo quy định của pháp luật

1.1.3 Chính sách bảo vệ môi trường

Chính sách bảo vệ môi trường (hay chính sách môi trường) là

chính sách công Như vậy, có thể định nghĩa Chính sách bảo vệ môi trường là tập hợp các quyết định của Nhà nước nhằm đưa ra các giải pháp, công cụ chính sách để giải quyết các vấn đề về bảo vệ môi trường nhằm thực hiện các mục tiêu bảo vệ môi trường cho phát triển bền vững của đất nước

1.1.4 Thực hiện chính sách bảo vệ môi trường

Thực hiện chính sách là một khâu hợp thành của chu trình chính sách, là toàn bộ quá trình chuyển hoá ý chí của chủ thể chính sách thành hiện thực Tổ chức thực hiện chính sách có vị trí đặc biệt quan trọng, là bước thực hiện hoá chính sách vào đời sống xã hội

Như vậy thực hiện chính sách bảo vệ môi trường là quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của chính sách và pháp luật về bảo vệ môi trường đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế, hợp pháp của các chủ thể nhằm phát huy tính tích cực, chủ động trong thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường; bảo vệ, phòng ngừa và xử lý nghiêm minh các vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường đảm bảo quyền con người được sống trong môi trường trong lành và bảo đảm sự phát triển ổn định, bền vững

Chính sách môi trường được tổ chức thực hiện thông qua hệ thống tổ chức quản lý môi trường cùng với sự tham gia của các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức nghề nghiệp và các cộng đồng trong xã hội

1.2 Các yếu tố ảnh hưởng tới thực hiện chính sách bảo vệ môi trường

c) Năng lực của bộ máy quản lý, trong đó năng lực, trình độ

nghiệp vụ của cán bộ quản lý có vai trò quyết định

1.3.4 Duy trì chính sách bảo vệ môi trường

1.3.5 Điều chỉnh chính sách bảo vệ môi trường

1.3.6 Theo dõi, kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện chính sách bảo vệ môi trường

1.3.7 Đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm việc thực hiện chính sách bảo vệ môi trường

1.4 Chủ thể và các bên liên quan trong thực hiện chính sách bảo vệ môi trường

1.4.1 Chủ thể thực hiện chính sách bảo vệ môi trường

Hệ thống tổ chức quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường hiện nay ở nước ta gồm các cấp: Chính phủ, bộ ngành, địa phương

Chủ thể thực hiện chính sách về bảo vệ môi trường trước hết là các cơ quan Nhà nước (Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường, bộ,

cơ quan ngang bộ, Uỷ ban nhân dân các cấp) được quy định cụ thể tại chương XIV Luật bảo vệ môi trường năm 2014

1.4.2 Các bên liên quan khác trong thực hiện chính sách bảo

vệ môi trường

- Trách nhiệm và quyền của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

- Trách nhiệm và quyền của tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức

xã hội - nghề nghiệp

1.5 Chính sách bảo vệ môi trường của Việt Nam

1.5.1 Quan điểm, mục tiêu chính sách bảo vệ môi trường

1.5.1.1 Quan điểm chính sách bảo vệ môi trường

1.5.1.2 Mục tiêu chính sách bảo vệ môi trường

1.5.2 Các chính sách quốc gia về bảo vệ môi trường

Vấn đề bảo vệ môi trường được coi là một yếu tố không thể tách rời của quá trình phát triển; vì vậy, các chính sách có nội hàm chủ trương, đường lối và định hướng chính là kim chỉ nam cho mọi hoạt động phát triển kinh tế xã hội, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững một cách toàn diện

Năm 2005, Quốc hội Việt Nam đã thông qua Luật Bảo vệ môi

trường 2005 và được áp dụng đến 31/12/2014 góp phần thực hiện có hiệu quả công tác bảo vệ môi trường thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước Đến năm 2014, Quốc hội đã sửa đổi, bổ sung và ban hành Luật Bảo vệ môi trường số 55/2014/QH13 ngày 23/6/2014 có hiệu lực từ ngày 01/01/2015 với 20 chương 170 điều, quy định về hoạt động bảo vệ môi trường; chính sách, biện pháp và nguồn lực để bảo vệ môi trường; quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của

cơ quan, tổ chức, hộ gia đình và cá nhân trong bảo vệ môi trường Các nội dung cơ bản về bảo vệ môi trường được quy định tại Điều 5, Luật Bảo vệ môi trường năm 2014

Bên cạnh đó, trong hệ thống pháp luật ở nước ta có khá nhiều các văn bản liên quan đến môi trường có thể kể đến như: Luật Đa dạng sinh học, Luật Tài nguyên nước, Luật Kháng sản, Luật Bảo vệ và Phát triển rừng

1.6 Kinh nghiệm thực hiện chính sách bảo vệ môi trường ở một số địa phương

1.6.1 Kinh nghiệm thành phố Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu

1.6.2 Kinh nghiệm thành phố Hội An, tỉnh Quảng Nam 1.6.3 Kinh nghiệm thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi 1.6.4 Bài học kinh nghiệm

CHƯƠNG 2 THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

Ở QUẬN NGŨ HÀNH SƠN, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG 2.1 Chủ trương và chính sách bảo vệ môi trường của thành phố Đà Nẵng

2.1.1 Chủ trương bảo vệ môi trường của thành phố