Quản lý dạy học môn tiếng Anh thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo cho học sinh ở các trường THCS quận Kiến An, thành phố Hải Phòng

Do vậy, để hoạt động dạy học tiếng Anh trong cáctrường THCS đáp ứng yêu cầu của phát triển xã hội, yêu cầu của đổi mới giáo dục thìcần có các biện pháp quản lý dạy học theo tiếp cận năng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

- -HOÀNG MẠNH ĐIỆP

Quản lý dạy học môn tiếng anh

ở các trường thcs quận kiến an thành phố hảI phòng

theo tiếp cận năng lực giao tiếp

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

- -HOÀNG MẠNH ĐIỆP

Quản lý dạy học môn tiếng anh

ở các trường thcs quận kiến an thành phố hảI phòng

theo tiếp cận năng lực giao tiếp

Chuyờn ngành: Quản Lý giỏo dục

Mó số: 60 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS NGUYỄN THỊ HOÀNG YẾN

HÀ NỘI - 2017

LỜI CẢM ƠN

Bằng sự kính trọng và lòng biết ơn chân thành, tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắcđến GS.TS Nguyễn Thị Hoàng Yến - người đã chỉ dẫn, hỗ trợ tôi một cách tận tâm,chu đáo giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các thầy cô giáo khoa Quản lý giáodục, phòng Sau đại học và lãnh đạo trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã hết sức tạođiều kiện để tôi có thể học tập và nghiên cứu

Qua đây tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Ban giám hiệu, các giáo viêncùng các em học sinh các trường: trung học cơ sở Trần Hưng Đạo, trung học cơ sởĐồng Hòa, trung học cơ sở Bắc Sơn, trung học cơ sở Bắc Hà, trung học cơ sở TrầnPhú và trung học cơ sở Lương Khánh Thiện đã hợp tác và tạo điều kiện giúp đỡ tôitrong suốt thời gian điều tra thực trạng tại trường

Cảm ơn gia đình, anh chị đồng nghiệp, bạn bè đã luôn ủng hộ và giúp đỡ mọimặt để tôi có thể hoàn thành luận văn của mình

Do thời gian và khả năng nghiên cứu của bản thân còn có hạn nên luậnvăn không tránh khỏi những thiếu sót nhất định Tôi mong sẽ nhận được nhiều ýkiến đóng góp quý báu của quý thầy cô và các bạn đồng nghiệp để luận văn đượchoàn chỉnh hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Học viên

Hoàng Mạnh Điệp

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

6 Phạm vi nghiên cứu 3

7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 4

8 Cấu trúc của luận văn 6

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC TIẾNG ANH THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC GIAO TIẾP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài 9

1.2.1 Dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp 9

1.2.2 Quản lý dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp 14

1.3 Đặc điểm và các thành tố của dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp 18

1.3.1 Đặc điểm của dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp 18

1.3.2 Các thành tố của dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp 19

1.4 Nội dung quản lý dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở trường trung học cơ sở 26

1.4.1 Quản lý mục tiêu dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp 26

1.4.2 Quản lý nội dung dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp 26

1.4.3 Quản lý phương pháp dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp 27

1.4.4 Quản lý hình thức tổ chức dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp 28

1.4.5 Quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp 29

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở trường trung học cơ sở 31

1.5.1 Các yếu tố chủ quan 31

1.5.2 Các yếu tố khách quan 33

Kết luận chương 1 35

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC GIAO TIẾP Ở CÁC TRƯỜNG THCS QUẬN KIẾN AN - THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 36

2.1 Khái quát về tổ chức nghiên cứu thực trạng 36

2.1.1 Đặc điểm địa bàn khảo sát 36

2.1.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 41

2.2 Kết quả khảo sát và bàn luận 43

2.2.1 Thực trạng DH môn Tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp tại các trường THCS quận Kiến An - thành phố Hải Phòng 43

2.2.2 Thực trạng quản lý dạy học môn tiếng Anh tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp 50

2.3 Thực trạng yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở trương THCS quận Kiến An, thành phố Hải Phòng 68

2.4 Đánh giá chung về thực trạng quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở các trường THCS quận Kiến An, thành phố Hải Phòng 70

Kết luận chương 2 73

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TIẾNG ANH THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC GIAO TIẾP Ở CÁC TRƯỜNG THCS QUẬN KIẾN AN - THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG 74

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 74

3.1.1 Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn 74

3.1.2 Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống 74

3.1.3 Nguyên tắc đảm bảo tính đồng bộ 75

3.1.4 Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi và hiệu quả 76

3.2 Các biện pháp quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở trường trung học cơ sở quận Kiến An, Hải Phòng 76

3.2.1 Nâng cao nhận thức về dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp cho cán bộ quản lý, giáo viên ở trường trung học cơ sở 76

3.2.2 Quản lý việc xây dựng và thực hiện mục tiêu, nội dung dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực 81

3.2.3 Tổ chức bồi dưỡng nâng cao năng lực cho GV theo PP mới, thúc đẩy,

tạo môi trường giao tiếp cho GV và HS 83

3.2.4 Chỉ đạo thực hiện có hiệu quả các chức năng quản lý DH tiếng Anh theo tiếp cận năng lực 86

3.2.5 Tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo và thông qua giao lưu, hợp tác với các trường trong nước và quốc tế để tạo môi trường học tập cho GVTA và HS 94

3.2.6 Đổi mới kiểm tra đánh giá chất lượng dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp 102

3.2.7 Sử dụng có hiệu quả cơ sở vật chất, thiết bị và phương tiện kỹ thuật hỗ trợ cho dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp 105

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp đề xuất 107

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 109

3.4.1 Mục tiêu khảo nghiệm 109

3.4.2 Đối tượng khảo nghiệm 109

3.4.3 Cách thức khảo nghiệm 109

3.4.4 Các bước tiến hành khảo nghiệm 110

3.4.5 Thời gian khảo nghiệm 111

3.4.6 Kết quả khảo nghiệm 111

Kết luận chương 3 117

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 118

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 122 PHỤ LỤC

: Giáo dục đào tạo: Giáo viên tiếng Anh: Biện pháp

: Công nghiệp hóa: Hiện đại hóa: Kinh tế - xã hội: Giáo viên chủ nhiệm

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Quy mô mạng lưới trường, lớp, HS cấp THCS 37

Bảng 2.2: Kết quả 2 mặt giáo dục 5 năm qua 38

Bảng 2.3: Chất lượng học sinh giỏi THCS 5 năm qua 38

Bảng 2.4: Đội ngũ CBQL THCS 5 năm qua 39

Bảng 2.5: Đội ngũ GV THCS 5 năm qua 40

Bảng 2.6: Đội ngũ GV tiếng Anh trường THCS quận Kiến An 40

Bảng 2.7: Trình độ đào tạo đội ngũ GV tiếng Anh trường THCS quận Kiến An 40

Bảng 2.8: Kết quả trưng cầu ý kiến về quan điểm DH môn Tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở các trường THCS quận Kiến An 43

Bảng 2.9: Thực trạng mục tiêu dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở trường THCS quận Kiến An, thành phố Hải Phòng 45

Bảng 2.10: Đánh giá của khách thể khảo sát về nội dung dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp 46

Bảng 2.11: Đánh giá của khách thể khảo sát về phương pháp dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp 46

Bảng 2.12: Thực trạng hình thức dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở trương THCS quận Kiến An, thành phố Hải Phòng 47

Bảng 2.13: Thực trạng kiểm tra dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở trường THCS quận Kiến An, thành phố Hải Phòng 48

Bảng 2.14 Mức độ thực hiện và mức độ kết quả quản lý mục tiêu dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở các trường THCS quận Kiến An, thành phố Hải Phòng 51

Bảng 2.15 Mức độ thực hiện và mức độ kết quả quản lý nội dung dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở các trường THCS quận Kiến An, thành phố Hải Phòng 55

Bảng 2.16: Mức độ thực hiện và mức độ kết quả quản lý phương pháp dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở các trường THCS quận Kiến An, thành phố Hải Phòng 59

Bảng 2.17: Mức độ thực hiện và mức độ kết quả quản lý kiểm tra đánh giá kết quả dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở các trường THCS quận Kiến An, thành phố Hải Phòng 65

Bảng 2.18: Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực

giao tiếp ở trường THCS quận Kiến An, Hải Phòng 69Bảng 2.19: Mức độ thực hiện và mức độ kết quả quản lý dạy học tiếng Anh

theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở các trường THCS quận Kiến An,thành phố Hải Phòng 71Bảng 3.1 Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp 111Bảng 3.2: Kết quả khảo sát tính khả thi của các biện pháp 113Bảng 3.3 Đánh giá tính tương quan khảo sát về tính cần thiết và tính khả thi

của các biện pháp 115

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, HÌNH

Biểu đồ 2.1: Nhận thức của CBQL và GV về tầm quan trọng của việc dạy học

môn Tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở các trườngTHCS quận Kiến An 44Biểu đồ 2.2: Đánh giá của CBQL và GV về thực trạng dạy học môn Tiếng Anh

theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở các trường THCS quận Kiến An(qua điểm trung bình) 49Biểu đồ 2.3: Mức độ thực hiện và mức độ kết quả quản lý hình thức dạy học

tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở các trường THCS quậnKiến An, thành phố Hải Phòng qua điểm trung bình 63Hình 3.1: Sơ đồ mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý dạy học tiếng Anh

theo tiếp cận năng lực giao tiếp 108

Quản lý dạy học tiếng Anh trong trường THCS là hệ thống những hoạt động

sư phạm có đích của chủ thể quản lý đến đối tượng quản lý gồm giáo viên, họcsinh… nhằm huy động sức lực, trí tuệ của họ vào mọi hoạt động của nhà trường,hướng vào việc hoàn thành có chất lượng và hiệu quả mục tiêu dạy học đã được đặt

ra Trong quản lý dạy học tiếng Anh ở trường THCS, quản lý dạy học theo tiếp cậnnăng lực giao tiếp thực chất là bài toán đổi mới giáo dục được giải quyết bởi chủ thểquản lý và đối tượng quản lý Do vậy, để hoạt động dạy học tiếng Anh trong cáctrường THCS đáp ứng yêu cầu của phát triển xã hội, yêu cầu của đổi mới giáo dục thìcần có các biện pháp quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực giao tiếp bởi vì dạy họctiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp sẽ tạo cơ hội cho học sinh học tiếng Anhmột cách tổng hợp, lý luận gắn với thực tiễn Điều này có ý nghĩa quan trọng đối vớiviệc mở rộng và nâng cao kiến thức cơ bản của chủ đề học tập cũng như các kiếnthức về các lĩnh vực khoa học khác liên quan, giúp học sinh vận dụng sáng tạo nhữngkiến thức trong chủ đề học tập cũng như có kỹ năng huy động kiến thức kinh nghiệmcủa bản thân trong học tập Đây là một trong những ưu điểm nổi bật của mô hình dạyhọc tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở các trường THCS hiện nay

Những năm qua, lý luận quản lý dạy học và dạy học theo tiếp cận năng lựctrong các trường THCS đã được nghiên cứu Một trong những nguyên tắc sư phạmquan trọng được khẳng định để nâng cao hiệu quả quản lý dạy học nói chung và dạy

tiếng Anh nói riêng là dạy học theo tiếp cận năng lực [4], [5], [10], [14], [17] Bởi đây

là phương pháp tích cực, tiến bộ, có khả năng khơi dậy tính chủ động và hứng thúcủa học sinh Quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp tạo điềukiện tốt nhất cho học sinh trong học tập, đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục hiệnnay

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều khoảng trống trong nghiên cứu quản lý dạy họctiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp, ví dụ quản lý theo nội dung, theophương pháp, vai trò của hiệu trưởng trong thực hiện chức năng quản lý dạy họctheo tiếp cận năng lực giao tiếp Đây sẽ là nhiệm vụ của chúng tôi khi triển khainghiên cứu đề tài, bởi nghiên cứu về quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận nănglực giao tiếp ở các trường THCS là để đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục, vấn

đề có ý nghĩa lý luận cấp thiết đối với sự phát triển của giáo dục Việt Nam hiện nay.Đồng thời, kết quả nghiên cứu của đề tài nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạyhọc ở các trường THCS trên địa bàn nghiên cứu trong xu hướng đổi mới giáo dục

Với dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp, vai trò của giáo viên

và học sinh cơ bản là thay đổi và khác so với dạy học truyền thống Từ chỗ là trungtâm trong mô hình truyền thống, giáo viên chuyển sang là người hướng dẫn, họcsinh là trung tâm Sự chuyển đổi này chưa thực sự trở thành động lực cho quá trìnhđổi mới giáo dục phổ thông

Nghiên cứu về quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ởbậc học THCS là hướng đi mới của khoa học quản lý giáo dục, dù dạy học theo tiếpcận năng lực giao tiếp đã và đang được áp dụng Tuy nhiên, năng lực tổ chức, quản

lý cũng như các điều kiện để tổ chức, quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận nănglực giao tiếp trong các trường THCS còn bộc lộ nhiều bất cập, chưa đạt hiệu quảnhư mong muốn

Chính vì vậy, nghiên cứu quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lựcgiao tiếp ở các trường THCS là vấn đề có ý nghĩa khoa học trên phương diện lýluận và thực tiễn hiện nay Xuất phát từ những lý do nêu trên, chúng tôi lựa chọnvấn đề “Quản lý dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở cáctrường Trung học cơ sở quận Kiến An, thành phố Hải Phòng” làm đề tài nghiên cứu

cho luận văn thạc sỹ chuyên ngành Quản lý giáo dục của mình.

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lựcgiao tiếp và thực trạng quản lý dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giaotiếp ở các trường THCS quận Kiến An, thành phố Hải Phòng, từ đó đề xuất các biệnpháp quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở các trường THCS,góp phần nâng cao chất lượng dạy học tiếng Anh ở các trường trung học cơ sở

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

* Khách thể nghiên cứu: Quản lý hoạt động dạy học tiếng Anh theo tiếp cận

năng lực giao tiếp ở trường THCS

* Đối tượng nghiên cứu: Biện pháp quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận

năng lực giao tiếp ở trường THCS quận Kiến An, thành phố Hải Phòng

4 Giả thuyết khoa học

Việc quản lý dạy học tiếng Anh ở các trường THCS chưa thật hệ thống vàchưa bao quát được mối quan hệ tương tác của thầy và trò trong hoạt động dạy học

do nhiều nguyên nhân Nếu đề xuất được những biện pháp quản lý dạy học tiếngAnh theo tiếp cận năng lực giao tiếp thì chất lượng dạy học và quản lý dạy học tiếngAnh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở các trường THCS sẽ được nâng cao

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Nghiên cứu lý luận về quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lựcgiao tiếp ở trường THCS

5.2 Phân tích, đánh giá thực trạng và nguyên nhân của thực trạng quản lýdạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở một số trường THCS trên địabàn quận Kiến An, thành phố Hải Phòng

5.3 Đề xuất các biện pháp quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lựcgiao tiếp trong trường THCS quận Kiến An, thành phố Hải Phòng

6 Phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về đối tượng nghiên cứu

- Chỉ nghiên cứu thực trạng dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giaotiếp và quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở trong trường

THCS dưới tiếp cận nội dung quản lý.

- Chỉ đề xuất biện pháp chứ không tổ chức thực nghiệm biện pháp quản lý

6.3 Giới hạn về địa bàn nghiên cứu

Đề tài chỉ chọn nghiên cứu quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lựcgiao tiếp tại 4 trường THCS thuộc địa bàn quận Kiến An, thành phố Hải Phòng:trường THCS Đồng Hòa, trường THCS Trần Hưng Đạo, trường THCS Nam Hà,trường THCS Lương Khánh Thiện

6.4 Giới hạn về thời gian nghiên cứu: từ năm 2016 đến năm 2017

7 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp luận

7.1.1 Tiếp cận hoạt động

Các vấn đề của dạy học và quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giaotiếp được tiến hành thông qua hoạt động của GV, học sinh và CBQL Nghiên cứu đề tàiphải thông qua thực tiễn hoạt động của họ Nghĩa là, đề tài được nghiên cứu thông quaquan sát, đánh giá kết quả hoạt động dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp

và quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở các trường THCS

7.1.2 Tiếp cận hệ thống

Luận văn sử dụng cách tiếp hệ thống khi xem xét mối quan hệ của các thành

tố trong dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp và quản lý dạy học tiếng

Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp.

7.1.3 Tiếp cận lịch sử

Luận văn tiến hành nghiên cứu thực trạng dạy học tiếng Anh theo tiếp cậnnăng lực giao tiếp trong các trường THCS gắn với điều kiện lịch sử cụ thể qua cácgiai đoạn phát triển của từng trường

7.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

7.2.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Phương pháp nghiên cứu lý luận bao gồm phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa

và khái quát hóa những lý thuyết cũng như những công trình nghiên cứu thực tiễncủa các tác giả trong và ngoài nước được đăng tải trên các sách báo, tạp chí, web-sites về những vấn đề liên quan đến đề tài luận văn

7.2.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Nhằm thu thập thông tin thực tiễn từ

CBQL, GV và học sinh các trường về quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận nănglực giao tiếp; trên cơ sở đó phân tích và đánh giá thực trạng

- Phương pháp phỏng vấn: Nhằm thu thập thông tin bổ sung, làm rõ hơn kết

quả nghiên cứu bằng bảng hỏi qua việc phỏng vấn sâu CBQL, GV và học sinh

- Phương pháp quan sát: Quan sát trực tiếp quá trình dạy học theo chủ để

của GV trên địa bàn nghiên cứu đã xác định nhằm bổ sung làm rõ thực trạng nghiêncứu và là một cơ sở đề xuất biện pháp quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận nănglực giao tiếp

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm: Tiến hành phân tích các sản phẩm của

hoạt động đánh giá học sinh theo định hướng dạy học tiếng Anh theo tiếp cận nănglực giao tiếp ở trường THCS, từ đó nắm bắt được các thông tin chung, phục vụ choviệc đánh giá chung về thực trạng quản lý đánh giá học sinh theo định hướng này

- Phương pháp xử lý kết quả nghiên cứu thực tiễn

Các phép toán thống kê mô tả và thống kê suy diễn được sử dụng trong xử lýkết quả nghiên cứu thực tiễn Nhờ các phép toán thống kê mà có thể rút ra đượcnhững kết luận khoa học, chuẩn xác, phù hợp với mục đích nghiên cứu của đề tài

Xử lý số liệu thu được bằng chương trình SPSS for Windows 20.0.

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văngồm 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực

giao tiếp ở trường THCS

Chương 2: Thực trạng quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao

tiếp ở các trường trung học cơ sở quận Kiến An, thành phố Hải Phòng

Chương 3: Biện pháp quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao

tiếp ở các trường trung học cơ sở quận Kiến An, thành phố Hải Phòng

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC TIẾNG ANH

THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC GIAO TIẾP

Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

Việc dạy học ngoại ngữ nói chung và dạy học tiếng Anh nói riêng trong nhàtrường từ lâu đã trở thành vấn đề quan tâm hàng đầu của giáo dục nước ta và nhiềunước trên thế giới Để nâng cao chất lượng dạy học tiếng Anh, vai trò quản lý là hếtsức quan trọng Đây là vấn đề luôn được các nhà giáo, các nhà khoa học giáo dụctrong nước và ngoài nước quan tâm Vì giáo dục không chỉ có ý nghĩa quyết địnhtới chất lượng cuộc sống hiện tại mà còn ảnh hưởng đến tương lai của mỗi dân tộc.Vấn đề này càng được quan tâm, chú trọng hơn ở những năm đầu của thế kỷ XXI –thế kỷ của nền kinh tế tri thức và hội nhập toàn cầu

Tiếng Anh là một môn học nằm trong chương trình giáo dục, không thể táchrời với các môn học khác nên phần lớn các biện pháp quản lý dạy học nói chungđều có thể áp dụng được khi nghiên cứu biện pháp quản lý dạy học môn Tiếng Anh.Vấn đề kinh nghiệm dạy học ngoại ngữ ở một số nước trên thế giới và trong khu

vực trong đó có công tác quản lý đã được đề cập đến khá chi tiết trong “Đề án dạy

và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008-2020” Hải Phòng, 2008 Có thể kể đến một số công trình tiêu biểu như:“Teaching English Cambridge University Press, 1995” của Adrian Doff; “Những vấn đề cơ bản về dạy học ngoại ngữ”, Nxb ĐHQG Hải Phòng, 2005.

Các công trình về quản lý giáo dục của các tác giả như Nguyễn Đức Chính(2011) [10], Đặng Quốc Bảo (2004) [6], Trần Kiểm - Bùi Minh Hiền (2006) [23],Nguyễn Ngọc Quang (1989) [29], đều tập trung nghiên cứu các biện pháp quản lýhoạt động của giáo viên và học sinh nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Ngoài ra

có thể kể đến các công trình khác như: Quản lý và kiểm định chất lượng đào tạonhân lực theo ISO & TQM (Trần Khánh Đức, 2004); Đại cương khoa học quản lý

giáo dục, Bài giảng cho cao học quản lý giáo dục (Nguyễn Trọng Hậu, 2009); Đạicương khoa học quản lý (Nguyễn Quốc Chí - Nguyễn Thị Mỹ Lộc, 2010); Nhữngvấn đề về lãnh đạo – quản lý và sự vận dụng vào điều hành nhà trường, Bài giảngcho học viên cao học quản lý giáo dục (Đặng Quốc Bảo, 2010).

Về quản lý DH và quản lý chất lượng, hiệu quả dạy học các công trìnhnghiên cứu của tác giả Trần Kiểm, Trần Kiều, Trần Bá Hoành, Quách Tuấn Ngọcluôn lấy người học làm trung tâm với phương châm là người học tích cực, chủđộng, sáng tạo trong suốt quá trình học tập Ngoài ra Bộ GD&ĐT đặc biệt quan tâmđến vấn đề này với việc tổ chức hội thảo: “Chỉ đạo, quản lý DH ở các trường phổthông” năm 2009 tại Thành Phố Vinh tỉnh Nghệ An Hội thảo do Phó Thủ Tướng,nguyên Bộ Trưởng Bộ GD&ĐT, GS Nguyễn Thiện Nhân chủ trì Các công trìnhnày đi sâu vào nghiên cứu lý luận về QLGD nói chung

Trong những năm gần đây, nhiều luận văn thạc sỹ chuyên ngành QLGDcũng đã đề cập đến vấn đề quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh, trong đó có

thể kể đến: “Quản lý hoạt động dạy học môn Tiếng Anh ở trường THCS thành phố Uông Bí tỉnh Quảng Ninh” (Bùi Thị Thanh Huyền - 2014); “Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn tiếng Anh ở các trường THCS thị xã Từ Sơn tỉnh Bắc Ninh” (Nguyễn Văn Dũng-2011); “Thực trạng quản lý việc cải tiến phương pháp giảng dạy bộ môn tiếng Anh của Hiệu trưởng các trường THCS quận Gò Vấp thành phố

Hồ Chí Minh” (Hoàng Thị Châu-2009) Đó là những công trình có giá trị về lý luận

và thực tiễn, phù hợp với việc thực hiện chức trách của Hiệu trưởng, đồng thời giúpcác CBQL nhà trường nói chung và Hiệu trưởng các trường THCS tham khảo đểvận dụng trong công tác quản lý của mình

Có thể thấy hiện nay có rất nhiều công trình nghiên cứu về quản lý dạy họcmôn tiếng Anh, nhưng quản lý dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực và nănglực giao tiếp thì còn ít được nghiên cứu Trên địa bàn các trường THCS quận Kiến

An thành phố Hải Phòng hiện nay chưa có ai nghiên cứu quản lý dạy học môn tiếngAnh theo tiếp cận năng lực giao tiếp Vì vậy đề tài mà tác giả nghiên cứu có điểmmới, và có ý nghĩa thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn tiếng Anh

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp

* Khái niệm dạy học

Dạy học là hoạt động do giáo viên tổ chức cho học sinh nhằm giúp học sinhlĩnh hội và hình thành hệ thống tri thức, kỹ năng, kỹ xảo; các giá trị xã hội nhằmphát triển những tiềm năng trí tuệ, những phẩm chất tốt đẹp của nhân cách Trong

đó, giáo viên giữ vai trò chủ đạo thể hiện qua việc hướng dẫn, tổ chức, điều khiển,điều chỉnh học sinh học tập; học sinh giữ vai trò là chủ thể tích cực, chủ động, sángtạo trong học tập.Dạy học là một hệ thống gồm các thành tố: mục đích, nội dung,thầy với hoạt động dạy, trò với hoạt động học, phương pháp, phương tiện và kếtquả Các thành tố này có mối quan hệ hữu cơ, chặt chẽ Toàn bộ hệ thống được nằmtrong môi trường kinh tế, chính trị - xã hội và chịu tác động qua lại với môi trường

Sự vận động và phát triển của quá trình dạy học là kết quả của quá trình tác độngbiện chứng giữa các nhân tố trên Kết quả dạy học là kết quả phát triển tổng hợp củatoàn hệ thống

Trước đây, khi bàn về dạy học, các tác giả cho rằng dạy học là quá trình hoạtđộng của giáo viên mà nhiệm vụ chủ yếu là truyền thụ kiến thức cho người họcthông qua các bài thuyết giảng

Với quan niệm này, một thời gian dài trong lịch sử khi xem xét dạy học về cả

lý luận và thực tiễn các tác giả và giáo viên chỉ chú ý hoạt động dạy đến phươngpháp truyền thụ kiến thức một chiều mà ít quan tâm đến người học và hoạt động họctập của họ

Khi bàn về dạy học cũng có nhiều quan điểm khác nhau Theo tác giả Hà ThếNgữ, Đặng Vũ Hoạt: “Quá trình dạy học là một quá trình trong đó dưới sự tác độngchủ đạo, tổ chức, điều khiển, lãnh đạo của thầy, học sinh tự giác, tích cực tự tổ chức,

tự điều khiển hoạt động nhận thức, nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học” [36]

Tác giả Đinh Thị Kim Thoa cho rằng: “Dạy học là quá trình cộng tác giữathầy với trò nhằm điều khiển – truyền đạt và tự điều khiển – lĩnh hội tri thức nhânloại nhằm thực hiện mục đích giáo dục” [46]

Ngoài ra, các tác giả Trần Thị Tuyết Oanh [37], Phạm Viết Vượng [45] cũngđưa ra những quan niệm về dạy học Các tác giả đều khẳng định hai thành tố khôngthể thiếu trong quá trình dạy học là giáo viên với hoạt động dạy và học sinh với hoạtđộng học Nếu thiếu một trong hai thành tố này thì quá trình dạy học không diễn ra,trong đó hoạt động dạy và hoạt động học diễn ra trong sự thống nhất biện chứng.

Như vậy, dạy học là quá trình có cấu trúc chặt chẽ với các thành tố mục tiêu, nội dung, phương pháp, kiểm tra đánh giá và các điều kiện thực hiện dạy học, được tiến hành dưới sự tổ chức, điều khiển của giáo viên và tự tổ chức, tự điều khiển của học sinh nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học.

* Khái niệm tiếp cận năng lực

Tiếp cận năng lực trong giáo dục (CBE-competency based education) tậptrung vào năng lực hành động, nhằm tới những gì người học dự kiến phải làm đượchơn là nhằm tới những gì họ cần phải học được

Tiếp cận năng lực trong giáo dục xuất hiện ở Hoa kì trong những năm 1970gắn với một trào lưu giáo dục chủ trương xác định mục tiêu giáo dục bằng cách mô

tả cụ thể đẻ có thể đo lường được những kiến thức, kĩ năng và thái độ mà học sinhcần phải đạt được sau khi kết thúc khóa học

Tiếp cận năng lực trong giáo dục cũng có thể được định nghĩa là một chiếnlược giảng dạy, trong đó quá trình học tập dựa trên năng lực thực hiện(Performance-based learning) Người học chứng minh mức độ nắm kiến thức củamình thông qua khả năng thực hiện những hành động cụ thể

Giáo dục định hướng năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạyhọc, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng nănglực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con ngườinăng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp Việc giáo dục nàynhấn mạnh vai trò của người học với tư cách chủ thể của quá trình nhận thức

Khác với chương trình định hướng nội dung, dạy học định hướng tiếp cậnnăng lực tập trung vào việc mô tả chất lượng đầu ra, có thể coi là ”sản phẩm cuốicùng” của quá trình dạy học Việc quản lý chất lượng dạy học chuyển từ việc điềukhiển “đầu vào” sang điều khiển “đầu ra”, tức là kết quả học tập của HS

Trong dạy học định hướng tiếp cận năng lực giao tiếp, mục tiêu học tập, tức

là kết quả học tập mong muốn thường được mô tả thông qua hệ thống các năng lực(Competency) Kết quả học tập mong muốn được mô tả chi tiết và có thể quan sát,đánh giá được HS cần đạt được những kết quả yêu cầu đã quy định trong chươngtrình Việc đưa ra các chuẩn đào tạo cũng là nhằm đảm bảo quản lý chất lượng giáodục theo định hướng kết quả đầu ra

Ưu điểm của dạy học định hướng tiếp cận năng lực giao tiếp là tạo điều kiệnquản lý chất lượng theo kết quả đầu ra đã quy định, nhấn mạnh năng lực vận dụngcủa HS Tuy nhiên nếu vận dụng một cách thiên lệch, không chú ý đầy đủ đến nộidung dạy học thì có thể dẫn đến các lỗ hổng tri thức cơ bản và tính hệ thống của trithức Ngoài ra chất lượng giáo dục không chỉ thể hiện ở kết quả đầu ra mà còn phụthuộc quá trình thực hiện

Theo quan điểm của những nhà tâm lý học: Năng lực là tổng hợp các đặcđiểm, thuộc tính tâm lý của cá nhân phù hợp với yêu cầu đạc trưng của một hoạtđộng, nhất định nhằm đảm bảo cho hoạt động đó đạt hiệu quả cao;

- Năng lực liên quan đến bình diện mục tiêu của dạy học Mục tiêu dạy họcđược mô tả thông qua các năng lực cần hình thành;

- Trong các môn học, những nội dung và hoạt động cơ bản được liên kết vớinhau nhằm hình thành các năng lực;

- Năng lực là sự kết nối tri thức, hiểu biết, khả năng, mong muốn ;

- Mục tiêu hình thành năng lực định hướng cho việc lựa chọn, đánh giá mức

độ quan trọng và cấu trúc hóa các nội dung và hoạt động và hành động dạy học vềmặt phương pháp;

- Năng lực mô tả việc giải quyết những đòi hỏi về nội dung trong các tìnhhuống: ví dụ như đọc một văn bản cụ thể Nắm vững và vận dụng được các phéptính cơ bản;

- Các năng lực chung cùng với các năng lực chuyên môn tạo thành nền tảngchung cho công việc giáo dục và dạy học;

- Mức độ đối với sự phát triển năng lực có thể được xác định trong cácchuẩn: Đến một thời điểm nhất định nào đó, HS có thể/phải đạt được những gì?

Như vậy, dạy học định hướng tiếp cận năng lực không quy định những nội

dung dạy học chi tiết mà quy định những kết quả đầu ra mong muốn của quá trìnhgiáo dục, trên cơ sở đó đưa ra những hướng dẫn chung về việc lựa chọn nội dung,phương pháp, tổ chức và đánh giá kết quả dạy học nhằm đảm bảo thực hiện được

mục tiêu dạy học tức là đạt được kết quả đầu ra mong muốn.

* Năng lực giao tiếp ngoại ngữ

Mặc dù năng lực giao tiếp luôn là mục tiêu cơ bản của dạy học ngoại ngữ,song vẫn chưa được hiểu và lý giải một cách thống nhất Sau đây là một vài quanđiểm phổ biến về năng lực giao tiếp

Hymes, người tạo ra thuật ngữ năng lực, đưa một trong những quan điểm cóảnh hưởng sâu rộng nhất về khái niệm này Mặc dù quan điểm của ông phần lớndựa vào khái niệm năng lực và khả năng giao tiếp của Chomsky, nhưng ông đã chỉ

ra rằng, kiến thức về một ngôn ngữ không chỉ giới hạn ở kiến thức về các quy tắcngữ pháp mà còn có cả những hiểu biết thuộc lĩnh vực tâm lý [48]

Gân đây, Bachman, cho rằng nên chia năng lực thành hai thành tố chính:1) Năng lực tổ chức bao gồm năng lực ngữ pháp và năng lực diễn ngôn và2) Năng lực ngữ dụng bao gồm năng lực ngôn ngữ xã hội và năng lực tạo lờiTóm lại, trong tất cả các phương tiện mà con người sử dụng để giao tiếp thìngôn ngữ là phương tiện duy nhất thoả mãn được tất cả các nhu cầu của con người

Sở dĩ ngôn ngữ trở thành một công cụ giao tiếp vạn năng của con người vì nó hànhtrình cùng con người, từ lúc con người xuất hiện cho đến tận ngày nay Phương tiệngiao tiếp ấy được bổ sung và hoàn thiện dần cùng với lịch sử tiến hoá của nhân loại,những trào lưu và xu hướng tiếp xúc văn hoá có từ cổ xưa đến tận ngày nay Nhưvậy, vai trò và chức năng của ngôn ngữ cho thấy việc đánh giá năng lực thực hànhngoại ngữ phải dựa vào tiêu chí trên

Năng lực giao tiếp được chọn làm mục đích cuối cùng của việc dạy họcngoại ngữ, hay nói cách khác, mục đích cuối cùng của dạy học ngoại ngữ theo quanđiểm này là dạy cho người học không chỉ nắm vững mà còn biết sử dụng ngôn ngữ

mà họ đang học như một phương tiện giao tiếp dưới bốn dạng cơ bản của hoạt động

lời nói: nghe, nói, đọc, viết Vậy năng lực giao tiếp là gì? Tại sao năng lực giao tiếpđược xem là mục đích cuối cùng của việc dạy và học mà không phải là năng lựcngôn ngữ như trước đây?

Giao tiếp là quá trình trao đổi thông tin nhờ sự hỗ trợ của các phương tiệnngôn ngữ và phi ngôn ngữ, đó là việc lựa chọn và hiện thực hóa những chương trìnhcủa hành vi lời nói tùy thuộc vào khả năng định hướng trong hoàn cảnh này hoặckhác, khả năng phân loại các tình huống sao cho phù hợp với chủ đề, nhiệm vụ vàmục đích giao tiếp ở người học trước khi giao tiếp, trong khi giao tiếp và trong quátrình mô phỏng các tình huống giống và gần giống như giao tiếp thực Nói cáchkhác, năng lực giao tiếp chính là năng lực tham gia vào giao tiếp Dạy hành động lờinói cần phải xem xét trên quan điểm: Dạy ai, dạy cái gì, dạy để làm gì, dạy như thếnào? Đối với việc dạy hoạt động lời nói, sự thống nhất giữa các mặt chức năng vàhình thức của nó là điều có ý nghĩa rất quan trọng bởi vì hình thức ngôn ngữ khôngthể có được nếu thiếu mặt chức năng Nếu mục đích của việc dạy học là hoạt độnglời nói thì hình thức và chức năng cần phải được hình thành đồng thời, hơn thế, cơ

sở để hình thành hoạt động lời nói phải là chức năng giao tiếp của ngôn ngữ

Tất cả những điều nói ở trên cho thấy, trong quá trình dạy học cần hình thành

và phát triển ở người học hoạt động ngôn ngữ hay nói cách khác là các năng lựcgiao tiếp chứ không phải là các năng lực ngôn ngữ Ở nước ta, nhận thức rõ vấn đềnêu trên, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành thông tư “Khung năng lực ngoại ngữ

6 bậc dùng cho Việt Nam”.[36]

Năng lực ngôn ngữ dù có tốt đi chăng nữa cũng chưa phải là mục đích trongviệc dạy học tiếng Nhiệm vụ chính của các GV là phải hình thành và phát triển ở

HS những năng lực giao tiếp khác nhau cho từng giai đoạn học tập, cho từng dạnghoạt động lời nói, hay cho cả quá trình dạy và học Hơn nữa, cũng cần chú ý rằngnăng lực giao tiếp của HS có thể được xác định bằng cách chú trọng đến đặc điểm

cá thể của HS, bao gồm động cơ học tập, tâm lý lứa tuổi, khả năng bắt chước trong những điều kiện chính trị, xã hội, kinh tế nhất định

Do vậy, năng lực giao tiếp là khả năng vận dụng tri thức ngôn ngữ vào việcgiao tiếp có hiệu quả

* Khái niệm dạy học theo tiếp cận năng lực giao tiếp

Từ các cách hiểu trên về dạy học, tiếp cận năng lực giao tiếp, chúng tôi hiểu:Dạy học theo tiếp cận năng lực giao tiếp là quá trình có cấu trúc chặt chẽ với cácthành tố mục tiêu, nội dung, phương pháp, kiểm tra đánh giá và các điều kiện thựchiện dạy học, được tiến hành dưới sự tổ chức, điều khiển của giáo viên và tự tổchức, tự điều khiển của học sinh nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ dạy học hình thành vàphát triển năng lực giao tiếp ngoại ngữ cho học sinh

1.2.2 Quản lý dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp

* Khái niệm quản lý

Hoạt động quản lý bắt nguồn từ sự phân công, hợp tác lao động khi xã hộiphát triển Quản lý đóng vai trò quan trọng trong việc điều khiển các hoạt động xãhội Xã hội loài người đã trải qua nhiều chế độ chính trị xã hội khác nhau, mỗi chế độ

có một phương thức sản xuất khác nhau, phương thức sản xuất sau thường phát triểnhơn phương thức sản xuất trước, con người thế hệ sau tiến bộ và văn minh hơn thế hệtrước, kéo theo trình độ quản lý ngày càng cao làm cho năng suất lao động ngày càngtăng, làm cho xã hội ngày càng phát triển, tiến bộ Quản lý là một dạng lao động xãhội gắn liền và phát triển cùng với lịch sử phát triển của loài người Quản lý là mộtdạng lao động đặc biệt điều khiển các hoạt động lao động, có tính khoa học và nghệthuật cao, đồng thời cũng là sản phẩm có tính lịch sử, tính đặc thù của xã hội

- Theo yếu tố chính trị xã hội: Quản lý là sự kết hợp giữa trí thức với laođộng, quản lý còn được xem là tổ hợp các cách thức, phương pháp tác động vào đốitượng để phát huy khả năng của đối tượng nhằm thúc đẩy sự phát triển của xã hội

- Theo yếu tố hành động: Quản lý là quá trình điều khiển, chủ thể quản lýđiều khiển đối tượng quản lý để đạt tới mục tiêu đặt ra

- Thuật ngữ quản lý (từ Hán – Việt) nêu rõ bản chất của hoạt động này trongthực tiễn, gồm hai mặt thích hợp vào khâu từ “Quản” và “Lý” “Quản” là sự trôngcoi, chăm sóc, giữ gìn, duy trì ở trong trạng thái ổn định “Lý” là sự sửa sang, sắpxếp, làm cho nó phát triển Như vậy “Quản lý” là có sự trông coi, chăm sóc, sửasang, sắp xếp làm cho sự vật hiện tượng ổn định và phát triển

- Theo lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin về quản lý: Quản lý xã hội mộtcách khoa học là sự tác động có ý thức của chủ thể quản lý đối với toàn bộ haynhững hệ thống khác nhau của hệ thống xã hội trên cơ sở nhận thức và vận dụngđúng đắn những quy luật khách quan vốn nhằm đảm bảo cho nó phát triển tối ưutheo mục đích đặt ra.

- Trong tác phẩm “Những vấn đề cốt yếu của quản lý” tác giả Harold Kontzviết: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu, nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực cánhân nhằm đạt được các mục đích của nhóm về thời gian, tiền bạc và sự bất mãn cánhân ít nhất” [23, tr.33]

- Theo tác giả Trần Kiểm: “Quản lý là những tác động của chủ thể quản lýtrong việc huy động phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh, điều phối các nguồn lực

(nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài nước một cách tối ưu nhằm đạt mục đích

của tổ chức với hiệu quả cao nhất” [25; tr 8]

- Khái quát hơn, các tác giả Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Thị Mỹ Lộc đưa raquan niệm: “Quản lý là sự tác động có chủ đích của chủ thể quản lý đến đối tượngnhằm đạt được mục tiêu của tổ chức” [29; tr 1]

Những quan niệm trên có khác nhau tùy theo quan điểm khoa học, song có

thể khái quát: Quản lý là quá trình tác động có định hướng phù hợp quy luật khách quan của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm khai thác phát huy tiềm năng

và cơ hội của đối tượng quản lý, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực và cơ hội của

tổ chức/hệ thống, trên cơ sở đó đảm bảo cho tổ chức/hệ thống vận hành (hoạt động) tốt, đạt được các mục tiêu đã đặt ra với chất lượng và hiệu quả tối ưu trong các điều kiện biến động của môi trường.

* Quản lý nhà trường

Nhà trường với tư cách là một thể chế nhà nước – xã hội, trực tiếp đào tạo,giáo dục thế hệ trẻ và là tế bào chủ chốt của bất kỳ hệ thống giáo dục nào từ Trungương đến địa phương Theo đó, quan niệm quản lý giáo dục luôn đi kèm với quanniệm quản lý nhà trường, các nội dung quản lý giáo dục luôn gắn liền với quản lý nhàtrường Quản lý nhà trường có thể coi như là sự cụ thể hóa công tác quản lý giáo dục

Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “Quản lý nhà trường là tập hợp những tácđộng tối ưu (cộng tác, tham gia, hỗ trợ, phối hợp, huy động, can thiệp, ) của chủthể quản lý đến tập thể giáo viên, học sinh và các bộ phân khác nhằm tận dụng cácnguồn dự trữ do Nhà nước đầu tư, lực lượng xã hội đóng góp và do lao động xâydựng bằng vốn tự có hướng vào việc đẩy mạnh mọi hoạt động của nhà trường màđiểm hội tụ là quá trình đào tạo thế hệ trẻ Thực hiện có chất lượng mục tiêu và kếhoạch đào tạo đưa nhà trường tiến lên trạng thái mới” [38; tr 10].

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: “Quản lý nhà trường là thực hiện đường lốigiáo dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vậnhành theo nguyên lý giáo dục, mục tiêu đào tạo đối với ngành giáo dục, với thế hệtrẻ và từng học sinh” [20; tr 30]

Quản lý nhà trường là quản lý hoạt động dạy và học làm sao đưa hoạt động

đó từ trạng thái đang có tiến lên trạng thái phát triển mới để dần đạt được mục tiêugiáo dục

Quản lý nhà trường là quá trình tác động hợp quy luật của nhà quản lý đến hoạt động trong nhà trường bằng các biện pháp phát huy tác dụng của các nguồn lực nhằm đạt được các mục tiêu đã đặt ra với chất lượng và hiệu quả tối ưu trong các điều kiện biến động của môi trường.

Trong quản lý nhà trường có những đối tượng quản lý cụ thể tạo nên nhữnglĩnh vực hay nội dung quản lý tương đối khác nhau, cụ thể như:

- Quản lý dạy học

- Quản lý nhân sự

- Quản lý hành chính

- Quản lý cơ sở vật chất, thiết bị dạy học

- Quản lý tài chính và các nguồn lực

- Quản lý môi trường giáo dục

Trong đó, quản lý dạy học là nhiệm vụ trọng tâm, các lĩnh vực quản lý khácđều nhằm phục vụ cho quản lý dạy học trong nhà trường

* Quản lý dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp

Trong quản lý nhà trường, quản lý dạy học nói chung và quản lý dạy họcmôn tiếng Anh nói riêng là nội dung vô cùng quan trọng Dạy học là hoạt độngmang tính đặc trưng của tất cả các loại hình nhà trường, hoạt động dạy và hoạt độnghọc luôn giữ vị trí số 1 và là vị trí chủ yếu trong nhà trường vì dạy học thực hiện cảchức năng giáo dục và phát triển Theo đó, mọi hoạt động khác của nhà trường đềuphải hỗ trợ đắc lực cho hoạt động dạy học

Quản lý dạy học trong nhà trường là một hệ thống những tác động sư phạm

có hướng đích của chủ thể quản lý đến giáo viên, học sinh và các lực lượng xã hộitrong và ngoài nhà trường, nhằm huy động sức lực, trí tuệ của họ vào mọi hoạt độngcủa nhà trường, hướng vào việc hoàn thành có chất lượng và hiệu quả mục tiêu dự

kiến Bởi thế, Quản lý dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp là quá trình tác động hợp quy luật của nhà quản lý đến các thành tố trong hoạt động dạy học của giáo viên (mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức, kiểm tra – đánh giá, phương tiện, điều kiện dạy học) bằng các biện pháp phát huy tác dụng của các nguồn lực dạy học (nhân lực, vật lực, tài lực và tin lực) nhằm đạt được mục đích dạy học Do đó, quản lý dạy học là mảng quan trọng nhất trong quản lý nhà trường

nhằm thực hiện chương trình đào tạo có hiệu quả cao

Để quản lý dạy học hiệu quả, nhà quản lý phải dựa trên cơ sở pháp lý và cơ

sở thực tiễn để điều hành hoạt động Cơ sở pháp lý hiện nay đó là: Luật Giáo dục,Điều lệ trường Trung học cơ sở, Chỉ thị của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo vềthực hiện nhiệm vụ năm học ban hành từng năm, các chương trình, kế hoạch dạyhọc, Cơ sở thực tiễn là tình hình phát triển của giáo dục thế giới, của đất nước,của địa phương có ảnh hưởng trực tiếp đến tình hình phát triển của quá trình dạyhọc trong nhà trường, thực tiễn phát triển về quy mô, chất lượng, cơ sở vật chất củanhà trường cũng như tình hình đội ngũ cán bộ - giáo viên, học sinh hiện có,

Nội dung chủ yếu của quản lý dạy học bao gồm: quản lý mục tiêu dạy học, quản

lý nội dung dạy học, quản lý phương pháp hình thức dạy học, quản lý kiểm tra đánh giákết quả dạy học và quản lý các điều kiện thực hiện dạy học Các nội dung của quản lý

dạy học có mối quan hệ chặt chẽ lẫn nhau, thực hiện tốt các nội dung quản lý này sẽ cótác động tích cực đến hiệu quả và chất lượng dạy học trong nhà trường.

Quản lý dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp là một bộphận của quản lý dạy học, vì thế từ những quan niệm về quản lý dạy, chúng tôi

hiểu: Quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực giao tiếp là quá trình tác động hợp quy luật của nhà quản lý đến các thành tố trong hoạt động dạy học của giáo viên (mục tiêu, nội dung, phương pháp, hình thức, kiểm tra – đánh giá, phương tiện, điều kiện dạy học) bằng các biện pháp phát huy tác dụng của các nguồn lực dạy học (nhân lực, vật lực, tài lực và tin lực) nhằm đạt được mục đích dạy học là hình thành

và phát triển năng lực giao tiếp tiếng Anh cho học sinh.

1.3 Đặc điểm và các thành tố của dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp

1.3.1 Đặc điểm của dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp

Quá trình dạy học hiện nay có các đặc điểm cơ bản sau:

- Hoạt động học tập của HS được tích cực hóa trên cơ sở nội dung dạy họcngày càng được hiện đại hóa

- Học sinh hiện nay có vốn sống và năng lực nhận thức phát triển hơn so với

HS ở các thế hệ trước (với cùng độ tuổi)

- Nhu cầu hiểu biết của HS có xu hướng vượt ra ngoài phạm vi nội dung trithức, kỹ năng do chương trình quy định

- Quá trình dạy học hiện nay được tiến hành trong điều kiện cơ sở vật chất,phương tiện dạy học ngày càng hiện đại

Từ nghiên cứu lý luận về đặc điểm của quá trình dạy học hiện nay, dạy họctheo tiếp cận năng lực giao tiếp cần chỉ ra các biểu hiện của các đặc điểm trên trong

sự hình thành và phát triển năng lực giao tiếp tiếng Anh cho học sinh Cụ thể:

+ Dạy học môn tiếng Anh cận năng lực giao tiếp ở trường THCS cần đạtđược mục tiêu giúp học sinh sử dụng tiếng Anh trong các hoàn cảnh giao tiếp, phùhợp với chương trình giáo dục bậc THCS

+ Dạy học theo tiếp cận năng lực giao tiếp được tổ chức bằng hoạt động và

thông qua hoạt động để hình thành năng lực sử dụng phương tiện giao tiếp bằngtiếng Anh cho học sinh.

+ Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực làxem xét, đánh giá khả năng sử dụng tiếng Anh như một công cụ giao tiếp

1.3.2 Các thành tố của dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp

- Mục tiêu dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp

Mục tiêu dạy và học Tiếng Anh ở trường THCS là giúp HS sử dụng đượcTiếng Anh như một công cụ giao tiếp ở mức độ phổ thông thông qua việc hìnhthành các kĩ năng giao tiếp: nghe, nói, đọc, viết trên cơ sở nắm vững hệ thống ngônngữ Tiếng Anh cơ bản qua đó tìm kiếm, thu nhập thông tin nhằm nâng cao trình độvăn hóa chung, bồi dưỡng phẩm chất đạo đức và phát triển tư duy Dạy và họcTiếng Anh ở trường THCS giúp HS:

+ Sử dụng Tiếng Anh như một công cụ giao tiếp ở mức độ cơ bản dưới cácdạng nghe, nói, đọc, viết

+ Có kiến thức cơ bản, tương đối hệ thống và hoàn chỉnh về ngôn ngữ TiếngAnh, phù hợp với trình độ, đặc điểm tâm lí lứa tuổi

+ Có hiểu biết khái quát về đất nước, con người và nền văn hóa của một sốnước nói Tiếng Anh, từ đó có tình cảm và thái độ tốt đẹp đối với đất nước, conngười, nền văn hóa và ngôn ngữ của các nước nói Tiếng Anh;

+ Biết tự hào, yêu quí và tôn trọng nền văn hóa và ngôn ngữ dân tộc mình.+ Cùng với các môn học và hoạt động giáo dục khác, bồi dưỡng phẩm chấtđạo đức, phát triển tư duy và hình thành phương pháp học tập mới

Mục tiêu chung của DH ngoại ngữ là: “Thực hiện đổi mới toàn diện việc dạy

- học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân nhằm đảm bảo đến năm 2015 nâng cao rõ rệt trình độ ngoại ngữ của một số đối tượng ưu tiên, đồng thời triển khai chương trình dạy - học ngoại ngữ đối với các cấp học và trình độ đào tạo, tạo điều kiện để đến năm 2020 tăng đáng kể tỷ lệ thanh thiếu niên Việt Nam có đủ năng lực sử dụng ngoại ngữ một cách độc lập và tự tin trong giao tiếp, học tập và làm việc trong môi trường đa ngôn ngữ, đa văn hóa phù hợp với xu thế hội nhập quốc

tế, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [10, tr.8].

Như vậy mục tiêu dạy học theo tiếp cận năng lực là tập trung hướng vào việcphát triển tính năng động, sáng tạo và tích cực của học sinh nhằm tạo khả năng nhậnbiết và giải quyết vấn đề cho các em quan điểm này càng đúng đối với việc dạy họctiếng Anh, vì không ai có thể thay thế HS trong việc nắm các phương tiện tiếng Anh

và sử dụng nó trong hoạt động giao tiếp bằng chính năng lực giao tiếp của các em

- Nội dung dạy học theo tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp.

Trước đây sách giáo khoa của HS được coi là nguồn duy nhất chứa đựng nộidung dạy và học Tiếng Anh, là phương tiện tiềm ẩn chứa đựng các phương phápdạy của GV và phương pháp học của HS Sách giáo khoa cũng là nền tảng của việckiểm tra, đánh giá kết quả học tập Quan điểm dạy mới cho rằng toàn bộ hoạt độngdạy và học trong nhà trường được thể hiện qua chương trình môn học là tổ hợp cáckinh nghiệm và hoạt động được tổ chức trong một môi trường sư phạm nhất địnhnhằm hình thành và phát triển ở HS những năng lực trí tuệ đạo đức và thẩm mỹ cầnthiết cho HS

Chương trình Tiếng Anh ở trường THCS được biên soạn theo 6 chủ đề, đượclặp lại và có mở rộng từ lớp 6 đến lớp 9 Hệ thống chủ đề và chủ điểm là cơ sở hìnhthành và phát triển các khả năng ngôn ngữ như ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp Nộidung của các chủ đề bao gồm hệ thống những tri thức cơ bản về tiếng Anh, hệ thốngcác kĩ năng nghe, nói, đọc, viết, hệ thống các chuẩn mực về văn hóa, giao tiếp củangười sử dụng tiếng Anh nói riêng và của nước Anh nói chung

Các hoạt động giao tiếp là những hình thức luyện tập tạo điều kiện cho họcsinh thực hành giao tiếp tự do gần giống như giao tiếp thật, trong đó có rất ít sựkhống chế và kiểm soát về ngôn ngữ và lời nói của học sinh

- Phương pháp dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp

Ngày nay trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng, việc DH tiếngAnh đều theo hướng dạy ngôn ngữ giao tiếp Nó đáp ứng được những nhu cầu giaotiếp bằng tiếng Anh qua hai kênh khẩu ngữ (nghe và nói) và bút ngữ (đọc và viết).Mục đích của dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở trườngTHCS là hình thành năng lực khẩu ngữ cho học sinh, tuy nhiên, để nghe và nói tốt

(khẩu ngữ) thì học sinh cần có năng lực đọc và viết (năng lực sử dụng ngữ pháptiếng Anh) Vì thế, khi dạy học bộ môn này, giáo viên có thể linh hoạt sử dụng phốikết hợp nhiều phương pháp dạy học nhằm đạt được mục đích phát triển năng lựcgiao tiếp bằng tiếng Anh cho học sinh Đề tài nghiên cứu các phương pháp dạy học

cơ bản sau đây:

Phương pháp diễn giảng, phương pháp đàm thoại, phương pháp phân tíchngôn ngữ, phương pháp sử dụng các tài liệu trực quan

* Phương pháp diễn giảng

Diễn giảng là phương pháp có thể sử dụng rộng rãi cả khi củng cố hoặc kháiquát hóa những kiến thức đã tiếp thu theo từng phần hay nhiều phần Khi sử dụngphương pháp diễn giảng trong dạy học môn tiếng Anh, giáo viên cần thực hiện cácnội dung sau: Tổ chức cho học sinh quan sát, tìm hiểu các tài liệu phản ánh cáchthức sử dụng các ký năng nghe, nói đọc và viết; Giáo viên phân tích và trình bàynhững đặc điểm chính của hiện tượng ngôn ngữ được học; Học sinh rút ra nhữngdấu hiệu của khái niệm, qui tắc có ghi trong tài liệu (phát biểu bằng lời) Giáo viêntóm tắt nội dung các qui tắc và khái niệm, khắc họa những điểm cơ bản cho họcsinh và chỉ dẫn cách vận dụng các nội dung đó vào nghe – nói - đọc - viết

* Phương pháp đàm thoại

Đây là phương pháp được sử dụng nhiều nhất trong các giờ học tiếng Khácvới diễn giảng (giáo viên nói là chính), đàm thoại có sự tham gia tích cực của họcsinh vào việc tìm hiểu, xây dựng bài Phương pháp đàm thoại được xây dựng trên

cơ sở của sự tương tác sư phạm tích cực giữa người hỏi (qua các câu hỏi) và ngườitrả lời (qua các câu trả lời) Vì thế, dùng phương pháp đàm thoại trong dạy học môntiếng Anh sẽ giúp học sinh có cơ hội thực hành giao tiếp bằng tiếng Anh Người học

sử dụng tiếng Anh thường xuyên qua việc hỏi và trả lời các câu hỏi

Để phương pháp đàm thoại có hiệu quả, giáo viên cần nắm vững cách đặtvấn đề và cách nêu câu hỏi Bởi vì câu hỏi thực chất là hoàn cảnh có vấn đề đối vớingười học Bằng câu hỏi, người học được phát triển tư duy giải quyết vấn đề Dovậy câu hỏi được dặt ra cần đảm bảo các yêu cầu sau đây: Câu hỏi phải được diễn

đạt rõ ràng, đảm bảo tính sư phạm; nội dung câu hỏi vừa sức với đối tượng họcsinh; câu hỏi kích thích được khả năng suy nghĩ, tìm tòi sáng tạo của học sinh.

Có thể nói phương pháp đàm thoại là một loại phương pháp dạy học thựchành trong dạy học môn tiếng Anh Đây là phương pháp dạy học rất quan trọng đốivới sự phát triển năng lực giao tiếp bằng tiếng Anh cho học sinh Bằng việc sử dụngphương pháp đàm thoại của giáo viên, học sinh có thể tự phát triển các tình huốngđàm thoại bằng tiếng Anh trong thực tế cuộc sống

* Phương pháp phân tích ngôn ngữ

Phân tích ngôn ngữ là phương pháp được áp dụng trong tất cả các giờ dạyhọc tiếng Thực chất của phương pháp này là tách các hiện tượng ngôn ngữ theo cáctiêu chí nhất định để tìm ra nét đặc trưng của các hiện tượng đó Phương pháp nàyđược thực hiện bằng các biện pháp chính là quan sát ngôn ngữ, phân tích ngữ pháp

để thực hiện nghe hiểu và nói

Đối với dạy học môn tiếng Anh, quan sát ngôn ngữ là giai đoạn đầu của quátrình dạy - học một hiện tượng ngôn ngữ (về từ vựng, ngữ pháp…) Mục đích củaquan sát một hiện tượng ngôn ngữ tiếng Anh phục vụ cho nghe, nói trong giao tiếp

là nhận diện chính xác quy tắc ngữ pháp tiếng Anh để đạt được mục đích giao tiếptrong các hoàn cảnh giao tiếp khác nhau

Phân tích ngữ pháp là một dạng của phân tích ngôn ngữ Đây là phần họctrong đó sự phân tích chiếm ưu thế Dưới sự hướng dẫn của giáo viên, học sinh tiếnhành phân tích ngữ pháp trong một văn bản nào đó về các thành phần của câu trongtiếng Anh (chủ ngữ, vị ngữ, định tố, bổ tố, trạng ngữ…) Phân tích ngữ pháp là mộttrong những khả năng có hiệu quả để dẫn dắt học sinh tiếp thu những định nghĩa vàqui tắc ngữ pháp mới, củng cố các kiến thức ngữ pháp cũ và rèn kĩ năng vận dụng cácqui tắc đó trong sử dụng tiếng Anh nói chung và giao tiếp bằng tiếng Anh nói riêng

* Phương pháp sử dụng các tài liệu trực quan

Trong số các phương pháp để dạy học tiếng có kết quả phải kể đến phươngpháp sử dụng các tài liệu trực quan Các tài liệu này được dùng nhiều trong các giờhọc dành cho việc giải thích khái niệm mới, củng cố và ôn tập Sự kết hợp giữa

ngôn ngữ giáo viên và các tài liệu trực quan là điều kiện quan trọng để học sinh tiếpthu vững chắc và tự giác về các phần lí thuyết và rèn kĩ năng.

Khi học sinh không có cơ hội tiếp cận với vật thật thì những minh họa, sơ đồ,tranh ảnh… là vật thay thế qua đó học sinh có khái niệm về sự vật đó Việc dùngcác tài liệu trực quan trong giờ học tiếng có mục đích thông báo những kiến thứcmới hoặc giải thích những điều chưa rõ cho học sinh

Các dạng tài liệu trực quan thông dụng nhất để học tiếng là các sơ đồ, biểubảng, mô hình, tranh ảnh minh họa Tác dụng của tài liệu trực quan một mặt giúphọc sinh có thể nhận diện khái niệm về một từ mới hoặc ngữ cảnh mới bằng mắt,mặt khác nó củng cố, khái quát hóa tri thức đã học cho học sinh

- Hình thức tổ chức dạy học tiếng Anh ở trường THCS

Trong nhà trường phổ thông hoạt động dạy học tiếng Anh có những đặctrưng, không bị gò ép, chi phối hoặc quá phụ thuộc vào các quy định, tiến trình bàigiảng giáo án hoặc một khuôn mẫu nhất định nào Việc dạy học phải luôn được tổchức dưới nhiều hình thức phong phú, đa dạng mới thu hút được học sinh, cuốn hútcác em vào việc tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên, đơn giản nhưng hiệu quả Cónhững hình thức tổ chức sau:

* Dạy và học ở trên lớp theo quy định trong phân phối chương trình.

Đây là hình thức tổ chức dạy và học truyền thống, cơ bản, mà mọi giáo viênphải thực hiện đủ và đúng theo phân phối chương trình của Bộ, tức là giáo viên thựchiện một tiết dạy trên lớp với 45 phút bao gồm hoạt động dạy của giáo viên và hoạtđộng học của học sinh Người dạy có thể thực hiện các phương pháp trong quá trìnhbài giảng như thuyết trình, phát vấn, giáo cụ trực quan, động não Hình thức tổ chứclớp bài, hình thức dạy học theo nhóm, hình thức tự học Thực hiện các tiết học nhưvậy cho đến khi kết thúc năm học

* Các hình thức hoạt động trải nghiệm sáng tạo bộ môn nhằm đem lại hiệu quả cao hơn trong học tập

Trong phân phối chương trình giảng dạy tiếng Anh bậc THCS chưa có quyđịnh số tiết dành cho ngoại khoá và bộ môn trong một kỳ học hoặc 1 năm học

Trên thực tế nhu cầu hoạt động này đối với tất cả các môn học là rất cao và nếuthực hiện tốt sẽ đem lại hiệu quả cao, đặc biệt là đối với việc dạy học môn tiếng Anh.Các hình thức phổ biến để thực hiện như dàn dựng tiểu phẩm, kịch hoá bài khoá, chocác em tập đóng vai diễn ở phạm vi một nhóm, một lớp hoặc một khối Thi tìm hiểu vềđất nước, con người, phong tục, tập quán của đất nước mà các em được học tiếng Tổchức câu lạc bộ nói tiếng Anh, tổ chức giao lưu tiếng Anh với các trường bạn, tổ chứchoạt động ngoại khóa, tham quan dã ngoại, tổ chức Festival tiếng Anh.

- Kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp

Kiểm tra, đánh giá trong quá trình dạy học là những hoạt động quan sát, theodõi, trao đổi, kiểm tra, nhận xét quá trình học tập, rèn luyện của học sinh; tư vấn,hướng dẫn, động viên học sinh; nhận xét định tính hoặc định lượng về kết quả họctập, rèn luyện, sự hình thành và phát triển một số năng lực, phẩm chất của học sinhnhằm mục đích giúp học sinh tự rút kinh nghiệm và nhận xét lẫn nhau trong quátrình học tập, tự điều chỉnh cách học, qua đó dần hình thành và phát triển năng lựcvận dụng kiến thức, khả năng tự học, phát hiện và giải quyết vấn đề trong môitrường giao tiếp, hợp tác; bồi dưỡng hứng thú học tập và rèn luyện của học sinhtrong quá trình giáo dục Thông qua kiểm tra, đánh giá, giáo viên rút kinh nghiệm,điều chỉnh hoạt động dạy học và giáo dục ngay trong quá trình và kết thúc mỗi giaiđoạn dạy học và giáo dục; kịp thời phát hiện những cố gắng, tiến bộ của học sinh đểđộng viên, khích lệ; phát hiện những khó khăn chưa thể tự vượt qua của học sinh đểhướng dẫn, giúp đỡ; đưa ra nhận định phù hợp về những ưu điểm nổi bật và nhữnghạn chế của mỗi học sinh để có biện pháp khắc phục kịp thời nhằm nâng cao chấtlượng, hiệu quả hoạt động học tập, rèn luyện của học sinh

Đánh giá phải hướng tới sự phát triển phẩm chất và năng lực của học sinhthông qua mức độ đạt chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ và các biểu hiện năng lực,phẩm chất của học sinh dựa trên mục tiêu giáo dục THCS; coi trọng đánh giá đểgiúp đỡ học sinh về phương pháp học tập Chú trọng đánh giá thường xuyên đối vớitất cả học sinh: đánh giá các hoạt động trên lớp; đánh giá qua hồ sơ học tập, vở họctập; đánh giá qua việc học sinh báo cáo kết quả thực hiện một dự án học tập, nghiên

cứu khoa học, kĩ thuật, báo cáo kết quả thực hành, thí nghiệm; đánh giá qua bàithuyết trình (bài viết, bài trình chiếu, video clip,…) về kết quả thực hiện nhiệm vụhọc tập (sau đây gọi chung là sản phẩm học tập); kết hợp đánh giá trong quá trìnhdạy học, giáo dục và đánh giá tổng kết cuối kỳ, cuối năm học Kết hợp đánh giá củagiáo viên với tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh, đánh giá của cha mẹhọc sinh và cộng đồng Coi trọng đánh giá sự tiến bộ của mỗi học sinh, không sosánh học sinh này với học sinh khác; coi trọng việc động viên, khuyến khích sựhứng thú, tính tích cực và vượt khó trong học tập, rèn luyện của học sinh; giúp họcsinh phát huy năng khiếu cá nhân; đảm bảo kịp thời, công bằng, khách quan, khôngtạo áp lực cho học sinh, giáo viên và cha mẹ học sinh.

Đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của học sinh trong dạy học được thựchiện qua các bài kiểm bao gồm các loại câu hỏi, bài tập theo 4 mức độ yêu cầu:

- Nhận biết: học sinh nhận biết, nhắc lại hoặc mô tả đúng kiến thức, kĩ năng

đã học khi được yêu cầu

- Thông hiểu: học sinh diễn đạt đúng kiến thức hoặc mô tả đúng kĩ năng đãhọc bằng ngôn ngữ theo cách của riêng mình, có thể thêm các hoạt động phân tích,giải thích, so sánh; áp dụng trực tiếp (làm theo mẫu) kiến thức, kĩ năng đã biết đểgiải quyết các tình huống, vấn đề trong học tập

- Vận dụng: học sinh kết nối và sắp xếp lại các kiến thức, kĩ năng đã học đểgiải quyết thành công tình huống, vấn đề tương tự tình huống, vấn đề đã học

- Vận dụng cao: học sinh vận dụng được các kiến thức, kĩ năng để giải quyếtcác tình huống, vấn đề mới, không giống với những tình huống, vấn đề đã đượchướng dẫn; đưa ra những phản hồi hợp lí trước một tình huống, vấn đề mới tronghọc tập hoặc trong cuộc sống

Căn cứ vào mức độ phát triển năng lực của học sinh ở từng học kỳ và từngkhối lớp, giáo viên và nhà trường xác định tỷ lệ các câu hỏi, bài tập theo 4 mức

độ yêu cầu trong các bài kiểm tra trên nguyên tắc đảm bảo sự phù hợp với đốitượng học sinh và tăng dần tỷ lệ các câu hỏi, bài tập ở mức độ yêu cầu vận dụng,vận dụng cao

1.4 Nội dung quản lý dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở trường trung học cơ sở

1.4.1 Quản lý mục tiêu dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp

Quản lý dạy học trước tiên là quản lý mục tiêu dạy học Quản lý mục tiêudạy học là quản lý việc xây dựng mục tiêu dạy học Quản lý hoạt động giảng dạythực tế của giáo viên, hoạt động học tập của học sinh sao cho kế hoạch giảng dạyđược thực hiện đúng mục tiêu, quán triệt các yêu cầu của mục tiêu dạy học

Quản lý mục tiêu dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp nhằmđảm bảo cho hoạt động dạy học luôn hướng tới sự phát triển năng lực giao tiếp bằngtiếng Anh phù hợp với bậc học THCS Quản lý mục tiêu dạy học tiếng Anh theotiếp cận năng lực giao tiếp là quản lý việc lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm traviệc xây dựng mục tiêu dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp phù hợpvới đối tượng dạy học Đồng thời, hiện thực hóa mục tiêu dạy học tiếng Anh theotiếp cận năng lực giao tiếp thông qua nội dung, phương pháp, phương tiện, hìnhthức tổ chức dạy học

Quán triệt mục tiêu của dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ởtrường THCS cần chỉ rõ mức độ mà học sinh sẽ đạt được về: kiến thức (gồm 4 mứcđộ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng và vận dụng cao), kỹ năng, thái độ và các nănglực hình thành và phát triển năng lực giao tiếp (Các năng lực giao tiếp được giới hạntrong đề tài là năng lực định hướng trước khi giao tiếp, năng lực điều khiển đốitượng giao tiếp, năng lực sử dụng ngôn ngữ phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp)

1.4.2 Quản lý nội dung dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp

Quản lý nội dung dạy học là quản lý việc xây dựng nội dung dạy học,chương trình giảng dạy, quản lý hoạt động giảng dạy thực tế của giáo viên, hoạtđộng học tập của học sinh sao cho các kế hoạch giảng dạy, nội dung chương trìnhgiảng dạy được thực hiện một cách đầy đủ, chính xác về nội dung và tiến độ thờigian dạy học Nội dung dạy học phải phù hợp với mục tiêu dạy học đã được đề ra

Nội dung chương trình dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp ở

trường THCS là những nội dung được biên soạn lại dựa trên nội dung dạy học đã thiết

kế trong sách giáo khoa THCS Quản lý nội dung chương trình dạy học tiếng Anh theotiếp cận năng lực giao tiếp hướng đến mục tiêu đảm bảo cho nội dung dạy học đó đượcthiết kế và thực hiện trong những điều kiện tốt nhất và đạt hiệu quả cao nhất

Quản lý nội dung dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp là chủthể quản lý lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra việc thiết kế nội dung giảngdạy của giáo viên, quản lý hoạt động giảng dạy thực tế của giáo viên và hoạt độnghọc của học sinh sao cho nội dung dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giaotiếp đã được thiết kế được thực hiện một cách khoa học, chính xác

Để quản lý nội dung dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp, nhàquản lý cần:

- Nắm vững kế hoạch cụ thể về những bài học được thiết kế dạy theo địnhhướng phát triển năng lực giao tiếp

- Lên kế hoạch về việc thiết kế xây dựng nội dung dạy học tiếng Anh theotiếp cận năng lực giao tiếp ở từng khối lớp

- Tổ chức cho các tổ chuyên môn triển khai đến giáo viên việc thiết kế nộidung dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp

- Thành lập các nhóm giáo viên để thiết kế nội dung dạy học nhằm đảm bảotính khách quan, khoa học và huy động được trí tuệ tập thể trong việc xây dựng nộidung dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp

- Chỉ đạo các tổ chuyên môn, các giáo viên trực tiếp giảng dạy theo nội dung

đã thiết kế

- Kiểm tra quá trình thực hiện việc xây dựng nội dung bài giảng và thực hiệnnội dung bài giảng theo tiếp cận năng lực giao tiếp

1.4.3 Quản lý phương pháp dạy học tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp

Quản lý phương pháp dạy học các bộ môn nói chung và bộ môn Tiếng Anh ởbậc THCS nói riêng là một trong những nhiệm vụ quan trọng của người hiệu trưởngnhằm nâng cao chất lượng dạy và học Tiếng Anh ở trường THCS hiện nay Về bảnchất quản lý dạy phương pháp dạy học môn tiếng Anh nhằm giúp giáo viên đổi mới

phương pháp dạy học theo hướng phát triển năng lực người học trong đó có nănglực giao tiếp Nói cách khác, biểu hiện tốt của quản lý phương pháp dạy học môntiếng Anh THCS là giáo viên thực hiện đổi mới phương pháp dạy.

Phương pháp dạy học là quá trình trong đó giáo viên tổ chức các hoạt độnghọc tập của học sinh, hướng dẫn học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tậpthông qua các hoạt động và giải quyết các tình huống có vấn đề cũng như tạo cơhội để học sinh tích cực tham gia hoạt động thực hành giao tiếp qua các hoạt động

cá nhân, theo cặp và theo nhóm Để có được phương pháp dạy Tiếng Anh tốt, giáoviên cần được đào tạo cơ bản, có trình độ chuyên môn và nghiệp vụ vững vàng, cókhả năng kết hợp hài hòa các phương pháp và kỹ thuật dạy – học, sử dụng hiệuquả các thiết bị, đồ dùng dạy học và các tài liệu hỗ trợ nhằm tạo hứng thú học tậpcho học sinh

Để quản lý tốt việc sử dụng các phương pháp dạy học theo tiếp cận năng lựcgiao tiếp, nhà quản lý cần:

- Chỉ đạo việc sử dụng các phương pháp dạy học phù hợp với môn học, bàihọc theo các năng lực giao tiếp tiếng Anh cần hình thành cho học sinh

- Lập kế hoạch dự giờ, thăm lớp đối với những tiết học theo tiếp cận nănglực giao tiếp nhằm góp ý, rút kinh nghiệm cho giáo viên trực tiếp giảng dạy vềphương pháp dạy học

- Tổ chức cho các tổ chuyên môn phân công giáo viên dạy mẫu tiết học theođịnh hương phát triển năng lực giao tiếp ở người học

- Kiểm tra thường xuyên quá trình dạy học của giáo viên theo tiếp cận nănglực giao tiếp

- Tổ chức bồi dưỡng, sinh hoạt chuyên môn về việc sử dung kết hợp cácphương pháp dạy học tích cực hướng tới hình thành năng lực giao tiếp cho học sinh

1.4.4 Quản lý hình thức tổ chức dạy học môn tiếng Anh theo tiếp cận năng lực giao tiếp

Hình thức tổ chức dạy học là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầuquyết định đến chất lượng dạy và học, quyết định đến chất lượng của nguồn nhân

lực cho xã hội Khi mà quá trình bùng nổ thông tin diễn ra mạnh mẽ, có tính toàncầu, dung lượng tri thức tăng theo cấp số nhân, nội dung dạy học không còn nằmtrong khuôn khổ những cuốn giáo trình, những tập bài giảng, thậm chí cả những tiếtgiảng của giáo viên, mà người học còn có thể tiếp cận nó ở mọi lúc, mọi nơi vớimọi phương tiện từ máy tính, kết nối internet, cho phép giáo viên có thể kết hợpđược nhiều hình thức dạy học một cách linh hoạt, hiệu quả.

Việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh để xác định kết quả dạyhọc là việc làm hết sức cần thiết của nhà quản lý nhằm xác nhận chính xác, kháchquan kết quả học tập của người học, làm cơ sở để đổi mới mục tiêu, nội dung,phương pháp dạy học,

Đánh giá kết quả học tập và lĩnh hội kiến thức của HS, đánh giá các mục tiêuđặt ra cho từng học trình, từng khối kiến thức cần tích luỹ có đạt được không và đạtđược ở mức độ nào Từ đó xác HS đã làm chủ hoặc chưa làm chủ Như vậy việcđánh giá phải dựa vào chương trình giảng dạy và những mục tiêu học tập đã đượcxác định khi bắt đầu môn học và phải được trao đổi với tất cả HS Kết quả kiểm tracho phép rút ra những kết luận hoặc khẳng định chương trình giảng dạy và phươngpháp giảng dạy có thích hợp với đối tượng HS cụ thể hay không Từ đó giáo viên cóthể điều chỉnh chương trình giảng dạy và phương pháp giảng dạy của mình Nhưvậy kiểm tra - đánh giá có tác động không nhỏ tới quá trình dạy học, và nếu quitrình kiểm tra - đánh giá được thiết kế thích hợp thì sẽ có những tác động tích cựctới hiệu quả dạy học.[13]

Mục đích chính của KT-ĐG tiếng Anh THCS là để xác định mức độ ngoạingữ sau khi kết thúc một quá trình học Nhờ đó, người học cần biết tiếp tục phải học

gì, và người dạy kế nhiệm biết được trình độ người học đang ở đâu để thiết kếchương trình hợp lí, ít nhất là để tạo được sự liên thông cần thiết

Tóm lại, kiểm tra - đánh giá phải đặt mục tiêu giúp người học xác định đượctrình độ của mình sau mỗi chương trình học Nói cách khác, họ cần phải được trảlời câu hỏi: sau khi thi học hết ngoại ngữ phổ thông, tôi có thể làm được gì? Và tôicòn phải làm tiếp gì nữa để có thể giao tiếp thành thạo được bằng ngoại ngữ đó?Giao tiếp trong môi trường nào: giao tiếp học đường, hay giao tiếp xã hội? Giao tiếpdưới hình thức nào: Giao tiếp bằng lời? Hay giao tiếp bằng văn bản viết? Nếu cácbài kiểm tra môn tiếng Anh trả lời được câu hỏi trên thì đảm bảo được mục đích củakiểm tra đánh giá đạt yêu cầu Tức là việc kiểm tra đánh giá môn tiếng Anh của HSkhông còn dừng lại ở việc kiểm tra năng lực ngôn ngữ, mà phải kiểm tra đánh giáđược năng lực giao tiếp của HS

Để quản lý tốt khâu kiểm tra, đánh giá dạy học tiếng Anh theo tiếp cận nănglực giao tiếp, nhà quản lý cần:

- Xây dựng kế hoạch kiểm tra, đánh giá kết quả dạy học tiếng Anh theo tiếpcận năng lực giao tiếp một cách khoa học, cụ thể, phù hợp với đối tượng đánh giá