LUẬN văn THẠC sĩ KINH tế CHÍNH TRỊ GIẢI QUYẾT lợi ÍCH KINH tế TRONG bồi THƯỜNG GIẢI PHÓNG mặt BẰNG CHO NGƯỜI dân HUYỆN THƯỜNG tín, THÀNH PHỐ hà nội

Đô thị hóa là một tất yếu gắn liền với quá trình phát triển kinh tế xã hội và quá trình CNH HĐH ở nước ta nói chung và thủ đô Hà Nội trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học, giáo dục của cả nước nói riêng. Để phát triển các KCN và KĐT không thể không thu hồi đất của người dân đang sử dụng. Trong những năm trở lại đây việc thu hồi đất cho việc xây dựng các KCN và KĐT mới, các cơ sở hạ tầng cho phục vụ quá trình CNH – HĐH đã trở thành mối quan tâm lớn của cả thành phố và các địa phương trong đó có huyện Thường Tín

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết đầy đủ Chữ viết tắt

Công nghiệp hóa - hiện đại hóa CNH -HĐH

MỤC LỤC

Trang

Chương 1 GIẢI QUYẾT LỢI ÍCH KINH TẾ CHO NGƯỜI DÂN

TRONG BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TẠI HUYỆN THƯỜNG TÍN - NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 91.1 Những vấn đề lý luận chung về giải quyết lợi ích kinh tế

cho người dân trong giải phóng mặt bằng

9

1.2 Nội dung phương thức và các điều kiện giải quyết lợi ích

kinh tế của người dân khi thu hồi đất để giải phóng mặt bằng 17

Chương 2 THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT LỢI ÍCH KINH TẾ

CHO NGƯỜI DÂN TRONG BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TẠI HUYỆN THƯỜNG TÍN

2.1 Những thành tựu và hạn chế trong việc giải quyết lợi ích

kinh tế cho người dân bị thu hồi đất giải phóng mặt bằng

2.2 Nguyên nhân của thực trạng và những vấn đề đặt ra cần

Chương 3 QUAN ĐIỂM CƠ BẢN VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU

GIẢI QUYẾT TỐT HƠN LỢI ÍCH KINH TẾ TRONG BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG Ở

3.1 Những quan điểm cơ bản chỉ đạo việc giải quyết lợi ích

kinh tế trong bồi thường giải phóng mặt bằng ở huyện

3.2 Giải pháp chủ yếu nhằm giải quyết tốt hơn lợi ích kinh tế của

người dân trong giải phóng mặt bằng ở huyện Thường Tín

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đô thị hóa là một tất yếu gắn liền với quá trình phát triển kinh tế - xãhội và quá trình CNH - HĐH ở nước ta nói chung và thủ đô Hà Nội trung tâmchính trị, kinh tế, văn hoá, khoa học, giáo dục của cả nước nói riêng

Để phát triển các KCN và KĐT không thể không thu hồi đất của ngườidân đang sử dụng Trong những năm trở lại đây việc thu hồi đất cho việc xâydựng các KCN và KĐT mới, các cơ sở hạ tầng cho phục vụ quá trình CNH –HĐH đã trở thành mối quan tâm lớn của cả thành phố và các địa phương trong

đó có huyện Thường Tín Vấn đề thu hồi đất để xây dựng các KCN và KĐTđang làm nảy sinh nhiều vấn mà xã hội quan tâm như: Chưa đồng bộ, thiếunhất quán trong quy hoạch đô thị; Các chính sách thu hồi đất nhiều mặt cònbất cập; Chưa giải quyết hợp lý các vấn đề lợi ích kinh tế của người dân cóđất bị thu hồi; Xuất hiện nhiều hiện tượng tiêu cực trong quá trình sử dụng đấtcho phát triển các KCN và KĐT Trong đó, nổi lên tình trạng bất bình trongngười dân về việc chưa được giải quyết hợp lý các lợi ích kinh tế trong quátrình thu hồi đất Do tích tụ các mâu thuẫn trong giải quyết lợi ích kinh tế đốivới việc thu hồi đất cho xây dựng các KCN, KĐT mới nên xuất hiện nhữngxung đột xã hội, gây ra những tác động xấu về an ninh, chính trị Đây khôngchỉ là vấn đề bức xúc trước mắt mà còn là vấn đề cần được giải quyết cơ bảnlâu dài để đảm bảo ổn định chính trị và sự phát triển bền vững của kinh tế -

xã hội thủ đô

Trong những năm qua công tác thu hồi đất, bồi thường GPMB ở huyệnThường Tín đã có những đóng góp đáng kể vào sự phát triển kinh tế xã hội chungcủa huyện, các KCN, KĐT - DV với quy mô lớn đang hình thành ngày càngphát triển, số lượng lao động nông nghiệp ngày càng giảm và đã giải quyết đượcnhiều việc làm cho người lao động ở các KCN, TM, DV

Tuy vậy, bên cạnh những mặt tích cực, chính sách và thực tiễn thực hiệncác chính sách, pháp luật liên quan tới thu hồi đất của người dân để GPMBtrong những năm vừa qua còn nhiều hạn chế, bất cập đã ảnh hưởng trực tiếp tớiquyền và lợi ích của họ Một trong những tác động và ảnh hưởng tiêu cực đó là

đã đẩy một bộ phận người nông dân không còn kế sinh nhai; các chính sách bồithường, hỗ trợ GPMB của Nhà nước chưa thỏa đáng, chưa bảo đảm tính bềnvững trong việc duy trì ổn định cuộc sống người dân Chính vì vậy, trên địa bànthành phố Hà Nội nói chung và huyện Thường Tín nói riêng đã xẩy ra không ítcuộc khiếu nại, tố cáo đông người, khiếu kiện kéo dài, có lúc, có nơi gây ảnhhưởng xấu tới an ninh, chính trị, trật tự an toàn xã hội; suy giảm niềm tin củanhân dân đối với đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước Những vướng mắcnói trên chủ yếu xoay quanh vấn đề giải quyết lợi ích kinh tế của các chủ thểkinh tế trong đó trực tiếp là người dân có đất bị thu hồi để GPMB

Để góp phần vào giải quyết vấn đề này, tôi chọn đề tài: "Giải quyết lợi ích kinh tế trong bồi thường giải phóng mặt bằng tại huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội" làm đề tài luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế chính trị

mã số 60 31 01 02

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Nghiên cứu vấn đề lợi ích nói chung và lợi ích kinh tế của người dân

bị thu hồi đất để giải phóng mặt bằng phát triển đô thị, công nghiêp và dịch

vụ ở nước ta đã có một số nhà khoa học đề cập tới trong các công trìnhnghiên cứu của mình, một số công trình nghiên cứu được công bố mà tôiđược biết bao gồm:

- Đào Duy Tùng (chủ biên), Bàn về các lợi ích kinh tế, NXB Sự thật,

Hà Nội, 1982

- Nguyễn Linh Khiếu (chủ biên), Lợi ích động lực phát triển xã hội, nhàxuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội, 1999

- GS,TS Lê Du Phong (chủ biên), Thu nhập, đời sống và việc làm củangười có đất bị thu hồi để xây dựng các khu công nghiệp, khu đô thị, kết cấu

hạ tầng kinh tế - xã hội, các công trình công cộng phục vụ lợi ích quốc gia.Nhà xuất bản chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2007

- TS Bùi Thị Ngọc Lan (chủ biên), Giải quyết những vấn đề xã hội nảysinh từ việc thu hồi đất trong quá trình đô thị hoá và phát triển khu côngnghiệp ở vùng đồng bằng Sông Hồng hiện nay, báo cáo tổng hợp kết quảnghiên cứu đề tài khoa học cấp bộ, 2007

- Nhiều tác giả, Về lợi ích kinh tế, NXB Thông tin lý luận, Hà Nội, 1992

- Đỗ Nhật Tân, Vai trò động lực của lợi ích kinh tế đối với sự nghiệpxây dựng đất nước, luận án tiến sĩ kinh tế, Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí

Minh, 1991- Giải quyết việc làm cho lao động bị thu hồi đất cho các dự án

phát triển công nghiệp, TS Dương Đình Giám, Tạp chí Công nghiệp

- Cơ chế bồi thường, GPMB, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất của

- Viện Nghiên cứu địa chính thuộc Bộ Tài nguyên - Môi trường có

công trình “Nghiên cứu, đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái

định cư và đề xuất các giải pháp đẩy nhanh tiến độ thu hồi đất đối với các dự

án xây dựng cơ sở hạ tầng chỉnh trang đô thị” thực hiện vào năm 2004-2005.

- Tạp chí lý luận chính trị số 10-2012 cơ quan nghiên cứu và ngôn luậnkhoa học của học viện chính trị- hành chính quốc gia Hồ Chí Minh

- Trần Lê (2007) Lợi ích của người nông dân bị thu hồi đất, Webside Thời báo kinh tế Việt nam.

- Nhiều tác giả (1992) về lợi ích kinh tế, NXB thông tin lý luận, Hà Nội

- Công trình xây dựng mô hình tham gia góp vốn cổ phần đầu tư thực hiện dự án của người dân trong khu vực qui hoạch, đề xuất các biện pháp hỗ trợ do thạc sỹ Nguyễn Thiềng Đức làm chủ biên thực hiện năm 1998.

- Công trình các vấn đề kinh tế xã hội đặt ra đối với vùng ven trong quá trình đô thị hóa do thạc sỹ Dư Phước Tân thuộc viện kinh tế thành phố

Hồ Chí Minh làm chủ biên thực hiện năm 2005

- Công trình giải pháp điều tiết phân giá trị tăng thêm từ đất trong quá trình đô thị hóa tại thành phố Hồ Chí Minh do thạc sỹ Dư Phước Tân thuộc

viện kinh tế thành phố Hồ Chí Minh làm chủ biên thực hiện năm 2008

- Nguyễn Hồng Hà (2011) Quan hệ lợi ích kinh tế trong bồi thường, giải phóng mặt bằng tại quận 2 thành Phố Hồ chí Minh, luận văn thạc sỹ kinh tế, Học viện chính trị- Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh

- công trình Thực trạng đời sống kinh tế xã hội của các hộ gia đình sau tái định cư, vấn đề và giải pháp do thạc sỹ Lê Văn Thành thuộc viện kinh tế

thành phố Hồ Chí Minh làm chủ nhiệm, thực hiện năm 2008

Và nhiều công trình nghiên cứu khoa học khác liên quan đến lĩnh vựcbồi thường, giải phóng mặt bằng, thu hồi đất nông nghiệp và giải pháp giảiquyết lợi ích kinh tế phục vụ công tác thu hồi đất

Các công trình nghiên cứu nêu trên, đã đề cập đến các vấn đề về lợi ích,việc làm, thu nhập, đời sống, các vấn đề xã hội khác nảy sinh khi người dân

có đất bị thu hồi, dưới góc độ của các môn khoa học như quản lý, luật học, xã

hội học…Tuy nhiên trong phạm vi thành phố Hà Nội nói chung và huyện

Thường Tín nói riêng, cho đến nay chưa có c ông trình nào nghiên cứu vấn đề

này dưới giác độ kinh tế chính trị Do đó đề tài luận văn này là cần thiết có ýnghĩa cả lý luận và thực tiễn

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Luận giải cơ sở lý luận và thực tiễn giải quyết lợi ích kinh tế của ngườidân trong bồi thường GPMB tại huyện Thường Tín trên cơ sở đó đề xuấtnhững quan điểm và giải pháp nhằm giải quyết tốt hơn lợi ích kinh tế củangười dân trong quá trình thực hiện bồi thường GPMB trong thời gian tới

* Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ bản chất và nội dung của giải quyết lợi ích kinh tế củangười dân trong bồi thường GPMB gắn với quá trình CNH, ĐTH ở huyệnThường Tín

- Đánh giá thực trạng tình hình giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế củangười dân trong quá trình bồi thường GPMB tại huyện Thường Tín thời gianqua và những vấn đề đặt ra cần giải quyết

- Đề ra những quan điểm cơ bản và các giải pháp chủ yếu để giải quyếttốt hơn quan hệ lợi ích của người dân trong bồi thường GPMB ở huyệnThường Tín trong thời gian tới

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu về giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế trực tiếp làcủa người dân bị thu hồi đất trong quan hệ không thể tách rời với lợi ích của Nhànước ( xã hội ) và của doanh nghiệp ( chủ đầu tư ) trong quá trình GPMB

* Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu chỉ tập trung vào những vấn đề lợi ích kinh tế củangười dân trong thu hồi đất nông nghiệp GPMB để phát triển xây dựng công

nghiệp, thương mại, dịch vụ, kết cấu hạ tầng… thời gian từ năm 2005 đếnnay Địa điểm nghiên cứu tại huyện Thường Tín thành phố Hà Nội

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

* Phương pháp luận

Luận văn sử dụng cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - LêNin, Tư tưởng

Hồ Chí Minh và các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật Nhà nước vềgiải quyết lợi ích kinh tế trong xã hội

* Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng tổng hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học củachuyên ngành kinh tế chính trị : Phương pháp trừu tượng hóa khoa học,phương pháp lấy ý kiến chuyên gia, phương pháp khảo sát thực tế, phươngpháp điều tra xã hội học, phương pháp phân tích, đánh giá tổng hợp… Kếthừa một cách có chọn lọc kết quả các công trình nghiện cứu trước đây và cậpnhật những thông tin mới về chủ đề nghiên cứu đề tài

6 Ý nghĩa của đề tài

Làm rõ quan niệm giải quyết lợi ích kinh tế của người dân có đất khi bịNhà nước thu hồi để GPMB

Phân tích, đánh giá thực trạng giải quyết lợi ích kinh tế trong thu hồiđất của người dân để xây dựng các KCN, TM và DV ở huyện Thường Tín.Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể dùng làm tài liệu để tham khảo khixây dựng các chính sách phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương, đặc biệt

là các chính sách liên quan đến lợi ích của Nhà nước, người dân và Chủđầu tư khi thực hiện GPMB để có đất phát triển KCN, DV để nhanh chóngtạo mặt bằng sạch giúp triển khai xây dựng đúng tiến độ các dự án đầu tư,khắc phục được những hiện tượng khiếu kiện kéo dài, gây mất ổn định tìnhhình an ninh xã hội và đảm bảo phát triển bền vững

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục,luận văn gồm 3 chương (6 tiết)

Chương 1 GIẢI QUYẾT LỢI ÍCH KINH TẾ CHO NGƯỜI DÂN TRONG BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TẠI HUYỆN THƯỜNG TÍN

- NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 1.1 Những vấn đề lý luận chung về giải quyết lợi ích kinh tế cho người dân trong giải phóng mặt bằng

Trong xã hội có nhiều loại lợi ích: lợi ích vật chất, lợi ích tinh thần,văn hoá, chính trị từ đó cũng có nhiều loại động lực: động lực tinh thần,động lực vật chất, kinh tế… C.Mác cho rằng, lợi ích kinh tế là yếu tố liênkết, móc nối, làm cho các lợi ích có quan hệ với nhau, là cái kích thích hành

vi của con người, là động lực để phát triển sản xuất, tăng cường những hoạtđộng của các giai cấp, thúc đẩy cuộc đấu tranh giai cấp, là động lực để pháttriển toàn xã hội

Trong bất cứ nền sản xuất xã hội nào, lợi ích kinh tế là mối quan tâmhàng đầu của tất cả các chủ thể kinh tế và mọi thành viên trong xã hội, là vấn

đề cơ bản, xuyên suốt của mọi nền sản xuất xã hội, là động lực thúc đẩy sựphát triển của xã hội loài người Song dưới những chế độ kinh tế xã hội khácnhau, do sự khác nhau về chế độ sở hữu tư liệu sản xuất, chủ thể lợi ích vậtchất và hình thức biểu hiện của nó cũng khác nhau Trong xã hội tư bản chủnghĩa, quan hệ lợi ích kinh tế chủ yếu biểu hiện thành quan hệ giữa nhà tư bảnvới công nhân Trong thời kỳ quá độ lên CNXH, với cơ cấu kinh tế nhiềuthành phần thì có các lợi ích kinh tế khác nhau, do đó có nhiều chủ thể lợi íchkinh tế khác nhau, như: Nhà nước, tập thể người lao động, cá nhân người laođộng, các nhà doanh nghiệp, các ngành, địa phương…

Lợi ích kinh tế là hình thức biểu hiện của quan hệ sản xuất Trước hết

là quan hệ sở hữu, quyền sử dụng về tư liệu sản xuất V.I.LêNin cho rằng, lợiích của giai cấp này hay giai cấp khác xác định một cách khách quan theo vaitrò mà họ có trong hệ thống quan hệ sản xuất, theo những hoàn cảnh và điềukiện sống của họ

Khi lợi ích kinh tế được thực hiện thì nó là cơ sở để thực hiện các lợiích khác Lợi ích kinh tế có vai trò là động lực kinh tế, thể hiện qua các phạmtrù tiền lương, giá cả, thuế, lợi tức, lợi nhuận…, có sự tồn tại của lợi íchchung (thường là gắn với lợi ích của quốc gia, dân tộc, xã hội) lợi ích của tậpthể, lợi ích của cá nhân người lao động Vấn đề là phải làm sao giải quyết hàihoà mối quan hệ các lợi ích; chẳng hạn như, quan hệ về lợi ích kinh tế giữaNhà nước, các doanh nghiệp và cá nhân người lao động Tuy nhiên, trong thời

kỳ quá độ lên CNXH, với sự tồn tại của nền kinh tế nhiều thành phần như ởnước ta hiện nay, các lợi ích này không phải lúc nào cũng đạt được sự hàihoà, mà thường xuyên mâu thuẫn, không thống nhất Vì vậy, vấn đề đặt ra làphải kết hợp hài hoà các lợi ích trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội củađất nước trong mỗi thời kỳ và thông qua các chính sách kinh tế - xã hội khác,như chính sách giá cả, tiền lương, phân phối lợi nhuận, lao động và việc làm,chính sách phân phối thu nhập quốc dân

Từ những phân tích trên có thể hiểu, lợi ích kinh tế là một phạm trùkinh tế khách quan, phản ánh phần lợi ích vật chất của các chủ thể, được quyđịnh bởi một quan hệ sản xuất nhất định, trước hết là bởi một chế độ sở hữunhất định về tư liệu sản xuất và được hiện thực hóa bằng các khoản thu nhậpcũng như quyền sử dụng các nguồn lực, yếu tố vật chất cần thiết để duy trì hoạtđộng và không ngừng tái tạo ra thu nhập bảo đảm cho chủ thể kinh tế tồn tại,hoạt động và phát triển

Lợi ích kinh tế là khách quan và được quy định trực tiếp bởi phươngthức sản xuất và hệ thống các quan hệ sản xuất, cho nên chúng được thể hiện

ở tất cả các khâu của quá trình sản xuất xã hội: sản xuất, phân phối, trao đổi

và tiêu dùng Trong nền kinh tế thị trường, hình thành nên một hệ thống cáclợi ích kinh tế với cơ cấu phức tạp, đa dạng trong không gian và thời gian, baogồm lợi ích kinh tế của xã hội, lợi ích kinh tế của người sản xuất kinh doanh

(doanh nghiệp), lợi ích của những người tham gia vào quá trình trao đổi kếtquả sản xuất kinh doanh, lợi ích kinh tế tập thể, lợi ích kinh tế của người laođộng và lợi ích kinh tế của người tiêu dùng, lợi ích kinh tế của cộng đồng…Việc xác định chủ thể của các lợi ích là một vấn đề quan trọng và cần thiết cả

về phương diện phương pháp luận và cả về mặt thực tiễn trong quá trìnhnghiên cứu lợi ích kinh tế

Trong nền sản xuất xã hội, tùy thuộc vào những điều kiện, hoàn cảnh cụthể mà chủ thể trong nền sản xuất xã hội ấy có thể là cá nhân, tập thể hay xãhội và có bao nhiêu chủ thể thì có bấy nhiêu lợi ích kinh tế tương ứng

Chủ thể của thực tiễn sản xuất xã hội - đó là con người nhận thức vàcải tạo thực tiễn sản xuất, đồng thời cải tạo chính bản thân mình Tính tích cực

và sáng tạo là đặc trưng chủ yếu, vốn có của con người - với tư cách là chủthể Nói một cách khác, chỉ có những tác động vào tự nhiên và xã hội thì conngười mới bộc lộ mình như là một chủ thể của lịch sử Như vậy, nói đến chủthể là nói đến con người với những phẩm chất nhất định đang hành động nhậnthức và cải tạo thế giới

Phân biệt chủ thể và cá thể: Mọi chủ thể đều có tư cách như một cá thể,nhưng chỉ có những cá thể nào tham gia hoạt động sản xuất kinh doanh …mới trở thành chủ thể Như vậy, tùy thuộc vào chủ thể là cá nhân thì có lợi íchkinh tế của cá nhân, nếu chủ thể là tập thể thì có lợi ích kinh tế của tập thể,nếu chủ thể là toàn xã hội thì có lợi ích kinh tế của xã hội Dĩ nhiên các lợi íchnày luôn luôn tồn tại trong mối quan hệ gắn bó, tác động lẫn nhau

Lợi ích kinh tế luôn luôn gắn với các chủ thể nhất định Các chủ thể đólại được phân bổ, điều động vào các quá trình, các khâu, các lĩnh vực của sảnxuất xã hội - sự phân bổ, điều động các chủ thể ấy không chỉ là sự phân bổ,điều động cho hiện tại mà cho cả tương lai Cho nên, mỗi chế độ kinh tế xã

thống lợi ích này không ngừng biến đổi, mở rộng theo thời gian và theo khônggian Tính phong phú, đa dạng và phức tạp của hệ thống lợi ích càng trở nênphong phú, đa dạng và phức tạp hơn trong hoàn cảnh và điều kiện của nềnkinh tế trong thời kỳ quá độ ở nước ta hiện nay

Hiện nay ở nước ta có ba loại lợi ích kinh tế: lợi ích kinh tế xã hội, lợiích kinh tế tập thể, lợi ích kinh tế cá nhân (chủ doanh nghiệp tư nhân, ngườiquản lý doanh nghiệp, người lao động, người sản xuất kinh doanh cá thể…)mang tính chất khái quát nhất Bởi lẽ, lợi ích kinh tế của các thành phần kinh

tế, lợi ích kinh tế của các khâu, lợi ích kinh tế cho hiện tại, lợi ích kinh tế chotương lai…suy cho cùng cũng là lợi ích kinh tế cho cá nhân con người hoặccho cùng một số cá nhân hoặc cho cùng một cá nhân, hoặc cho tất cả các cánhân mà thôi Nói cách khác, mục đích cuối cùng của công cuộc xây dựng,phát triển kinh tế dưới bất kỳ hình thái kinh tế - xã hội nào cũng chỉ có ýnghĩa đích thực khi nhắm vào vì con người, cho con người, của con người,cho dù con người đó hoạt động độc lập tương đối hay trong quan hệ với tất

Mỗi loại lợi ích kinh tế có đặc trưng riêng, giữa chúng có sự thống nhất

và mâu thuẫn, làm điều kiện cho nhau, tác động qua lại và thâm nhập lẫnnhau Trong đó lợi ích kinh tế của cá nhân người lao động và của doanhnghiệp được thực hiện trên cơ sở thực hiện lợi ích kinh tế của toàn xã hội.Ngược lại, lợi ích kinh tế của toàn xã hội chỉ được thực hiện qua hàng loạthoạt động có hiệu quả để đảm bảo cho lợi ích kinh tế của doanh nghiệp và của

cá nhân người lao động

Trong nền kinh tế hàng hóa, lợi ích cá nhân của người lao động thể hiệntrước hết ở tiền lương (kể cả tiền lương danh nghĩa và tiền lương thực tế) màngười lao động nhận được trước hoặc trong quá trình tái sản xuất xã hội Tiềnlương hay tiền công, theo Mác lại chính là giá trị hay giá cả của hàng hóa sứclao động mà sức lao động lại là toàn bộ khả năng về thể lực và trí lực tồn tạitrong cơ thể sống Khả năng thể lực, trí lực đó chính là sức khỏe và kiến thức.

Vì vậy mà sự thực hiện lợi ích cá nhân thể hiện trước hết trong lĩnh vực tiêudùng - tiêu dùng để sản xuất và tái sản xuất ra sức lao động Trong lĩnh vựctiêu dùng nói chung, thì sự tiêu dùng mà người lao động quan tâm trước nhất

để làm tăng số lượng và chất lượng lao động của mình là tự đào tạo và đào tạolại để nâng cao trình độ nghề nghiệp, trình độ văn hóa

Lợi ích cá nhân còn được thực hiện về mặt pháp luật Nghĩa là, luậtpháp luôn tạo điều kiện và khuyến khích việc thực hiện lợi ích cá nhân trên cơ

sở lao động và tính sáng tạo lao động của cá nhân Sự khuyến khích và tạomọi điều kiện về mặt luật pháp để thực hiện lợi ích cá nhân là nhằm mục đíchphát triển sản xuất, cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động xã hội…điều đó cũng có nghĩa là luật pháp khuyến khích và tạo điều kiện để mọingười có thể làm giàu hợp pháp

Lợi ích cá nhân còn được thực hiện thông qua hình thức sở hữu về vốn

và tài sản và cuối cùng lợi ích cá nhân còn được thực hiện thông qua các quỹphúc lợi xã hội và những thu nhập từ kinh tế phụ gia đình Do đó lợi ích cánhân có thể được kiểm soát thông qua pháp luật Nhà nước có thể địnhhướng, giúp đỡ tạo điều kiện để thực hiện lợi ích cá nhân, mặt khác mà Nhànước cũng có thể dùng luật pháp để hạn chế, ngăn chặn việc thực hiệnhành vi trái pháp luật

Thông qua việc kiểm kê, kiểm soát của Nhà nước mà xã hội có thểchủ động tạo mọi điều kiện cho người lao động có thể tự do học nghề, tự do

chọn nghề và nâng cao trình độ nghề nghiệp Tạo điều kiện để người laođộng nâng cao khả năng về thể lực bằng cách tự do luyện tập, tự do khámchữa bệnh và được hưởng quyền chăm sóc về y tế Tự do đầu tư vốn và tàisản vào ngành nghề nào để có thể thu được nhiều lợi nhuận và lợi tức trongkhuôn khổ luật pháp quy định Đó là những biện pháp, cách thức mà Nhànước có thể hoàn toàn chủ động để “điều tiết” lợi ích kinh tế của người laođộng và người sử dụng lao động.

Ở khu vực nông nghiệp và nông thôn nước ta hiện nay, đối với ngườidân lợi ích cơ bản của người dân chính là sử dụng đất đai được Nhà nướcgiao quyền sử dụng theo mục đích sử dụng hợp pháp để làm ra của cải vậtchất, tăng thu nhập phục vụ cho nhu cầu của chính mình, gia đình mình vàtham gia vào hệ thống trao đổi của xã hội

Khi đất đai bị thu hồi để GPMB thì lợi ích của họ là quyền được bồithường xứng đáng để họ có điều kiện cần thiết tiếp tục duy trì ổn định cuộcsống, hoạt động lao động và đảm bảo đời sống của mình và gia đình mình Ởđây cần chú ý rằng, giải quyết lợi ích kinh tế của người người dân bị thu hồiđất không phải chỉ thể hiện ở số tiền mà họ được bồi thường, hỗ trợ mà cònthể hiện ở những điều kiện cụ thể được tạo ra sau khi thu hồi đất để họ tiếptục có công ăn việc làm để ổn định đời sống - đây mới là giải quyết lợi íchkinh tế ổn định lâu dài, bền vững để phát triển ổn định chính trị - xã hội

Trong công cuộc, phát triển kinh tế xã hội hiện nay Để có mặt bằngxây dựng các KCN - DV- TM , xây dựng các khu đô thị mới, xây dựng hệthống cơ sở hạ tầng phục vụ cho sản xuất và đời sống Nhà nước tất yếu phảitiến hành thu hồi một số diện tích lớn đất nông nghiệp của người dân chuyểnmục đích sở dụng để phục vụ cho mục đích trên, giao cho chủ đầu tư (chủdoanh nghiệp) thực hiện xây dựng các công trình Bởi vậy việc giải quyết lợiích kinh tế cho những người nông dân bị thu hồi đất trở thành một trong

những hoạt động phổ biến và thường xuyên ở nhiều địa phương trong cảnước nói chung trong đó có huyện Thường Tín thành phố Hà Nội nói riêng.Thực chất của việc giải quyết lợi ích kinh tế của người dân khi bị thu hồi đất

là giải quyết mối quan hệ kinh tế giữa Nhà nước – chủ đầu tư dự án và ngườidân bị thu hồi đất trong khuôn khổ của hiến pháp, pháp luật qui định Dướigóc độ kinh tế chính trị dây là sự phản ánh những nội dung của quan hệ sảnxuất hiện nay trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN, ba mốiquan hệ trên là mối quan hệ biện chứng đó là sự thống nhất và mâu thuẫncủa các mặt mặt đối lập trong sự phát triển Sự thống nhất ở đây thể hiệnmục tiêu chung nhằm thực hiện xã hội, dân giàu, Nước mạnh, xã hội côngbằng, dân chủ văn minh, ở đó thể hiện sự hài hòa của các lơi ích; Nhà nước,Nhà doanh nghiệp và người nông dân có đất bị thu hồi

Mặt mâu thuẫn ở đây ở đây thể hiện lợi ích riêng trực tiếp cụ thể củatừng chủ thể riêng biệt, khi Nhà nước thu hồi đất của người nông dân đểthực hiện lợi ích chung của toàn thể xã hội thì xâm phạm đến lợi ích trựctiếp của người nông dân về quyền sử dụng đất đai Nó là tư liệu sản xuất chủyếu không thể thiếu được đối với họ để sản xuất, sinh sống, đến tài sản mà

họ đã đầu tư xây dựng và canh tác, đến việc làm và nghề nghiệp của họ Bởivậy Nhà nước phải có chính sách bồi thường, hỗ trợ cho những thiệt hại vànhững hy sinh của họ, chủ đầu tư dự án với tư cách là những người đứnggiữa Nhà nước và người người dân có đất bị thu hồi để thực hiện dự án đầu

tư và xây dựng các công trình họ cũng có lợi ích riêng của họ, đó là lợinhuận và thu nhập Bởi vậy việc giải quyết đúng đắn, hài hòa các mối quan

hệ lợi ích của các chủ thể có ý nghĩa cực kỳ quan trọng không chỉ vể mặtkinh tế mà còn là vấn đề chính trị - xã hội Giải quyết đúng đắn, hài hòa lợiích của các chủ thể, đặc biệt là đối với người dân bị thu hồi đất sẽ tạo rađộng lực thúc đẩy quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội Xây dựng và

củng cố nền tảng xã hội chính trị của chế độ được bảo đảm sự ổn định.Ngược lại nếu giải quyết không đúng đắn, không hài hòa sẽ dẫn đến nhữngphản ứng xã hội không tốt, dễ tích tụ lại các mâu thuẫn và gây ra sự bất ổn

về chính trị Biểu hiện dễ thấy nhất là hiện tượng khiếu kiện đông người,biểu tình gây mất trật tự, dễ bị các thế lực thù địch lợi dụng kích động đểchống phá chế độ

Giải quyết lợi ích kinh tế của người dân bị thu hồi đất phải dựa trêncác quan điểm của Đảng pháp luật của Nhà nước đối với giai cấp nông dântrong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ tổ quốc hiện nay, tiến trình đó cần phảitạo ra những điều kiện và sự ưu đãi tốt nhất có thể có, dựa trên các qui địnhcủa hiến pháp và pháp luật và điều kiện kinh tế cho phép của đất nước tahiện nay Mặt khác phải giáo dục tuyên truyền cho các chủ thể và bản thânngười nông dân có đất bị thu hồi nhận thức đúng đắn vấn đề này để không

có những yêu cầu đòi hỏi cá nhân chủ quan, không thực tế xa rời các điềukiện, khả năng thực tế không thể đáp ứng được

Việc giải quyết lợi ích kinh tế của người nông dân trong thu hồi đấtGPMB được hiểu là một quá trình những việc trong quá trình thu hồi đất, cũngnhư hậu thu hồi khi còn có những vấn đề chưa giải quyết dứt điểm, còn phảitiếp tục giải quyết trên cơ sở các qui định của pháp luật và chủ chương chínhsách của Nhà nước Đó không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước, do Nhà nướcthực hiện mà còn của chủ đầu tư (chủ doanh nghiệp) và bản thân người nôngdân có đất bị thu hồi Từ đó tác giả đưa ra quan điểm của mình về giải quyết lợiích kinh tế của người dân khi bị thu hồi đất để GPMB như sau:

Giải quyết lợi ích kinh tế của người dân khi thu hồi đất để GPMB là quá trình xây dựng và tổ chức, thực hiện các chính sách, kế hoạch bồi thường, hỗ trợ, đào tạo chuyển đổi nghề, giải quyết việc làm, bố trí tái định

cư, giao đất kinh doanh dịch vụ, hỗ trợ phát triển sản xuất kinh doanh, dịch

vụ và tạo các điều kiện kinh tế xã hội cần thiết của các chủ thể Nhà nước và các tổ chức kinh tế… để người dân bị thu hồi đất có điều kiện sinh sống đảm bảo, luôn tạo ra thu nhập hợp pháp, ổn định và không ngừng nâng cao đời sống của gia đình mình, góp phần phát triển kinh tế- xã hội ổn định chính trị

ở địa phương và đất nước

Bồi thường, hỗ trợ GPMB là: Nhà nước thu hồi đất của các, tổ chức hộ gia đình cá nhân chuyển mục đích sử dụng đất để phát triển kinh tế - xã hội, bằng công cụ chính sách là các qui định luật và các văn bản qui phạm dưới luật xác định đúng đối tượng sử dụng đất hợp pháp để bồi thường bằng tiền khi Nhà nước thu hồi đất và các chính sách hỗ trợ khác theo qui định.

1.2 Nội dung phương thức và các điều kiện giải quyết lợi ích kinh

tế của người dân khi thu hồi đất để giải phóng mặt bằng

1.2.1 Nội dung giải quyết lợi ích kinh tế của người dân khi thu hồi đất để giải phóng mặt bằng

Từ quan niệm về giải quyết lợi ích kinh tế của người dân khi thu hồiđất trên cho thấy, giải quyết lợi ích kinh tế của người dân khi bị thu hồi đấttrong bồi thường GPMB bao gồm những nội dung chủ yếu sau đây:

Thứ nhất, Bảo đảm quyền sử dụng đất cho người dân khi bị thu hồi theo qui định của pháp luật

“ Đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu vàthống nhất quản lý Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho người sử dụng đấttheo quy định của luật” (Điều 4 luật đất đai năm 2013) Do vậy chỉ có Nhànước mới có quyền sở hữu đất đai, quyền định đoạt giá đất, quyết định việcthu hồi và trao quyền sử dụng đất Nhà nước giao quyền sử dụng đất có thờihạn cho người dân theo loại đất, mục đích sử dụng đất, Đồng thời người sửdụng đất trong thời hạn sử dụng cũng có các quyền như : “Quyền chuyển đổi,chuyển nhượng, cho thuê, cho thuê lại, thừa kế, tặng cho, thế chấp, góp quyền sử

dụng đất” và các quyền chung Đồng thời cũng có các nghĩa vụ như: Sử dụng

đất đúng mục đích, đúng danh giới thửa đất, đúng quy định (theo điều 166;

170 luật đất đai 2013 qui định)

Khi Nhà nước thu hồi đất để GPMB nếu người sử dụng đất có đủ điềukiện được bồi thường qui định thì được bồi thường như;

Được bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích

sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồithường bằng tiền một lần theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi Ủy ban nhândân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất

Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải đảm bảo dân chủ, kháchquan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng qui định của pháp luật

Như vậy, hộ gia đình, cá nhân được nhà nước giao quyền sử đụng đất,

có quyền và nghĩa vụ rất rõ ràng Quyền lợi và nghĩa vụ luôn luôn gắn chặt với nhau, người sử đụng đất phải thực hiện tốt nghĩa vụ của mình trong quá trình sử dụng đất, thì khi nhà nước thu hồi đất, họ mới được bồi thường, hỗ trợ theo quy định của pháp luật Tóm lại, người có quyền sử dụng đất, khi bị nhà nước thu hồi đất, được nhà nước giải quyết thoả đáng các lợi ích theo pháp luật, trước hết là lợi ích kinh tế.

Thứ hai, bồi thường một cách thỏa đáng về tài sản vật kiến trúc, hoa màu, cây cối trên đất…cho người dân khi thu hồi đất.

Nhà nước đã có chính sách bồi thường cho các thiệt hại cho các hộdân có đất bị thu hồi nằm trong dự án sẽ được nhận một khoản bồi thường

về đất, bồi thường cho các loại cây cối hoa màu, vật kiến trúc công trìnhtrên đất trước khi bàn giao mặt bằng;

Nhà nước giao đất, cho thuê đất, công nhận quyền sử dụng đất nôngnghiệp có thời hạn đối với hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất đất nôngnghiệp thời gian không quá 50 năm Đất lâm nghiệp, đất trồng cây lâu năm,đất nuôi trồng thủy sản, làm muối cũng không quá 50 năm và qui định thờihạn người sử dụng đất được sử dụng ổn định theo qui định của luật

Trong thời gian được giao đất, hộ gia đình, cá nhân được quyền sửdụng đất theo đúng mục đích sử dụng được giao như : tổ chức sản xuất kinhdoanh trên diện tích đất được giao, Trồng cây cối, hoa màu, nuôi trồng thuỷsản, và nếu là đất ở thì được quyền xây dựng nhà ở, xây dựng các công trìnhkiến trúc trên diện tích đất ở được giao Vì vậy, hoa màu, cây cối, các côngtrình, vật kiến trúc trên đất được giao là thành quả lao động của người sửdụng đất, họ có toàn quyền sở hữu, định đoạt các loại tài sản đó, được phápluật thừa nhận Vì vậy khi Nhà nước thu hồi đất, thì hoa màu, cây cối, vậtkiến trúc trên đất cũng không còn tồn tại nữa, cho nên nhà nước phải bồithường toàn bộ tài sản trên đất bị thu hồi cho các hộ gia đình, cá nhân, có nhưvậy mới bảo đảm quyền lợi, lợi ích hợp pháp cho họ.

Trên thực tế, vấn đề quản lý và sử dụng đất đai còn nhiều phức tạp, cónhiều trường hợp hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất chưa hợp pháp như lấnchiếm lâu năm đã có biên bản ngăn chặn xử lý vi phạm về đất nhưng trên đất

đã xây dựng nhà, công trình, vật kiến trúc, trồng cây cối hoa màu trên đấthoặc đào ao nuôi trồng thủy sản trong trường hợp này, pháp luật về đất đaiquy định, khi nhà nước thu hồi đất thì không được bồi thường Tuy nhiên, dù

là đất hợp pháp hay chưa hợp pháp thì tài sản trên đất vẫn thuộc quyền sở hữucủa người sử dụng đất, nếu khi nhà nước thu hồi đất mà không thực hiện việcbồi thường tài sản cho họ thì không khách quan, đây là vấn đề phức tạp, dẫnđến khiếu kiện trong dân

Thứ ba, hỗ trợ đào tạo nghề để chuyển đổi nghề.

Mất tư liệu sản xuất chính nên người người dân buộc phải chuyển sanghoạt động kiếm sống khác (chuyển sang nghề nghiệp khác) Nhưng họ chưa

có kinh nghiệm và cũng chưa được đào tạo học nghề, đủ trình độ, kỹ năng đểchuyển đổi sang một nghề khác phù hợp, vì thế họ phải học nghề Vì vậy Nhànước đã tính đến lợi ích này của người dân, khi thu hồi đất để chuyển đổi mục

đích sử dụng, ngoài tiền bồi thường về đất, tài sản, VKT, cây cối hoa màutrên đất và các chính sách hỗ trợ khác cho người dân có đất bị thu hồi Nhànước còn hỗ trợ việc đào tạo nghề và tạo việc bằng tiền và trực tiếp hoặc giớithiệu đến các trung tâm đào tạo nghề để họ học.

Thứ tư, bố trí tái định cư hợp lý cho người dân khi thu hồi đất.

Nguyên tắc khi bị thu hồi đất ở và phải di chuyển chỗ ở thì được bốTĐC trường hợp bị thu hồi đất nhưng không đủ điều kiện được bồi thường

về đất theo giá đất ở nhưng họ đang ăn ở tại nơi thu hồi đất mà không cònnơi ở nào khác thì được xét tái định cư theo quy định và được bố trí chủyếu bằng căn hộ đối với khu vực nội thành và bằng đất đối với khu vựcngoại thành

Thứ năm; Giải quyết việc làm, thu nhập ổn định đời sống đời sống và những thành quả phúc lợi xã hôi, bố trí việc làm cho người lao động bị thu hồi đất gải phóng mặt bằng tại các dự án

Khi nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội đồng thời vớiviệc phát triển công nghiệp, dịch vụ và xây dựng các KĐT, các công trìnhphúc lợi công cộng như trường học, bệnh viện, nhà văn hoá, các công trìnhthể thao vui chơi giải trí người dân tuy bị mất đất, nhưng lợi ích mà họ đượchưởng là sự hưởng thụ về mặt văn hoá, xã hội, trình độ dân trí, nhận thứcchính trị của người dân được nâng lên, họ được chăm sóc sức khoẻ và đượchưởng môi trường giáo dục tốt hơn

Xét về tổng thể thì thu hồi đất để chuyển đổi mục đích sử dụng là xuhướng phát triển của đất nước đang trong tiến trình CNH-HĐH mà bất cứquốc gia phát triển cũng phải làm, nước ta cũng không ngoại lệ Việc làm đó

là để làm tăng tỉ trọng công nghiệp, thương mại dịch vụ… Giảm tỉ trọngnông nghiệp xuống nhưng vẫn duy trì phát triển ổn định an ninh lương thựctrong nước vừa phát kinh tế chung của đất nước và nâng cao lợi ích chungcủa toàn xã hội, trong đó có lợi ích của người dân bị thu hồi đất

Ngoài sự phát triển về kinh tế, phúc lợi xã hội mạng lại thì việc giảiquyết lợi ích của người dân bị thu hồi đất là ưu tiên gia đình họ có ngườitrong độ tuổi lao động tuyển dụng họ vào làm việc trong các nhà máy, xínghiệp hoạt động tại các KCN xây dựng trên đất đai của họ sau khi các dự

án này đi vào hoạt động và khi họ đã được đào tạo nghề phù hợp với nhu cầulao động của doanh nghiệp ở đó Như thế sẽ thay vì là chủ thể kinh tế, chủthể lợi ích ở lĩnh vực nông nghiệp họ chuyển sang là các chủ thể kinh tế, chủthể lợi ích ở lĩnh vực sản xuất công nghiệp

Ở nước ta, đất đai đã thuộc sở hữu toàn dân, Nhà nước đại diện chủ sởhữu và thống nhất quản lý Người đại diện chủ sở hữu thực sự đất đai là Nhànước Nhà nước giao cho hộ gia đình, cá nhân quyền sử dụng đất đai Đất đaivừa là yếu tố đáp ứng nhu cầu cơ bản của con người, vừa là yếu tố cấu thànhlực lượng sản xuất Vì vậy đối với người dân, khi được nhà nước giao đất, cónghĩa là họ có tư liệu sản xuất để tự tạo được việc làm ổn định ngay trên phầnđất được giao Họ có thể tự chủ sản xuất trên phần đất của mình để sản xuất racủa cải vật chất, mang lại lợi ích kinh tế cho cá nhân, từ đó họ có nguồn thunhập ổn định hàng năm để đảm bảo cuộc sống cho gia đình ( tự cấp tự túc ).Như vậy mặt kinh tế của sở hữu toàn dân đã được thực hiện đến mọi ngườidân trong xã hội Ở nước ta, nguồn thu nhập chính của đại bộ phận ngườinông dân là từ sản xuất nông nghiệp, bao gồm thu nhập từ trồng trọt và chănnuôi chiếm đến trên 75%

Để tạo việc làm và tăng thu nhập cho lao động nông nghiệp, nông thôn,Đảng và nhà nước ta đang đẩy mạnh quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoánông nghiệp, nông thôn Trước hết là thực hiện chuyển dịch cơ cấu kinh tếtrong nông nghiệp theo hướng tăng tỷ trọng giá trị ngành chăn nuôi, giảm dần

tỷ trọng giá trị ngành trồng trọt, khuyến khích đầu tư xây dựng kết cấu hạtầng khu vực nông thôn, xây dựng nông thôn mới, chuyển các nhà máy, xí

nghiệp từ khu vực nội đô về nông thôn vùng xa trung tâm thành phố, pháttriển mạnh các ngành dịch vụ để tạo việc làm, tăng thu nhập cho cư dânnông thôn Mặt khác nhờ tiến bộ của khoa học - kỹ thuật hiện đại được ápdụng vào trong sản xuất nông nghiệp, nên năng suất cây trồng, vật nuôingày càng tăng, thu nhập trên mỗi đơn vị diện tích của nông dân ngày càngtăng cao, cuộc sống của người làm nông nghiệp ngày càng được cải thiệnkhá giả hơn.

Khi người dân có đất bị thu hồi, đồng nghĩa với việc họ bị mất toàn bộhoặc một phần diện tích đất sản xuất, đồng thời họ cũng mất toàn bộ hoặc mộtphần việc làm, từ đó thu nhập của họ cũng bị mất toàn bộ hoặc một phần, thunhập của bản thân và cả gia định sẽ không được ổn định

Khi người dân có đất bị thu hồi, họ sẽ không có việc làm, ai sẽ là người

lo cho họ Nếu có giải quyết được việc làm thì không phải một sớm, mộtchiều giải quyết ngay được Như vậy, người nông dân đương nhiên bị đẩy vàotình trạng thất nghiệp tạm thời

Nếu một bộ phận người dân có đất bị thu hồi có đủ sức khoẻ và trình

độ, còn trong độ tuổi lao động được tuyển chọn vào làm việc trong các KCN,thì cũng phải tính đến tính toán đến việc đào tạo cho số lao động chuyển đổinày, trường nào đào tạo, thời gian đào tạo, kinh phí đào tạo ra sao, chuyển đổinghề nghiệp cho lao động có phù hợp với thực tế để đáp ứng nhu cầu sử dụnglao động thực tế hay không, và hiệu quả của việc đào tạo, chuyển đổi nghềnghiệp sẽ ra sao

Thứ sáu: hỗ trợ vốn để phát triển sản xuất kinh doanh, dịch vụ

Dưới hình thức vay vốn ưu đãi, vay vốn theo tổ nhóm của ngân hàng

chính sách xã hội nhằm tăng vốn đầu tư tạo điều kiện cho người dân pháttriển sản xuất Ngoài ra định hướng, giúp người dân sử dụng số tiền được bồithương để đầu tư phát triển kinh tế gia đình và tạo ra những nguồn thu nhập

mới, tăng lợi ích kinh tế, làm cuộc sống của họ được duy trì ổn định cải thiệntốt hơn.

1.2.2 Phương thức bảo đảm lợi ích kinh tế của người dân khi thu hồi đất

* Phương thức bồi thường gải phóng mặt bằng

Thứ nhất; là đối với đất (nông nghiệp) Nhà nước sẽ đứng ra thu hồi,

bồi thường, giải quyết các vấn đề lợi ích của người dân sau đó sẽ cho các chủđầu tư (Doanh nghiệp) dự án thuê đất có thời hạn, trên cơ sở chính sách, phápluật của Nhà nước để bảo vệ quyền sử dụng đất theo luật

Thực tế ở Việt Nam hiện nay; Một là; Nhà nước có chủ trương thu hồi

đất để xây dựng các KCN; ĐCN và các đô thị mới… Nhà nước bỏ tiền ra đứng

ra thu hồi đất, bồi thường, giải quyết các vấn đề lợi ích chính đáng của ngườidân, sau đó sẽ cho các doanh nghiệp - chủ dự án thuê đất có thời hạn theo quiđịnh của pháp luật, cơ chế này thì lợi ích của người người dân và lợi ích củadoanh nghiệp chỉ tương tác với nhau một cách gián tiếp theo các quy định chínhsách của Nhà nước Chính nhà nước sẽ đứng ra trực tiếp thực hiện quan hệ lợiích với cả hai chủ thể là doanh nghiệp và người dân

Cơ chế này trong thực tế người ta thường gọi là cơ chế nhà nước tạo “quĩ đất sạch” để giao cho các chủ đầu tư, nó có ưu điểm là tạo điều kiện thuậnlợi cho các chủ đầu tư tập trung ngay vào thực hiện dự án, nhưng nó có hạnchế là không phải lúc nào Nhà nước cũng có đủ lượng tiền ngân sách lớn đểthực hiện, trên thực tế hình thức này triển khai thực hiện rất ít, nếu có thựchiện chủ yếu là dự án nhỏ phù hợp với điều kiện ngân sách đầu tư của địa

phương Hai là; Nhà nước bằng các chủ chương chính sách của mình Như:

thu hút đầu tư ; xã hội hóa, kế hoạch qui hoạch sử dụng đất, qui định về thuhồi đất bồi thường GPMB… Nhà nước lựa chọn chủ đầu, chủ đầu tư tự bỏ

tiền ra đứng lên phối hợp với các cơ quan chức năng Nhà nước thực hiện thuhồi đất của các chủ sử dụng đất và bồi thường GPMB ( khung giá bồi thườngGPMB được Nhà nước qui định) cho dự án, sau đó cho các chủ đầu tư thứphát vào thuê lại theo qui định của pháp luật cơ chế này doanh nghiệp (chủdoanh nghiêp) giữa vai trò chủ động trong mọi hoạt động triển khai của dự án,Nhà Nước giám sát hoạt động của chủ đầu tư bằng công cụ pháp luật.

Thứ hai; đối với vấn đề GPMB theo cơ chế thỏa thuận giữa các chủ thể

kinh tế (theo cơ chế thị trường) giữa chủ đầu tư và người dân

Đây là một cơ chế khá linh hoạt và cũng đã từng bước được áp dụng tạimột số thành phố lớn trong đó Hà Nội Theo cơ chế này, doanh nghiệp (chủ

dự án) sẽ trực tiếp làm các trình tự về thu hồi đất và tự đứng ra GPMB theoqui định, họ tự trực tiếp thương lượng, thỏa thuận với người dân về giá cả bồithường, thường không theo đơn giá bồi thường qui định của Nhà nước, saukhi thỏa thuận song họ tự chi trả tiền cho các hộ dân có đất thu hồi, và nhữngkhoản quy định cho Nhà nước Theo cơ chế này thì quan hệ lợi ích giữadoanh nghiệp (chủ dự án) và người dân sẽ nảy sinh trực tiếp Nhà nước chỉ làngười có vai trò trọng tài và giám sát quá trình thực hiện lợi ích sao cho thuậnlợi xuôn sẻ để tránh khiếu kiện sau này Nhưng cơ chế này trên thực tế nếu đểdoanh nghiệp (chủ đầu tư) tự đứng ra GPMB chỉ thuận lợi cho dự án cơ chếnày còn các dự án thực hiện theo cơ chế khác sẽ rất khó thực hiện

Theo cơ chế này, nếu đạt được sự đồng thuận giữa nhà đầu tư và ngườingười dân bị thu hồi đất thì việc thu hồi đất diễn ra nhanh Quan hệ lợi íchkinh tế giữa các chủ thể được giải quyết hài hòa Tuy nhiên, trong thực tiễnthường khó đạt được sự đồng thuận này, do người người dân đã nhìn thấy giáđất trong tương lai ở các dự án sẽ cao, do đó thường đòi hỏi một giá bồithường cao mà các chủ đầu tư không thể muốn đáp ứng Ngoài ra, còn dễ xảy

ra tình trạng là có thể phần lớn người dân đã chấp thuận, chỉ còn lại số rất ít

người không đồng ý thì việc thu hồi đất cũng không thể thực hiện dự án Thực

tế vấn đề GPMB tại huyện Thường Tín chưa có chủ đầu tự nào đứng ra thỏathuận với các hộ dân có đất thu hồi để thực hiện dự án theo cơ chế này, doanhnghiệp đều dựa vào nhà nước để thực hiện công tác GPMB Cơ chế GPMBthỏa thuận này sẽ dẫn đến sự bất công bằng giữa người dân có đất thu hồi đấttheo thỏa thuận và người dân có đất thu hồi ở các dự án được bồi thường theokhung giá Nhà nước dẫn sự so sánh về đơn giá giữa người dân với nhau giữa

2 cơ chế bồi thường, cơ chế thỏa thuận (cơ chế thị trường), giá bồi thườngthường bao giờ thường cũng cao hơn rất nhiều so với cơ chế Nhà nước dẫn đến

sự bất bình của người dân lý do là lợi ích giá cả bồi thường trên một đơn vị diệntích đất có sự chênh lệch nhau dẫn đến gây mất an ninh trật tự nảy sinh nhiềuphức tạp, khiếu kiện đông người kéo dài không giải quyết được và khó thựchiện GPMB cho các dự án sau theo khung giá bồi thường của Nhà nước

Dù áp dụng cơ chế nào đi nữa thì vai trò của Nhà nước đối với việc giảiquyết là chủ đạo, thực hiện quan hệ lợi ích trong thu hồi đất, để xây dựng cácKCN, ĐCN và KĐT mới cũng rất quan trọng Trong cơ chế thứ nhất, nhànước trực tiếp thực hiện quan hệ lợi ích giữa hai chủ thể giữa doanhnghiệp(chủ dự án) và người dân Trong cơ chế thứ hai, nhà nước giữ vai tròđiều tiết thông qua hệ thống các quy định trong các quy phạm pháp luật đểcác chủ thể còn lại có cơ sở thương thuyết về việc giải quyết quan hệ lợiích với nhau, đồng thời giám sát quá trình thực hiện lợi ích đó, đảm bảobằng pháp chế để quá trình đó xảy ra đúng luật pháp

Nếu áp dụng mô hình thứ nhất thì sử dụng phương pháp tuyên truyền,giáo dục thuyết phục và phương pháp hành chính là chủ yếu, tuy nhiên cũngphải đảm bảo lợi ích kinh tế cho người dân một cách hợp lý Nếu áp dụng môhình thứ hai thì chủ yếu là dùng phương pháp và các công cụ kinh tế như thỏathuận về giá cả, hỗ trợ đào tạo nghề, tái định cư, hứa hẹn đảm bảo việc làmcho người bị thu hồi đất trong các dự án Đồng thời có sự phối hợp với các

phương pháp hành chính, thuyết phục và các công cụ luật pháp khi cần thiếtbằng cách dựa vào các cơ quan Nhà nước về giải phóng mặt bằng.

* Phương thức hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp cho người dân khi bị thu hồi đất nông nghiệp

Đây là một trong những lợi ích của người người dân bị thu hồi đất mà

họ có quyền được ưu tiên học nghề để được tuyển dụng vào làm việc trongnhà máy, xí nghiệp các dự án ở các khu, cụm, điểm công nghiệp, khu đô thịmới, khu dịch vụ… xây dựng trên đất đai trước đây thuộc quyền sử dụng của

họ sau đi vào hoạt động, thay vì là chủ thể kinh tế, chủ thể lợi ích ở lĩnh vựcsản xuất nông nghiệp họ chuyển sang là các chủ thể kinh tế, chủ thể lợi ích ởlĩnh vực sản xuất công nghiệp, thương mại, dịch vụ giải quyết việc làm tạichỗ để có thu nhập ổn định và tốt hơn trước khi bị thu hồi đất chuyển đổinghề để có việc làm ổn định đây cũng là một cơ sở để người lao động có thểcải thiện đời sống của gia đình họ tốt hơn

* Phương thức giao đất kinh doanh dịch vụ để phát triển sản xuất kinh doanh

Từ tháng 9/2009 trở về trước thành phố Hà Nội áp dụng chính sách bồithường cho những hộ bị thu hồi từ 30% diện tích đất nông nghiệp trở lênđược hưởng 01 suất đất kinh doanh dịch vụ hoặc đất ở là 80 m2 Đây là chủtrương hay có tác dụng thiết thực nhằm bố trí việc làm và chuyển dịch cơ cấusản xuất cho những khu vực mất đất, chủ yếu là mất đất canh tác, cùng với nó

là chính sách cho vay vốn đầu tư kinh doanh, tạo việc làm Từ tháng 9/2009trở về sau này các hộ không được hưởng đất KD DV nữa mà được hưởngbằng tiền là tiền hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất

* Phương thức giải quyết tái định cư cho người dân khi thu hồi đất ở

Nhà nước bố trí tái định cư theo nguyên tắc khi bị thu hồi đất ở phải dichuyển chỗ ở thì được bố trí tái định cư; trường hợp bị thu hồi đất nhưng

không đủ điều kiện được bồi thường về đất theo giá đất ở, song đang ăn ở tạinơi thu hồi đất mà không còn nơi ở nào khác thì được xét tái định cư theo hạnmức tối thiểu theo quy định và được bố trí chủ yếu bằng căn hộ đối với khuvực nội thành và bằng đất đối với khu vực ngoại thành Tuy nhiên trên thực tếcòn những bất cập Một Là; Việc bố trí TĐC bằng nhà ở chung cư người dânkhông thoả mãn với chất lượng nhà tái định cư bởi; nhà kém chất lượng thấmdột, hệ thống ống vệ sinh chất lượng không tốt tường và trần nhà bị bong lở,thiếu các công trình phụ trợ, bố trí nội thất bất hợp lý, Nhà chất lượng tốtkhông đến được tay người dân và các chính sách chưa có sự minh bạch cầnthiết Vấn đề giá cả cũng cần phải được quan tâm đúng mức nhằm tạo rakhung giá bồi thường phù hợp giữa giá bồi thường đất ở và suất giá nhà ởTĐC ( giá đầu đi và đầu đến chưa hợp lý để người dân có thể chấp nhậnđược) : hai là; Bố trí TĐC bằng đất ở, hạn mức theo qui định của pháp luậtgiao đất ở là không quá 300 m2 Trên thực tế việc xác định giá TĐC bằng nhà

ở không phù hợp với giá thực tế, việc xác định giá còn chậm, nhiều lúc giácòn cao hơn giá mua nhà chung cư trên thị trường giao dịch Việc khống chếhạn mức giao đất ở nông thôn là chưa hợp lý

Ví dụ như: một gia đình bị thu hồi đất ở là 500 m2 đất bị thu hồi, đất docác tổ tiên để lại và có 7 người con lớn chuẩn bị lập gia đình đất phải GPMBđược bố trí TĐC được 300m2, phần diện tích đất còn lại phải nhận tiền bồithường, diện tích đất TĐC quá trật để chia cho các con sau khi họ lập gia đình,người dân đề nghị được bồi thường bằng đất TĐC là cả diện tích đất bị thu hồi,

mà quĩ đất bố trí TĐC vẫn còn nhưng cung không thể giải quyết được

1.2.3 Các điều kiện đảm bảo để thực hiện lợi ích kinh tế của người dân khi bị thu hồi đất

Quá trình thu hồi đất là một quá trình xã hội, có sự tham gia củanhiều chủ thể khác nhau vì thế là một quá trình diễn ra trong quá trình thực

hiện khá phức tạp và chịu nhiều tác động của nhiều nhân tố khác nhau Đặcbiệt là khi thực hiện lợi ích kinh tế cho các chủ thể kinh tế khác nhau thamgia Những nhân tố có tác động mạnh mẽ đến quá trình thực hiện lợi íchnày có thể kể đến như:

Thứ nhất; Trình độ phát triển của nền kinh tế : Mức độ phát triển kinh

tế của đất nước thường thể hiện rõ nét ở cơ sở hạ tầng kỹ thuật, tính hiệu quả

và đồng bộ của cơ chế quản lý, tốc độ và tính ổn định của tăng trưởng kinh tế,khả năng kiểm soát tốt các yếu tố rủi ro và lạm phát Do đó các yếu tố này sẽtác động gần như trực tiếp lên quá trình thực hiện lợi ích trong thu hồi đất(nông nghiệp) Để GPMB xây dựng các KCN, CCN, KĐT mới, các TTTM,phải có một cơ sở hạ tầng cơ sở kỹ thuật tốt, vững mạnh thì việc hỗ trợ cácgiải pháp để GPMB trong thu hồi đất sẽ nhanh chóng và thuận lợi hơn nhiều

Cơ chế quản lý khoa học, đồng bộ sẽ là một tác nhân quan trọng để thực hiệnviệc thu hồi đất, chuyển đổi mục đích sử dụng đất nhanh chóng, hiệu quả.Mức tăng trưởng kinh tế và GDP bình quân đầu người cao sẽ tạo điều kiện để

có thể tăng mức bồi thường GPMB, hỗ trợ đào tạo và chuyển đổi nghề cholao động nông nghiệp bị thu hồi đất Tiềm lực kinh tế của đất nước lớn sẽ gópphần tổ chức tốt công tác TĐC cho người dân khi phải thu hồi ở Từ đó tạoviệc bảo đảm cả lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài, tạo ra sự đồng thuận trongnhân dân, ổn định được tình hình chính trị - xã hội trong quá trình thực hiệntriển khai xây dựng các dự án

Thứ hai; Hiệu quả của các dự án đầu tư: Đây là một yếu tố đóng vai

trò quan trọng không nhỏ trong quá trình thực hiện lợi ích của việc thu hồiđất nông nghiệp Nếu dự án được thực hiện có hiệu quả kinh tế cao, việc quản

lý nguồn vốn đầu tư và khả năng kinh doanh tốt thì đồng nghĩa với việc cáclợi ích cơ bản của doanh nghiệp - chủ đầu tư đã được thực hiện, mặt khác cáclợi ích của người dân được tham gia vào làm việc trong dự án cũng trở thành

hiện thực, lợi ích của họ trong việc bàn giao đất đai nông nghiệp của mình đãđược thực hiện xứng đáng Bên cạnh đó lợi ích chung của Nhà nước thể hiện

ở hiệu quả kinh tế - xã hội cũng hiện thực hóa và ngược lại nếu dự án thựchiện không có hiệu quả, thi bồi thường GPMB xong không thu hút được đầu

tư, diện tích đất không được lấp đẩy, các nhà máy, xí nghiệp không được xâydựng, không đi vào hoạt động thì nguồn vốn đầu tư của doanh nghiệp bị thua

lỗ thậm trí còn bị phá sản hoặc không có hiệu quả kinh tế trong đầu tư thì lợiích của chủ đầu tư không đảm bảo, kéo theo lợi ích của người dân và NhàNước cũng không được đảm bảo, số lao động từ sản xuất nông nghiệp chuyểnsang lao động ở KCN cũng mất luôn không tìm kiếm được việc làm gây nêntình trạng thất nghiệp, không có thu nhập cuộc sống gia đình họ bị xáo trộn,gây nên nhiều bức xúc trong nhân dân, các tệ nạn xã hội xây ra, gây mất anninh trật tự xã hội

Thứ ba; Quan điểm, chính sách kinh tế của Nhà nước: Đây là yếu tố

quan trọng nhất tác động lên kết quả thực hiện lợi ích trong quá trình thu hồi đất

để xây dựng các khu, cụm điểm công nghiệp và khu đô thị mới… Chính sáchcủa Nhà nước đồng bộ, khoa học, thực tế là hành lang thông thoáng để tiến trìnhthu hồi đất xảy ra thuận lợi, suôn sẻ nhờ lợi ích kinh tế của các chủ thể tham giavào các quan hệ kinh tế này đều được đảm bảo Vì Nhà nước đóng vai trò chủđạo, then chốt trong việc điều tiết và điều hoà các lợi ích kinh tế của các bên saocho hài hòa hợp lý nhất Chính sách kinh tế của Nhà nước liên quan đến vấn đềnày bao gồm: quy định về việc sử dụng đất đai, quy định về giá bồi thường vàphương án bồi thường khi thu hồi đất; quy định trách nhiệm của Nhà nước, nhàđầu tư (doanh nghiệp) và người dân trong quá trình thu hồi đất; quy định các lợiích của từng chủ thể sao cho hợp lý, hài hoà, quy hoạch sử dụng đất đai hợp lý,tạo hành lang pháp lý bền vững cho các dự án đầu tư, thực hiện thuận lợi và hiệu

quả; quy định về trình tự và thủ tục thu hồi đất, giao đất cho thuê đất, trình tự vàthủ tục khiếu nại liên quan đến vấn đất đại và giải phóng mặt bằng

Thứ tư; Trình độ nhận thức, giác ngộ của người dân và các chủ thể kinh tế : Hiệu quả của một dự án đầu tư khi cần phải sử dụng một lượng đất

đai (nông nghiệp) không phải chỉ tính bằng các chỉ số kinh tế mà còn phảitính đến các hiệu quả xã hội, nghĩa là không chỉ tính đến lợi ích trước mắt màcòn cả lợi ích lâu dài, bền vững của xã hội Các lợi ích về tinh thần, xã hộicũng cần phải được cân nhắc khi tính toán đến lợi ích kinh tế của các chủ thểtham gia vào mối quan hệ kinh tế này và nó có vai trò không nhỏ trong việctác động lên quá trình thực hiện lợi ích Nếu các chủ thể kinh tế ý thức đượcđầy đủ lợi ích xã hội và tinh thần mà việc thu hồi đất để thực hiện các dự ánđầu tư mang lại thì quá trình này sẽ được thực hiện thuận lợi, xuôn sẻ

Thứ năm; Chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội: Nó cũng ảnh

hưởng không nhỏ đến việc giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế trong thu hồi đất.Chiến lược này thường được cụ thể hóa bằng quy hoạch phát triển kinh tế - xãhội của địa phương Nếu quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương

có tính hiện thực cao, thì các dự án đầu tư cũng có điều kiện thực hiện thuậnlợi và có hiệu quả cao, do đó mà việc giải quyết quan hệ lợi ích kinh tế giữacác chủ thể cũng trở nên thuận lợi và nhanh hơn và ngược lại Quy hoạch pháttriển kinh tế - xã hội của địa phương có tính khả thi có nghĩa là quy hoạch nàyphù hợp với quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của vùng; phù hợp với điềukiện tự nhiên - kinh tế - xã hội của địa phương; có lộ trình và các nguồn lựchợp lý để thực hiện Quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội lại được cụ thể hóabằng quy hoạch sử dụng đất của địa phương đồng bộ thống nhất từ trungương đến địa phương Việc đánh giá có hệ thống tiềm năng đất đai, nhữngphương án tối ưu nhất để lựa chọn và áp dụng các phương án tốt nhất để sửdụng đất mang lại lợi ích cao nhất cho người sử dụng đất làm tăng hiệu quảkhai thác sử dụng nguồn tài nguyên đất

Thứ sáu; Vai trò của chính quyền địa phương: Chính quyền địa phương

có vai trò quyết định, quan trọng, trực tiếp đến tiến độ giải phóng mặt bằngcủa các dự án Điều này thể hiện ở tính dân chủ, minh bạch, công khai cácchủ trương chính sách của Đảng, Nhà nước về trình tự thu hồi đất hồi đất, đơngiá bồi thường GPMB Tổ công tác giải phóng mặt bằng, xác định chích xácdiện tích đất thu hồi của từng chủ sử dụng đất,VKT, cây cối hoa màu trên đất

áp gía bồi thường, xây dựng phương án bố trí tái định cư, đất kinh doanh dịchvụ Tất cả các công việc đó trực tiếp quyết định đến việc bảo đảm lợi íchchính đáng của người người dân Đồng thời cũng nhờ đó mà việc giải phóngmặt bằng được thực hiện nhanh chóng thuận lợi

*

Giải quyết các mâu thuẫn về lợi ích kinh tế giữa các chủ thể trongGPMB là một yêu cầu cấp thiết trong quá trình phát triển kinh tế của huyệnThường Tín nói riêng, thành phố Hà Nội và cả nước nói chung đó là mâuthuẫn giữa hai mặt trong sự phát triển dó đó cần phải có cơ sở lý luận sâu sắc

và vững chắc để Nhà nước có thể đưa ra các chủ trương chính sách pháp luậtphù hợp với yêu cầu thực tiễn trong quá trình triển khai thực hiện công tác bồithường GPMB nhằm giải quyết thỏa đáng và điều hòa các lợi ích kinh tế gữacác chủ thể mà Nhà nước là chủ thể đặc biệt đứng ra điều tiết các lợi ích trongmọi hoạt động phát triển kinh tế đất nước nói chung và trong lĩnh vực bồithường GPMB huyện Thường Tín nói riêng /

Chương 2 THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT LỢI ÍCH KINH TẾ CHO NGƯỜI DÂN TRONG BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TẠI HUYỆN

THƯỜNG TÍN THÀNH PHỐ HÀ NỘI THỜI GIAN QUA

2.1 Những thành tựu và hạn chế trong việc giải quyết lợi ích kinh

tế cho người dân bị thu hồi đất giải phóng mặt bằng tại huyện Thường Tín thời gian qua

2.1.1 Khái quát quá trình thu hồi đất, giải phóng mặt ở huyện Thường Tín

* Sự hình thành các khu, cụm công nghiệp, dịch vụ và khu đô thị mới

ở huyện Thường Tín và diện tích đất (nông nghiệp) đã thu hồi

Phát huy vị trí địa lý lợi thế của huyện nằm ở cửa ngõ phía nam của thủ

đô Hà Nội có hệ thống giao thông đường sắt bắc nam, các đường quốc lộ 1A;1B, đường thủy nội địa… chạy qua thuận lợi cho giao thông giao lưu hàng hóagiữa các vùng miền trong cả nước, thuận lợi cho việc phát triển kinh tế củahuyện Phát huy lợi thế trong những năm qua huyện Thường Tín đã chủ động cónhững chính sách phù hợp để khuyến khích thu hút đầu tư phát triển côngnghiệp, thương mại, dịch vụ vào địa bàn, chuyển dịch cơ cấu kinh tế để hòa nhịpvào sự phát triển chung của thành phố Cơ cấu các ngành kinh tế của huyện

Thường Tín thể hiện ở ( Xem phụ lục 1 ) cho thấy; Từ biểu thống kê 5 năm qua

ước 2015 cho thấy, tỷ lệ ngành nông nghiệp, thủy sản ngày càng có xu hướnggiảm dần, trong đó tỷ lệ ngành công nghiệp, xây dựng do tác động của viêc suythoái kinh tế thế giới có ảnh hưởng trực tiếp đến nền kinh tế của nươc ta nhưnghuyện vẫn giữ mức duy trì tăng ổn định So với năm 2010 đến nay nhưng tỷ lệngành công nghiệp vẫn ở đà tăng 5,8%, ngành nông nghiệp, thuỷ sản giảm 6,9%,khi đó ngành thương mại dịch vụ tăng 1,12% Có thể thấy ngành trong côngnghiệp đặc biệt là tiểu thủ công nghiệp của huyện đang chiếm dần tỷ lệ cao đóng

vai trò quan trọng tạo ra tăng trưởng kinh tế chung Tính bình quân các năm từ2010-2014 ước 2015 toàn huyện ngành công nghiệp xây dựng đóng góp vào gần60% trong sự tăng trưởng đó, ngành thương mại dịch vụ đóng góp trên 31,80%còn lại là ngành nông nghiệp 10,30%.

Tỷ lệ đóng góp của ngành công nghiệp, xây dựng và thương mại, dịch

vụ cho thấy vai trò của các ngành này phát triển ổn định và có xu hướng tănglên góp phần thực hiện CNH-HĐH trên địa bàn huyện, đồng thời ngành nôngnghiệp, thủy sản phát triển hợp lý góp phần hình thành cơ cấu kinh tế để tăngtrưởng bền vững

Từ 2005 đến nay, số lượng dự án đầu tư cho công nghiệp, thương mại,dịch vụ ở huyện Thường Tín mỗi năm một gia tăng, ĐTH và CNH ở huyện cũngphát triển nhanh Kèm theo đó công tác thu hồi đất nông nghiệp để chuyển đổimục đích sử dụng cũng gia tăng Trên địa bàn huyện đã quy hoạch và đã hìnhthành một số KCCN, ĐCN làng nghề với quy mô vừa Sự hình thành các

KCCN, ĐCN làng nghề của huyện được phản ánh ở ( Xem phụ lục 2 )

Từ tổng hợp trên, tính đến nay huyện đã hình thành được 5 cụm côngnghiệp(CCN) và 4 điểm công nghiệp(ĐCN) làng nghề trên 200 ha trong đódiện tích đã giao là 113,8 ha Theo báo cáo tóm tắt quy hoạch tổng thể pháttriển kinh tế xã hội huyện Thường Tín đến năm 2010, tầm nhìn đến năm

2030 trung bình mỗi năm huyện giải quyết việc làm cho khoảng gần 5.000lao động, riêng năm 2014 là 3.231 lao động trong đó có trên 2.600 lao độngnông thôn bị thu hồi đất trên địa bàn huyện Đây là tiền đề cho sự phát triểnCNH-HĐH của huyện

* Số hộ dân và lao động nông thôn bị ảnh hưởng của việc thu hồi đất để

phát triển kinh tế - xã hội ở huyện Thường Tín

Nhìn chung các dự án triển khai GPMB trên địa bàn huyện từ 2005 đếnnay tuy không nhiều, nhưng quá trình thực hiện còn khó khăn chưa đúng so với

tiến độ GPMB đề ra Những dự án thu hồi đất nông nghiệp được tổng hợp qua

các năm được thể hiện ở ( Xem phụ lục 3 ) như sau :

Từ năm 2005 đến tháng 12/2014 số dự án triển khai ở huyện là 97 dự ánđược giải phóng 100% mặt bằng, liên quan đến 3.684 hộ gia đình và khoảng8.800 lao động bị ảnh hưởng với diện tích thu hồi 265,1ha các dự án này đã triểnkhai GPMB xong đã bàn giao cho chủ đầu tư xây dựng và đi vào hoạt động đếnnay còn 07 dự án chuyển tiếp sang 2015 đang thực hiện GPMB theo phân kỳtiến độ

Theo quy định của các văn bản pháp luật hiện hành;

Căn cứ luật đất đai năm 2013;

Căn cứ Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của chính phủqui định về giá đất; Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của chínhphủ qui định chi tiết thi hành một số điều của luật đất đai; Căn cứ Nghị định

số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của chính phủ qui định về bồi thường, hỗtrợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; và một số các nghị định có liênquan khác

Căn cứ Thông tư số 36/2014/TT- BTNMT ngày 30/6/2014 của bộ tàinguyên và môi trường quy định chi tiết phương pháp giá đất; xây dựng, điềuchỉnh bảng giá đất; định giá đất và tư vấn xác định giá đất; Thông tư số37/2014/TT- BTNMT ngày 30/6/2014 của bộ tài nguyên và môi trường về bồithường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thu hồi đất; Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014 của bộ tài nguyên và môi trường qui định về hồ sơgiao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, thu hồi đất và các thông

tư có liên quan khác

Căn cứ Quyết định số 23/2014/QĐ-UBND ngày 20/6/2014 ban hành quiđịnh các nội dung thuộc thẩm quyền của UBND thành phố Hà Nội do luật đấtđai 2013 và các Nghị định của chính phủ giao cho về bồi thường, hỗ trợ và táiđịnh cư khi Nhà nước thu hồi trên địa bàn thành phố Hà Nội

Căn cứ Quyết định số 96/2014/QĐ-UBND ngày 29 tháng 12 năm 2014của UBND thành phố Hà Nội ban hành quy định về giá các loại đất trên địabàn thành phố Hà Nội áp dụng từ ngày 01/01/2015 đến 31/12/2019

Giá đất tính bồi thường được xác định trên nguyên tắc khi định giá đất;Căn cứ vào khả năng sinh lời, khoảng cách tới đường giao thông, đường phố vàđiều kiện cơ sở hạ tầng thuận lợi cho sinh hoạt, kinh doanh và cung cấp dịch vụ

Giá các loại đất do UBND thành phố Hà Nội ban hành khi có điều chỉnhgiá đất là khi giá đất phổ biến trên thị trường tăng từ 20% trở lên so với giá đấttối đa hoặc giảm từ 20% trở lên so với giá đất tối thiểu trong bảng giá đất

Đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân có một trong các điều kiệnquy định tại Điều 75 luật đất đai 2013 khi Nhà nước thu hồi thì được bồithường bằng tiền theo giá đất nông nghiệp do UBND Thành phố quy địnhban hành; diện tích được bồi thường tính theo diện tích thực tế bị thu hồinhưng tối đa không quá hạn mức giao đất tại địa phương (trừ trường hợpdiện tích đất vượt hạn mức do được thừa kế, tặng, cho, nhận chuyển nhượng

của người khác, tự khai hoang theo quy hoạch được cơ quan nhà nước cóthẩm quyền phê duyệt).

Đất nông nghiệp, vườn, ao trong cùng một thửa đất có nhà ở của hộgia đình, cá nhân trong khu dân cư không được công nhận là đất ở; đất vườn,

ao trong cùng thửa đất có nhà ở riêng lẻ; đất vườn, ao trong cùng thửa đất cónhà ở dọc kênh mương và dọc tuyến đường giao thông, có đủ điều kiện đượcbồi thường theo quy định, khi Nhà nước thu hồi thì ngoài việc được bồithường theo giá đất nông nghiệp trồng cây lâu năm quy định tại Bảng giá đấtban hành hàng năm còn được hỗ trợ bằng tiền theo quy định sau:

-Bằng 70% giá đất ở trong cùng thửa đất có nhà ở của hộ gia đình,

cá nhân sử dụng trước ngày 15/10/1993 và có một trong các điều kiện đượcbồi thường theo giá đất ở;

- Bằng 40% giá đất ở trong cùng thửa đất có nhà ở của hộ gia đình,

cá nhân sử dụng đất ở không có giấy tờ từ ngày 15/10/1993 đến trước ngày01/7/2004 và có một trong các điều kiện được bồi thường theo giá đất ở

- Diện tích hỗ trợ tính theo diện tích thực tế bị thu hồi nhưng tối đakhông quá 05 lần hạn mức giao đất ở mới tại địa phương

Hộ gia đình, cá nhân bị thu hồi đất nông nghiệp trong địa giới hànhchính phường, trong khu dân cư thuộc thị trấn; đất nông nghiệp nằm xen kẽtrong khu dân cư nông thôn (khu dân cư nông thôn được xác định theo ranhgiới của thửa đất có nhà ở ngoài cùng của làng, bản, thôn, ấp và các điểm dân

cư tương tự); thửa đất nông nghiệp tiếp giáp với ranh giới phường, ranh giớikhu dân cư có đủ điều kiện được bồi thường, ngoài việc được bồi thường theogiá đất nông nghiệp cùng mục đích sử dụng quy định tại bảng giá đất doUBND Thành phố ban còn được hỗ trợ bằng 30% giá đất ở trung bình của khuvực; diện tích được hỗ trợ theo diện tích đất thực tế bị thu hồi nhưng không quá

05 lần hạn mức giao đất ở mới tại địa phương

Giá đất ở trung bình của khu vực được xác định theo địa bàn xã,phường, thị trấn và bằng trung bình cộng của giá đất quy định đối với các vịtrí của các đường hoặc đường phố có tên trong xã, phường, thị trấn tại bảnggiá đất do UBND Thành phố ban hành Trường hợp trên địa bàn xã, phường,thị trấn không có đường, đường phố có tên trong Bảng giá đất do UBNDThành phố ban hành hàng năm thì xác định theo giá đất ở của thửa đất liền

kề Thực tế bồi thường về đất tại huyện Thường Tín; Đối với giá đất nôngnghiệp giá bồi thường được bồi thường áp dụng theo đơn giá qui định củaUBND thành phố Hà Nội ban hành; đối với đất ở giá đất bồi thường được xácđịnh một trong các phương pháp như: Phương pháp so sánh trực tếp; phươngpháp triết trừ; phương pháp thu thập; phương pháp thặng dư; phương pháp hệ sốđiều chỉnh( K) Để giá đất để giá đất ở được bồi thường cho sát với giá đất thịtrường đang giao dịch trong điều kiện bình thường thực tế, còn bảng giá đất dothành phố quy định về giá đất ở chỉ để làm tham khảo Về các chính sách tính bồithường về giá đất để GPMB trên cơ bản đã đáp ứng được thỏa mãn nguyện vọngcủa người dân do vậy tiến độ thực hiện theo kế hoạch GPMB được đảm bảo

* Thực hiện chính sách bồi thường công trình kiến trúc, cây cối hoa màu trên đất

Hàng năm thành phố đều ban hành những quyết định về việc xác địnhgiá chuẩn xây nhà mới để làm cơ sở xác định giá bồi thường vật kiến trúc,công trình nhà ở khi nhà nước thu hồi đất như Quyết định số 29/2014/QĐ-

UB ngày 22/07/2014 của UBND thành phố Hà Nội về ban hành giá xây dựngmới nhà ở, Nhà tam, vật kiến trức làm cơ sở xác định giá trị bồi thường khiNhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố và năm 2015 hiện nay là thựchiện Quyết định số 95/2014/QĐ-UBND ngày 25/12/2014 những quyết định

về hỗ trợ đối với nhà ở, công trình xây dựng trên đất nông nghiệp và đất sửdụng không hợp pháp, quyết định về việc hỗ trợ di chuyển mồ mả, về việc bồi

thường như Quyết định số 108/2009/QĐ-UB ngày 29/9/2009 về việc banhành qui định bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa ban thành phố và năm

2015 thực hiện theo Quyết định số 23/2014/QĐ-UB ngày 20/06/2014 củaUBND thành phố Hà Nội Về bồi thường cây cối hoa màu trên đất hàng năm

sở tài chính đều có thông báo về đơn giá các loại cây trồng để làm cơ sở đểtính bồi thường GPMB như năm 2014 thực hiện thông báo số 7495/STC-BGngày 30/12/2013 Đơn giá bồi thường, hỗ trợ các lạo cây, hoa màu, vật nuôitrên đất có mặt nước phục vụ công tác GPMB trên địa bàn thành phố Hà Nộinăm 2014 Năm 2015 thực hiện theo thông báo số 7756/STC-BG ngày30/12/2014 Tuy nhiên theo đơn giá trên thực tế một số loại cây trồng không

có trong đơn giá và đơn giá thường thấp so với thực tế nên thường xuyên có

ý kiến thắc mắc kiến nghị của người dân đòi giá bồi thường cao hơn Do vậyphải mất nhiều thời gian hơn để tuyên trền giải thích và vận dụng những câytrồng không có trong đơn giá với các loại cây trồng tương đương khác cótrong đơn giá bồi thường

* Thực hiện các chính sách hỗ trợ khác;

Ngoài chính sách bồi thường về đất, cây cối hoa màu, công trình VKTtrên đất người bị thu hồi đất nông nghiệp còn được các khoản hỗ trợ kháctheo qui định hiện hành như; Hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và tìm kiếm việclàm; Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất; thưởng bàn giao mặt bằng đúngthời gian qui định Từ tháng 9/2009 trở về các năm trước chính sách hỗ trợchuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm được thực hiện bằng giao đất kinhdoanh dịch vụ là đối với những hộ bị thu hồi đất từ trên 30% trở lên thì được

bố trí 01 suất KDDV bằng 80m2 từ 1/8/2008 trở về trước lúc tỉnh Hà Tâychưa sát nhập vào thành phố Hà Nội có chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề vàtạo việc làm thực hiện việc giao đất dịch vụ 10% nghĩa là các hộ có đất bị thuhồi bao nhiêu mét thì đất dịch vụ được cấp tường ứng bằng 10% tổng diện

tích đất thu hồi Hiện nay không còn cơ chế nay nữa mà được hỗ trợ trực tiếpbằng tiền cho ngươi dân để người dân tự chuyển đổi nghề, tự đi tìm kiếm việclàm Đối với việc thu hồi đất ở được thực hiện chi tết theo chương IV quyếtđịnh số 23/QĐ-UBND ngày 20/6/2014 của UBND thành phố qui định.

* Việc sử dụng số tiền được bồi thường của người dân khi thu hồi đất

Trong 10 năm qua Thường Tín đã chi trả tiền bồi thường GPMB tổng

số trên 410 tỷ đồng cho trên 3.684 hộ dân ( Xem phụ lục 4 ) điều tra của tác

giả cho thấy việc sử dụng số tiền được bồi thường chủ yếu như sau:

Với số tiền bồi thường trên đã giúp cho người dân có một số tiền lớn,mua sắm các công cụ sản xuất, học nghề và chuyển đổi nghề nghiệp, xâydựng, sửa chữa nhà cửa góp phần cải thiện được một bước điều kiện sinhsống, nâng cao chất lượng cuộc sống Người dân sử dụng tiền được bồi thườngchủ yếu như sau: 45,1% để xây dựng và sửa chữa nhà ở, đầu tư cho sản xuất phinông nghiệp 13,4%, cho học nghề 15,8%, để mua đồ dùng 12,1%, gửi tiết kiệm9,7% và dùng cho việc chi tiêu khác là: 3,6% Như vậy số tiền mà các hộ dânđược bồi thường chủ yếu sử dụng vào mục đích xây dựng nhà ở, mua đồ dùngsinh hoạt cá nhân, gia đình và gửi tích kiệm, chi tiêu khác chiếm 70,5% tổng sốtiền bồi thường trong dân, còn lại đầu tư rất ít cho sản xuất phi nông nghiệp vàhọc nghề lại 29,5% do vậy Nhà nước cần có chủ trương chính sách tuyên truyềnhướng người dân sử dụng đồng vốn bồi thường để có hiệu quả hợp lý và thiếtthực để học nghề, chuyển nghề sang sản xuất phi nông nghiệp đảm bảo duy trìcuộc sống của họ phát triển ổn định lâu dài

* Hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và giải quyết việc làm cho lao động nông nghiệp bị thu hồi đất

- Số hộ dân bị thu hồi đất và nhu cầu lao động giải

Nhu cầu lao động cần phải giải quyết việc do thu hồi đất nông nghiệp

là rất lớn Theo Báo cáo của Ban Bồi Thường GPMB huyện Thường Tín, từnăm 2005 trở về đây bình quân mỗi năm huyện Thường Tín đã triển khaitrung bình khoảng 10 dự án đầu tư liên quan đến thu hồi đất với tổng diện tíchtrên 25ha đất/năm, liên quan đến gần 369 hộ dân, trong đó trên 90% là đấtnông nghiệp và khoảng gần 2.000 lao động nông thôn bị thu hồi đất nôngnghiệp mất việc làm cần phải giải quyết việc làm mới

Số liệu điều tra của Phòng Lao động và Thương binh xã hội huyện vềnhu cầu giải quyết việc làm 05 xã có đất nông nghiêp bị thu hồi để triển khai

các dự án trong những năm 2013-2014 cho thấy rõ thêm ( Xem phụ lục 5 )

trên đây cho thấy 02 năm 2013-2014, số lao động cần phải giải quyết việc làm là3.476 người, số lao động cần giải quyết hàng năm khoảng gần 2.000 người lao

động Theo số liệu của Phòng Lao động Thương binh - Xã hội năm 2014,

trong 02 năm (2013 - 2014) huyện Thường Tín đã hỗ trợ đào tạo nghề cho gần1.217 người, bằng 35% còn lại 65% số lao động chưa được hỗ trợ GQVL là2.259 người trong tổng số lao động cần phải GQVL của 2 năm là 3.476 người và

đã bố trí việc làm được cho 1.780 lao động chiếm gần 51% tổng số lao động cầngiải quyết việc làm Như vậy, số lao động được giải quyết việc làm là còn chưacao chưa đáp ứng được nhu cầu làm việc so với nhu cầu lao động thực tế

* Hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm ổn định đời sống

Số liệu điều tra điển hình sau đây làm rõ thêm việc hỗ trợ giải quyết việclàm cho người dân bị thu hồi đất là còn gặp rất nhiều khó khăn, vì đối tượngđược hỗ trợ tìm việc làm là những người nghèo, trình độ văn hoá thường làthấp, ít giao tiếp, ít hiểu biết chung về xã hội nên gặp rất khó khăn trong việchướng chuyển đổi nghề cho phù hợp với bản thân và gia đình Mặt khác do sự