Tiền lương Khu vực công của Trung Quốc và Phần Lan

Phần lan là một trong những quốc gia đầu tiên phân bổ ngân sách quốc gia cho các đảng phái chính trị thông qua việc công khai ngân sách.Mức lương của phần lan không cao nhưng công bằn và

điểm

Giới

thiệu

Phần Lan là nước Bắc Âu nằm ở

vĩ độ 60 – 70 thuộc liên minh

Châu Âu và sử dụng đồng tiên

chung là Euro Đất nước Phần Lan

lấy Thiên Nga là biểu tượng thiên

nhiên và Sư tử là biểu tượng sức

mạnh của quốc gia

Diện tích: 337.000Km2.Diện tích

Phần Lan lớn thứ 7 Châu Âu

Trung Quốc nằm ở phần nửa phía Bắc của Đông bán cầu, phía Đông Nam đại lục Á-Âu, phía Đông và giữa châu Á, phía Tây của Thái Bình Dương

Diện tích: 9,6 triệu km2.Đất nước Trung Hoa với diện tích rộng lớn vào bậc nhất thể giới, dân số đông nhất thế giới, nhiều danh lam thắng cảnh thiên nhiên và nhân tạo, văn hóa rất phong phú đa dạng và tương đồng với Việt Nam

Đặc

điểm

kinh

tế-chính trị

- Kinh tế:

+ Ngày nay, Phần Lan là một

trong sáu quốc gia sản xuất giấy

và bìa cứng lớn nhất thế giới,

đứng trước cả các Pháp, Thụy

Điển, Italia Hàng trăm năm trước

đây, ngành công nghiệp rừng đã

từng là một trong những nền tảng

quan trọng giúp Phần Lan phát

triển thành một trong những quốc

gia giàu có trên thế giới Năm

2002, thu nhập bình quân đầu

người đạt 25,440 đô la Mỹ/ một

người so với Thuỵ Sỹ, Mỹ và Đức

có thu nhập bình quân đầu người

từ 25,080 đến 26,220 đô la

Phần Lan nổi tiếng với những

Công ty công nghệ cao, những sản

phẩm máy móc, Điện thoại di

động (Nokia), Điện tử viễn thông,

Phần mền tin học, các thiết bị tự

động hoá thậm chí cả công nghệ

thông tin, tất cả đều phát triển rất

nhanh

- Kinh tế:

+ Đây là nền kinh tế lớn thứ 3 trên thế giới nếu tính theo Tổng sản phẩm quốc nội(GDP) danh nghĩa GDP Trung Quốc năm 2008 là 4,42 nghìn tỷ USD GDP bình quân đầu người danh nghĩa năm 2007 là 2.660 USD (5.300 USD nếu tính theo sức mua tương đương (PPP), vẫn còn thấp so với rất nhiều nền kinh tế khác trên thế giới (thứ 104 trên 183 quốc gia năm 2007) Trong những năm gần đây, GDP bình quân đầu người Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tăng lên nhanh chóng nhờ tốc độ tăng trưởng kinh tế ổn định ở mức cao Năm 2005, 70% GDP của Trung Quốc

là trong khu vực tư nhân Khu vực kinh

tế quốc doanh chịu sự chi phối của khoảng 200 doanh nghiệp quốc doanh lớn, phần nhiều ở trong các ngành dịch

vụ tiện ích (điện, nước, điện thoại…), công nghiệp nặng, và nguồn năng lượng

+ Giao dịch thương mại giữa các nước

+ Phần Lan không chỉ có nguồn

nguyên nhiệu phong phú, có cách

làm giấy đặc trưng mà còn nổi

tiếng về năng lượng, giáo dục,

máy móc và thiết bị trong công

nghiệp, thiết bị tự động hoá, công

nghệ thông tin Máy móc trang

thiết bị, máy nghiền giấy của Phần

Lan được xếp vào loại tốt nhất thế

giới

Chính trị:

+ Người đứng đầu nhà nước là

Tổng thống Tổng thống được bầu

theo chế độ phổ thông đầu phiếu

với nhiệm kỳ 6 năm Tổng thống

hiện nay là bà Tarja Halonen (làm

Tổng thống từ năm 2000 và năm

2006 được bầu lại nhiệm kỳ 2)

+ Quốc hội: Quốc hội Phần Lan có

một viện với 200 thành viên

Thành viên quốc hội được bầu

trực tiếp theo đại diện theo tỉ lệ

với nhiệm kỳ 4 năm Chủ tịch

quốc hội hiện nay là Ông Sauli

Niinisto (Đảng liên minh dân tộc)

Sau bầu cử quốc hội: Đảng Trung

tâm: 51 ghế, chiếm 23,1%; Đảng

Liên minh Dân Tộc: 50 ghế,

22,3%; Đảng Dân chủ Xã hội: 45

ghế, 21,4%; và Đảng Dân chủ xã

hội trở thành đảng đối đập

+ Chính phủ: Ngày 19/4/2007,

Tổng thống Cộng hòa Phần Lan

đã bổ nhiệm nội các thứ 70 của

nước này Nội các mới do Thủ

tướng Matti Vanhanen lãnh đạo

gồm 20 bộ trưởng: Đảng Trung

tâm và Đảng Liên minh dân tộc

mỗi đảng có 8 Bộ trưởng; Đảng

Liên đoàn xanh và Đảng nhân dân

Châu Á và Trung Quốc ngày phát triển, đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng kinh tế ở khu vực Trong xu hướng hội nhập quốc tế hiện nay, văn hoá phương Đông lại càng được nghiên cứu nhiều hơn và việc học tiếng Trung

là công cụ tốt nhất để bắt đầu tìm hiểu

về văn hoá phương Đông Trung Quốc: nơi bạn có thể du học bằng tiếng Trung với chất lượng giáo dục cao, ngành nghề đào tạo rất đa dạng và phù hợp với nhiều trình độ, thủ tục du học rất đơn giản, chi phí thấp

Chính trị:

+ Chế độ chính trị Trung Quốc hiện nay bao gồm: Bộ máy Nhà nước, Chế

độ Bầu cử, Chế độ Đại hội đại biểu Nhân dân, Chế độ Chủ tịch nước, Chế

độ Hành chính, Chế độ Tư pháp, Chế

độ Quân sự, Chế độ Hợp tác Đa đảng

và Hiệp thương chính trị, Chế độ Dân chủ cơ sở.Nền tảng của Trung Quốc trong lịch sử là một quốc gia có chế độ đơn nhất

Năm 1949 nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa được thành lập đến nay, chế

độ tự trị khu vực dân tộc không ngừng được hoàn thiện, sau khi khôi phục chủ quyền cho Hồng Kông và Ma Cao thì thiết lập chế độ đặc khu hành chính, Trung Quốc hiện đại đã phát triển trở thành một quốc gia đơn nhất có nhiều đặc điểm phức hợp.Tất cả quyền lực của nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đều thuộc về nhân dân Nhân dân dựa vào quy định của pháp luật, thông qua các hình thức và con đường, quản

lý những công việc hành chính của nhà nước, quản lý sự nghiệp kinh tế và văn hóa, quản lý những công việc liên quan

Thụy Điển mỗi đảng có 2 Bộ

trưởng Bộ trưởng Ngoại giao là

Ông Ilka Kaneva (Đảng Liên minh

dân tộc) Bộ trưởng quốc phòng là

ông Jyri Hakamies (Đảng Liên

minh dân tộc)

đến xã hội Chế độ dân chủ cơ sở tại Trung Quốc hiện đại bao gồm tự trị thôn dân, tự trị dân cư thành thị và quản lý dân chủ xí nghiệp

Quản lý

nhà

nước về

tiền

lương

Phần lan không quy định về mức

lương tối thiểu mà họ có cách chi

trả,trợ cấp ,phúc lợi cho người lao

động hàng đầu trên thế giới

Phần lan là một trong những quốc

gia đầu tiên phân bổ ngân sách

quốc gia cho các đảng phái chính

trị thông qua việc công khai ngân

sách.Mức lương của phần lan

không cao nhưng công bằn và bù

lại đó là thời gian làm việc ngắn,tỷ

lệ việc làm rất cao,chính phủ có

những khuyến khích tạo việc là và

trợ cấp thất nghiệp cao nhất thế

giới

Cách tính trả lương được dựa theo

trong luật công chức quốc gia và

luật công chức,ngoài ra có một số

luật riêng dành cho các đối tượng

như là thẩm phán,bác sĩ,giáo

viên

-Tại Trung Quốc,mức lương tối thiểu

do Nhà nước quy định,tuy nhiên có sự chên lệch giữa mức lương tối thiểu ở từng địa phương khác nhau.Các tiêu chuẩn để xác định lương tối thiểu gồm:nhu cầu cơ bản của công nhân,lương trung bình,năng suất lao động,lạm phát,mức độ việc làm, Vào năm 2006,Trung Quốc thông qua luật công vụ,qua đó đơn giản hóa cơ chế trả lương bằng cách bãi bỏ lương

cơ bản và phụ cấp thâm niên ,đồng thời gộp phụ cấp chức vụ và phụ cấp vị trí vào là một(gọi chung là lương cơ bản) -Nhà nước Trung Quốc ban hành những cơ chế quản lý về tiền lương của các đơn vị hành chính sự nghiệp và lực lượng quân nhân (quản lý quỹ,cách xếp trả lương theo ngạch bậc công chức viên chức,xây dựng thang bảng lương,quản lý biên chế, )

-Tổ chức thực hiện các văn bản luật như luật lao động,luật công vụ,luật viên chức , của trung quốc

Thực

trạng

tiền

lương

tối thiểu

- Năm 1978,Trung Quốc bắt đầu cải cách kinh tế theo hướng thị trường và điều này đã làm xói mòn các nền tảng

tư tưởng và thực tiễn của hệ thống lương bình quân chủ nghĩa.Sự cần thiết phải xây dựng 1 hệ thống công vụ cạnh tranh có thể hấp dẫn và giữ được người tài đã thúc ép các nhà cải cách Trung Quốc phải thay đổi hệ thống lương

công vụ.Để tăng cường bảo vệ quyền lợi của những người lao động bằng mức lương tối thiểu,Luật lao động

1994 của Trung Quốc đã quy định hệ thống lương tối thiểu chung phải đảm bảo hỗ trợ như cầu thiết yếu của lao động

- Đến năm 2003, Trung Quốc chính thức ban hành quy định về mức lương tối thiểu là đáp ứng các như cầu cơ bản của người lao động và những người phụ thuộc họ,cũng như yếu tố về chỉ số giá tiêu dùng ở địa phương Năm 2006, Trung quốc đã thông qua luật công vụ Qua đó đã đơn giản hoá các cơ chế trả lương bằng cách bãi bỏ lương cơ bản

và phụ cấp thâm niên,đồng thơi hộp phụ cấp chức vụ và phụ cấp vị trí vào một

- Trong kế hoạch 5 năm lần thứ 12 (2011-2015) , Trung Quốc cũng đã đạt mục tiêu từng nước nâng cao mức lương tối thiểu,đẩy nhanh cơ chế xây dựng tăng lương cho cán bộ ,công chức Qua đó căn cứ vào thực tiễn để điều chỉnh mức lương tối thiểu và xây dựng

cơ chế tăng lương cho cán bộ,công chức

- Hiện nay có 2 loại Tmin được áp dụng, đó là lương tối thiểu chung và Tmin vùng Tmin chung thương áp dụng cho các quốc gia Châu Âu và Mỹ Latinh.Tmin vùng lại được áp dụng ở các quốc gia Châu Á trong đó có Trung Quốc

- Tmin của Trung Quốc rơi vào khoảng 134-293 đô là Mỹ (2015)

* Tmin của Phần Lan

- Theo Viện Bảo Hiểm Xã Hội Phần Lan, khoản thì nhập cơ bản quốc gia

này sẽ thay thế cho các khoản phúc lợi khác và sẽ được chi cho tất cả những người trưởng thành, không phân biệt

họ thất nghiệp hay đang đi làm

- Người tham gia chương trình sẽ nhận

560 EURO tương đương 587 USD/tháng

Thực

trạng

thang

bảng

lương

Theo báo Dương Tử buổi chiều của tỉnh Giang Tô, chế độ tiền lương mới của cán bộ viên chức không còn dựa duy nhất trên cơ sở nhiệm vụ của từng người mà còn căn cứ vào khả năng công tác, thành tích và kinh nghiệm Ngoài mục đích tăng năng suất lao động, chế độ lương mới còn nhằm khuyến khích viên chức yên tâm làm việc lâu dài thông qua việc tăng thêm

và mở rộng ngạch bậc lương

Hiện nay, đội ngũ viên chức TQ được chia thành 15 ngạch bậc từ nhân viên thường cho đến Thủ tướng Chính phủ

và Chủ tịch nước Lương chính thức cao hay thấp là căn cứ vào ngạch bậc Giáo sư Tống Thế Minh của Trường Hành chính Quốc gia Trung ương TQ, người tham gia soạn thảo Luật Công chức mới, nói: “Hiện nay, tiền lương, phụ cấp và tiền thưởng là căn cứ vào chức vụ Vì vậy, mục tiêu chính của mọi viên chức là trở thành quan chức cao cấp để được hưởng lương cao Tuy nhiên, chế độ lương này có tác động tiêu cực đối với chế độ chính trị TQ” Theo Luật Công chức mới, mọi chức

vụ đều được sắp xếp theo từng loại công việc hành chính, quy chế chức năng, kỹ thuật chuyên môn và kỹ năng quản lý toàn diện Số ngạch bậc chính

và ngạch bậc phụ sẽ được tăng lên nhiều nhằm tạo cho viên chức có nhiều

cơ hội cải thiện mức lương trong những năm công tác

Tất cả mọi viên chức TQ bắt đầu sự nghiệp từ nhân viên Hơn 90% viên chức là nhân viên hoặc chỉ có ngạch bậc thấp nhất là phó phòng Theo cuộc điều tra năm 2002, khoảng 65% cán bộ cấp phó phòng thuộc 33 cơ quan Đảng

và chính phủ tỉnh Quảng Đông giữ nguyên chức vụ này hơn 10 năm Giáo

sư Tống Thế Minh nói: “Việc tăng thêm ngạch bậc lương là nhằm cất nhắc những viên chức cấp thấp, công nhận khả năng, thành tích công tác và thâm niên của họ Chính sách này có thể làm tăng hiệu quả công tác, cải thiện mức lương và giảm tệ nạn tham nhũng”

Thực

trạng

phụ cấp

Năm 2006, Trung Quốc thông qua Luật Công vụ Qua đó, đơn giản hóa cơ chế trả lương bằng cách bãi bỏ lương cơ bản và phụ cấp thâm niên, đồng thời gộp phụ cấp chức vụ và phụ cấp vị trí vào một (gọi chung là lương cơ bản) Hiện nay, Trung Quốc rất chú trọng vào các chính sách về phụ cấp Gần

100 bộ, ủy ban và cơ quan nhà nước đã đăng danh sách kiểm kê thu nhập năm

2014 trên trang web của họ cuối tuần qua theo quy định để tăng cường tính minh bạch Song, theo điều khoản sửa đổi của Luật Ngân sách, năm nay các

cơ quan nhà nước không được phép đưa con số đại khái mà phải kê khai chi

tiết chi tiêu

Cho đến giờ, 82 cơ quan nhà nước đã công bố chi tiêu cho lương, lợi tức và phụ cấp Theo tờ Beijing News, trung bình các cơ quan chi cho phụ cấp cao gấp đôi so với lương cơ bản Tuy nhiên Tổng cục Hải quan chi phụ cấp gấp 5 lần lương cơ bản, Bộ An ninh Công cộng chi phụ cấp cao gấp 6 lần lương

cơ bản Các nhà phân tích cho rằng, mức độ khác biệt này phản ánh giai đoạn phát triển hiện nay của Trung Quốc, lương công chức luôn thấp hơn

so với ở các khu vực phát triển khác Beijing News cho biết, 82 cơ quan đã chi tổng cộng 244 triệu nhân dân tệ cho lương, 521 triệu tệ cho phụ cấp Chỉ ở

11 cơ quan có lương cơ bản cao hơn hẳn phụ cấp

"Điều này rất bất thường" - Zhu Lijia, giáo sư về chính sách công tại Học viện Quản lý Trung Quốc nói Nhưng theo ông, điều này đã luôn diễn ra như vậy suốt 20 năm qua Và trong 10 năm qua thì rất hiếm khi có tăng lương Ông cảnh báo, mức phụ cấp cao có thể tạo khoảng trống cho tham nhũng, bởi phụ cấp cao nghĩa là sự linh hoạt lớn hơn trong việc phân phối tài chính

Theo tính toán của Beijing News, tổng chi của tất cả các cơ quan nói trên là hơn 1,2 nghìn tỉ nhân dân tệ, ít hơn 2,1

tỉ nhân dân tệ so với năm 2013 Chi tiêu cho hội họp chính thức, du lịch nước ngoài và xe công giảm 1,2 tỉ nhân dân tệ Nếu con số này chính sách thì

nó phản ánh sự hiệu quả trong chiến dịch chống tham nhũng của chủ tịch Tập Cận Bình về cắt giảm các khoản chi không cần thiết Tuy nhiên mức độ

cắt giảm các khoản chi tiêu xa hoa sẽ chậm dần trong những năm tới

Thực

trạng

tiền

thưởng

Đánh

giá

- Phần Lan còn nổi tiếng với hệ

thống phúc lợi xã hội đáng ghen tị

Đất nước này có nhiều điều luật và

trợ giúp xã hội nhằm đảm bảo

cuộc sống cho những người thất

nghiệp, người già và người nghèo

- Bảo hiểm thất nghiệp của Phần

Lan kéo dài lên đến 500 ngày, chế

độ lương hưu và chăm sóc sức

khỏe phổ cập ở đây được đánh giá

là có chất lượng nằm trong số

những nước tốt nhất

- Thời gian nghỉ phép có lương

của các bậc cha mẹ ở Phần Lan

kéo dài đến 18 tuần cho người mẹ

và 9 tuần cho người bố Bên cạnh

đó họ còn có khoảng 26 tuần nghỉ

chung trong khi vẫn hưởng đến

70-90% tiền lương

- Tình trạng lương trung bình quá

cao là một trong những nhân tố

khiến tỉ lệ thất nghiệp tại Phần

Lan tăng nhanh, gây áp lực lên

chính sách phúc lợi xã hội

- Tiền lương hầu như không có tác động nâng cao chất lượng đội ngũ cán

bộ, công chức, viên chức và người hưởng lương từ ngân sách; không gắn bao nhiêu với cải cách hành chính -Trong nhiều năm, hằng năm ngân sách nhà nước bố trí hàng chục nghìn tỷ đồng để thực hiện cải cách tiền lương

mà chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức không được nâng cao, thậm chí giảm sút; bộ máy vẫn trì trệ, phiền hà Đây là sự lãng phí lớn của ngân sách nhà nước

-Tiền lương và các chế độ đãi ngộ quá thấp đối với nhiều cán bộ, công chức, viên chức đang ngày đêm làm việc tận tâm, có trách nhiệm, chất lượng và hiệu quả, nhưng lại quá cao với bộ phận không nhỏ số cán bộ, công chức, viên chức còn lại

-Tiền lương thực hiện (thực nhận) hoặc thu nhập từ tiền lương, từ cơ quan, đơn

vị ngày càng bình quân, chắp vá, phá

vỡ quan hệ tiền lương chung, không còn bảo đảm nguyên tắc phân phối theo lao động

- Càng xã hội hóa, đóng góp của người thụ hưởng càng tăng nặng, tỷ lệ chi ngân sách nhà nước vẫn tăng thường xuyên, quỹ tiền lương chi từ ngân sách tăng cao mà không mấy hiệu quả

-Thu nhập ngoài tiền lương (cả bằng tiền lẫn hiện vật) ở nhiều ngành, nghề,

vị trí công tác, chức vụ ngày một lớn, phức tạp, đa dạng, nhiều hình thức bao cấp trá hình phát triển làm méo mó chế

độ tiền lương; một bộ phận cán bộ, công chức, viên chức, trong đó không

ít cán bộ lãnh đạo các cấp, trở nên giàu

có, không quan tâm đến tiền lương, tạo

ra chênh lệch thu nhập ngày càng lớn, vượt khỏi tầm kiểm soát của Nhà nước

Bài học cho Việt Nam:

Thứ nhất, quản lý chặt và giảm đến mức tối đa đối tượng hưởng lương từ NSNN Theo đó, cần xây dựng một nền hành chính và công vụ chuyên nghiệp, hiện đại trên cơ sở đó xác định rõ từng vị trí làm việc với chức danh tiêu chuẩn rõ ràng để xác định ai là công chức và phải quản lý công chức theo chức danh của vị trí làm việc Đồng thời, rà soát và đánh giá lại cán bộ, công chức, thực hiện tinh giảm bộ máy, cải cách hành chính, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức Trong

đó, chọn lọc, kiểm định chất lượng cán bộ, công chức và áp dụng công nghệ thông tin hiện đại, nối mạng trong toàn bộ hệ thống hành chính (Chính phủ điện tử) là khâu đột then chốt

Thứ hai,đột phá vào mở cơ chế để đẩy mạnh xã hội hóa khu vực sự nghiệp cung cấp dịch vụ công nhằm giảm dần tỷ trọng chi từ NSNN cho đầu tư cơ sở vật chất, giảm tối đa viên chức hưởng lương từ NSNN

Thứ ba, thực hiện nghiêm chủ trương đầu tư vào tiền lương là đầu tư cho phát

triển, từ đó, điều chỉnh mạnh chi tiêu công, cơ cấu lại chi NSNN; trong đó, tăng huy động các nguồn ngoài NSNN (của doanh nghiệp, trong dân, ODA ) cho đầu

tư phát triển cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội, giảm tỷ trọng NSNN trong tổng mức đầu tư toàn xã hội, dành nguồn cho trả lương CBCCVC đảm bảo CBCCVC có

mức tiền lương bình quân trên trung bình của lao động khu vực thị trường (doanh nghiệp)

Thứ tư, tách dần tổng quỹ lương từ NSNN và Quỹ BHXH, nguồn chi trả chính

sách ưu đãi người có công, trợ giúp xã hội theo một cơ chế tạo nguồn và chi trả

tương đối độc lập với NSNN, giảm dần áp lực tăng kinh phí từ NSNN khi thực hiện cải cách tiền lương CBCCVC Trong đó, cần tách chính sách BHXH của CBCCVC hưởng lương từ NSNN và BHXH cho lao động khu vực thị trường Thứ năm, thiết kế lộ trình cải cách tiền lương CBCCVC phù hợp với khả năng tạo nguồn, theo hướng tăng dần, tránh những đột biến gây sốc về nguồn và tác động mạnh tiêu cực đến các quan hệ kinh tế - xã hội vĩ mô Giai đoạn 2011 - 2015, tập trung vào nâng tiền lương thấp nhất lên để đảm bảo mức sống của CBCCVC (tương đương với mức bình quân tiền lương tối thiểu thực trả của khu vực thị trường); tinh giảm biên chế hành chính và đẩy mạnh xã hội hóa khu vực sự nghiệp công lập Giai đoạn 2016 - 2020 tiếp tục thực hiện các giải pháp trên, đồng thời tập trung vào mở rộng quan hệ tiền lương; điều chỉnh cơ cấu đầu tư cho phát triển; tách nguồn chi trả BHXH, ưu đãi người có công, trợ giúp xã hội

thứ nhất là tăng cường luật pháp và các ràng buộc đối với công chức như: công khai tài sản cá nhân và gia đình cán bộ công chức, áp đặt quy định nội bộ, và tăng cường phản hồi của người dân đối với cơ quan công quyền

Thứ hai là dựa vào thu hút người có năng lực thực sự, đánh giá đúng hiệu quả công việc, cải cách lương, và phân cấp quản lý

Thứ ba là dựa vào hệ thống văn bản pháp quy minh bạch và thành lập ủy ban chống tham nhũng độc lập

Cuối cùng là dựa vào việc tư nhân hóa dịch vụ công, tăng áp lực cạnh tranh với các dịch vụ công và thành lập các cơ quan quản lý công độc lập với chính phủ

Một là, tăng LTT phải cân đối giữa chức năng điều tiết thị trường lao động và tăng lương cho người lao động thu nhập thấp Hiện nay chúng ta đang tập trung thái quá vào việc tăng lương cho người lao động thu nhập thấp mà ít chú ý đến chức năng điều tiết thị trường lao động của LTT Việt Nam đang trong thời kỳ chuyển đổi cơ cấu giữa các khu vực công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ LTT tăng cao sẽ ảnh hưởng đến khả năng mở rộng sản xuất của các doanh nghiệp Doanh nghiệp khởi nghiệp sẽ khó tồn tại để phát triển do các khoản đóng bảo hiểm cao và do phải bù lương cho người lao động trong thời gian đầu Đầu tư nước ngoài sẽ chuyển đến các nước như Campuchia, Myanmar, Bangladesh Cơ hội có việc làm đối với lao