Công tác xã hội nhóm đối với trẻ mồ côi từ thực tiễn Làng trẻ em SOS thành phố Hà Nội (tt)

đối với trẻ mồ côi từ thực tiễn Làng trẻ em SOS thành phố Hà Nội” với hy vọng áp dụng phương pháp CTXH nhóm, vận dụng những kiến thức, kỹ năng trong tiến trình trợ giúp nhóm trẻ em mồ cô

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN QUANG HƯNG

CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM ĐỐI VỚI TRẺ EM MỒ

CÔI TỪ THỰC TIỄN LÀNG TRẺ EM SOS

Công trình được hoàn thành tại: Học viện khoa học xã

Người hướng dẫn khoa học: TS Nguyễn Trung Hải

Phản biện 1: PGS.TS Nguyễn Hồi Loan

Phản biện 2: TS Nguyễn Ngọc Toản

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại Học viện Khoa học xã

hội giờ ngày tháng năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bảo vệ và chăm sóc trẻ em mồ côi luôn cần sự quan tâm, góp sức của toàn thể xã hội Từ đó rất nhiều mô hình, đề án và chương trình hành động nhằm giúp đỡ nhóm TEHCĐB và trẻ em mồ côi được ra đời Đó là các trung tâm bảo trợ xã hội, các mái ấm tình thương, các Làng trẻ em SOS trên toàn quốc Trong các mô hình đó, mô hình chăm sóc gia đình thay thế của

tổ chức Làng trẻ em SOS là một mô hình lí tưởng hoạt động dựa trên bốn nguyên tắc sư phạm là bà mẹ, anh chị em, gia đình và cộng đồng Làng Mô hình này thể hiện ý nghĩa xã hội và nhân văn sâu sắc giúp trẻ mồ côi tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản nhằm giảm bớt những nỗi đau mà các em gặp phải

Làng trẻ em SOS Hà Nội là một trong những địa chỉ đã từng giúp đỡ nhiều mảnh đời bất hạnh song trong công tác chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục vẫn còn gặp rất nhiều khó khăn Đặc biệt công tác hỗ trợ, tham vấn tâm

lý cho trẻ còn thiếu tính chuyên nghiệp, việc tổ chức các hoạt động nhóm giúp trẻ bớt mặc cảm tự ti, hòa nhập và gắn kết với nhau còn nhiều hạn chế

do thiếu vắng đội ngũ NVXH chuyên nghiệp Vì vậy, có nhiều trẻ trong Làng còn thiếu tự tin vào bản thân để kết bạn và hòa nhập cộng đồng, hơn nữa các em còn chưa được trang bị đầy đủ các kỹ năng để đối phó với mọi khó khăn trong cuộc sống

Công tác xã hội nhóm được coi là một trong những phương pháp can thiệp chính của ngành công tác xã hội chuyên nghiệp Công tác xã hội nhóm ra đời dựa trên niềm tin hoạt động nhóm là một biện pháp tích cực xây dựng tính cách và thúc đẩy sự phát triển của con người, đặc biệt là những người yếu thế Những hoạt động nhóm sẽ giúp từng cá nhân nâng cao khả năng hoàn thành các nhiệm vụ, giảm bớt những căng thẳng, lo âu

và nhận ra giá trị bản thân mình từ đó giúp thân chủ nâng cao khả năng giải quyết vấn đề và ngăn ngừa nảy sinh ra những vấn đề xã hội nghiêm trọng khác

Từ những lý do trên tôi đã lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Công tác xã hội nhóm

đối với trẻ mồ côi từ thực tiễn Làng trẻ em SOS thành phố Hà Nội” với

hy vọng

áp dụng phương pháp CTXH nhóm, vận dụng những kiến thức, kỹ năng trong tiến trình trợ giúp nhóm trẻ em mồ côi giải quyết vấn đề của nhóm (nâng cao tính cố kết nhóm) và nâng cao năng lực của mỗi thành viên trong nhóm (sự tự tin và kỹ năng sống) hướng đến giải quyết vấn đề của nhóm thân chủ

2 Tình hình nghiên cứu đề tài:

Trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt là đối tượng nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà nhà nghiên cứu Trong phạm vi nghiên cứu là trẻ em mồ côi sống tại cơ sở bảo trợ xã hội tôi lựa chọn một số công trình nghiên cứu

và báo cáo tiêu biểu

Nhóm các công trình, tài liệu nghiên cứu về trẻ em mồ côi

Nghiên cứu “Chăm sóc và bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn: cơ sở lý luận và thực tiễn pháp lý dân sự ở Việt Nam hiện nay” năm

2008, của tác giả Dương Hải Yến đã phân tích các quy định của pháp luật

về bảo vệ chăm sóc trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt để đưa ra giải pháp hoàn thiện và nâng cao hiệu quả hoạt động bảo vệ chăm sóc TETHCĐB trong thực tiễn

Trong tài liệu Xây dựng môi trường bảo vệ trẻ em: Đánh giá pháp

luật và chính sách bảo vệ trẻ em, đặc biệt là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt ở Việt Nam của Vụ Pháp chế, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội (2011), đã

tập trung đề cập đến các văn bản pháp luật đối với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, so sánh với các chuẩn mực quốc tế, trên cơ sở đó kiến nghị, đề xuất nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đối với trẻ em có hoàn cảnh

đặc biệt, đảm bảo từng bước hài hòa với chuẩn mực và pháp luật quốc tế Năm 2011 tác giả Nguyễn Thị Bích Hằng đã có bài Đánh giá tình

hình chăm sóc trẻ em mồ côi, trẻ em bị bỏ rơi tại Việt Nam trong thời gian qua Bài viết đã đưa ra các số liệu về thực trạng chăm sóc trẻ em mồ côi, trẻ

em bị bỏ rơi tại Việt Nam và các chính sách hỗ trợ cho trẻ em mồ côi và những định hướng cụ thể cho hoạt động chăm sóc trẻ em mồ côi ở nước ta hiện nay Đây là những số liệu để các nhà quản lý xem xét để có thể hoàn thiện hơn cơ chế chăm sóc trẻ em mồ côi, trẻ em bị bỏ rơi

Tài liệu Công tác xã hội với trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn

của nhóm tác giả trường Cao đẳng Sư phạm Trung ương năm 2012 đã chỉ

ra các quyền trẻ em, các nhu cầu thực trạng, nguyên nhân và hậu quả của tình trạng trẻ em trong hoàn cảnh đặc biệt từ đó nhóm tác giả đã chỉ ra các yếu tố tác động làm gia tăng tỷ lệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, nhất là nhóm trẻ em không nơi nương tựa, lang thang, trẻ bị bạo hành Trên cơ sở

đó nhóm tác giả đã đưa ra những hướng giải quyết theo phương pháp công tác xã hội vào tiến trình can thiệp đối với nhóm trẻ có hoàn cảnh đặc biệt Nghiên cứu “Tình hình trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt và các dự báo đến năm 2020” năm 2014, của tác giả Lê Thu Hà Đã phản ánh thực trang TETHĐB khó khăn ở Việt Nam đang cần rất nhiều hỗ trợ để hạn chế gia tang số lượng của nhóm này trong giai đoạn mới

Luận văn “ Tổ chức và hoạt động chăm sóc nuôi dưỡng trẻ em mồ côi từ thực

tiễn Làng trẻ em SOS Hà Nội” năm 2016 của tác giả Nguyễn Văn Sinh đã phản ánh thực trạng công tác chăm sóc và nuôi dưỡng trẻ em mồ côi từ đó đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ giúp các em phát triển toàn diện về thể chất, tâm sinh lý, nhận thức để từng bước tái hòa nhập cộng đồng

Nhóm các công trình, tài liệu nghiên cứu về CTXH nhóm với trẻ em mồ côi

Ở Việt Nam các hoạt động sinh hoạt nhóm đã bắt nguồn từ khá sớm trong văn hóa tương thân tương ái của người Việt Những nhóm điển hình tiêu biểu như hoạt động của nhóm Hoa Phượng ở Hải Phòng, nhóm Hoa Sữa ở Hà Nội, nhóm đồng đẳng hỗ trợ các thân chủ Xã hội bị bạo hành gia đình, nhóm đồng đẳng sau cai nghiện của những người lạm dụng ma túy ở nhiều địa phương giúp nhau sinh hoạt và phát triển kinh tế Mặc dù đã có các hoạt động nghiên cứu và thực hành CTXH nhóm dưới nhiều hình thức khác nhau, song vẫn còn thiếu những nghiên cứu can thiệp vừa mang ý nghĩa thực tiễn (trợ giúp thân chủ), vừa mang ý nghĩa lý luận (bổ

sung, làm rõ lý thuyết, phương pháp và kỹ năng can thiệp trong thực tiễn) Như vậy, có thể thấy có nhiều hoạt động nghiên cứu và thực hành nhằm nâng cao năng lực cho một số nhóm xã hội có hoàn cảnh khó khăn, song vẫn chưa nghiên cứu can thiệp nào đi sâu vào nghiên cứu ứng dụng

phương pháp CTXH nhóm nhằm nâng cao năng lực cho TEMC tại Làng trẻ

em SOS Hà Nội Do đó việc nghiên cứu tập trung vào phương pháp CTXH nhằm nâng cao năng lực cho TEMC tại Làng trẻ em SOS Hà Nội là rất hữu ích và cần thiết

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

nhóm với nhóm trẻ em mồ côi tại Làng trẻ em SOS Hà Nội

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về tình hình hoạt động công tác xã hội với trẻ em mồ côi tại Làng trẻ em SOS Hà Nội

- Nghiên cứu thực trạng về nhu cầu vận dụng phương pháp công tác

xã hội nhóm trong việc nâng cao kỹ năng giao tiếp và sự tự tin cho đối tượng trẻ em trong Làng trẻ em SOS Hà Nội

- Vận dụng tiến trình công tác xã hội nhóm, lựa chọn một nhóm đối tượng thân chủ cụ thể tiến hành can thiệp nhằm giải quyết vấn đề của nhóm,

và nâng cao năng lực cho đối tượng

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Công tác xã hội nhóm đối với trẻ em mồ côi Làng trẻ em SOS Hà

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận nghiên cứu

Đề tài sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng; quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về giáo dục trẻ em và các học thuyết phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài như thuyết nhu cầu của Maslow, thuyết xung đột xã hội và thuyết học tập xã hội Việc sử dụng các thuyết trên vào nghiên cứu giúp chúng ta có cơ sở để hiểu về tâm sinh lý cũng như quá trình phát triển con người và những yếu tố có thể ảnh hưởng, tác động tích cực, tiêu cực tới quá trình phát triển đó

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp công tác xã hội nhóm

Phương pháp phân tích tài liệu

Phương pháp phỏng vấn sâu

Phương pháp quan sát

6 Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận của luận văn

Nghiên cứu ứng dụng phương pháp công tác xã hội nhóm nhằm nâng cao năng lực cho nhóm trẻ em mồ côi, bổ sung về mặt lý luận cho việc ứng dụng phương pháp nghiên cứu và thực hành với trẻ em nói chung và trẻ em

mồ côi nói riêng

6.2.Ý nghĩa thực tiễn của luận văn

Vận dụng phương pháp công tác xã hội nhóm đối với nhóm trẻ em

mồ côi còn thiếu tự tin, mặc cảm và nhút nhát thông qua tiến trình công tác

xã hội nhóm làm thay đổi nhận thức thái độ và hành vi để cá nhân hòa nhập tốt hơn với cộng đồng

Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho những người quan tâm đến lĩnh vực CTXH

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, phần nội dung chính của luận văn gồm ba chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận của công tác xã hội đối với trẻ em mồ côi Chương 2: Thực trạng hoạt động công tác xã hội đối với trẻ em mồ côi từ thực tiễn Làng trẻ em SOS Hà Nội

Chương 3: Công tác xã hội nhóm đối với trẻ em mồ côi từ thực tiễn Làng trẻ em SOS Thành phố Hà Nội

Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI NHÓM ĐỐI VỚI TRẺ EM MỒ CÔI

1.1 Lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu

1.1.1 Lý thuyết nhu cầu cuả MasLow

Nhu cầu cấp thấp:

- Nhu cầu sinh lý

- Nhu cầu an toàn

Nhu cầu cấp cao:

- Nhu cầu xã hội

- Nhu cầu được tôn trọng

- Nhu cầu tự hoàn thiện

Như vậy, theo Maslow khi con người thỏa mãn các nhu cầu bậc thấp đến một

Chính vì thế việc vận dụng thuyết nhu cầu của Maslow sẽ giúp chúng ta đối chiếu với trẻ em mồ côi xem các em đã được đáp ứng những gì và những gì còn thiếu hụt từ đó đưa ra những giải pháp can thiệp phù hợp nhằm đạt được mục đích nghiên cứu đề ra

1.1.2 Thuyết xung đột xã hội

Thuyết xung đột nhấn mạnh mâu thuẫn là một phần không tránh được trong mối quan hệ con người với nhau Đồng thời, thuyết cũng cho rằng xung đột và mâu thuẫn đóng góp vào sự thay đổi không ngừng của xã hội

Dựa vào thuyết xung đột xã hội, trong quá trình tổ chức hoạt động cho nhóm trẻ mồ côi NVXH cần phải có những ứng xử phù hợp và giải quyết các xung đột xuất hiện trong nhóm một cách hợp lý Quan trọng hơn, NVXH trong quá trình giúp đỡ nhóm trẻ mồ côi cần giúp tất cả thành viên nhóm hiểu được các kỹ năng cơ bản, cách thức giải quyết mâu thuẫn để các

em tự điều chỉnh hành vi của mình Từ đó, vấn đề có thể được giải quyết và vẫn đảm bảo duy trì tốt các mối quan hệ vẫn ngay cả khi nhóm có mâu thuẫn

1.1.3.Thuyết học tập xã hội (Social learning theory)

Thuyết học tập được bắt đầu từ quan điểm học tập của Tarde (1843 - 1904) Trong quan điểm của mình, Tarde nhấn mạnh về ý tưởng học tập xã hội thông qua ba quy luật bắt chước: đó là sự tiếp xúc gần gũi, bắt chước người khác và sự kết hợp cả hai Cá nhân học cách hành động vừ ứng xử của người khác qua quan sát hoặc bắt chước

Đối với trẻ mồ côi khi tham gia hoạt động nhóm sẽ có những em rụt

rè, thiếu tự tin nhưng bên cạnh đó có những em tự tin, bạo dạn Trong quá trình hoạt động những em thiếu tự tin quan sát thấy các bạn khác tích cực dần dần các em sẽ học tập các hành vi đó Như vậy thuyết học tập trong sinh hoạt nhóm sẽ giúp cho các nhóm viên thay đổi hành vi không tương hợp (hành vi lệch chuẩn) và củng cố hành vi tương hợp

1.2 Các khái niệm công cụ

1.2.1 Công tác xã hội nhóm

* Khái niệm công tác xã hội (Có nhiều khái niệm của các tổ chức, cá nhân khác nhau)

Theo các nhân viên xã hội Mỹ - NASW đưa ra năm 1970

Theo hiệp hội nhân viên xã hội quốc tế - IFSW năm 2000

Theo nhóm tác giả Việt Nam (2010): “Công tác xã hội là một nghề, một hoạt động chuyên nghiệp nhằm trợ giúp các cá nhân, gia đình và cộng đồng nâng cao năng lực, đáp ứng nhu cầu và tang cường chức năng xã hội đồng thời thúc đẩy môi trường xã hội về chính sách, nguồn lực và dịch vụ nhằm giúp cá nhân, gia đình, cộng đồng giải quyết và phòng ngừa các vấn

đề xã hội góp phần đảm bảo an sinh xã

Nhóm là hai hay nhiều người có mối quan hệ tương hỗ nhau về mặt tinh thần, hoạt động như một tập thể, có những mối quan tâm chung, sử dụng việc tương tác mặt đối mặt để chia sẻ, nhất trí và làm việc để đáp ứng nhu cầu, các vấn đề thuộc về giá trị chung của họ hoặc của người khác

Các yếu tố hình thành một nhóm: Có cùng chung mục đích và chia sẻ trách nhiệm để đạt được mục đích đó Có mối quan hệ tác động qua lại thông qua giao tiếp, có ảnh hưởng lẫn nhau, sinh hoạt theo quy tắc và tiêu chuẩn riêng Mỗi thành viên có một hay nhiều vai trò tùy theo tình huống nhất định

- Nhóm xã hội:

“Nhóm xã hội là một tập hợp những cá nhân được gắn kết với nhau bởi những mục đích nhất định Những cá nhân có những hoạt động chung với nhau trên cơ sở cùng chia sẻ và giúp đỡ lẫn nhau nhằm đạt được những mục đích cho mọi thành viên”

* Khái niệm công tác xã hội nhóm:

“CTXH nhóm trước hết phải được coi là một phương pháp can thiệp của CTXH

Đây là một tiến trình trợ giúp mà trong đó các thành viên trong nhóm được tạo cơ hội và môi trường có các hoạt động tương tác lẫn nhâu, chia sẻ những mối quan tâm hay những vấn đề chung, tham gia vào các hoạt động nhóm và hướng đến giải tỏa những vấn đề khó khăn Trong hoạt động CTXH nhóm, một nhóm thân chủ được thành lập, sinh hoạt thường kỳ dưới

sự điều phối của người trưởng nhóm (có thể là nhân viên xã hội cũng có thể

là thành viên của nhóm) và đặc biệt là sự trợ giúp, điều phối của nhân viên

xã hội”

“CTXH với nhóm (còn gọi là làm việc với nhóm) là quá trình mà nhân viên CTXH sử dụng tiến trình sinh hoạt nhóm để giúp đỡ nhóm và từng cá nhân tăng cường khả năng tự giải quyết vấn đề nhằm thỏa mãn nhu cầu”

* Nhân viên xã hội

- Khái niệm Nhân viên xã hội (Social worker)

Theo Zastrow (1996) Nhân viên xã hội là người được đào tạo về công tác xã hội Họ sử dụng kiến thức và kỹ năng để cung cấp các dịch vụ

xã hội cho các cá nhân và gia đình, nhóm, cộng đồng, tổ chức, xã hội

- Nhiệm vụ của nhân viên xã hội

- Vai trò của nhân viên xã hội

1.2.2 Trẻ em mồ côi

* Khái niệm trẻ em

Công ước Quốc tế về Quyền trẻ em của Liên hiệp quốc công bố năm

1989 xác

định “Trong phạm vi công ước này, trẻ em có nghĩa là dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật pháp áp dụng với trẻ em đó quy định tuổi thành niên sớm hơn”

Tại Việt Nam, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004 quy định “Trẻ em là công dân Việt Nam dưới 16 tuổi”

Trong phạm vi của đề tài, chúng tôi vận dụng khái niệm trẻ em theo Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004 Cụ thể, trong phạm vi nghiên cứu của đề tài là những trẻ em mồ côi dưới 16 tuổi tại Làng trẻ em SOS Hà Nội

* Khái niệm trẻ em mồ côi

Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em sửa đổi năm 2004 quy định trẻ em mồ côi được hiểu là những trẻ em có hoàn cảnh như sau: Mồ côi cả cha lẫn mẹ hoặc bị bỏ rơi, bị mất nguồn nuôi dưỡng và không còn người thân thích ruột thịt (ông, bà nội, ngoại; bố, mẹ nuôi hợp pháp; anh, chị) để nương tựa

Mồ côi cha hoặc mẹ nhưng người còn lại (mẹ hoặc cha) mất tích theo quy định của Bộ luật Dân sự hoặc không đủ năng lực, khả năng để nuôi dưỡng (như tàn tật nặng, đang trong thời gian chấp hành án phạt tù tại trại cải tạo), không có nguồn nuôi dưỡng và không có người thân thích để nương tựa

Theo Luật Nuôi con nuôi ban hành năm 2010 thì: Trẻ em mồ côi là trẻ em mà cả cha mẹ đẻ đã chết hoặc một trong hai người đã chết và người kia không xác định

được

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, chúng tôi xác định, trẻ em mồ côi là những em dưới 16 tuổi và có hoàn cảnh như: cả cha lẫn mẹ đã chết hoặc cha hoặc mẹ đã chết; cả cha và mẹ, hoặc cha hoặc mẹ đã mất tích theo qui định của pháp luật

1.2.3 Công tác xã hội nhóm với trẻ em mồ côi

* Công tác xã hội với trẻ em

“Công tác xã hội với trẻ em là công tác xã hội có đối tượng tác động

là trẻ em,

nhằm phát hiện và can thiệp để ngăn ngừa các em tránh rơi vào hoàn cảnh đặc biệt hoặc trợ giúp các em đã rơi vào hoàn cảnh đặc biệt vượt qua hoàn cảnh của mình để

có thể hòa nhập với gia đình và cộng đồng

* Công tác xã hội nhóm với trẻ em mồ côi

Từ khái niệm về CTXH nhóm cũng như cách hiểu về nhóm trẻ em

mồ côi có thể hiểu: CTXH nhóm với trẻ em mồ côi là quá trình nhân viên CTXH sử dụng phương pháp CTXH nhóm tác động đến nhóm đối tượng là trẻ em mồ côi Thông qua tiến trình trợ giúp mà trong đó các thành viên nhóm là trẻ em mồ côi được tạo cơ hội và môi trường có các hoạt động tương tác lẫn nhau, chia sẻ những mối quan tâm hay những vấn đề chung tham gia vào các hoạt động nhóm và hướng đến giúp đỡ nhóm và từng cá nhân tăng cường khả năng tự giải quyết vấn đề nhằm thỏa mãn nhu cầu

1.3 Các vấn đề chung của công tác xã hội nhóm

1.3.2 Đặc trưng công tác xã hội nhóm

- Đối tượng tác động của phương pháp này là toàn nhóm

- Công cụ tác động của nhóm chính là mối quan hệ, sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm

- NVXH chủ yếu đóng vai trò tổ chức, điều phối, hướng dẫn và định hướng

1.3.3 Vai trò

- CTXH nhóm tạo ra cảm giác được thuộc về nhóm cho các thân chủ

- CTXH nhóm tạo ra cơ hội để thử nghiệm thực tế

- CTXH nhóm tạo ra sự hỗ trợ qua lại lẫn nhau

- CTXH nhóm tạo ra sức mạnh và nghị lực cho thân chủ

1.3.4 Tiến trình công tác xã hội nhóm với trẻ em mồ côi

* Giai đoạn chuẩn bị và thành lập nhóm

- Xác định mục đích hỗ trợ nhóm

- Đánh giá khả năng thành lập nhóm

- Thành lập nhóm

- Định hướng cho các thành viên trong nhóm

- Chuẩn bị môi trường

- Viết đề xuất nhóm

* Giai đoạn nhóm bắt đầu hoạt động

- Các hoạt động trong giai đoạn nhóm bắt đầu hoạt động

- Một số yêu cầu đối với NVXH

* Giai đoạn can thiệp

1.4.3 Đặc điểm Tâm lý xã hội của trẻ em mồ côi

- Mất niềm tin vào cuộc sống