Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ ở TP long xuyên, tỉnh an giang hiện nay

Trong điều kiện phát triển hiện nay, Đảng ta đặt ra yêu cầu phải gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ đạo đức và công bằng xã hội, vừa phát triển kinh tế thị trường đồng thời phải bảo tồn

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI



HÀ MAI CHÂU

GIÁO DỤC GIÁ TRỊ ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG CHO THẾ HỆ TRẺ Ở THÀNH PHỐ LONG XUYÊN,

TỈNH AN GIANG HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC TRIẾT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS NGUYỄN THỊ THỌ

HÀ NỘI - 2017

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian từ khi bắt đầu học tập đến nay, em đã nhận được rất nhiều sự quan tâm, giúp đỡ của quý Thầy Cô, gia đình và bạn bè Với lòng biết ơn sâu sắc nhất, em xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban giám hiệu, phòng Sau đại học, quý Thầy Cô khoa Triết học Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội, với tri thức và tâm huyết của mình đã truyền đạt vốn kiến thức quý báu cũng như tạo mọi điều kiện thuận lợi cho em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài luận văn

Đặc biệt em xin trân trọng bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc nhất đến PGS

TS Nguyễn Thị Thọ - người đã dành mọi tâm huyết, sự tận tâm, nhiệt tình

chỉ bảo, hướng dẫn, động viên và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho em hoàn thành Luận văn

Lời cuối cùng, em xin gửi lời tri ân đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp, các bạn học viên đã luôn động viên, khích lệ, giúp đỡ em trong suốt thời gian qua để em có thể hoàn thành Luận văn

Long Xuyên, ngày tháng 06 năm 2017

Tác giả

Hà Mai Châu

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn: “Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ ở thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay”, là công trình do tôi nghiên cứu và thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của

PGS.TS Nguyễn Thị Thọ Các số liệu và kết quả nghiên cứu nêu trong

luận văn là trung thực, các thông tin trích dẫn trong luận văn có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng

Tác giả

Hà Mai Châu

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 7 Chương 1: GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG CHO THẾ

HỆ TRẺ THÀNH PHỐ LONG XUYÊN, TỈNH AN GIANG HIỆN NAY – MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 16

1.1 Đạo đức truyền thống 16 1.1.1 Một số khái niệm cơ bản 10 1.1.2 Một số giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam ……… 25 1.1.2.1 Truyền thống yêu nước 25 1.1.2.2 Truyền thống đoàn kết 28 1.1.2.3 Truyền thống nhân ái nhân nghĩa 29 1.2 Sự cần thiết giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay 31 1.2.1 Vài nét về thành phố Long Xuyên tỉnh An Giang 31 1.2.2 Đặc điểm của thế hệ trẻ thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay 33 1.2.3 Giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ thành phố Long Xuyên tỉnh An Giang hiện nay nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn 39 Tiểu kết chương 1 42

Chương 2: GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG CHO THẾ

HỆ TRẺ THÀNH PHỐ LONG XUYÊN, TỈNH AN GIANG HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 42

2.1 Thực trạng giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay 42

2.1.1 Những thành tựu đạt được trong công tác giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện

nay 43

2.1.2 Những hạn chế trong công tác giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay 50

2.1.3 Nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế 54

2.1.3.1 Nguyên nhân của những thành tựu 54

2.1.3.2 Nguyên nhân của những và hạn chế 57

2.2 Một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay 57

2.2.1 Mỗi cá nhân thế hệ trẻ phải không ngừng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động trong học tập, rèn luyện, nâng cao nhận thức về các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc 60

2.2.2 Thường xuyên chăm lo giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ thông qua các hoạt động phong trào của trường, lớp, các tổ chức Đoàn, Hội 62

2.2.3 Kết hợp chặt chẽ giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ 64

2.2.4 Phát huy vai trò các tổ chức Đảng, chính quyền, đoàn thể chính trị xã hội trong giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ 70

Tiểu kết chương 2 74

KẾT LUẬN 70

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 72

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, Đảng ta chủ trương phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Sau 30 năm đổi mới, chúng ta đã gặt hái được những thành tựu đáng tự hào Về cơ bản, chúng ta đã thoát khỏi tình trạng khủng hoảng về kinh tế và đang trên

đà phát triển, phá được thế bao vây cấm vận, mở rộng quan hệ đối ngoại, tình hình chính trị cơ bản ổn định, quốc phòng an ninh được tăng cường, về thế và lực ngày càng được củng cố và phát triển

Trong suốt chiều dài lịch sử dựng nước và giữ nước, cha ông ta đã hun đúc nên nhiều giá trị đạo đức truyền thống, góp phần tạo nên bản sắc của dân tộc, thành giá đỡ tinh thần cho sự phát triển của xã hội Những giá trị truyền thống đó ngày càng được kế thừa, bổ sung, phát triển

Trong điều kiện phát triển hiện nay, Đảng ta đặt ra yêu cầu phải gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ đạo đức và công bằng xã hội, vừa phát triển kinh tế thị trường đồng thời phải bảo tồn và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam Hiện đại hóa đất nước mà xa rời những giá trị truyền thống sẽ làm mất đi bản sắc dân tộc, đánh mất bản thân mình, trở thành cái bóng của người khác, của dân tộc khác

Và thực tiễn chứng minh rằng, tương lai của mỗi dân tộc phụ thuộc phần lớn vào thế hệ trẻ Liệu chúng ta có thể giữ vững định hướng xã hội chủ nghĩa nếu thế hệ thanh niên bị phai nhạt lý tưởng, thiếu ý thức giữ gìn những giá trị truyền thống dân tộc? Trong những điều kiện mới của đất nước, chúng ta đã chuẩn bị “hành trang” gì cho họ? Điều tiên quyết và không thể thiếu đó là “truyền thống dân tộc”, những truyền thống đáng tự hào của lịch sử mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước đã giúp chúng ta hòa nhập mà không hòa tan, phát triển mà không bị mất gốc, trọng truyền thống

mà không bảo thủ, tất cả những điều đó đã và đang giúp cho thế hệ trẻ nâng cao hơn nữa bản lĩnh của mình, đứng vững trước mọi thử thách và đầy cạm bẫy của cuộc sống hiện đại

Long Xuyên là một thành phố nhỏ trực thuộc tỉnh An Giang, với bề dày lịch sử phát triển chính trị, kinh tế - xã hội hết sức phong phú, có nền văn hóa bản địa kết tinh từ nhiều dân tộc (Kinh, Hoa, Chăm, Khơme) tạo nên bản sắc riêng của Long Xuyên trong bản sắc chung của cộng đồng văn hóa dân tộc Việt Nam Cùng với sự phát triển chung của toàn tỉnh, trong những năm qua thế hệ trẻ của thành phố Long Xuyên rất được các cấp lãnh đạo quan tâm chăm sóc, từ việc học hành, bồi dưỡng cho đến việc vui chơi, giải trí, chăm lo sức khỏe Nhìn chung, thế hế trẻ thành phố Long Xuyên hiện nay rất năng động và tích cực trong việc nâng cao trình độ tri thức, thái

độ cầu tiến, ham học hỏi; tham gia tích cực các hoạt động xã hội; có ý thức chính trị vững vàng, có tinh thần cảnh giác cao trước mọi âm mưu của các thế lực thù địch

Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn một bộ phận thế hệ trẻ có lối sống ích

kỷ, hưởng thụ, mất gốc, một số bộ phận thế hệ trẻ sống buông thả, chạy theo đồng tiền, quay lưng với văn hóa, với truyền thống dân tộc, rơi vào các tệ nạn xã hội Vì vậy, để có sự phát triển bền vững, để hội nhập mà vẫn giữ được bản sắc, đòi hỏi chúng ta phải chú trọng hơn nữa công tác giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ cả tài và đức, đặc biệt trong giáo dục đạo đức cần tăng cường giáo dục các giá trị đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ để giúp họ kế thừa có chọn lọc và phát huy những giá trị đó trong điều kiện hiện nay

Với ý nghĩa đó, tôi xin chọn đề tài: “Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ ở thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay”

làm đề tài luận văn thạc sĩ của mình

2 Lịch sử nghiên cứu

Xung quanh vấn đề giá trị đạo đức truyền thống và giáo dục giá trị đạo đức truyền thống trong những năm gần đây có rất nhiều công trình nghiên cứu, những bài viết dưới các góc độ khác nhau được thể hiện ở những nhóm sau:

Thứ nhất, những nghiên cứu về đạo đức truyền thống

Giá trị tinh thần truyền thống Việt Nam do GS Trần Văn Giàu chủ biên,

Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội 1980 Trong cuốn sách này, các tác giả đã phân

tích các giá trị tinh thần truyền thống Việt Nam, đặc biệt là chủ nghĩa yêu nước

Việt Nam - cái làm nên bản sắc, tinh thần, cốt cách Việt Nam

"Vấn đề khai thác các giá trị truyền thống vì mục tiêu phát triển" của

GS Nguyễn Trọng Chuẩn, Tạp chí Triết học, số 2/1998; “Bàn thêm về khái niệm “Giá trị đạo đức” của Đoàn Quốc Thái, Tạp chí Triết học, số 12 (235) năm 2010 Trong bài viết này, tác giả đã tập trung xác định và luận giải một

số tính chất cơ bản của giá trị đạo đức truyền thống

“Giá trị truyền thống - nhân lõi và sức sống bên trong của sự phát

triển đất nước, dân tộc” của Nguyễn Văn Huyên, Tạp chí Triết học, số 6,

năm 1998 Tác giả đã cho rằng: việc nâng cao nhận thức của toàn xã hội về tầm quan trọng của công tác giáo dục truyền thống yêu nước là hết sức cần thiết Khi nhận thức xã hội được nâng lên cũng là lúc chúng ta đã tạo ra được một môi trường xã hội thuận lợi và là động lực to lớn thúc đẩy công tác giáo dục truyền thống yêu nước đạt hiệu quả cao

Ngoài ra, có nhiều bài viết, chuyên khảo đã làm rõ vai trò, vị trí của các giá trị đạo đức truyền thống trong xã hội hiện nay như: “Nhân ái - một giá trị văn hóa truyền thống cần kế thừa và phát huy trong việc xây dựng lối sống ở

Việt Nam hiện nay” của Võ Văn Thắng, Tạp chí Triết học, số 7 (182) năm

2006; “Từ đạo hiếu truyền thống, nghĩ về đạo hiếu ngày nay” của Nguyễn Thị

Thọ, Tạp chí Triết học, số 6 (193) năm 2007; “Đoàn kết dân tộc trên cơ sở đồng thuận xã hội” của Đặng Hữu Toàn, Tạp chí Triết học, số 4 (203) năm

2008; “Đoàn kết xã hội - động lực phát triển xã hội” của Hà Văn Núi, Tạp chí

Triết học, số 5 (204) năm 2008 Bài viết luận chứng đoàn kết xã hội không

những là một truyền thống của dân tộc, mà còn là động lực quan trọng thúc

đẩy sự phát triển xã hội…

Thứ hai, những nghiên cứu về giáo dục đạo đức truyền thống

Nguyễn Linh Khiếu - Tư tưởng “Nâng cao đạo đức cách mạng chống

chủ nghĩa cá nhân” của Hồ Chí Minh, Tạp chí Cộng sản, số 22-2005 Công

trình này đã khẳng định sức sống bền vững của các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam, làm rõ mối quan hệ, sự tác động của đạo đức tới các yếu tố như kinh tế, văn hóa…

Lê Thị Hoài Thanh (2003), Quan hệ biện chứng giữa truyền thống và

hiện đại trong giáo dục đạo đức cho thanh niên Việt Nam hiện nay Luận án

Tiến sỹ Triết học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh Luận án luận giải mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại trong sự phát triển đạo đức, vận dụng mối quan hệ này vào hoạt động giáo dục đạo đức cho thanh niên,

từ đó đề xuất một số phương hướng và giải pháp chủ yếu kết hợp truyền thống và hiện đại nhằm xây dựng đạo đức mới cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay

“Biện chứng của truyền thống” của Hà Văn Tuấn, Tạp chí Cộng sản,

số 3-1981; “Về truyền thống dân tộc” của Trần Quốc Vượng, Tạp chí Cộng

sản, số 3-1981; “Cái truyền thống và cái hiện đại trong sự nghiệp xây dựng

con người mới ở nước ta” của Đỗ Huy, Tạp chí Thông tin Khoa học xã hội,

số 5-1986; “Giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, một nhu cầu phát

triển của xã hội hiện đại” của Lương Quỳnh Khuê, Tạp chí Triết học, số

4-1992 “Biện chứng của truyền thống” của Hà Văn Tân, Tạp chí cộng sản, số

3 – 1981 Những tài liệu này góp phần nhất định vào việc nhận thức rõ vai trò của giá trị đạo đức truyền thống và việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho tầng lớp thanh niên trong giai đoạn hiện nay

Vấn đề giáo dục đạo đức nói chung và giáo dục đạo đức truyền thống dân tộc nói riêng cho thanh niên, học sinh, sinh viên từ lâu cũng là đề tài được nhiều tác giả các bài viết, chuyên khảo, tác giả các luận án tiến sỹ quan

tâm, như: “Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác giáo dục đạo đức học sinh

trong nhà trường phổ thông” của Nguyễn Đức Hòa, Tạp chí Triết học số 5

(204) năm 2008; “Vai trò của giá trị đạo đức truyền thống trong sự hình

thành và phát triển nhân cách” của Cao Thu Hằng, Tạp chí Triết học số 2

(237) năm 2011 Trong bài viết này, tác giả đã đưa ra và luận giải sự tác động, ảnh hưởng của giá trị đạo đức truyền thống đến sự hình thành và phát triển nhân cách, đặc biệt là nhân cách con người Việt Nam hiện nay Tác giả khẳng định vai trò to lớn của các giá trị đạo đức trong quá trình hình thành

và phát triển của nhân cách và coi đây là tiền đề khách quan để xây dựng nhân cách con người Việt Nam vừa mang tính hiện đại, vừa đậm đà bản sắc

dân tộc; "Giáo dục đạo đức đối với sự hình thành và phát triển nhân cách

sinh viên Việt Nam trong giai đoạn hiện nay", Luận án Tiến sỹ Triết học của

Trần Sĩ Phán, 1999…

Trong nội dung của các bài viết, luận án nói trên, vấn đề ý nghĩa và sự cần thiết của việc giáo dục đạo đức nói chung và giáo dục đạo đức truyền thống nói riêng đã được đề cập một cách khá sâu sắc, những phương hướng

và giải pháp được nêu ra cụ thể, thiết thực, phù hợp với tính chất đặc thù của đối tượng thanh niên, học sinh, sinh viên giai đoạn hiện nay Đó là những tư liệu tham khảo hết sức bổ ích cho tác giả tiếp tục nghiên cứu về vấn đề này

Thứ ba, những nghiên cứu về giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ ở thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay

Trong những năm qua, Đảng bộ Tỉnh An Giang nói chung và Thành

ủy Long Xuyên nói riêng rất quan tâm đến việc giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ, điều đó được thể hiện qua các chỉ thị, nghị quyết đã ban

hành, như: Thực hiện Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về “Một số định

hướng lớn trong công tác tư tưởng hiện nay” tiếp tục khẳng định: Sự phát

triển của một dân tộc phải vươn tới cái mới, tạo ra cái mới nhưng lại không thể tách rời khỏi cội nguồn, bằng cách phát huy cội nguồn, trở về cội nguồn, giữ được cội nguồn Cội nguồn đó của mỗi dân tộc là văn hóa (cốt lõi là những giá trị luân lý đạo đức)

Thực hiện Chỉ thị 03-CT/TW của Bộ Chính trị, các cấp bộ Đảng, chính quyền đã xây dựng, thực hiện các tiêu chí chuẩn mực đạo đức cho cán

bộ - đảng viên, đoàn viên - thanh niên, nhất là lứa tuổi thanh thiếu nhi làm

và thực hiện theo tư tưởng, tấm gương đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh Phòng Giáo dục thành phố Long Xuyên cũng rất quan tâm đến việc giáo dục đạo đức truyền thống cho các em học sinh trong và ngoài nhà trường vì vậy thường xuyên có sự nhắc nhở và định hướng trong quá trình thực hiện

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu, các bài viết nêu trên đều có ý nghĩa to lớn đối với việc kế thừa và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống hiện nay ở nước ta Tuy nhiên, những công trình này chưa đề cập một cách trực tiếp đến việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ của thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay nhìn từ góc độ triết học

Kế thừa những thành quả của các nhà nghiên cứu đi trước, với việc thực

hiện đề tài: “Giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ ở thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay” tác giả mong muốn góp phần

lấp đầy khoảng trống trên

3 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, phân tích thực trạng giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ ở Thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay; từ đó đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ ở Thành phố Long

Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay

4 Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu của đề tài là giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ ở thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay

5 Giả thuyết khoa học

Hiện nay, trong bối cảnh hội nhập và phát triển, đứng trước sự tác động hai mặt của kinh tế thị trường, sự biến đổi của đời sống xã hội, các giá trị đạo đức truyền thống có phần bị xem nhẹ, điều đó sẽ ảnh hưởng không nhỏ tới sự phát triển bền vững của đất nước Nếu chúng ta biết gìn giữ, phát huy và giáo dục tốt các giá trị đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ thì sẽ giữ được bản sắc, hòa nhập mà không hòa tan, tạo được cơ sở vững chắc cho sự phát triển bền vững

6 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, luận văn thực hiện những nhiệm vụ sau:

- Làm rõ những vấn đề lý luận chung về đạo đức truyền thống, giáo

dục giá trị đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ

- Phân tích thực trạng việc giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho

thế hệ trẻ ở thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay

- Đưa ra một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục giá trị đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ ở thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay

7 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

Nói đến đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam có rất nhiều giá trị, trong luận văn này tác giả chỉ tập trung nghiên cứu một số giá trị cơ bản để giáo dục cho thế hệ trẻ ở thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay, như: truyền thống yêu nước, truyền thống đoàn kết, truyền thống nhân ái, nhân nghĩa Và khi nói đến thế hệ trẻ thì đây là khái niệm rất rộng, gồm cả thanh niên, thiếu niên, nhi đồng Trong luận văn này, khi bàn về giáo dục đạo đức cho thế hệ trẻ, tác giả muốn tập trung bàn về lứa tuổi thanh niên

8 Phương pháp nghiên cứu

Đề tài được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, đồng thời kết hợp với các phương pháp cụ thể như: logic - lịch sử, phân tích - tổng hợp, khái quát hóa

9 Tóm tắt những luận điểm cơ bản và đóng góp mới của luận văn

- Những luận điểm cơ bản

Đạo đức truyền thống là những giá trị đạo đức được hình thành từ trong lịch sử và được lưu truyền, gìn giữ, bổ sung, phát triển cho đến hôm nay và mai sau

Giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ nói chung, thế hệ trẻ thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay nói riêng là hết sức cần thiết nhằm tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững, hội nhập mà không hòa tan

Để giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay đạt được hiệu quả cao thì chúng ta phải có những giải pháp đồng bộ và mang tính khả thi

- Đóng góp mới của luận văn

Luận văn góp phần làm rõ những giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Chỉ ra sự cần thiết phải giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ ở thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay

Tìm hiểu thực trạng giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay ở hai phương diện, những mặt đã làm được và những hạn chế Từ đó đề xuất những giải pháp cụ thể để góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay

Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, học tập, giảng dạy những môn học, như: Đạo đức, Giáo dục công dân, Lịch sử, Ngữ văn, các chương trình tập huấn giáo dục đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ nói chung

10 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 2 chương, 4 tiết

Chương 1 GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC TRUYỀN THỐNG CHO THẾ HỆ TRẺ THÀNH PHỐ LONG XUYÊN, TỈNH AN GIANG HIỆN NAY –

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm đạo đức

Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, nó ra đời từ tồn tại xã hội, phản ánh tồn tại xã hội Với tư cách là một bộ phận của tri thức triết học, những tư tưởng đạo đức học đã xuất hiện hơn 26 thế kỷ trước đây trong triết học Trung Quốc, Ấn Độ, Hy Lạp cổ đại

Ngày nay, đạo đức được định nghĩa như sau: đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tập hợp những nguyên tắc, qui tắc, chuẩn mực, nhằm điều chỉnh cách đánh giá và cách ứng xử của con người trong quan hệ với nhau

và quan hệ với xã hội, chúng được thực hiện bởi niềm tin cá nhân, bởi sức mạnh của truyền thống và sức mạnh của dư luận xã hội [42; tr.1]

Đạo đức với tư cách là một hình thái ý thức xã hội phản ánh tồn tại xã hội, phản ánh hiện thực đời sống đạo đức xã hội

Theo Mác và Ăngghen, trước khi sáng lập các thứ lý luận và nguyên tắc bao gồm cả triết học và luân lí học, con người đã hoạt động, tức là đã sản xuất ra các tư liệu vật chất cần thiết cho đời sống Ý thức xã hội của con người là phản ánh tồn tại xã hội của con người Các hình thái ý thức xã hội khác nhau tuỳ theo phương thức phản ánh tồn tại xã hội và tác động riêng biệt đối với đời sống xã hội Đạo đức cũng vậy, nó là hình thái ý thức xã hội phản ánh một lĩnh vực riêng biệt trong tồn tại xã hội của con người Và cũng như các quan điểm triết học, chính trị, nghệ thuật, tôn giáo đều mang tính chất của kiến trúc thượng tầng Sự phát sinh và phát triển của đạo đức, xét

đến cùng là một quá trình do sự phát triển của phương thức sản xuất quyết định

Đạo đức là một phương thức điều chỉnh hành vi của con người Loài người đã sáng tạo ra nhiều phương thức điều chỉnh hành vi như: phong tục, tập quán, tôn giáo, pháp luật, đạo đức đối với đạo đức, sự đánh giá hành

vi con người theo khuôn phép chuẩn mực và qui tắc đạo đức biểu hiện thành những khái niệm về thiện và ác, vinh và nhục, chính nghĩa và phi nghĩa Đã

là một thành viên của xã hội, con người phải chịu sự giáo dục nhất định về ý thức đạo đức, một sự đánh giá đối với hành vi của mình và trong hoàn cảnh nào đó còn chịu sự khiển trách của lương tâm… cá nhân phải chuyển hóa những đòi hỏi của xã hội và những biểu hiện của chúng thành nhu cầu, mục đích và hứng thú trong hoạt động của mình Biểu hiện của sự chuyển hóa này là hành vi cá nhân tuân thủ những ngăn cấm, những khuyến khích, những chuẩn mực phù hợp với những đòi hỏi của xã hội… do vậy, sự điều chỉnh đạo đức mang tính tự nguyện, và xét về bản chất, đạo đức là sự lựa chọn của con người

Như vậy, nói đến đạo đức là nói đến các nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực để điều chỉnh hành vi của con người Những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực này không nhất thành bất biến, mà có sự vận động biến đổi cùng với sự vận động biến đổi của đời sống xã hội Đạo đức có một vai trò vô cùng quan trọng trong sự phát triển của mỗi cá nhân cũng như sự phát triển của xã hội

Nó là nhân tố không thể thiếu khi đánh giá mỗi con người Bác Hồ đã từng nói: Có tài mà không có đức là người vô dụng Có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó

1.1.2 Khái niệm đạo đức truyền thống

Khái niệm truyền thống có nguồn gốc từ tiếng Latinh là traditio - sự

chuyển giao, lưu truyền lại - đó là các giá trị tinh hoa văn hóa được lưu

truyền từ những thế hệ trước và nó được gìn giữ ở các xã hội, giai cấp hay

nhóm xã hội nhất định Truyền thống là thói quen đã hình thành lâu đời

trong lối sống và nếp nghĩ, được truyền lại từ thế hệ này sang thế hệ khác

Truyền thống của một dân tộc bao gồm những đức tính, thói quen, những phong tục tập quán xã hội của các thế hệ nối tiếp nhau, có các đặc

trưng: tính cộng đồng, bình ổn, lưu truyền: Nói đến truyền thống là nói đến

phức hợp những tư tưởng, tình cảm, tập quán, thói quen, những phong tục, lối sống, cách ứng xử, ý chí của một cộng đồng người đã hình thành trong lịch sử, đã trở nên ổn định và được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác

Vì vậy, truyền thống không phải là một hiện tượng, một sự kiện tạm thời, thoáng qua mà nó là những yếu tố được truyền từ đời này sang đời khác trong quy định của một dân tộc, một xã hội nào đó Truyền thống cũng không phải là cái hoàn toàn khách quan do điều kiện kinh tế - xã hội quy định, mà là sự phản ánh những điều kiện khách quan thông qua hoạt động chủ quan của con người Điều đó lý giải vì sao nhiều quốc gia có điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, điều kiện tự nhiên tương tự nhau nhưng lại có những truyền thống khác nhau

Từ khái niệm đạo đức, khái niệm truyền thống, chúng ta có thể thấy

rằng, đạo đức truyền thống là toàn bộ những tư tưởng, tình cảm, những

chuẩn mực, quy tắc, phong tục, tập quán đạo đức được hình thành từ lâu, được truyền từ đời này sang đời khác và được mọi người hay một cộng đồng người nhất định tự nguyện noi theo

Với tư cách là yếu tố thuộc về ý thức xã hội, thuộc đời sống tinh thần, đạo đức truyền thống có tính ổn định tương đối và thậm chí còn mang tính

“bảo thủ” Tuy nhiên, ở một mức độ nào đó, có thể thấy, sự “bảo thủ” đó là cần thiết, để duy trì một chỗ đứng, một bản sắc cho dân tộc và mỗi con người sống trong đó, cho phép mỗi dân tộc, mỗi cá nhân lựa chọn những gì

là thích hợp trong một thế giới nhiều giá trị, mà không phải giá trị nào cũng phù hợp với mỗi dân tộc, mỗi con người trong những điều kiện kinh tế – xã hội có những biến đổi

Đạo đức truyền thống của một dân tộc được hình thành trong quá trình phát triển của dân tộc đó Những đặc điểm của đạo đức nảy sinh do tác động của điều kiện sinh hoạt vật chất, của môi trường địa lý, khí hậu, tạo thành tính dân tộc hay bản sắc dân tộc của đạo đức Chúng có những đặc điểm riêng tiêu biểu cho các dân tộc đó, nhưng cũng có những nét tương đồng với các dân tộc khác Bởi lẽ, dân tộc nào cũng có điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế, xã hội, lịch sử văn hóa gắn với quá trình hình thành và phát triển của dân tộc mình

1.1.3 Khái niệm đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam

Giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam đã được hình thành trong suốt hàng nghìn năm lịch sử đấu tranh dựng nước và giữ nước, trong sự giao thoa, tiếp biến, chọn lọc những giá trị văn hóa của dân tộc khác Tuy vậy, cái cốt lõi trong hệ thống các giá trị đạo đức truyền thống Việt Nam hoàn toàn bắt nguồn từ nền tảng của dân tộc, từ truyền thống hàng nghìn năm kiên trì chịu đựng gian khổ, khó khăn và vượt qua một cách oanh liệt các tác động khắc nghiệt của tự nhiên, xã hội Trong những truyền thống vô cùng quý giá như tinh thần yêu nước, đoàn kết, nhân ái nhân nghĩa, tiết kiệm, cần cù chịu đựng gian khổ, hiếu học, thì truyền thống yêu nước nổi bật lên và có thể chi phối cả những truyền thống khác Ngàn đời nay bao thế hệ con người Việt Nam đã nâng niu, gìn giữ, phát huy tạo thành giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam Những giá trị tốt đẹp này có tác dụng củng cố, phát triển quan hệ xã hội, tạo ra sức mạnh cho con người vượt qua khó khăn trong cuộc sống quá khứ, hiện tại để phát triển xã hội và hoàn thiện nhân cách

Xét trong tương quan với thế giới và khu vực, đặc biệt là với các dân tộc phương Đông, giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc ta có những nét chung với nhiều dân tộc khác vì các dân tộc trong quá trình hình thành và phát triển của mình đều phải giải quyết những vấn đề chung như xây dựng

và bảo vệ Tổ quốc, ổn định và phát triển đời sống xã hội Mặt khác, sự giao lưu quốc tế diễn ra thường xuyên ở mức độ này hay mức độ khác, nhất là với các nước gần nhau, đã ảnh hưởng đến nhau khá rõ rệt Cái khác nhau ở đây là trật tự sắp xếp các giá trị đạo đức, mối tương quan giữa chúng và những sắc thái riêng hình thành trong điều kiện lịch sử đặc thù của từng dân tộc qua suốt chiều dài lịch sử phát triển của nó Giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc ta là do cộng đồng người Việt Nam tạo dựng trong lịch sử phát triển lâu dài trên đất nước Việt Nam với tất cả những điều kiện lịch sử đặc thù tạo nên bản sắc độc đáo của nó

Sớm xác định được vai trò quan trọng của giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc đối với sự phát triển đất nước, nên nhân dân ta luôn giữ gìn và tôn trọng những giá trị quý báu ấy và xem chúng như là những tiêu điểm để mọi người hướng tới, làm theo Xuất phát từ quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử cho rằng tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội, cho nên những giá trị tinh thần và đạo đức, nhân cách của người Việt Nam có nguồn gốc sâu xa là bắt nguồn từ những hoàn cảnh địa lý, môi trường tự nhiên, lịch sử

xã hội Việt Nam là một nước có nền sản xuất nông nghiệp lâu đời, đời sống người nông dân quanh năm gặp nhiều khó khăn, vất vả, phần lớn phụ thuộc vào thiên nhiên Mặt khác, do nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa Đông Bắc và Đông Nam nên điều kiện tự nhiên tương đối khắc nghiệt, mưa nắng thất thường, điều đó đã gây ra nhiều thiên tai, hạn hán, dẫn đến mất mùa Chính trong điều kiện khó khăn đó đã hình thành ở con người Việt Nam những giá trị quý báu: sự gắn bó cộng đồng chặt chẽ, yêu thương đùm bọc,

giúp đỡ nhau… từ đó hình thành thói quen cần cù, tiết kiệm Việt Nam là đất nước có nhiều tài nguyên thiên nhiên quý báu “rừng vàng, biển bạc, đất phì nhiêu”; mặt khác, lại nằm ở đầu mối giao thông quốc tế, cho nên Việt Nam thường xuyên là mục tiêu của các thế lực ngoại xâm và trong điều kiện thiên nhiên khắc nghiệt, sự de doạ của ngoại xâm, để tồn tại và phát triển, người Việt Nam phải “chung lưng đấu cật”, “sát cánh bên nhau” trong sản xuất và chiến đấu Việc gắn đời sống của cá nhân với cộng đồng cũng là để bảo vệ cuộc sống của mình

Vì vậy, khi nói về những giá trị đạo đức truyền thống, giáo sư Trần Văn Giàu đã viết: “Giá trị đạo đức truyền thống là những cái gì sừng sững, vững chắc, cao vọi, tôn nghiêm như những ngọn núi, đời này qua đời khác làm tiêu điểm để các tầng lớp đồng bào theo đó mà gióng hướng mà không

đi lạc, mà phân biệt chính tà, phải trái, nên chăng, tốt xấu để mọi người xác định thái độ, hành tung của mình” [18, tr 93] Hoặc giáo sư Vũ Khiêu cho rằng, giá trị đạo đức của dân tộc Việt Nam bao gồm: “lòng yêu nước, truyền thống đoàn kết, lao động cần cù và sáng tạo, tinh thần nhân đạo, lòng yêu thương và quý trọng con người” [25, tr.74] Trong các văn kiện của Đảng ta, đặc biệt là Nghị quyết của Bộ Chính trị về một số định hướng lớn trong công tác tư tưởng đã xác định: Những giá trị văn hoá truyền thống bền vững của dân tộc Việt Nam là lòng yêu nước nồng nàn, ý thức cộng đồng sâu sắc, đạo

lý thương người như thể thương thân, đức tính cần cù, vượt khó, sáng tạo trong lao động Nghị quyết Hội nghị lần thứ V của Ban chấp hành trung ương Đảng khoá VIII, đã khẳng định: Bản sắc dân tộc của văn hoá Việt Nam bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa được vun đắp nên qua lịch

sử hàng ngàn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước Đó là lòng yêu nước nồng nàn, lòng tự tôn, tự hào dân tộc, tinh thần cộng đồng gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã – Tổ quốc, lòng nhân ái bao dung, trọng nghĩa tình đạo lý,

đức tính cần cù sáng tạo trong lao động, là đức hy sinh cao thượng tất cả vì độc lập dân tộc, vì hạnh phúc của nhân dân, là sự tế nhị trong cư xử, tính giản dị trong lối sống [10, tr.10] Quan điểm trên của Đảng ta và các nhà khoa học tuy có những điểm cụ thể khác nhau, cách diễn đạt khác nhau, thế nhưng đều khẳng định rõ vị trí nổi bật của các giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc

Qua những phân tích trên, chúng ta có thể nhận định rằng, đạo đức

truyền thống của dân tộc Việt Nam là toàn bộ những tư tưởng, tình cảm, những chuẩn mực, quy tắc, phong tục, tập quán đạo đức được hình thành từ lâu, gắn liền với quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, được truyền từ đời này sang đời khác và được mọi người tự nguyện noi theo

Các giá trị đạo đức truyền thống dân tộc hình thành gắn với điều kiện lịch sử cụ thể của Việt Nam trải qua hàng ngàn năm lịch sử Đó là kết quả và

là động lực to lớn của quá trình dựng nước, giữ nước và phát triển đất nước của dân tộc mang đậm nét đặc thù của sự phát triển xã hội trong lịch sử Việt Nam Đó còn là kết quả của quá trình tiếp thu sáng tạo tinh hoa của nhiều trào lưu tư tưởng, văn hóa lớn của thế giới để bồi đắp thêm cho những giá trị đạo đức - văn hóa vốn có của mình, nhất là khi có sự du nhập của chủ nghĩa Mác - Lênin, sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh

Từ thực tế đó, Đảng ta đặt ra yêu cầu phải gắn tăng trưởng kinh tế với tiến bộ đạo đức và công bằng xã hội, vừa phát triển kinh tế thị trường, đồng thời phải bảo tồn và phát huy những giá trị đạo đức truyền thống tốt đẹp của dân tộc Việt Nam Đặc biệt trong điều kiện hiện nay, khi đời sống đạo đức xã hội đang có những biểu hiện suy thoái, những giá trị đạo đức truyền thống đang có nguy cơ bị mai một, thì yêu cầu, đòi hỏi giữ gìn và phát huy các giá trị đạo đưc truyền thống lại càng cần thiết hơn bao giờ hết

Tuy nhiên, khi tiến hành công tác giáo dục truyền thống đạo đức cần chú ý đến hai yêu cầu cơ bản sau:

Thứ nhất, xác định hệ giá trị truyền thống tốt đẹp cần duy trì, phát

triển, đồng thời chúng ta phải xây dựng truyền thống mới phù hợp với yêu cầu của sự phát triển xã hội Ví dụ “sống và làm việc theo pháp luật” phải dần dần trở thành truyền thống của con người Việt Nam hiện đại Cũng có những truyền thống cũ phải có nội dung mới, chẳng hạn “hiếu học” không chỉ là chăm chỉ, cần cù, vượt khó trong học tập, rèn luyện nhân cách Ngày nay, “hiếu học” còn đòi hỏi học thường xuyên, học suốt đời, học sáng tạo, có năng suất, hiệu quả để phát triển vai trò chủ thể trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc

Việc xác định những truyền thống, phát triển nội dung và xây dựng truyền thống mới để giáo dục cho các thế hệ sau là việc làm rất cần thiết vì chỉ có nhận thức được việc duy trì những truyền thống đạo đức tốt đẹp thì mọi người mới tự giác thực hiện, phát triển truyền thống Lịch sử đã cho thấy lúc nào đó, ai đó lãng quên lịch sử hào hùng của dân tộc thì người đó đã đánh mất chính mình và mất đi một động lực để phát triển Những truyền thống đạo đức cần được duy trì và phát huy trong cuộc sống, như: truyền thống yêu nước, đoàn kết, yêu thương quý trọng con người, lá lành đùm lá rách, nhường cơm sẻ áo, uống nước nhớ nguồn,

Thứ hai, khi giáo dục đạo đức truyền thống cần chú ý sử dụng truyền

thống như là một phương pháp giáo dục Điều đó có nghĩa là thông qua các hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, kết hợp các lực lượng, các phương tiện thông tin đại chúng nhằm tạo ra dư luận xã hội lành mạnh ủng hộ cá nhân, hành vi tốt, lên án mạnh mẽ những cá nhân, những hành vi phi đạo đức, đi ngược lại truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc

Ngày nay, trong sự nghiệp phát triển đất nước, từng bước xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trường trong bối cảnh quốc tế biến động nhanh và phức tạp, chúng ta càng cần phải gìn giữ những giá trị đạo đức truyền thống, đồng thời phải coi trọng giáo dục đạo đức, phải tăng cường giáo dục đạo đức trong gia đình, trong nhà trường và ngoài xã hội Chúng ta cần phải biết kế thừa, phát huy và đổi mới những giá trị đạo đức truyền thống cho phù hợp với xu thế của thời đại Bên cạnh những giá trị đạo đức truyền thống như lòng yêu nước, lòng nhân ái, vị tha, tính trung thực, tinh thần ham học hỏi, truyền thống tôn sư trọng đạo, đức tính cần cù, giản dị chúng ta cần tiếp nhận những giá trị mới được bổ sung trong sự phát triển của thế giới ngày nay, đó là những giá trị: hoà bình - hoà hợp, bình đẳng - công lý, nhân quyền, dân quyền, thận trọng, sáng tạo, công bằng, tự giác, tự trọng…

Trong quá trình xây dựng và phát triển hiện nay, nhiều quốc gia trên thế giới không chỉ chú trọng phát triển kinh tế, khoa học và công nghệ, mà còn rất đề cao các giá trị đạo đức, các giá trị tinh thần Bởi vì các giá trị này trong nhiều trường hợp, đóng vai trò động lực đối với sự tiến bộ xã hội Do vậy, nếu chúng ta biết hướng về cội nguồn, biết bảo vệ những giá trị đạo đức truyền thống, đó chính là nội lực cho sự phát triển bền vững của xã hội hiện tại và cả trong tương lai Tại Hội nghị Trung ương lần thứ tư khóa VII, nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười đã khẳng định: Phát triển tách khỏi cội nguồn dân tộc thì nhất định sẽ lâm vào nguy cơ tha hóa Đi vào kinh tế thị trường, hiện đại hóa đất nước mà xa rời những giá trị truyền thống sẽ làm mất đi bản sắc dân tộc, đánh mất bản thân mình, trở thành cái bóng mờ của người khác, của dân tộc khác Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về "Một số định hướng lớn trong công tác tư tưởng hiện nay" tiếp tục khẳng định: Sự phát triển của một dân tộc phải vươn tới cái mới tạo ra cái mới, nhưng lại không thể tách rời khỏi cội nguồn Phát triển phải dựa trên cội nguồn, bằng

cách phát huy cội nguồn, trở về cội nguồn, giữ được cội nguồn Cội nguồn

đó của mỗi dân tộc là văn hóa (cốt lõi là những giá trị luân lý đạo đức)

1.1.2 Một số giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Việt Nam

1.1.2.1 Truyền thống yêu nước

Khi nói đến truyền thống yêu nước thì một trong những di huấn Chủ

tịch Hồ Chí Minh để lại cho chúng ta là phải chăm lo “phát triển tinh thần

yêu nước của dân ta”, làm cho lòng yêu nước của mỗi người không “cất

giấu kín đáo trong rương, trong hòm”, mà phải được đem ra “thực hành vào công việc yêu nước, công việc kháng chiến”, vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc

Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam là nét nổi bật trong đời sống văn hóa tinh thần của người Việt, là di sản quý báu của dân tộc được hình thành từ rất sớm, được củng cố và phát huy qua hàng ngàn năm lịch sử Lòng yêu nước bắt nguồn từ những tình cảm đơn giản, trong một không gian nhỏ hẹp như: tình yêu gia đình, yêu quê hương, nơi chôn nhau cắt rốn, nơi mình sinh sống gắn bó, dần dần mở rộng ra thành tình yêu quê hương đất nước Yêu nước là yêu nhân dân lao động, yêu những con người đã làm nên hình hài đất nước, những người lao động sản xuất tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho sự sinh tồn và hưng thịnh của mỗi quốc gia, đất nước; những người đấu tranh đánh đuổi ngoại xâm bảo vệ và dựng xây đất nước Các thế

hệ con người Việt Nam đã luôn luôn sẵn sàng đấu tranh đánh đuổi ngoại xâm để bảo vệ quê hương đất nước Họ sẵn sàng quyết tử cho Tổ quốc được sinh ra, “Ôi Tổ quốc ta yêu như máu thịt/ Như mẹ, như cha, như vợ, như chồng/ Ôi Tổ quốc nếu cần ta chết/ cho mỗi ngôi nhà, ngọn núi, con sông”

Họ sẵn sàng đi bất cứ đâu, làm bất cứ việc gì khi Tổ quốc cần và gọi tên Lòng yêu nước dần được nâng cao, bồi đắp, lưu truyền và khắc sâu hơn để

từ đó hình thành truyền thống yêu nước Việt Nam

Nghị quyết Đại hội XI của Đảng và các Hội nghị Trung ương tiếp theo đều nhấn mạnh: Động lực chủ yếu để phát triển đất nước là sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, do đó phải khơi dậy mạnh mẽ tất cả các nguồn lực nội

sinh và ngoại sinh, vật chất và tinh thần, trước hết là chủ nghĩa yêu nước, ý

chí độc lập, tự cường, tinh thần tự hào dân tộc,…của toàn dân, nhằm đẩy

mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhanh chóng đưa đất nước ta trở thành một nước công nghiệp hiện đại trong thời gian sớm nhất

Tìm hiểu sự phát triển của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam từ truyền thống đến thời đại Hồ Chí Minh, góp phần vào giáo dục, bồi dưỡng, phát triển tinh thần yêu nước của dân ta, tạo ra xung lực mới, đưa đất nước vượt qua khó khăn, ở thời điểm hiện nay, đang trở thành một chủ đề có tính thời

sự

Chủ nghĩa yêu nước truyền thống Việt Nam đã phát huy sức mạnh của

nó trong các cuộc đấu tranh chống ngoại xâm Từ thế kỷ thứ X đến thế kỷ

XX, trong điều kiện quá chênh lệch về tương quan lực lượng, dân tộc Việt Nam, với sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước, đã làm nên 10 đại chiến công chống ngoại xâm, liên tiếp trong 10 thế kỷ Đó là: Ngô Quyền đánh thắng quân Nam Hán trên sông Bạch Đằng, Lê Hoàn phá Tống lần thứ nhất, Lý Thường Kiệt phá Tống lần thứ hai, Trần Quốc Tuấn ba lần đại thắng quân Nguyên, Lê Lợi đánh đuổi quân Minh, Quang Trung đại phá quân Thanh và

Hồ Chí Minh cùng với quân dân cả nước lần lượt đánh bại hai đế quốc to lớn Đó là những chiến công hùng vĩ, được tạo nên bởi sức mạnh của chủ nghĩa yêu nước, mãi mãi rạng ngời trên trang sử nước nhà

Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại là sự kế thừa toàn bộ những tinh hoa của chủ nghĩa yêu nước truyền thống, đồng thời là một bước phát triển mới so với chủ nghĩa yêu nước truyền thống Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại ngày càng được bổ sung và phát triển trong thế kỷ XX, nhờ

kết hợp được tinh hoa dân tộc và giá trị thời đại, nên đã đạt tới một chất lượng mới Chính Chủ tịch Hồ Chí Minh là người có công đầu trong việc vận dụng thế giới quan và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác-Lênin, vừa khơi dậy được những truyền thống tốt đẹp ngàn năm của dân tộc, vừa bổ sung thêm những nhân tố mới, nâng chủ nghĩa yêu nước truyền thống lên ngang tầm phát triển của thời đại Vì vậy, cũng có thể gọi chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại là chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh Hơn nữa, yêu nước trong điều kiện hiện nay còn là học tập, lao động sáng tạo, cống hiến

để xây dựng, bảo vệ và phát triển đất nước, để đưa đất nước vươn lên ngang tầm với khu vực và hội nhập với thế giới

1.1.2.2 Truyền thống đoàn kết

Tinh thần đoàn kết, tương trợ lẫn nhau là một trong những truyền thống quý báu của dân tộc Việt Nam, nó được hình thành trong quá trình đấu tranh chống ngoại xâm, chống thiên nhiên khắc nghiệt Bởi trong những điều kiện khó khăn đó, con người muốn vượt qua họ phải “chung lưng, đấu cật”, góp sức, góp trí… Vì vậy, tinh thần đoàn kết cộng đồng sâu sắc được hình thành là một lẽ tất nhiên trong đời sống của con người, để đáp ứng nhu cầu khách quan đang đòi hỏi Dân tộc Việt Nam luôn xem đoàn kết là một sức mạnh làm nên mọi thắng lợi Đoàn kết thể hiện trong mọi thành công và thất bại, “có phúc cùng hưởng, có họa cùng chịu” Đặc biệt tinh thần đoàn kết thể hiện rõ nhất và quý nhất khi gặp khó khăn, hoạn nạn Khi đói rét thì

“nhường cơm sẻ áo” khi gặp hoạn nạn, khó khăn thì “chị ngã em nâng”, ”lá lành đùm lá rách” Tinh thần đoàn kết của dân tộc Việt Nam thể hiện trong mọi không gian và thời gian Trong gia đình: “thuận vợ thuận chồng, tát Biển Đông cũng cạn”, trong sản xuất cũng như trong đời sống hằng ngày giữa các cá nhân với nhau thì đoàn kết thể hiện ở chỗ: “một cây làm chẳng

nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao”, trong chiến đấu chống thiên nhiên và kẻ thù, thì “đoàn kết thì sống, chia rẽ thì chết”

Thực tiễn cách mạng Việt Nam đã chứng minh rằng tinh thần đoàn kết

là một yếu tố vô cùng quan trọng, đảm bảo chắc chắn cho thắng lợi của dân tộc, là điểm tựa tinh thần vững chắc, một động lực mạnh mẽ trong sự nghiệp giải phóng dân tộc cũng như trong sự nghiệp cách mạng Xã hội chủ nghĩa Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng định: “đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết, thành công, thành công, đại thành công” Trước lúc Bác mất trong di chúc

để lại, Người đã căn dặn các thế hệ sau rằng: Đoàn kết là một truyền thống cực kỳ quý báu của Đảng và nhân dân ta Các đồng chí từ trung ương đến các chi bộ cần phải giữ gìn sự đoàn kết, nhất trí của Đảng như giữ gìn con ngươi của mắt mình Nhờ có tinh thần đoàn kết chặt chẽ, sâu sắc ấy mà cộng đồng người Việt Nam luôn duy trì được các quan hệ xã hội hài hoà, giữ được sự đồng thuận, bình yên cho xóm làng, quê hương, đất nước Đoàn kết

có phạm vi thể hiện rất rộng, từ trong gia đình đến ngoài xã hội; từ trong đấu tranh chống ngoại xâm cho đến trong lao động sản xuất Ở bất cứ lĩnh vực nào của sản xuất và đời sống đều cần có sự đoàn kết, nhất trí đồng lòng để vượt qua khó khăn để đạt được hiệu quả công việc Trong điều kiện hiện nay, truyền thống này vẫn cần được giữ gìn, phát huy và bổ sung trong việc xây dựng, củng cố và phát triển qua quá trình xây dựng và giữ gìn đất nước

trong điều kiện mới

1.1.2.3 Truyền thống nhân ái, nhân nghĩa

Lòng nhân ái - yêu thương con người là một đức tính nhân đạo cao cả của dân tộc Việt Nam Đức tính ấy đã thấm sâu vào các mối quan hệ gia đình, làng xóm, đến cộng đồng xã hội và nhân loại Truyền thống nhân ái của dân tộc Việt Nam thể hiện rõ trong cuộc sống hằng ngày, trong lao động, học tập và chiến đấu Mặc dù trong những giai đoạn lịch sử khác nhau, lòng

nhân ái mang những nội dung mới khác nhau, nhưng về cơ bản vẫn giữ được nét đặc sắc riêng, là cơ sở quan trọng để thiết lập mối quan hệ giữa người và người trong tất cả các mối quan hệ xã hội Lòng nhân ái của dân tộc Việt Nam được thể hiện trước hết trong quan hệ gia đình: cha mẹ hết lòng quan tâm đến việc nuôi dưỡng, giáo dục con cái khi chúng còn nhỏ dại và ngược lại, con cái phải có trách nhiệm tôn kính cha mẹ, khi cha mẹ về già hay đau yếu phải hết lòng nuôi dưỡng; trong quan hệ anh - em thì “anh em như thể tay chân, rách lành đùm bọc, khó khăn đỡ đần”, “máu chảy ruột mềm”, “môi

hở răng lạnh”, “khôn ngoan đối đáp người ngoài, gà cùng một mẹ chớ hoài

đá nhau”; trong quan hệ xóm làng thì “bán anh em xa, mua láng giềng gần”,

“tối lửa tắt đèn có nhau”; trong quê hương đất nước thì “bầu ơi thương lấy bí cùng, tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”, “Nhiễu điều phủ lấy giá gương, người trong một nước thì thương nhau cùng”, là tình đồng bào, là nghĩa dân tộc… Những tình cảm cao đẹp này đã thấm sâu vào nếp nghĩ cũng như hành động của nhiều thế hệ con người Việt nam từ xưa đến nay, nó tạo thành một nét đẹp trong giá trị đạo đức truyền thống của dân tộc Lòng nhân

ái, nhân nghĩa của người Việt không chỉ thể hiện trong quan hệ gia đình, quê hương, đất nước, mà nó còn mở rộng ra trên phạm vi quốc tế

Lòng nhân ái, yêu thương con người là cơ sở cho cách xử thế ở đời của người Việt Nam: hết lòng vì nghĩa, giúp đỡ, đùm bọc nhau khi khó khăn hoạn nạn mà không hề toan tính “một miếng khi đói bằng một gói khi no”,

“lá lành đùm lá rách” Lòng yêu thương con người ở Việt Nam còn là điều kiện để tồn tại, là vũ khí để chiến đấu, là lẽ sống bền vững, là hạnh phúc lớn nhất của con người Tình yêu thương ấy được xây dựng và củng cố trong cộng đồng và gia đình, tất yếu đựơc mở rộng thành tình yêu thương Tổ quốc, nhân loại Bởi sự tồn tại của gia đình trước hết phụ thuộc vào sự tồn tại của cả nước và hoà bình, hạnh phúc của mỗi quốc gia gắn liền với hoà

bình, hạnh phúc của cả nhân loại Nếu ở Việt Nam tính cộng đồng là biểu hiện mãnh liệt nhất trong tình cảm giữa cá nhân với Tổ quốc thì tình cảm này không tách khỏi tình cảm gia đình mà ngược lại nó được nảy sinh và rèn luyện từ trong gia đình Nghĩa là lòng nhân ái, yêu thương con người của

dân tộc Việt Nam không phải là tư tưởng hẹp hòi “chủ nghĩa dân tộc” và

đối lập với tình cảm quốc tế Thế nhưng lòng nhân ái của dân tộc Việt Nam cũng kiên quyết không thể tha thứ cho những kẻ ngoan cố, táng tận lương tâm, vong tình phụ nghĩa Lòng yêu thương con người của dân tộc Việt Nam không chỉ giới hạn trong quê hương, trong một dân tộc mà lòng nhân ái ấy bao la vô hạn mang tính nhân loại, thậm chí nhân ái ngay đối với kẻ thù khi

họ đã ăn năn, hối lỗi, lầm đường, lạc lối Lòng nhân ái, nhân nghĩa của dân tộc Việt Nam còn thể hiện ở lòng vị tha cao thượng

Trong quá trình đấu tranh giữ nước, tinh thần ấy đã thể hiện sáng ngời qua những trang sử hào hùng của dân tộc Bình ngô đại cáo của Nguyễn Trãi

là một minh chứng: “lấy nhân nghĩa để thắng hung tàn, lấy chí nhân để thay

cường bạo” hay cuộc kháng chiến chống quân Thanh, sau khi đánh bại

chúng, Vua Quang Trung đã cấp lương thảo và phương tiện cho đám tàn quân về nước Lòng nhân ái, nhân nghĩa của dân tộc Việt Nam được kết tinh

rõ nét trong tư tưởng Hồ Chí Minh, Người là hiện thân của lòng nhân ái Tình yêu thương con người ở Hồ Chí Minh là một tình cảm rộng lớn, trước hết là dành cho những người cùng khổ, cho nhân dân lao động bị áp bức, bóc lột Tình yêu thương đó đã thôi thúc và trở thành ham muốn tột bậc ở Người là làm cho nước nhà được độc lập, nhân dân được tự do, mọi người ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành Vì yêu nước, thương nòi, thương nhân dân Việt Nam đang sống trong cảnh lầm than, nước mất, nhà tan, mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quyết ra đi tìm đường cứu nước, bôn ba khắp năm châu bốn biển, chịu nhiều khó khăn, gian khổ để tìm đường cứu

nước Suốt cuộc đời hoạt động của mình Người đã hy sinh tất cả vì độc lập của dân tộc vì hạnh phúc của nhân dân, để tìm cho dân tộc Việt Nam con đường giải phóng mình thoát khỏi những áp bức, bóc lột, gông cùm nô lệ -

đó là con đường của cách mạng vô sản của chủ nghĩa Mác - Lênin vạch ra Tình yêu thương con người của Hồ Chí Minh còn được thể hiện trong mối quan hệ bạn bè, đồng chí, với mọi người trong quan hệ hàng ngày Tình yêu thương ấy đòi hỏi phải tự nghiêm khắc với mình, nhưng phải rộng rãi, độ lượng với người Lòng nhân ái của dân tộc Việt Nam còn được thể hiện với những người sai lầm khuyết điểm nhưng đã nhận ra và cố gắng sửa chữa Trong suốt cuộc đời hoạt động của mình, lòng nhân ái của Bác đã trở thành sức mạnh, nó có tác dụng cảm hoá hàng vạn con người đã trót lầm đường, lạc lối, trước đây đã theo giặc, đi ngược với lợi ích của nhân dân nay đã ăn năn, hối hận, Bác xem họ như những đứa con “lạc bầy” cần được cưu mang hoạn dưỡng Lòng yêu thương con người trong tư tưởng Hồ Chí Minh là vô hạn, nhưng Người cũng phân biệt rất rõ ranh giới giữa bạn và thù, giữa bọn thống trị và nhân dân của nước ấy Đối xử với tù binh, tha chết và tiễn đưa quân xâm lược bại trận về nước, nhanh chóng lập lại tình hữu nghị sau mỗi trận chiến tranh - đó là đạo lý của con người Việt Nam trước cộng đồng

nhân loại

1.2 Sự cần thiết giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay

1.2.1 Vài nét về thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang

Thành phố Long Xuyên là một thành phố trẻ thuộc tỉnh An Giang, đồng thời cũng trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và khoa học kỹ thuật của vùng đồng bằng sông Cửu Long và cả nước Long Xuyên nằm trên dòng sông Hậu thuộc vùng hạ lưu của hệ thống sông MeKong giàu tiềm năng phát triển văn hóa, đất đai, nguồn nước, thủy sản, phát triển kinh tế thương mại,

dịch vụ, du lịch Là đô thị nằm trên trục hành lang kinh tế đô thị quốc tế và quốc gia: sông Hậu nối các tiểu vùng sông MeKong với Biển Đông Đường cao tốc có quốc lộ 91 nối thành phố Cần Thơ – Long Xuyên với thủ đô Phnom Penh (Campuchia) và khung đường Xuyên Á

Thành phố Long Xuyên là đô thị loại 2 trực thuộc tỉnh Long Xuyên cách thủ đô Hà Nội 1950 km về phía Nam, cách Thành phố Hồ Chí Minh

189 km về phía Tây Nam, cách biên giới Campuchia 45 km đường chim bay Long Xuyên có 13 đơn vị hành chính trực thuộc gồm 11 phường và 02

xã

Tây Bắc giáp huyện Châu Thành Đông Bắc giáp huyện Chợ Mới Nam giáp quận Thốt Nốt (Thành phố Cần Thơ), Tây giáp huyện Thoại Sơn Long Xuyên có diện tích tự nhiên là 115,31 km2 với dân số khoảng 278.658 người

(theo số liệu do Cục Thống kê tỉnh An Giang cung cấp năm 2015) Phần lớn

diện tích đất tự nhiên xưa kia là bùn lầy, ẩm thấp, nhiễm phèn Nơi đây lại thường bị thiên tai lũ lụt, chiến tranh tàn phá Người dân phải luôn đấu tranh

để sinh tồn và phát triển

Long Xuyên có 4 dân tộc anh em là Kinh, Khơme, Hoa, Chăm đã có quá trình cộng cư khá lâu đời Việc giao lưu văn hóa giữa các dân tộc trong vùng đã tạo nên sự kết hợp phong phú trên các lĩnh vực đời sống văn hóa xã hội; đồng thời cũng nổi rõ sự khác biệt về sinh hoạt vật chất và tinh thần được thể hiện qua cách ăn, mặc, ở và sinh hoạt hàng ngày

Long Xuyên là địa phương có bề dầy truyền thống, với nhiều dấu ấn lịch sử khắc ghi của các thế hệ cha anh đi trước Mảnh đất Long Xuyên vốn

là nơi hun đúc hùng thiêng sông núi, sản sinh ra người con ưu tú của dân tộc – Chủ tịch Tôn Đức Thắng kính mến Suốt những năm đấu tranh giành độc lập tự do và xây dựng quê hương, bảo vệ Tổ quốc dưới ngọn cờ vinh quang

của Đảng, Đảng bộ và nhân dân Long Xuyên đã lập biết bao thành tích vẻ vang tô điểm thêm trang sử vàng cho dân tộc

1.2.2 Đặc điểm của thế hệ trẻ thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay

Theo tác giả của cuốn “Từ điển Tiếng Việt” thì ”thế hệ” là những lớp

người cùng tuổi, theo đó có thể hiểu thế hệ trẻ là lực lượng thanh niên đông đảo

của đất nước và những em thiếu niên nhi đồng – những “mầm non của Đảng”

Lịch sử của mỗi dân tộc là sự nối tiếp giữa các thế hệ với nhau Sự kế tục lịch sử bao gồm sự kế tục cách mạng, đó là đòi hỏi phải có sự chuẩn bị tích cực, chủ động, tự giác và vững chắc Chủ tịch Hồ Chí Minh từng khẳng

định: “Muốn có chủ nghĩa xã hội trước hết cần có những con người xã hội

chủ nghĩa” Do vậy, để giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ thành

phố Long Xuyên trước hết cần xác định rõ:

Thế hệ trẻ là những con người trẻ tuổi, tràn đầy ước mơ, hoài bão, khát vọng thành đạt Nhất là khi hoạt động trong môi trường học tập, rèn luyện, trải nghiệm bản thân, thế hệ trẻ họ là những con người rất năng động, thích khám phá, tìm cái mới Đồng thời họ thích bộc lộ những thế mạnh của bản thân, thích học hỏi, trau dồi, trang bị vốn sống, hiểu biết cho mình, dám đối mặt để khẳng định mình Thế hệ trẻ là lứa tuổi đạt đến giai đoạn phát triển sung sức nhất của đời người Đó là lớp người giàu về nghị lực, có nhiều ước

mơ và hoài bão Tuy nhiên, do sự phát triển không đồng đều về mặt tâm lý, điều kiện, hoàn cảnh sống và cách thức giáo dục khác nhau, nên không phải bất cứ người nào cũng được phát triển tối ưu, chính chắn trong suy nghĩ và hành động Điều này phụ thuộc rất nhiều vào sự nhận thức, tính tích cực hoạt động của bản thân mỗi người

Thế hệ trẻ là con người trẻ tuổi đang chuẩn bị thực hiện chức năng người lao động có trình độ, có phẩm chất đạo đức, có lối sống khoa học, văn

minh Thế hệ trẻ là giai đoạn chuyển từ sự chín muồi về thể lực, về tâm lý sang trưởng thành về phương diện xã hội (ổn định nhân cách) Trong giai đoạn này, thế hệ trẻ có sự biến đổi mạnh mẽ về động cơ, về những thang giá trị xã hội Họ đang xác định con đường hướng tới tương lai, có kế hoạch riêng cho từng hoạt động của mình, có thái độ tích cực trong tiếp nhận tri thức và bắt đầu thể nghiệm mình trong một số lĩnh vực của cuộc sống

Tuy nhiên, ở giai đoạn này trong thế giới nội tâm của thế hệ trẻ có nhiều chuyển biến phức tạp và mâu thuẫn: Mâu thuẫn giữa khả năng và ước mơ; điều kiện và kinh nghiệm; Số lượng thông tin thu nhận quá nhiều nhưng thời gian xử lý thông tin lại quá ít Sự phát triển nhân cách của thế hệ trẻ nằm trong một quá trình biện chứng của vấn đề nảy sinh và giải quyết các mâu thuẫn: Là quá trình chuyển các yêu cầu bên ngoài vào ngay chính bên trong của bản thân họ và là quá trình tự vận động và hoạt động tích cực với mục tiêu cao nhất là đáp ứng các chuẩn mực của xã hội Bên cạnh đó, sự quan tâm đúng mực của gia đình, của xã hội và phương pháp giáo dục từ nhà trường sẽ góp phần phát huy ưu điểm và khắc phục những hạn chế về mặt tâm lý của thế hệ trẻ

Song, mặc dù là lứa tuổi nhiều năng động, giàu nhiệt huyết, dám nghĩ, dám làm, thích khẳng định mình nhưng thế hệ trẻ vẫn không tránh khỏi những hạn chế chung Đó là thiếu sự chín chắn trong suy nghĩ và hành động, đặc biệt là trong việc học hỏi, tiếp thu những cái mới Ngày nay, trong điều kiện kinh tế thị trường với xu thế mở cửa, hội nhập quốc tế; trong điều kiện phát triển khoa học công nghệ - thông tin liên lạc, nền văn hóa của chúng ta

có nhiều điều kiện giao lưu, tiếp xúc với các nền văn hóa trên thế giới, kể cả văn hóa phương Đông và văn hóa phương Tây Việc học tập tiếp thu những tinh hoa văn hóa của các nền văn hóa khác là rất cần thiết và bổ ích, nhưng

do lứa tuổi dễ nhạy cảm, ham thích, tò mò với những điều mới lạ kết hợp với

sự bồng bột, thiếu kinh nghiệm nên thế hệ trẻ không biết chọn lọc và dễ dàng tiếp nhận cả những nét văn hóa không phù hợp với chuẩn mực xã hội, thuần phong mỹ tục và truyền thống tốt đẹp của dân tộc

Tỉnh An Giang có dân số khoảng 1,8 triệu người, trong đó thế hệ trẻ chiếm phần lớn, riêng thanh niên thành phố Long Xuyên có khoảng hơn 70.000 người với những đặc điểm cơ bản sau:

Một là, thế hệ trẻ tỉnh An Giang có sự đa dạng về dân tộc (Chăm, Hoa,

Kinh, Khơme), sinh sống đan xen nhau do đó, kéo theo sự đa dạng phong phú

về phong tục, tập quán, tôn giáo, truyền thống văn hóa, truyền thống với đầy

đủ tính hai mặt của nó Vì lẽ đó, thế hệ trẻ tỉnh An Giang nói chung, thành phố Long Xuyên nói riêng mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc phong phú, vừa

đa dạng, đan xen, vừa thống nhất, kết hợp hài hòa, một bản sắc văn hóa độc đáo, tinh tế Nhưng cùng với đó, khoảng cách trình độ phát triển của thế hệ trẻ giữa các dân tộc trong tỉnh có sự phân bố không đồng đều của thế hệ trẻ trong nội bộ từng tộc người

Hai là, thế hệ trẻ Long Xuyên được sinh ra và lớn lên trên vùng đất

đồng bằng sông nước, vốn là nơi ”địa linh nhân kiệt”, phần đông xuất thân

từ gia đình nông dân, yêu nước, giàu truyền thống cách mạng, luôn yêu chuộng hòa bình, ghét chiến tranh Song hiện nay, thế hệ trẻ các dân tộc trong tỉnh đang đứng trước nhiều khó khăn, thách thức đó là: phần lớn thanh niên sống ở vùng ven không có việc làm, trình độ học vấn, trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của một số bộ phận thanh niên vẫn còn thấp Xu hướng thanh niên đi làm ăn xa, tìm kiếm việc làm tại các thành phố lớn, các khu công nghiệp lớn ngày càng nhiều; điều kiện vui chơi, giải trí lành mạnh để phát triển thể chất và tinh thần còn nhiều thiếu thốn, chưa đáp ứng được yêu cầu chung cho thế hệ trẻ

Ba là, nối tiếp truyền thống cách mạng của thế hệ cha anh và các thế hệ

đi trước, tuổi trẻ Long Xuyên luôn mang trong mình hoài bão lớn, khao khát

lý tưởng, ham muốn hoạt động và làm giàu bằng nghị lực phấn đấu Lòng yêu nước, lòng tự hào về dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng ngày càng được nâng lên Với thái độ sống tích cực, tự lực, tự cường, thế hệ trẻ thành phố Long Xuyên luôn chủ động, nỗ lực vươn lên trong cuộc sống để

tự khẳng định mình Họ luôn phát huy những truyền thống cách mạng, xung phong tình nguyện, đi đầu trong các phong trào, không ngại khó khăn, sẵn sàng đảm nhận và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ; luôn mong muốn được học tập, rèn luyện, tích cực tham gia các hoạt động chính trị - xã hội; Đây là lớp người thích ứng nhanh với công cuộc đổi mới đất nước; có trình độ học vấn, kiến thức, nghiệp vụ chuyên môn cao, là điều kiện thuận lợi cơ bản để thế hệ trẻ thành phố Long Xuyên vươn lên làm chủ khoa học kỹ thuật, công nghệ tiên tiến trên con đường lập thân, lập nghiệp

Bốn là, sinh sống ở vùng sông nước, miền Tây Nam Bộ, con người

Long Xuyên nói chung và thế hệ trẻ nói riêng có đức tính thật thà, dễ mến, cần cù chịu khó, đồng thời cũng rất mạnh mẽ, bộc trực, trung thực trong công việc Thế hệ trẻ Long Xuyên được sự tôi luyện trong môi trường sống

có sự phát triển lâu dài và bề dày lịch sử của các làng nghề truyền thống như dệt lụa, ghép lá làm tranh, thêu, đan chài lưới, trồng trọt, chăn nuôi… hình

thành nên những con người khéo léo, tỉ mỉ, gan dạ, kiên trì và óc sáng tạo

Thế hệ trẻ Long Xuyên hiện nay là những người luôn khiêm tốn, ham học hỏi, có tinh thần tương thân tương ái, đoàn kết, giúp đỡ, tương trợ lẫn nhau, sống có tình có nghĩa và luôn vượt khó vươn lên Đây chính là hành trang cho lớp trẻ Long Xuyên hôm nay hội nhập với đất nước và thế giới trong xu thế mới của thời đại

Tuy nhiên, thế hệ trẻ tỉnh Long Xuyên hiện nay vẫn còn một số vấn đề đáng lưu tâm, đó là sự tiềm ẩn những nhân tố tiêu cực:

Thứ nhất là, còn trẻ tuổi với tính bồng bột, dễ bị kích động, thiếu tự

chủ, nôn nóng, hấp tấp, nhẹ dạ, chủ quan bởi trình độ hiểu biết và kinh nghiệm sống chưa đủ nhiều và sâu sắc Đặc điểm này đã làm cho thế hệ trẻ nơi đây dễ bị kẻ xấu lợi dụng, lôi kéo vào các hoạt động thiếu tính lành mạnh, làm ảnh hưởng đến bản thân, gia đình và xã hội

Thứ hai là, tính nhạy cảm, thích tiếp thu cái mới và không muốn thua

kém bạn bè nên thế hệ trẻ thành phố Long Xuyên thường có biểu hiện thiếu cân nhắc, thiếu suy nghĩ cặn kẽ, thiếu chọn lọc với những trào lưu mới từ bên ngoài du nhập vào Đôi khi đó là những hiện tượng và trào lưu không phù hợp với quy tắc, chuẩn mực đạo đức của người Việt Nam, nếu không nói là độc hại với tâm hồn của lớp trẻ tràn vào bằng nhiều hình thức khác nhau làm ảnh hưởng không nhỏ đến phát triển nhân cách, đạo đức của thanh thiếu niên

Thứ ba là, thế hệ trẻ ít được trãi qua thử thách, rèn luyện trong cuộc

sống, trong các phong trào cách mạng nên về lập trường, quan điểm, chính trị, các đức tính và các chuẩn mực đạo đức mới chưa được hình thành, củng

cố và phát triển đầy đủ Vì vậy, họ dễ dàng bị ảnh hưởng bởi những thói hư tật xấu của xã hội cũ và mặt trái của xu thế kinh tế thị trường thời kỳ quá độ

ở nước ta Bên cạnh đó, xuất hiện những quan niệm và hành vi đạo đức ngoại lai, lối sống lai căng, kệch cỡm, xa lạ, thiếu văn hóa; biểu hiện qua lối sống thực dụng, cá nhân ích kỷ, coi trọng vật chất, phai nhạt lý tưởng, mục tiêu phấn đấu của một bộ phận thanh thiếu niên gây tổn hại không nhỏ đến thuần phong, mỹ tục của dân tộc

Tóm lại, thế hệ trẻ nói chung, thế hệ trẻ Long Xuyên nói riêng có những

nét tâm lý điển hình, đây là thế mạnh của họ so với các lứa tuổi khác, như: sống có ý thức cao, có trách nhiệm nghề nghiệp, có năng lực và tình cảm trí tuệ phát triển, thích tìm tòi, khám phá, khao khát phát hiện cái mới; có khát vọng thành đạt, nhiều ước mơ hoài bão và thích trãi nghiệm, dám đối mặt với

khó khăn thử thách Tuy nhiên, do thiếu kinh nghiệm sống nên họ cũng có những hạn chế trong việc tiếp thu, chọn lọc cái mới; do tính chủ quan, thiếu thực tế, dễ bồng bột, ham chuộng hình thức, dễ bị kích động, lôi kéo vào những cái xấu; một bộ phận thế hệ trẻ còn mơ hồ về lý tưởng cách mạng, có lối sống cá nhân thực dụng, xa rời đạo đức truyền thống Tất cả những yếu tố này đều có tác động chi phối đến hoạt động học tập, rèn luyện và phấn đấu của thế hệ trẻ Do vậy, đòi hỏi những người làm công tác giáo dục phải nắm vững và hiểu rõ đặc điểm tâm sinh lý của thế hệ trẻ để có phương pháp giáo dục phù hợp, khoa học và thiết thực, nhằm phát huy điểm mạnh, hạn chế những điểm yếu của họ, góp phần đào tạo ra những con người vừa hồng vừa chuyên, đủ tài đủ đức, đáp ứng được yêu cầu phát triển của xã hội

Để xây dựng xã hội Việt Nam ngày càng giàu mạnh, thực hiện thành công sự nghiệp đổi mới đất nước thì chúng ta cần có nguồn lực con người có trình độ cao, được đào tạo một cách có hệ thống về trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cũng như về đạo đức cách mạng Đó là những con người mới, phát triển toàn diện về mọi mặt, đủ trí lực và thể lực Muốn có được những con người như vậy chúng ta cần phải có chiến lược đào tạo, bồi dưỡng và phát triển thế hệ trẻ một cách toàn diện và lâu dài

1.2.3 Giáo dục đạo đức truyền thống cho thế hệ trẻ thành phố Long Xuyên, tỉnh An Giang hiện nay nhằm đáp ứng yêu cầu của thực tiễn xây dựng và phát triển đất nước

Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội, trước hết phải có con người xã hội chủ nghĩa Giáo dục cho học sinh, sinh viên lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, có bản lĩnh chính trị vững vàng,

có tư duy sáng tạo và năng lực thực hành giỏi, có ý chí học tập, rèn luyện để lập thân, lập nghiệp, vững vàng tiếp bước các thế hệ đi trước, góp phần đưa đất nước đến hưng thịnh, phú cường” [30, tr.11] Và Người dạy: “Cần phải