Giáo dục văn hoá quan họ dựa vào cộng đồng cho học sinh tiểu học huyện yên phong, tỉnh bắc ninh

Tính cấp thiết của đề tài Ở Bắc Ninh, sau khi Quan họ được tổ chức Văn hoá - Khoa học và Giáo dục của Liên Hiệp Quốc UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân lo

HÀ NỘI, NĂM 2017

1

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận án này là kết quả nghiên cứu của cá nhân tôi Các số liệu và tài liệu được trích dẫn trong luận án là trung thực Kết quả nghiên cứu này không trùng với bất cứ công trình nào đã được công bố trước

2

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thiện luận văn, tác giả đã nhận được sự động viên, khuyến khích và sự giúp đỡ nhiệt tình của các cấp lãnh đạo, của các thầy giáo, cô giáo, bạn bè đồng nghiệp và gia đình

Với tình cảm chân thành, tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới:

- PGS.TS Đặng Thành Hưng, người hướng dẫn khoa học và giúp đỡ chuyên môn cho tôi trong quá trình thực hiện luận văn này

- Khoa Tâm lí – Giáo dục và tập thể giảng viên của khoa đã tham gia đào tạo lớp cao học Giáo dục và phát triển cộng đồng

- Các cấp lãnh đạo của Ngành giáo dục Huyện Yên Phong, BGH các trường Tiểu học trên địa bàn huyện Yên Phong cùng các thầy cô giáo các đồng nghiệp và các em học sinh đã tạo điều kiện và giúp đỡ tận tình trong những năm tháng học tập, nghiên cứu

Do khả năng và thời gian nghiên cứu còn hạn chế, thực tiễn công tác giáo dục văn hoá Quan họ còn mới trong nhà trường, các cấp ban ngành còn chưa chú trọng quan tâm, còn nhiều vấn đề cần giải quyết, chắc chắn luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót

Tác giả rất mong sự đóng góp chân thành của các thầy giáo, cô giáo, các cấp lãnh đạo, bạn bè đồng nghiệp và bạn đọc để luận văn này có giá trị thực tiễn

Xin chân thành cảm ơn

Hà Nội, tháng 05 năm 2017

Nguyễn Tiến Thọ

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG GIÁO DỤC VĂN HOÁ QUAN HỌ Ở MỘT SỐ TRƯỜNG TIỂU HỌC THUỘC HUYỆN YÊN PHONG TỈNH BẮC NINH

2.1 Khái quát về giáo dục tiểu học huyện Yên Phong……… 45 2.2 Thực trạng hoạt động văn hóa Quan họ ở huyện Yên Phong………… 51 2.3 Thực trạng các biện pháp giáo dục văn hóa Quan họ trong trường tiểu học huyện Yên Phong……… 57 Kết luận chương 2……… 71

CHƯƠNG 3 CÁC BIỆN PHÁP GIÁO DỤC VĂN HOÁ QUAN HỌ CHO HỌC SINH TIỂU HỌC DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN YÊN PHONG, TỈNH BẮC NINH

3.1 Các nguyên tắc đề xuất biện pháp giáo dục văn hóa cho học sinh tiểu học dựa vào cộng đồng trên địa bàn huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh……… 71 3.2 Các biện pháp giáo dục văn hóa Quan họ cho học sinh tiểu học dựa vào cộng đồng trên địa bàn huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh……… 72 Kết luận chương 3……… 81

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

1 Kết luận ……… 82

2 Khuyến nghị……… 84

4

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CBGV- CNV Cán bộ giáo viên – công nhân viên

TNTPHCM Thiếu niên tiền phong Hồ Chí Minh

5

DANH MỤC BẢNG

01 Bảng 2.1: (Thống kê kết quả giáo dục các môn học trong

chương trình tiểu học của Huyện Yên Phong năm học 2015 –

2016 )

02 Bảng 2.2: Thống kê số lượng nội dung bài dạy, số tiết dạy

DCQH trong trường tiểu học

03 Bảng 2.3: Kiến thức của HS về DCQHBN

04 Bảng 2.4: Thực trạng các kênh HS tiếp cận kiến thức về

DCQHBN

05 Bảng 2.5: Số lượng bài hát DCQHBN HS thuộc và có thể hát

được giai điệu

06 Bảng 2.6: Các kênh dạy hát DCQHBN cho HS tiểu học

huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh

07 Bảng 2.7: Nguyện vọng học hát DCQHBN của HS các

trường tiểu học

08

6

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ở Bắc Ninh, sau khi Quan họ được tổ chức Văn hoá - Khoa học và Giáo dục của Liên Hiệp Quốc (UNESCO) công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào ngày 30/9/2009, thì Cục Di sản Văn hóa, Viện Văn hóa Nghệ thuật Việt Nam đã phối hợp với Sở GD&ĐT hai tỉnh Bắc Ninh và Bắc Giang xây dựng chuyên đề Dân ca Quan họ Bắc Ninh để đưa vào giảng dạy ở nhà trường từ cấp Tiểu học đến THPT trong chương trình văn học địa phương, thành lập khoa Dân ca Quan họ Bắc Ninh trong trường Văn hóa nghệ thuật của Bắc Ninh và Bắc Giang…

Việc bảo tồn và phát triển dân ca Quan họ Bắc Ninh, là một trong những nhiệm vụ quan trọng đối với ngành văn hóa và đặc biệt là giáo dục Chính vì vậy từ năm học 2011 - 2012, Sở văn hóa thể thao và du lịch Bắc Ninh phối hợp với Sở giáo dục đào tạo đưa dân ca Quan họ vào giảng dạy cho học sinh từ mầm non đến trung học phổ thông Đến nay tuy đã có những kết quả nhất định nhưng chưa đạt hiệu quả cao và đồng bộ, chưa có sự nhận thức đúng đắn về văn hóa Quan họ qua những làn điệu của quê hương Việc giáo dục văn hóa Quan họ qua những bài hát dân ca trong trường học nội dung còn nghèo nàn, chưa thể hiện được hết những nét ứng xử thật khéo léo, tế nhị, kín đáo và mang đầy ý nghĩa của văn hóa Quan họ Tài liệu để giảng dạy mới chỉ dừng lại ở một

số câu truyện như: hình ảnh lá trầu, cây tre, cây đa, cây gạo… trong bài hát, hay kể truyện về những nghệ nhân Quan họ Tỉnh Bắc Ninh cũng đã đưa ra một

số giải pháp để duy trì và phát huy giá trị truyền thống của văn hóa Quan họ như: có chế độ đãi ngộ với các nghệ nhân Quan họ; mở các lớp học hát dân ca

ở từng cơ sở huyện, xã, người học hát được hỗ trợ kinh phí học tập; khuyến khích việc phát triển các câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa tới từng xã, phường, khu phố, làng quê, nhưng chưa đem lại hiệu quả thiết thực như mong muốn

Thực tiễn cho thấy nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị của văn hóa Quan họ phải được thực hiện bằng nhiều con đường như chính quyền và cộng

7

đồng Bắc Ninh đã và đang triển khai Trong đó, con đường cơ bản, lâu dài và hứa hẹn hiệu quả nhất chính là giáo dục dựa vào cộng đồng Quan họ có ý nghĩa lớn không phải ở chỗ nhờ các nghệ sĩ chuyên nghiệp biểu diễn mà lại ở chỗ nó trở thành nét văn hóa dân gian, thấm đượm trong tâm hồn mỗi người dân Chuyên nghiệp hóa Quan họ có khi còn làm mất đi giá trị đích thực của nó nếu không giữ gìn nó bền vững trong cộng đồng Giáo dục văn hóa Quan họ dựa vào cộng đồng chính là quá trình tương tác hai mặt: giáo dục phổ biến, định hướng sự phát triển Quan họ trong cộng đồng và cộng đồng nuôi dưỡng giá trị văn hóa đó, làm cái nôi cho giáo dục phát triển

Hiện tại chưa có công trình nghiên cứu lí luận nào về giáo dục văn hóa Quan họ dựa vào cộng đồng Việc triển khai tổ chức các hoạt động giáo dục văn hóa Quan họ dựa vào cộng đồng còn gặp nhiều khó khăn về cách thức tổ chức và hoạt động Cho nên việc nghiên cứu lí luận giáo dục văn hóa Quan họ dựa vào cộng đồng là một việc làm cấp thiết Trong bối cảnh như vậy, đề tài

“Giáo dục văn hóa Quan họ dựa vào cộng đồng cho học sinh tiểu học ở huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh” được lựa chọn để thực hiện nghiên cứu

luận văn thạc sĩ Giáo dục và phát triển cộng đồng

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp giáo dục văn hóa Quan họ cho học sinh trường tiểu học dựa vào cộng đồng trên địa bàn huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh nhằm góp phần giáo dục toàn diện trong nhà trường và giữ gìn, phát huy giá trị

văn hóa dân gian trong cộng đồng địa phương

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

8

Hoạt động giáo dục văn hóa Quan họ dựa vào cộng đồng trong nhà trường tiểu học với sự tham gia của các lực lượng xã hội

4 Giả thuyết khoa học

Nªu các biện pháp giáo dục văn hóa Quan họ cho học sinh tiểu học dựa vào cộng đồng tập trung vào nhận thức của học sinh về văn hóa Quan họ, khai thác được ảnh hưởng của truyền thống văn hóa từ cộng đồng để giúp các em có nhiều cơ hội trải nghiệm, chia sẻ và thực hành giá trị văn hóa đó tại địa phương thì chúng sẽ tác động tích cực đến kết quả giáo dục văn hóa Quan họ và giáo dục toàn diện cho học sinh

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Xác định cơ sở lí luận của việc giáo dục văn hóa Quan họ dựa vào cộng đồng cho học sinh tiểu học

5.2 Khảo sát thực trạng giáo dục văn hóa Quan họ cho học sinh tại một

số trường tiểu học thuộc huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh

5.3 Đề xuất một số biện pháp giáo dục văn hóa Quan họ dựa vào cộng đồng cho học sinh tiểu học

5.4 Đánh giá kết quả nghiên cứu bằng thực nghiệm và phương pháp chuyên gia

6 Giới hạn, phạm vi nghiên cứu

- Đề tài giới hạn các biện pháp giáo dục ở cấp trường, mang tính sư phạm và quản lí chuyên môn

- Nội dung văn hóa Quan họ gồm có năm mặt : Dân ca Quan họ, tục kết bạn Quan họ, văn hóa hành vi Quan họ, lễ hội Quan họ và tín ngưỡng Quan

họ, các mặt hoà hợp và chi phối lẫn nhau trong đó Dân ca quan họ là mặt hoạt

động trọng tâm, là phương tiện để người quan họ thực hiện các nhu cầu văn hoá tinh thần, nên việc nghiên cứu giáo dục văn hóa Quan họ dựa vào cộng đồng

cho học sinh tiểu học chủ yếu vẫn là Dân ca Quan họ

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Các cách tiếp cận

- Tiếp cận học tập trải nghiệm

- Tiếp cận quản lí giáo dục dựa vào cộng đồng

- Tiếp cận lịch sử-văn hóa

7.2 Phương pháp nghiên cứu

7.2.1 Các phương pháp nghiên cứu lí luận

- Phương pháp tổng quan lí luận để xây dựng tư liệu khoa học

- Phương pháp phân tích lí luận để xem xét các khía cạnh khác nhau của

tư liệu và của vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp khái quát hóa lí luận để xác định khung lí thuyết và định hướng phương pháp luận của đề tài

7.2.2 Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra: để khảo sát thực trạng giáo dục văn hóa Quan họ tại một số trường tiểu học qua các kĩ thuật như bảng hỏi, phỏng vấn, quan sát, phân tích sản phẩm hoạt động, phân tích hồ sơ dạy học và hồ sơ quản lí…

- Phương pháp nghiên cứu trường hợp: chọn và phân tích kết quả giáo dục ở một số học sinh về nhận thức và thái độ văn hóa Quan họ

10

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: để đánh giá tác động của các biện pháp giáo dục đến kết quả cải thiện nhận thức và thái độ của học sinh về văn hóa Quan họ

7.2.3 Các phương pháp khác

- Phương pháp xử lí số liệu bằng thống kê toán học

- Phương pháp chuyên gia: để lấy ý kiến đánh giá bổ sung các biện pháp giáo dục văn hóa Quan họ

11

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC VĂN HOÁ QUAN

HỌ DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG CHO HỌC SINH TIỂU HỌC

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Nghiên cứu về tiếp cận dựa vào cộng đồng

Bảo tồn các giá trị văn hóa dân tộc, văn hóa địa phương là một trong những nhiệm vụ quan trọng của trường phổ thông nói chung và nhà trường tiểu học, và việc giáo dục cho các em học sinh tiểu học nói riêng Thông qua hoạt động đó giúp thế hệ trẻ hình thành và phát triển niềm tự hào, tự tôn của dân tộc, yêu nước, thương nòi, có ý thức đấu tranh, xây dựng và bảo vệ quê hương, đất nước Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 BCHTW khóa VIII, các văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, XI nhiều lần đề cập đến việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa và việc giáo dục bồi dưỡng con người Việt Nam về trí tuệ, đạo đức, tâm hồn, tình cảm, lối sống, có nhân cách, có bản lĩnh vững vàng ngang tầm sự nghiệp đổi mới đất nước, xây dựng nền giáo dục mới, tạo điều kiện cho các cá nhân phát triển tối đa tiềm năng của mình

Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng từng chỉ rõ, di sản văn hóa truyền thống có những giá trị cơ bản, độc đáo, đặc sắc Người luôn nhắc nhở phải phát huy vốn quý báu của dân tộc, trong kế thừa di sản phải có thái độ nghiên cứu, chọn lọc nghiêm túc Giáo dục không chỉ dạy kiến thức khoa học, kiến thức văn hóa mà còn xây dựng đức, trí, thể, mỹ một cách toàn diện Người căn dặn “người địa phương nào trước hết phải biết hát dân ca của địa phương mình, đó là điều thuận lợi hơn người ở địa phương khác” [2] Như vậy việc đưa dân ca Việt Nam nói chung và giáo dục văn hóa Quan họ thông qua DCQHBN nói riêng vào trường học là một việc làm cần thiết góp phần bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hóa nhằm giáo dục con người một cách toàn diện, bồi dưỡng tâm hồn, nhân cách, khả năng cảm thụ âm nhạc, tình yêu quê hương đất nước

Bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam có “cốt lõi” và được kết tinh trong di sản văn hóa, gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa của cộng đồng các dân tộc Việt Nam được vun đắp lên qua lịch sử hàng nghìn năm đấu tranh dựng nước và giữ nước Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự cường dân tộc, tinh

12

thần đoàn kết, ý thức cộng đồng, gắn kết cá nhân - gia đình - làng xã - tổ quốc; lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa tình, đạo lý; đức tính cần cù, sáng tạo trong lao động, tinh tế trong ứng xử, tính giản dị trong lối sống Các di sản văn hóa chỉ phát huy tác dụng khi được xâm nhập vào con người, chính vì vậy Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: Văn hóa của Việt Nam là điều đáng tự hào, phải làm cho văn hóa thấm sâu vào tâm lý quốc dân Từ nhận thức di sản văn hóa là nguồn lực đặc biệt tác động vào sự phát triển kinh tế - xã hội, trong những năm qua đặc biệt là từ khi tiến hành công cuộc đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước

ta đã quan tâm đến việc bảo tồn và phát huy giá trị của di sản văn hóa - gắn kết với việc xây dựng môi trường sinh thái nhân văn và đời sống văn hóa cộng đồng

Trên thế giới, việc nghiên cứu đưa dân ca, âm nhạc vào giảng dạy ở các trường phổ thông ở nhiều quốc gia đã được thực hiện theo một chiến lược, kế hoạch thống nhất Nhật Bản, Hàn Quốc, Inđônêxia, Nga đã triển khai thành công việc dạy dân ca kết hợp với các trò chơi dân gian địa phương trong trường phổ thông

Ở Việt Nam đã có một số tài liệu hướng dẫn chung về giảng dạy âm nhạc

và phương pháp dạy âm nhạc của Nguyễn Minh Toàn, Nguyễn Hoàng Thông, phương pháp dạy học âm nhạc của Hoàng Long, Hoàng Lân; một số tài liệu

của Bộ GD&ĐT… Nhưng chưa có tài liệu nào hướng dẫn chi tiết và cách giáo

dục văn hóa Quan họ dựa vào cộng đồng cho học sinh tiểu học thông qua những bài hát DCQHBN

Nhiều nhà giáo dục đã đề nghị đưa giáo dục nghệ thuật vào trường phổ thông, cho đến những năm 90 của thế kỷ trước và nhất là từ khi thực hiện đổi mới chương trình và sách giáo khoa năm 2002, các môn Âm nhạc và Mỹ thuật) mới chính thức có chỗ đứng trong chương trình giáo dục phổ thông (ở bậc Tiểu học và THCS) Tuy nhiên việc giảng dạy ở một số địa phương còn mang tính hình thức, chưa được quan tâm đúng mức Trong chương trình dạy âm nhạc ở

TH, các nhà sư phạm đã đưa dân ca vào sách giáo khoa nhưng mức độ còn khá

13

khiêm tốn, trong 5 năm ở cấp tiểu học các em được học 12 bài dân ca, chủ yếu

là những bài đặt lời mới

1.1.2 Nghiên cứu về giáo dục văn hóa Quan họ

Sự hình thành, phát triển và truyền thống của “Văn hoá Quan họ”

Kinh Bắc là một trong những vùng văn hóa lâu đời và phát triển nhất của người Việt ở vùng đất phía Bắc Thăng Long, sông Hồng (chủ yếu là đất Bắc Ninh, Bắc Giang ngày nay) Đây là một trong những trung tâm của nền văn minh Việt cổ Cũng trên mảnh đất này, những giá trị tinh thần, tư tưởng được phản ánh qua các huyền thoại về Kinh Dương Vương, Lạc Long Quân, Âu Cơ, Thánh Gióng, An Dương Vương Cùng với huyền thoại truyền thuyết là các di tích tiêu biểu như lăng mộ Kinh Dương Vương, các đền thờ Lạc Long Quân,

Âu Cơ, đền thờ Phù Đổng Thiên Vương ở Thuận Thành, Từ Sơn, Tiên Du Thành cổ Luy Lâu ở xã Thanh Khương (Dâu) với các di tích dinh thự, phố chợ, đền đài, chùa tháp nguy nga còn lại của trung tâm chính trị, kinh tế thương mại, trung tâm Phật giáo và Nho giáo của nước ta trong thiên niên kỷ đầu công nguyên

Bắc Ninh nổi tiếng với các làng nghề như làng tranh Đông Hồ, làng gốm Phù Lãng, gỗ mỹ nghệ Đồng Kỵ, rèn sắt Đa Hội, đúc đồng Đại Bái, dệt Hồi Quan; Các di tích lịch sử, như: đền Đô, chùa Phúc Nghiêm Tự (chùa Tổ), Chùa Bút Tháp , Chùa Dâu đền Phụ Quốc, đình làng Đình Bảng

Địa danh Kinh Bắc đã được nói đến từ lâu với cái tên: Bắc Giang Lộ hay Kinh Bắc Lộ, Bắc Giang thừa tuyên hay Kinh Bắc thừa tuyên, Kinh Bắc trấn và cái tên Bắc Ninh (ước muốn yên bình cho một vùng đất quan trọng phía Bắc Tổ quốc nằm xa kinh thành Huế) do vua Minh Mạng đổi tên năm 1822 Vùng đất

có độ tuổi hàng nghìn năm này là nơi giao lưu của các luồng văn hóa lớn được

du nhập từ Trung Hoa, Ấn Độ ; là đất hoàng tộc phát tích của nhà Lý với tám đời vua, trong đó có vị vua kiệt xuất Lý Thái Tổ với công lao khai sinh ra Quốc hiệu Đại Việt và Thủ đô Thăng Long; là đất nổi tiếng về khoa cử có nhiều người đạt danh hiệu trạng nguyên nhất Việt Nam (14/49 người), trong đó Lê

bất cứ địa phương nào trên mảnh đất Việt ngàn năm văn hiến “Bắc Ninh là cái nôi phát sinh của người Việt và văn hóa Việt”

Kinh Bắc còn là nơi khơi nguồn văn hóa Quan họ Nói đến Quan họ là nói đến nền văn hoá tổng thể hợp thành từ nhiều yếu tố văn hóa hóa nghệ thuật dân gian trong một quá trình lịch sử lâu dài, có nhiều tầng, nhiều lớp trong một chỉnh thể văn hóa; gắn bó với văn hóa, văn minh làng xã, thu hút và biểu hiện những ước mơ; tập hợp và hành động chung cho những nguyện vọng, những khao khát của con người xứ Bắc từ nhiều đời đối với quyền sống, quyền hưởng hạnh phúc của con người trên bình diện văn hóa - xã hội

Nền văn hóa Quan họ là do các lối chơi quan họ của cộng đồng xây dựng nên, luôn luôn được cộng đồng sàng lọc trong dòng chảy lịch sử Việc khôi phục và bảo tồn những tinh hoa nhất, bản sắc độc đáo, đậm đà nhất trong nền văn hóa quan họ là phải khôi phục và bảo tồn kho tàng bài bản của quan họ, cách hát và kỹ thuật hát quan họ (quan họ cổ) và cuối cùng là lối chơi quan họ Làng Viêm Xá (làng Diềm), huyện Yên Phong thuộc về thành phố Bắc Ninh,

có đền thờ vua Bà Truyền rằng, Vua Bà chính là người đã sáng tác ra các làn điệu dân ca quan họ đầy tình tứ và quyến rũ Nét đặc trưng, độc đáo nhất của làng Diềm chính là “nghề chơi” quan họ với nghệ thuật và phong cách hát quan

họ vừa cổ xưa, vừa độc đáo, vừa phong phú, điêu luyện Trong số 49 làng Quan

họ, làng Diềm còn duy trì được đội quan họ đông tới hàng trăm người, đủ các thế hệ liền anh liền chị Từng bọn Quan họ, mỗi nhóm liền anh, liền chị khi gặp

gỡ có thể cất giọng hát tuỳ theo nhu cầu, tâm trạng cảm xúc Việc truyền dạy hát quan họ được quan tâm ngay trong gia đình, không phụ thuộc, hay chờ đợi việc tổ chức lớp học

15

Chính “cái nôi” văn hóa này là nơi sản sinh ra văn hóa Quan họ với những làn điệu dân ca quan họ trữ tình, đằm thắm; hình thức tổ chức sinh hoạt văn hóa mang tính chất dân gian, nhưng lại nghiêm ngặt, khắt khe đòi hỏi người chơi

am tường tiêu chuẩn, tuân theo lề luật Điều này đã cắt nghĩa cho nhu cầu "chơi quan họ" vốn chỉ tồn tại nguyên nghĩa tại 49 làng Quan họ gốc - những làng thuộc các vùng quê được gọi là địa linh nhân kiệt

Văn hóa Quan họ là một di sản văn hóa quý giá không của riêng vùng Kinh Bắc biểu hiện những quan niệm đẹp đẽ, trong sáng, chất phác của người dân lao động sống trên mảnh đất Kinh Bắc xưa và nay Tất cả hợp lại mảnh đất tốt để dân ca quan họ, hay nói rộng hơn là những sinh hoạt văn hóa Quan họ ra đời và phát triển

Giáo dục văn hoá Quan họ

Với quá trình hình thành và phát triển lâu đời của VHQH qua nhiều thế hệ

cha ông truyền dạy cho nhau từ thế hệ này qua thế hệ khác, tiếp thu phát triển nhưng không bị mai một những nét tinh hoa của văn hoá truyền thống cha ông Trước kia khi mà công cuộc công nghiệp hoá hiện đại hoá vẫn chưa phát triển, thì việc sinh hoạt VHQH được diễn ra với đầy đủ những nét đặc trưng của các làng Quan họ cổ dưới dạng tổng thể hoàn chỉnh của các mặt: Dân ca Quan họ, tục kết bạn Quan họ, văn hoá hành vi Quan họ, lễ hội và tín ngưỡng Quan họ các mặt hoà hợp và chi phối lẫn nhau trong đó dân ca quan họ là mặt hoạt động trọng tâm, là phương tiện để người Quan họ thực hiện các nhu cầu văn hoá tinh thần Ứng xử, giao tiếp văn hoá quan họ được xem như là chất xúc tác, biểu hiện tình người, niềm đam mê, hào hứng và cuốn hút trong sinh hoạt văn hoá quan họ

Giáo dục văn hoá Quan họ đặc biệt là việc truyền dạy Dân ca Quan họ ở tỉnh Bắc Ninh đã và đang diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau Trung tâm văn hoá Quan họ tỉnh Bắc ninh phối hợp với nhiều cơ quan ban nghành chức năng khác nhau mở các lớp học hát Quan họ tới từng cơ sở, nhưng để huy động được mọi người tập trung học tập thì thực sự gặp cũng khá nhiều khó khăn trong việc tổ chức lớp, vì số người bố trí theo học và tham dự còn khiêm tốn do

16

đặc thù công việc của xã hội với sự bon chen của kinh tế thị trường ai cũng có những phần trách nhiệm với công việc xã hội….phải lo toan với những mưu sinh hàng ngày

Việc giáo dục văn hóa Quan họ cho học sinh tiểu học dựa vào cộng đồng trên cơ sở định hướng thông qua giáo dục nhà trường sẽ góp phần then chốt trong việc hình thành nhân cách của học sinh và giữ gìn bồi dưỡng hiệu quả nhất trong việc bảo tồn giá trị văn hóa phi vật thể Dân ca Quan họ Bắc Ninh đã được UNESCO công nhận cần bảo tồn và phát huy

1.2 Giáo dục dựa vào cộng đồng

1.2.1 Khái niệm

Giáo dục là một quá trình tác động có kế hoạch, có nội dung và phương pháp phù hợp với đối tượng giáo dục nhằm thúc đẩy sự thay đổi của đối tượng

về kiến thức, kỹ năng và thái độ,

Giáo dục cộng đồng là hình thức giáo dục phi chính quy có sự tham gia nhằm trang bị cho các thành viên cộng đồng kiến thức, kỹ năng và thái độ phù hợp để họ phát triển, nâng cao đời sống cá nhân và góp phần vào sự phát triển cộng đồng

Giáo dục cộng đồng là một thành phần cơ bản và quan trọng nhất của phát triển cộng đồng

Giáo dục cộng đồnglà một cách thức can thiệp của xã hội nhằm hướng tới

1.2.2 Nguyên tắc của giáo dục dựa vào cộng đồng

▪ Tạo môi trường, thể chế cơ bản: luật lệ, quy ước, hỗ trợ của nhà nước

Có các chính sách ưu đãi, ưu tiên cho một số đối tượng đặc biệt

17

▪ Củng cố các tổ chức cộng đồng

▪ Tăng cường năng lực cá nhân

▪ Khuyến khích sáng tạo bằng các biện pháp mềm dẻo

▪ Phải bồi dưỡng và hỗ trợ các cộng đồng để họ có đủ các điều kiện tự đứng ra thực hiện công việc trước kia do Nhà nước làm, nay phải giao cho các cộng đồng nông thôn thực hiện

▪ Tạo hành động tập thể của cộng đồng và kiểm tra các can thiệp, lấy các tổ chức cộng đồng làm động lực phát triển

1.2.3 Các hình thức tổ chức giáo dục dựa vào cộng đồng

Giáo dục dựa vào cộng đồng chủ yếu là hoạt hoạt động xuất phát từ cộng đồng vì lợi ích của cộng đồng và cộng đồng làm chủ mọi hoạt động trên cơ sở nắm bắt được nội dung mục tiêu của hoạt động giáo dục Trên cơ sở nội dung của việc giáo dục thì việc đưa ra các hình thức giáo dục hết sức quan trọng Các hình thức trong giáo dục dựa vào cộng đồng phải thực sự linh hoạt đa dạng phong phú về nội dung và cách thức tổ chức nhằm thúc đẩy việc tiếp cận của cộng đồng với kiến thức nội dung cần giáo dục sao cho dễ nhớ, dễ hiểu, dễ thực hiện Hình thức tổ chức giáo dục dựa vào cộng đồng hiệu qua nhất là thông qua các hoạt động trải nghiệm sáng tạo được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như hoạt động câu lạc bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan dã ngoại, các hội thi, các hoạt động giao lưu, hoạt động nhân đạo, hoạt động tình nguyện, hoạt động cộng đồng, sinh hoạt tập thể, lao động công ích, sân khấu hóa như: Kịch, thơ, hát, múa rối, tiểu phẩm, kịch tham gia…, thể dục thể thao, tổ chức các ngày hội…

Mỗi hình thức hoạt động trên đều tiềm tàng những khả năng giáo dục nhất định Nhờ các hình thức tổ chức đa dạng, phong phú mà việc giáo dục học sinh được thực hiện một cách tự nhiên, sinh động, nhẹ nhàng, hấp dẫn, không gò bó

và khô cứng, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý cũng như nhu cầu, nguyện vọng của học sinh Trong quá trình thiết kế, tổ chức thực hiện và đánh giá hoạt động trải nghiệm sáng tạo, cả giáo viên lẫn học sinh đều có cơ hội thể hiện sự sáng

Hình thức có tính khám phá: Thực địa, thực tế; Tham quan; Trò chơi về hoạt

động sinh hoạt văn hoá Quan họ

Hình thức có tính tham gia lâu dài: Các câu lạc bộ, hoạt động theo các dự án

và nghiên cứu khoa học

Hình thức có tính thể nghiệm/ tương tác: Tham dự các diễn đàn; Giao lưu; Hội

thảo/xemina; Sân khấu hóa, thong qua các hoạt động ngoại khoá về Dân ca Quan họ

Hình thức có tính cống hiến: được thực hành hoạt động văn hoá Quan họ qua

các sự kiện, các hoạt động xã hội/ tình nguyện

Từ thực tế với những hành động thiết thực, được triển khai và hướng dẫn tỉ

mỉ mọi người làm theo học theo trên cơ sở rút kinh nghiệm của người thực hiện trước Trên cơ sở đó chúng ta đi sâu tìm hiểu hình thức Câu lạc bộ, vì đây là hình thức giáo dục mà trong xã hội không chỉ trong nước mà ngoài nước áp dụng đạt hiệu quả khá cao, nhất lại là trong việc giáo dục văn hoá Quan họ dựa vào cộng đồng

Hình thức câu lạc bộ : Đây là một hình thức đơn giản thời gian hoạt

động linh hoạt tuỳ theo sự bố trí sắp xếp tập trung vào những thời gian thích

hợp, hình thức câu lạc bộ dựa trên 4 giá trị cốt lõi :

- Làm Chủ Bản Thân : Tạo ra một môi trường tích cực, năng động và an toàn

để giúp các thành viên vui vẻ hơn, sáng tạo hơn, tự tin hơn và phát huy tối đa

được tiềm năng của mình

19

- Làm Chủ Cuộc Sống : Các hoạt động tích cực và có ý nghĩa sẽ giúp thành

viên giữ lửa thông qua các hoạt động họp nhóm, chia sẻ,… để cùng nhau theo dõi tiến độ, nhắc nhở, động viên nhau vượt qua những khó khăn thử thách để

hoàn thành các mục tiêu của mình

- Làm Chủ Kiến Thức : Câu Lạc Bộ phải là môi trường để giao lưu, chia sẻ với

nhau những phương pháp học tập & các kỹ năng mềm thiết yếu để bạn học tập tốt hơn và tự tin hơn trong cuộc sống Bên cạnh đó, đây là môi trường rất tốt để bạn rèn luyện khả năng lãnh đạo thông qua việc tham gia điều hành Câu Lạc

Bộ

- Làm Chủ Các Mối Quan Hệ : Thành viên Câu Lạc Bộ sẽ có cơ hội giao tiếp

và làm việc nhóm với nhau thông qua rất nhiều hoạt động Bên cạnh đó, đây còn là nơi giao lưu, học hỏi và kết thân giữa mọi người trong cộng đồng, qua

đó có thể rèn luyện các kỹ năng thiết thực trong việc duy trì những mối quan hệ của mình Ngoài ra, tất cả thành viên Câu lạc bộ sẽ luôn mang trong mình các

giá trị chính yếu sau: Yêu thương có giá trị ; Phản hồi chân thật ; Cống hiến

Ngoài ra các hình thức giáo dục khác cũng đóng vai trò hết sức quan trọng và

là chất xúc tác cho hình thức Câu lạc bộ đạt hiệu quả tối ưu của mình

1.3 Giáo dục văn hóa Quan họ dựa vào cộng đồng ở trường tiểu học

1.3.1 Một số khái niệm

1.3.1.1 Văn hóa Quan họ

Quan họ là một hiện tượng sinh hoạt văn hóa đặc biệt, với một không

gian rộng lớn bao gồm sự hợp thành của 5 mặt hoạt động : Dân ca Quan họ, tục kết bạn Quan họ, văn hóa hành vi Quan họ, lễ hội Quan họ và tín ngưỡng Quan họ Qua quá trình tồn tại và phát triển tự thân, các mặt này hòa hợp thành một chỉnh thể thống nhất : Văn hóa Quan họ

Việc xác định đúng vai trò của từng mặt hoạt động và mối quan hệ hữu

cơ giữa các thành tố cấu thành không gian Văn hóa Quan họ do đó có vai trò

Dân ca quan họ: Từ xa xưa dân ca quan họ đã là món ăn tinh thần, một nét sinh

hoạt văn hóa đẹp của người dân Kinh Bắc Đây là những làn điệu dân ca đặc sắc của vùng đồng bằng Bắc Bộ - thể loại dân ca phong phú nhất về mặt giai điệu trong kho tàng dân ca Việt Nam Mỗi một bài quan họ đều có giai điệu riêng Đến nay, có ít nhất 300 bài (giai điệu) quan họ đã được ký âm (ghi âm bằng ký hiệu âm nhạc trên giấy), gồm những đoạn thơ, bài thơ chủ yếu là thể lục bá do các nghệ nhân quan họ truyền thống bàn giao cho các nhà sưu tầm lưu giữ cho đến hôm nay Các bài quan họ được giới thiệu mới chỉ là một phần trong kho tàng dân ca quan họ đã được khám phá Ngày nay, dân ca quan họ đã phát triển và hoàn chỉnh cả về phương diện âm nhạc, lời ca và hình thức trình diễn Các làn điệu quan họ ngày càng phong phú và có phong cách riêng

Người vùng Kinh Bắc, từ già đến trẻ ai cũng hát được một vài làn điệu quan họ Người chơi quan họ sành điệu không chỉ hát hay, hát được nhiều làn điệu mà phải hát được nhiều bài lời cổ Người Kinh Bắc hát dân ca quan họ, chơi quan họ không những trong dịp lễ hội mà cả trong khi lao động, trong các đám giỗ chạp Mỗi khi lễ hội mùa xuân, các làn điệu quan họ với những câu hát trữ tình làm say đắm lòng người quan họ và khách thập phương ngân lên trong không gian văn hoá quan họ Quá trình hình thành lời ca, làn điệu quan

họ gắn liền với quá trình phát triển của đời sống xã hội nhằm nâng cao và tôn vinh các mối quan hệ cộng đồng và giao lưu văn hóa Cũng vì lẽ đó, sinh hoạt quan họ thường gắn liền với những sinh hoạt hội hè, ca hát, giao lưu; gắn với đời sống tình cảm, tinh thần của người lao động biết hưởng tới cái đẹp Dân ca quan họ mang nhiều nét độc đáo, được chia thành những loại sau:

Quan họ truyền thống : Theo các nhà nghiên cứu văn hóa Quan họ, vùng Kinh

Bắc có tất cả 49 làng duy trì được lối chơi văn hóa Quan họ (44 làng ở Bắc

21

Ninh, 5 làng ở Bắc Giang) với hàng ngàn bài hát lời cổ mộc mạc, dân dã mang nét đẹp riêng vừa thiêng liêng, vừa cổ xưa mà rất Việt Nam Kho băng ghi âm quan họ cổ do các nghệ nhân ở các làng quan họ hát hiện vẫn được lưu giữ tại

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh

Quan họ truyền thống hát không nhạc đệm và chủ yếu hát đôi giữa liền anh và liền chị vào dịp lễ hội xuân ở các làng quê Trong quan họ truyền thống, đôi liền anh đối đáp với đôi liền chị được gọi là hát hội, hát canh; hát cả bọn, cả nhóm liền anh đối đáp cùng cả nhóm liền chị được gọi là hát chúc, mừng, hát thờ…."Chơi quan họ" truyền thống không có khán giả, người trình diễn đồng thời là người thưởng thức (thưởng thức “cái tình” của bạn hát) Các làn điệu

quan họ cổ tiêu biểu: La rằng, Đường bạn Kim Loan, Cây gạo, Giã bạn, Hừ la,

La hời, Tình tang, Cái ả, Lên núi, Xuống sông, Cái hờn, Gió mát trăng thanh,

Tứ quý vẫn được các liền anh, liền chị "chơi quan họ" ưa thích và hát đến

ngày nay

Quan họ mới: Quan họ mới còn được gọi là "hát Quan họ" là hình thức biểu

diễn (hát) quan họ chủ yếu trên sân khấu hoặc trong các sinh hoạt cộng đồng, như: Tết đầu xuân, lễ hội, hoạt động du lịch Từ sau năm 1954, quan họ được khai thác làn điệu, đặt lời mới thành ra ca cảnh diễn trên sâu khấu Thực tế, quan họ mới được trình diễn vào bất kỳ ngày nào trong năm Các băng đĩa CD, DVD về quan họ ngày nay đều là hình thức quan họ biểu diễn trên sân khấu Quan họ mới luôn có khán thính giả, người hát trao đổi tình cảm với khán thính giả không còn là tình cảm giữa bạn hát với nhau Quan họ mới không còn nằm

ở không gian làng xã mà đã vươn ra nhiều nơi, đến với thính giả trong nước và các quốc gia trên trên thế giới

Quan họ mới có hình thức biểu diễn phong phú hơn quan họ truyền thống, bao gồm cả hát đơn, hát đôi, hát tốp, hát có múa phụ họa Quan họ mới cải biên các bài bản truyền thống theo hai cách: không có ý thức và có ý thức Dù ít hay nhiều nhưng hình thức hát quan họ có nhạc đệm được coi là cách cải biên không có ý thức Đa số các bài quan họ mới thuộc dạng cải biên Cải biên có ý thức là những bài bản đã cải biên cả nhạc và lời của bài bản quan họ truyền

truyền thống không phải do không gian và những sinh hoạt theo lề lối cổ của quan họ không còn, mà một phần là do hoạt động "hát quan họ" ngày nay thường được gắn với chính quyền, nhiệm vụ tuyên truyền, giới thiệu, quảng bá quan họ trên diện rộng

Hình thức hát Quan họ: Nét đặc trưng của quan họ chính là ở hình thức hát đối

đáp giữa một bên liền anh và một bên liền chị trong không gian văn hoá Quan

có những canh hát kéo dài 2-3 ngày đêm

Hát lễ thờ: Khi các Quan họ rủ nhau đến hội làng để hát vui hoặc hát giải, thì mỗi nhóm Quan họ thường sắm sửa trầu, cau, hương, nến, hoa quả để vào đình làm lễ thánh và cũng là lễ trình dân

Hát cầu đảo (cầu mưa): Người Quan họ cũng như đông đảo cư dân nông nghiệp trên quê hương Quan họ dùng tiếng hát thấu đến trời cao và thế giới thần linh mong muốn mưa thuận, gió hoà, mùa màng tươi tốt, dân an, vật thịnh,

âm dương ngũ hành, đất trời và con người hoà hợp Hát cầu đảo diễn ra ở một

số đền miếu trong vùng và thường chỉ có Quan họ nữ Những ngày đó, Quan họ

nữ trong làng phải giữ gìn chay tịnh, đến ăn ngủ tại cửa đền hát liền 2-3 ngày

23

đêm những bài có nội dung cầu nguyện mưa thuận gió hoà và chỉ hát một giọng

La rằng (không hát bài tình tứ trao duyên như Quan họ thường hát)

Hát kết chạ: Các làng đã kết chạ anh chạ em (có nơi gọi là kết ước, ăn giải), vào dịp có hội lễ, chạ anh chạ em thường mời nhau sang dự hội, mời nhau sang

ca vui ở hội hoặc ca những canh hát thâu đêm trong nhà gọi là hát kết chạ Cuộc hát này thường gồm nhiều bài ca chúc tụng theo giọng La rằng, sau đó là đối đáp bài giọng Vặt mà Quan họ cho là hay, phải có giọng ca thật khéo mới

"bắt" nổi Xong cuộc hát Quan họ kết chạ này, các nhóm Quan họ mới mời nhau toả đi hát tự do trong hộ

Hát giải hạn: Sau khi thực hiện xong các nghi thức cúng lễ giải hạn, gia đình thường mời từ 4-6 nhóm Quan họ vừa nam, vừa nữ đến nhà ca một đêm Quan

họ với niềm tin cái may sẽ đến, cái rủi sẽ qua Hát giải hạn không bị gò bó nhiều vào lề lối mà có thể chỉ ca đối đáp một bài theo giọng La rằng, sau đó bên hát trước muốn hát bài nào thì bên hát sau hát đối bài đấy (không đối đúng cũng cho qua) và canh hát kéo dài gồm những bài đối đáp có nội dung vui vẻ, gắn bó, hẹn ước, thề nguyền Kết thúc canh hát, Quan họ hát đôi câu giã bạn rồi chúc gia chủ may mắn, bình yên, rủi không đến, phúc ùa về và nhận "lộc thánh" của gia chủ

Hát mừng: Hát nhân ngày vui, mở tiệc khao (khánh thành nhà, con cái đỗ đạt, lên thọ, thăng quan tiến chức ) Ngoài những nghi lễ mời họ hàng, dân làng đến ăn mừng thì trong vùng Quan họ thường mời những canh hát Quan họ của nhiều nhóm kéo dài có khi vài ngày đêm.Trong cuộc hát mừng này, Quan

họ không phải tuân thủ lề lối nghiêm ngặt mà hầu hết là ca những bài giọng Vặt nội dung lời ca sâu nặng nghĩa tình, gắn bó keo sơn và không khí hát phải thật vui (tránh những bài có lời ca ai oán, trách móc, than thân trách phận)

Theo tài liệu cổ, hát trên đồi, sau chùa, ở nhà, mỗi nơi có lối hát khác nhau,

có không khí khác nhau và gieo vào lòng người xem những cách cảm nhận khác nhau Hát trên đồi là lối hát thoải mái, không cần lề lối, đôi khi rất tình cờ Nam che ô, nữ cầm nón quai thao che nửa mặt, vừa giữ ý tứ, vừa để âm thanh khi hát trở nên ấm hơn, vang hơn Vừa hát, người quan họ vừa mời nhau và

mùa xuân của con người và tạo vật

1.3.1.2 Học sinh tiểu học

Theo luật giáo dục ( 2005 ),Tuổi của học sinh tiểu học từ 6 đến 14 tuổi (tính theo năm) Tuổi vào học lớp một là sáu tuổi; trẻ em ở những vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, trẻ em người dân tộc thiểu số, trẻ em mồ côi không nơi nương tựa, trẻ em trong diện hộ nghèo theo quy định của Nhà nước, trẻ em ở nước ngoài về nước có thể vào học lớp một ở độ tuổi từ bảy đến chín tuổi; trẻ em khuyết tật có thể vào học lớp một ở độ tuổi từ bảy đến mười bốn tuổi

Học sinh có thể lực tốt và phát triển sớm về trí tuệ có thể được học vượt lớp trong phạm vi cấp học Thủ tục thực hiện xem xét đối với từng trường hợp

cụ thể như sau:

Cha mẹ hoặc người đỡ đầu học sinh có đơn đề nghị với nhà trường;

Hiệu trưởng nhà trường thành lập hội đồng khảo sát, tư vấn, gồm: các đại diện của Ban giám hiệu và Ban đại diện cha mẹ học sinh của trường; giáo viên dạy lớp học sinh đang học, giáo viên dạy lớp trên, nhân viên y tế, Tổng phụ trách Đội;

Căn cứ kết quả khảo sát của Hội đồng tư vấn, Hiệu trưởng xem xét quyết định

Học sinh trong độ tuổi tiểu học từ nước ngoài về nước, con em người nước ngoài làm việc tại Việt Nam được học ở trường tiểu học tại nơi cư trú hoặc trường tiểu học ở ngoài nơi cư trú nếu trường đó có khả năng tiếp nhận Thủ tục thực hiện như sau

Cha mẹ hoặc người đỡ đầu học sinh gửi đơn đề nghị với nhà trường;

1.3.2.3 Trường tiểu học

Theo luật giáo dục ( 2005 ), thông tư 41/2010/TT-BGDĐT, Điều lệ

trường tiểu học, ngày 30 tháng 12 năm 2010 :

Trường tiểu học là cơ sở giáo dục phổ thông của hệ thống giáo dục quốc dân,

có tư cách pháp nhân, có tài khoản và con dấu riêng

Tổ chức giảng dạy, học tập và hoạt động giáo dục đạt chất lượng theo mục tiêu, chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành

Huy động trẻ em đi học đúng độ tuổi, vận động trẻ em khuyết tật, trẻ em

đã bỏ học đến trường, thực hiện phổ cập giáo dục và chống mù chữ trong cộng đồng Nhận bảo trợ và giúp các cơ quan có thẩm quyền quản lý các hoạt động giáo dục của các cơ sở giáo dục khác thực hiện chương trình giáo dục tiểu học theo sự phân công của cấp có thẩm quyền Tổ chức kiểm tra và công nhận hoàn thành chương trình tiểu học cho học sinh trong nhà trường và trẻ em trong địa bàn trường được phân công phụ trách

Xây dựng, phát triển nhà trường theo các quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo và nhiệm vụ phát triển giáo dục của địa phương

Thực hiện kiểm định chất lượng giáo dục

Quản lý cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh

Quản lý, sử dụng đất đai, cơ sở vật chất, trang thiết bị và tài chính theo quy định của pháp luật

Phối hợp với gia đình, các tổ chức và cá nhân trong cộng đồng thực hiện hoạt động giáo dục

26

Tổ chức cho cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên và học sinh tham gia các hoạt động xã hội trong cộng đồng

Thực hiện các nhiệm vụ và quyền hạn khác theo quy định của pháp luật

Trường tiểu học được tổ chức theo hai loại hình: công lập và tư thục

Trường tiểu học công lập do Nhà nước thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, đảm bảo kinh phí cho các nhiệm vụ chi thường xuyên;

Trường tiểu học tư thục do các tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, tổ chức kinh tế hoặc cá nhân thành lập, đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và bảo đảm kinh phí hoạt động bằng vốn ngoài ngân sách Nhà nước

Lớp tiểu học trong trường phổ thông có nhiều cấp học, trường chuyên biệt, gồm:

Lớp tiểu học trong trường phổ thông có nhiều cấp học;

Lớp tiểu học trong trường phổ thông dân tộc bán trú;

Lớp tiểu học trong trường dành cho trẻ em khuyết tật;

Lớp tiểu học trong trường giáo dưỡng, trung tâm học tập cộng đồng và lớp tiểu học trong trường thực hành sư phạm

Cơ sở giáo dục khác thực hiện chương trình giáo dục tiểu học, gồm: lớp dành cho trẻ em vì hoàn cảnh khó khăn, lớp dành cho trẻ khuyết tật không được

đi học ở nhà trường

1.3.2 Mục tiêu và nguyên tắc giáo dục văn hóa Quan họ ở tiểu học

- Theo Quyết định số 43/2001/QĐ-BGD&ĐT ngày 09/11/2001 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo về đổi mới nội dung chương trình giáo dục phổ thông xác định mục tiêu dạy học âm nhạc như sau:

- Hình thành một trình độ văn hoá âm nhạc tối thiểu cho HS

- Bước đầu giúp các em làm quen với một số kỹ năng đơn giản về ca hát

và thói quen tập hát đúng

- Tạo cho HS hứng thú, có niềm vui khi học hát, nghe ca nhạc, giáo dục năng lực cảm thụ âm nhạc, kích thích tiềm năng nghệ thuật, làm cho đời sống

Như vậy, giáo dục văn hóa Quan họ cũng không ngoài mục tiêu dạy học

âm nhạc, nó giúp HS có kiến thức về văn hoá Quan họ, thực hành được một số bài hát, qua đó bồi dưỡng thị hiếu âm nhạc, giúp HS biết yêu quý, trân trọng làn điệu dân ca của quê hương, tự giác bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Giáo dục âm nhạc có mục tiêu, yêu cầu cơ bản là giáo dục thẩm mỹ Giáo dục âm nhạc trong trường TH trang bị các kiến thức âm nhạc cơ bản, kỹ năng cần thiết để cảm thụ, hiểu và thể hiện nghệ thuật âm nhạc, khơi dậy khả năng sáng tạo, củng cố tình cảm đạo đức, niềm tin về thị hiếu âm nhạc và nhu cầu âm nhạc cho HS Nhiệm vụ của dạy học âm nhạc là cung cấp những kiến thức cơ bản, rèn luyện kỹ năng thực hành, tạo cho HS lòng yêu thích âm nhạc, trình độ nhận thức và khả năng hoạt động âm nhạc để HS chủ động sáng tạo

6 nguyên tắc trong giảng dạy âm nhạc là:

- Tạo cho HS nghe, nhìn, thực hành theo sự hướng dẫn của giáo viên

- Dạy lý thuyết vừa đủ phục vụ thực hành, qua thực hành dạy lý thuyết

- Không tách rời chuyên môn

- Kết hợp giữa giảng dạy với tìm hiểu tâm lý HS

- Phương pháp giảng dạy cần đổi mới, khoa học, phù hợp thị hiếu HS

- Kết hợp các hoạt động chính khoá với hoạt động ngoại khoá

Phương pháp dạy học âm nhạc trong trường Tiểu học thường được áp dụng là:

- Phương pháp thuyết trình: giáo viên dùng ngôn ngữ để giảng giải cho

HS hiểu vấn đề trong giáo dục âm nhạc, giới thiệu, phân tích lời thơ, bài hát

28

- Phương pháp dùng lời: giáo viên diễn giải, giải thích, nêu vấn đề, đặt câu hỏi, các biện pháp này xen kẽ các phương pháp khác giúp HS chủ động tiếp thu bài học

Về diễn giải: nêu khái quát nội dung, ý nghĩa bài thơ (lời bài ca) bài hát,

có thể nêu trước hoặc sau khi hát mẫu, dùng từ đơn giản, dễ hiểu để giới thiệu diễn giải

Giải thích: khi gặp các từ khó, từ địa phương

Nêu vấn đề và đặt câu hỏi: sử dụng khi dẫn dắt vào bài, chuyển ý, chuyển đoạn

- Phương pháp trực quan: dùng tranh, ảnh, băng hình, đĩa tiếng đặc biệt

là giọng hát để chuyển tải nội dung

- Phương pháp luyện tập: được sử dụng lặp đi lặp lại trong quá trình dạy học; giáo viên cần luyện tập từ đơn giản đến phức tạp, kịp thời sửa chữa lỗi sai sót của HS Giáo viên khuyến khích HS tự luyện tập theo nhóm, tự sửa chữa lỗi sai sót

- Phương pháp hướng dẫn thực hành - luyện tập: giáo viên đóng vai trò chủ đạo, gợi mở để HS tự làm

- Phương pháp sửa sai: giáo viên dừng hoạt động (luyện tập, thực hành) trước điểm sai để sửa Phương pháp này bổ trợ các phương pháp khác

- Phương pháp truyền khẩu: giáo viên hát mẫu từng câu, từng đoạn, hướng dẫn HS tập hát theo (phương pháp dạy nối tiếp móc xích): giới thiệu, hát mẫu, dạy từng câu, hát hoàn chỉnh cả bài, hát truyền cảm Phương pháp này được dùng chủ yếu trong việc giáo dục văn hóa Quan họ qua các làn điệu Quan

họ cổ

UNESCO đánh giá cao về giá trị văn hóa, tập quán xã hội, nghệ thuật trình diễn, kỹ thuật hát, phương cách ứng xử văn hóa, bài bản, ngôn từ và cả về trang phục

Hát DCQHBN truyền thống không có nhạc đệm và chủ yếu hát đôi giữa liền anh và liền chị vào dịp lễ hội xuân ở các làng quê, đôi hát đối đáp liền anh

Đa số các bài dân ca Quan họ mới thuộc dạng cải biên (cải biên cả nhạc và lời)

Là nghệ thuật dân gian, DCQHBN có đầy đủ tính truyền miệng và tính tập thể, tính truyền thống và tính sáng tạo với sự tham gia chỉnh lý, cải biên của nhiều người, ở nhiều nơi, qua nhiều thế hệ trước sau, do đó có nhiều dị bản Dị bản trong DCQHBN không chỉ có sự khác nhau về lời ca, giai điệu âm nhạc mà còn khác nhau cả về thang âm, tiết tấu, bố cục, về những thủ pháp sáng tạo, nghệ nhân là người nắm giữ được nhiều giọng điệu, bài bản Theo nhạc sĩ Hồng Thao: DCQHBN còn đặc sắc ở nghệ thuật âm nhạc đỉnh cao: vang, rền, nền, nảy, tình

Công tác giáo dục văn hóa trong các trường Tiểu học vừa mang đặc điểm giảng dạy âm nhạc chung, vừa mang đặc điểm riêng đó là:

- Phương pháp giáo dục chủ yếu là dạy hát bằng truyền khẩu

- Số lượng bài dân ca, nội dung bài giảng sẽ nhiều hơn, số tiết, bài trong khung chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Sự dạy hát sẽ có sự tham gia của nghệ nhân ở khâu bồi dưỡng nghiệp

vụ cho giáo viên

Ngoài giờ lên lớp HS sẽ được tham gia giao lưu với cộng đồng, hội thi, hội diễn trong hoạt động ngoại khóa

HS được tiếp cận nhiều với các công cụ hỗ trợ: băng đĩa học hát, tranh ảnh, hoạt động tổ nhóm, câu lạc bộ

1.3.3 Nội dung giáo dục văn hóa Quan họ ở tiểu học

ở trên, nội dung giáo dục văn hóa Quan họ cụ thể là đưa dân ca Quan Họ trong nhà trường cần chú ý vào 2 nội dung chính sau:

- Kiến thức âm nhạc:

Kiến thức âm nhạc sẽ trở nên gần gũi, dễ nghe, dễ học hơn nếu nó xuất phát từ một bối cảnh văn hóa quen thuộc của địa phương Chương trình học sẽ được cấu trúc cho phù hợp với nội dung phổ biến kiến thức của môn âm nhạc ở các cấp học, bên cạnh đó lồng ghép các ví dụ minh họa bằng các làn điệu dân

ca quen thuộc với học sinh để các em dễ tiếp thu Trong trường hợp dân ca Quan Họ, học sinh Bắc ninh sinh ra và lớn lên đã quen với những làn điệu này,

với những câu lạc bộ, hay những câu chuyện có liên quan đến dân ca Quan Họ nên việc đưa dân ca Quan Họ vào học kiến thức âm nhạc sẽ khiến cho việc học trở nên sinh động và dễ dàng hơn rất nhiều Bên cạnh đó, việc chuyển tải các làn điệu dân ca qua cách đọc xướng âm kiểu phương Tây sẽ giúp các làn điệu này được giữ gìn lâu hơn, thay vì cách truyền khẩu truyền thống xưa nay Học sinh khi học hát nắm vững kiến thức âm nhạc thì việc cảm thụ bài hát cũng đầy

31

hóa với các giá trị thẩm mỹ, đạo đức, định hướng nhân cách cho học sinh là một việc làm đúng đắn, thu được hiệu quả cao Thông qua lời ca, ca ngợi vẻ đẹp thiên nhiên, quê hương, đất nước, ca ngợi tinh thần yêu lao động, cần cù, siêng năng, ca ngợi tình yêu gia đình, tình yêu lứa đôi, các em học sinh được giáo dục các giá trị văn hóa truyền thống, giáo dục tinh thần yêu quê hương, đất nước, tình cảm gia đình, bạn bè.… Điều này rất quan trọng khi giảng dạy lịch

sử địa phương

Vấn đề đặt ra là, cần xây dựng chương trình học tập như thế nào để đáp ứng cả hai nội dung trên, đồng thời đảm bảo các nội dung được truyền tải đến học sinh một cách rõ ràng, hiệu quả Việc giáo dục văn hóa Quan họ không đơn thuần chỉ là những kiến thức âm nhạc mà còn có kiến thức lịch sử, văn học, địa

lý, giáo dục công dân… Vì vậy cần nghiên cứu kết hợp hài hòa các nội dung giáo dục Ví dụ: với mỗi bài dân ca Quan Họ được đưa vào chương trình cần

có cấu trúc giảng dạy như sau:

- Giới thiệu sơ qua về thể loại của bài hát Quan Họ, lịch sử và xuất xứ của làn điệu

- Đặc trưng nghệ thuật của thể loại, làn điệu, cách thức lấy hơi nhả chữ, ký xướng âm…

- Ý nghĩa của ca từ, giá trị thẩm mỹ, giá trị giáo dục của ca từ

Có như vậy, học sinh mới thật sự hiểu, thật sự yêu dân ca và nét đẹp của văn hóa Quan Họ, biến dân ca Quan Họ trở thành sở thích âm nhạc của bản thân

1.3.4 Các con đường giáo dục văn hóa Quan họ dựa vào cộng đồng

- Khái niệm con đường Giáo dục: Con đường GD là khái niệm rộng, bao hàm sự tổ chức thực hiện nhiệm vụ GD, thể hiện sự vận dụng tổng hợp phương pháp, cách thức, phương tiện tác động quá trình GD Trong đó, người học được định hướng và tạo điều kiện thuận lợi phát huy vai trò chủ thể, nhằm lĩnh hội có kết quả các hệ thống giá trị VH-KH-KT… góp phần tạo ra các giá trị mới của nhân cách

32

Các con đường giáo dục:

KN: Con đường GD là khái niệm rộng, bao hàm sự tổ chức thực hiện nhiệm vụ

GD, thể hiện sự vận dụng tổng hợp phương pháp, cách thức, phương tiện tác động quá trình GD Trong đó, người học được định hướng và tạo điều kiện thuận lợi phát huy vai trò chủ thể, nhằm lĩnh hội có kết quả các hệ thống giá trị VH-KH-KT… góp phần tạo ra các giá trị mới của nhân cách

1 Giáo dục thông qua tổ chức hoạt động dạy và học (là con đường cơ bản nhất

để thực hiện nhiệm vụ GDTT)

Đến lớp, nhờ sự giúp đỡ của GV, mà học sinh sẽ tích lũy được lượng kiến thức cơ bản về tự nhiên, XH, con người, Đó là một khối lượng kiến thức rất lớn

và phức tạp, nếu không có sự hướng dẫn của GV, thì bản thân người học cũng

có thể hiểu được nhưng mất rất nhiều thời gian, và khi áp dụng những kiến thức

đó vào cuộc sống thì kết quả đạt được cũng không cao

Chẳng hạn để hiểu được một định lý hay một định luật (vật lý, toán học…), thì người học sẽ mất rất nhiều thời gian nếu không có sự trợ giúp của

GV hoặc có thể suốt đời người học cũng không hiểu được nhưng nếu có sự giúp đỡ của GV thì vấn đề đó chỉ giải quyết trong 1 thời gian rất ngắn, người

học có thể hiểu và có thể áp dụng vào thực tế Vì vậy Con đường GD thông qua dạy học là con đường ngắn nhất và có hiệu quả nhất

- Thông qua việc học các môn học dưới sự giúp đỡ của thầy cô giáo học sinh được trang bị một hệ thống tri thức cơ bản về tự nhiên, xã hội con người, trong đó hàm chứa những chân lý khoa học kinh nghiệm hoạt động sáng tạo và giá trị nhân văn Nhờ quá trình dạy học hàng ngày liên tục với những ưu thế mà các con đường khác không có, người học không những lĩnh hội được học vấn

mà còn phát triển các phẩm chất năng lực trí tuệ vì vậy dạy học là con đường

cơ bản để thực hiện nhiệm vụ giáo dục trí tuệ

+ Con đường dạy học cần tác động đến nhân thức thái độ và hành vi người học nhờ đó người học thực hiện tốt các nhiệm vụ giáo dục khác

+ Thông qua tri thức các môn học bao gồm môn học chuyên biệt (GDKNS, Mỹ Thuật, âm nhạc…) hình thành những phẩm chất đạo đức thẩm mỹ, ý thức lao

+ Thông qua quan hệ giao tiếp, bằng tấm gương đạo đức của người thầy học sinh có thể tiếp thu các khái niệm đạo đức, văn hóa thẩm mỹ các quy tắc chuẩn mực ứng xử xã hội

Vì thế trong mục tiêu của bài dạy, bao giờ cũng bao gồm 3 mục tiêu kiến thức,

kỹ năng và thái độ Trong đó, mục tiêu kiến thức, kỹ năng là nhằm hình thành năng lực và trí tuệ, còn mục tiêu thái độ là hình thành các phẩm chất Tóm lại

Dạy học không chỉ trang bị kiến thức mà còn góp phần hình thành các phẩm chất

Như vậy con đường dạy học là con đường cơ bản để thực hiện nhiệm vụ giáo dục mỗi người giáo viên cần có ý thức trách nhiệm và kỹ năng nhất định để đem lại một hiệu quả cao khi thực hiện nhiệm vụ giáo dục Người giáo viên phải thấu hiểu ý nghĩa của câu nói dạy chữ để dạy người

2 GD thông qua các hoạt động lao động phù hợp

- Lao động là hoạt động đặc biệt của con người lao động tạo ra sản phẩm vật chất, tinh thần nhằm thảo mãn nhu cầu cuộc sống, chính trong lao động lại tạo

34

động trong nhà trường cần tổ chức hợp lý có chú trọng các kỹ thuật tổng hợp và

xu thế phát triển trong lĩnh vực lao động nghề nghiệp

Như vậy một tổ chức các loại hình lao động phù hợp trực tiếp là lao động học tập là môi trường và phương tiện nhân cách cho học sinh chính là con đường giáo dục có hiệu quả

3 GD thông qua các HĐ chính trị - xã hội

- Mỗi cá nhân đều sống trong môi trường phức tạp thông qua các hoạt động xã hội, sự giao tiếp giữa các cá nhân và cá nhân với các loại quan hệ xã hội ngày càng đa dạng thì phẩm chất cá nhân đó càng có cơ hội phát triển phong phú Hoạt động xã hội đem lại những thỏa mãn tinh thần cá tính được bộ lộ và hình

kỹ năng giao tiếp, tích lũy được kinh nghiệm, ứng xử xã hội

Như vậy nhà trường cần tổ chức tốt các hoạt động xã hội đa dạng đặc biệt là các hoạt động có ý nghĩa chính trị xã hội tạo ra cơ hội cho đông đảo học sinh tham gia, chính là giúp các em mở mang hiểu biết về thế giới và cuộc sống xã hội nhằm tích lũy kinh nghiệm xã hội Thu hút học sinh vào các hoạt động xã hội phong phú đa dạng chính là con đường giáo dục nhằm thực hiện nhiệm vụ giáo dục đặc biệt là giáo dục đạo đức, tư trưởng chính trị,

4 Giáo dục thông qua các hoạt động tập thể

- Tổ chức các hoạt động tập thể cho học sinh là loại hình hoạt động giáo dục

trong nhà trường Tập thể học sinh là một tập hợp nhiều cá nhân cùng gắn bó với nhau bởi các hoạt động chung cùng hướng đến mục đích Tập thể vừa là môi trường vừa là phương tiện hữu hiệu để giáo dục con người vì vậy tổ chức các hoạt động tập thể chính là một con đường giáo dục đặt biệt là giáo dục thẩm mỹ, đạo đức lối sống

- Trong nhà trường các tổ chức đoàn thể của học sinh nhưng Đoàn TNCSHCM, Đội TNTP, Hội liên hiệp HSSV và các hình thức câu lạc bộ là hạt nhân của mọi sinh hoạt văn thể mỹ Các yếu tố quan trọng của tập thể có ý nghĩa như phương tiện giáo dục Chế độ sinh hoạt tập thể hợp lý kỷ luật nghiêm tính hoạt động có kế hoạch có tổ chức nề nếp tạo ra thói quen sống có văn hóa

- Các con đường giáo dục tác động đế sự phát triển nhân cách học sinh không phải theo cách riêng sẽ tách rời mà với tư cách một hệ thống các tác động sư phạm bổ sung hỗ trợ lẫn nhau để đạt được mục tiêu giáo dục có tính xã hội Phối hợp các con đường giáo dục là nguyên tắc giáo dục cũng là nghệ thuật sư phạm

Con đường giáo dục văn hóa Quan họ trong trường tiểu học cũng không nằm ngoại lệ các con đường giáo dục trên, việc giáo dục văn hóa Quan họ cho học sinh tiểu học dựa vào cộng đồng mà môi trường cộng đồng chủ yếu trường học vẫn phải là trung tâm thì việc giáo dục mới mang lại hiệu quả cao và thiết thực

1.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục văn hóa Quan họ dựa vào cộng đồng ở tiểu học

1.4.1 Truyền thống văn hóa của nhà trường và cộng đồng

Tuy là yếu tố ngoại vi song lại có tác dụng vô cùng lớn vì chúng bao quát bối cảnh chung của các hoạt động GDVHQHDVCĐ ở trường Bối cảnh thường có những tác động phức tạp, do đó ảnh hưởng của nó đương nhiên cũng rất phức tạp Không có môi trường thuần khiết tốt, cũng không có môi trường thuần khiết xấu Vấn đề là GDVHQHDVCĐ phải biết dựa vào những nhân tố tích cực trong môi trường và hạn chế ảnh hưởng của những nhân tố tiêu cực, sao cho nhân tố tốt mạnh hơn nhân tố xấu Ảnh hưởng của môi trường văn hóa

là, được đón "Bằng công nhận trường đạt chuẩn quốc gia" mức độ 2

Phấn khởi trước sự quan tâm của lãnh đạo các cấp, của Phòng GDĐT và sự tin tưởng, mong đợi của phụ huynh, 30 lớp, 945 học sinh, 49 cán bộ, giáo viên

đã đoàn kết, quyết tâm thi đua dạy và học tốt ngay từ tuần đầu, tháng đầu, đạt nhiều kết quả rất đáng ghi nhận Với tập thể, trường được công nhận tập thể lao động xuất sắc

Năm học thứ 2 (2012-2013) trường vẫn duy trì số lớp cũ, học sinh tăng thêm 50 em, 100% số lớp được học 2 buổi/ngày, có 17 lớp với 51% học sinh được tổ chức ăn bán trú Kết quả về chuyên môn, tỷ lệ học sinh đạt loại giỏi: 72%, khá 23,5% Các môn học như Ngoại ngữ, Tin học đều có tỷ lệ giỏi và khá như học văn hóa (Ngoại ngữ 87%, Tin học 94,9%) Tất cả giáo án, giáo trình của giáo viên được chuẩn bị bằng máy tính, nhiều lớp được minh họa bằng màn hình điện tử Giáo dục mũi nhọn đạt 69 giải cấp huyện, 21 giải cấp tỉnh Đồng đội viết chữ đẹp và tiếng Anh qua mạng, xếp thứ nhất huyện Đội ngũ cán bộ, giáo viên đạt trên chuẩn về trình độ sư phạm 90%, có 8 giáo viên dạy giỏi cấp huyện, 01 giáo viên dạy giỏi cấp tỉnh

Tiểu học thị trấn Chờ số 1 được đầu tư cơ sở vật chất tốt để phục vụ yêu cầu dạy và học có hiệu quả Ngoài ra, Hội cha mẹ học sinh, 3 phụ huynh còn tặng 10 ghế đá, cây xanh, cây cảnh, máy điều hòa… trị giá 80 triệu đồng Cả trường chung tay xây dựng trường xanh, sạch, đẹp Liên đội nhận chăm sóc chùa Phú Mẫn, cây đa do Chủ tịch Nguyễn Hữu Thọ trồng

"Tiếng trống học ban đêm" tiếp tục vang lên trong các thôn, xóm, khu phố cả trong và ngoài thị trấn (vì có hơn 100 học sinh ở các nơi đến học)

Năm học thứ 3 (2013-2014), trường vẫn có 30 lớp, số học sinh tăng lên

1082 em và 48 cán bộ, giáo viên Ngoài việc bảo đảm giảng dạy theo chương trình, trường còn chú trọng củng cố, xây dựng chi bộ Đảng (có 30 đảng viên)

37

công đoàn, chi đoàn vững mạnh Triển khai nhiều hoạt động sôi nổi, tươi vui cho đội viên và nhi đồng Đây được coi là một trong những nhiệm vụ có bề nổi, tạo không khí phấn chấn cho thầy và trò dạy và học tốt

Kết quả, học sinh được xếp loại giỏi về học lực: 76,4%, khá 20,5% Qua các cuộc thi (không có thi tiếng Anh qua mạng, giải Toán qua mạng) giành được 30 giải cấp huyện, 26 giải cấp tỉnh Có 41 đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường, 13 đề tài cấp huyện được xét duyệt 43/48 cán bộ, giáo viên được bình bầu là chiến sỹ thi đua cơ sở, lao động tiên tiến Trường đề nghị UBND tỉnh tặng Bằng khen

Đến năm học 2015 – 2016 trường vẫn duy trì 30 lớp với 1235 học sinh vượt 51 học sinh, kế hoạch đề ra là 1184 100 % học sinh được học 2 buổi/ngày Trường có 51 cán bộ giáo viên, chất lượng đại trà và mũi nhọn của nhà trường tiếp tục được giữ vững và phát triển cụ thể là : Kết quả, học sinh được xếp loại giỏi về học lực: 78,4%, khá 21,6% Qua cuộc thi viết chữ đẹp giành được 24 giải cấp huyện, 14 giải cấp tỉnh Nói giỏi tiếng Tiếng Anh có 4 giải cấp huyện, 3 giải cấp tỉnh Ngoài ra nhà trường còn chú trọng xây dựng “ trường học thân thiện học sinh tích cực ” ngay từ đầu năm học BGH nhà trường

đã quan tâm tới đời sống cán bộ giáo viên có cuộc sống ổn định yên tâm công tác Đảm bảo giảng dạy theo chuơng trình, củng cố xây dựng đội ngũ cán bộ giáo viên có tâm có tầm với học sinh, triển khai nhiều nhiệm vụ hoạt động bề nổi tạo không khí tuơi vui giữa thầy và trò đúng với khẩu hiệu : “Mỗi ngày đến truờng là một ngày vui” bằng những hoạt động thiết thực như tổ chức rằm Trung thu cho các em nhân ngày rằm tháng tám, kết nạp đội viên và tuyên duơng những em có thành tích tiêu biểu trong học tập thông qua chương trình học tập ngoại khoá hàng năm vào dịp 26/3 Trong tháng 11 năm 2015 nhà trường tổ chức thành công chương trình thiện nguyện, chương trình “ tặng áo

ấm mùa đông” cho các em học sinh của 2 xã huyện Bắc Hà, Tỉnh Lào Cai, chương phát động được sự quan tâm ủng hộ đông đảo của phụ huynh và học sinh toàn truờng quyên góp đuợc 5000 quần áo các loại, 500 đôi tất, hơn 30 triệu tiền mặt và kêu gọi thêm các cơ quan đoàn thể như Phòng giáo dục và đào

38

tạo huyện Yên Phong, UBND thị trấn Chờ… Được nhiều chiếc chăn ấm sách

vở học tập và số tiền hơn 10 triệu đồng

Để tăng cường thêm dụng cụ dạy học và mô hình cho học sinh, cán bộ, giáo viên của trường còn nguyện đóng góp hàng chục triệu đồng cho nhu cầu này Nhà trường liên tục nhiều năm liền đạt danh hiệu "Tập thể lao động xuất sắc" kể từ ngày được "ăn riêng, ở riêng" Tiểu học thị trấn Chờ số 1 đang có rất nhiều thuận lợi về trang, thiết bị, đội ngũ cán bộ, giáo viên tài năng, được xã hội quan tâm, ủng hộ Đây chính là căn nguyên của những nỗ lực đã có, tiếp tục phấn đấu vươn lên xứng đáng là trường có chất lượng, kỷ cương, thân thiện, góp phần vào sự nghiệp đổi mới giáo dục, xây dựng thị trấn Chờ (2 lần Anh hùng) tiến nhanh đến no ấm, giàu đẹp Năm học 2015 – 2016 nhà trường được UBND tỉnh Bắc ninh tặng cờ “ Tập thể lao động tiên tiến xuất sắc” Đây cũng

là môi trường là điều kiện tốt để đưa giáo dục văn hóa Quan họ thông qua việc dạy hát Dân ca Quan họ Bắc ninh có điều kiện được phát huy

1.4.2 Kinh nghiệm thực hiện xã hội hóa công tác giáo dục của trường

Với sự nỗ lực của BGH và tập thể sư phạm nhà trường đã tích cực phối hợp với ban đại diện cha mẹ học sinh của nhà trường thực hiện các việc cụ thể:

Một là, nhà trường đã chủ động tham mưu đề xuất các chủ trương biện pháp thực hiện với các cấp uỷ Đảng, chính quyền, đoàn thể trong việc chỉ đạo

tổ chức thực hiện XHHCTGD ở cơ sở

Hai là, tận dụng khai thác nội năng chính của nhà trường là đội ngũ cán

bộ giáo viên, công nhân viên, kể cả một số cán bộ giáo viên đã nghỉ hưu còn tâm huyết với sự nghiệp giáo dục để tăng cường các quan hệ xã hội, đề xuất và trực tiếp tham gia giải quyết những khó khăn vướng mức của nhà trường vào việc tổ chức XHHCTGD, tạo sự liên kết gắn bó, ý thức và trách nhiệm trong cộng đồng dân cư

Ba là, tổ chức thông tin tuyên truyền sâu rộng để phục vụ cho cuộc vận động XHHGD, để toàn dân nhận thức sâu sắc “ Giáo dục là sự nghiệp của toàn đân dưới sự lãnh đạo của Đảng ”

39

Bốn là, biết chọn hướng đi đột phá vào khâu yếu nhất của nhà trường để nhân dân được biết, được bàn, được làm, được kiểm tra về giáo dục đào tạo Xây dựng cơ chế liên kết Nhà trường – Gia đình – Xã hội, phát huy sức mạnh tổng hợp của nhân dân trong việc xây dựng sự nghiệp giáo dục đào tạo

Năm là, tập trung xây dựng cơ sở vật chất truờng học, chú trọng xây dựng đội ngũ giáo viên tâm huyết, tận tình với công việc, năng động, sáng tạo, hết lòng vì học sinh thân yêu Xây dựng môi truờng giáo dục giữa nhà trường gia đình và xã hội, đưa công tác giáo dục về với cộng đồng, vừa là XHHGD vừa là giáo dục hoá xã hội, xây dựng xã hội học tập nhằm nâng cao chất lượng giáo dục, thực hiện có hiệu quả mục tiêu giáo dục đào tạo

Sáu là, việc sử dụng nguồn tài chính huy động được qua cuộc vận động XHHCTGD phải triệt để tuân thủ theo nguyên tắc công khai và hiệu quả Lựa chọn và thành lập ban kiến thiết đựơc nhân dân tín nhiệm, tin tuởng để kiểm tra giám sát các công trình trong quá trình xây dựng

Với việc triển khai đồng bộ những giải pháp trên việc xã hội hóa giáo dục của nhà trường đã có nhiều nét khởi sắc, đã huy động được nhiều nguồn lực về tri thức của những nhà hoạt động giáo dục đã về hưu tình nguyện giúp nhà trường xây dựng môi trường học tập văn hóa không ngừng tiến bộ, về vật chất đã huy động được sự ủng hộ nhiệt tình của các bậc phụ huynh giúp cho cơ

sở nhà trường được khang trang tươi đẹp hơn, tạo môi trường thân thiện gần gũi với học sinh, các em đến trường được giáo dục và chăm sóc với môi trường gần gũi như ở nhà mình

1.4.3 Quản lí giáo dục ở cấp trường

Có nhiều kiến giải khác nhau về khái niệm này nhưng căn bản ý nghĩa lại giống nhau Thường trong các tài liệu nhấn mạnh những điểm sau:

- Quản lí giáo dục trường học là tập hợp những tác động tối ưu (cộng tác, tham gia, hỗ trợ, phối hợp, huy động, can thiệp ) của chủ thể quản lí đến tập thể giáo viên, học sinh và các cán bộ khác nhằm tận dụng các nguồn lực do nhà