Tính dục trong sáng tác của y ban

1.2 Y Ban là một trong những nhà văn nữ đầy bản lĩnh và táo bạo trong việc xử lý những vấn đề của đời sống hiện đại đặc biệt là những vấn đề tính dục trong sáng tác.. Tác phẩm của Y Ban

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

VŨ HOÀNG HUY

TÍNH DỤC TRONG SÁNG TÁC CỦA Y BAN

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

HÀ NỘI, 2016

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

VŨ HOÀNG HUY

TÍNH DỤC TRONG SÁNG TÁC CỦA Y BAN

Chuyên ngành: Lí luận văn học

Mã số: 60 22 01 02

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN ĐĂNG ĐIỆP

HÀ NỘI, 2016

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này, tôi xin trân trọng cảm ơn BGH Trường ĐHSP 2, quý GS PGS TS Thầy cô giáo đã trực tiếp giảng dạy, giúp

đỡ trong suốt quá trình học tập

Tôi xin bày tỏ lòng chân thành cảm tạ sâu sắc tới PGS.TS.Viện trưởng Viện Văn học: Nguyễn Đăng Điệp, thầy đã luôn tận tình hướng dẫn, góp ý chỉ bảo trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Cuối cùng xin bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, người thân, bạn bè, anh

em và đồng nghiệp đã động viên giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Tác giả

Vũ Hoàng Huy

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan bản luận văn này do chính tôi nghiên cứu và thực

hiện dưới sự hướng dẫn trực tiếp của PGS.TS Nguyễn Đăng Điệp

Những tư liệu được sử dụng trong luận văn là trung thực và chính xác,

không sao chép của bất kỳ ai, được trích dẫn và có tính kế thừa, phát triển từ

các tài liệu, tạp chí, các công trình nghiên cứu đã được công bố, các

Website…với sự trân trọng, biết ơn

Kết quả nghiên cứu này không hề trùng khít với bất kì công trình

nghiên cứu nào từng công bố

Nếu sai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, ngày 26 tháng 11 năm 2016

Tác giả luận văn

Vũ Hoàng Huy

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 4

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

5 Đối tượng phạm vi nghiên cứu 5

6 Phương pháp nghiên cứu 5

7 Đóng góp của luận văn 6

8 Bố cục của luận văn 6

NỘI DUNG 7

CHƯƠNG 1 : VẤN ĐỀ TÍNH DỤC TRONG VĂN HÓA VÀ TRONG VĂN HỌC NGHỆ THUẬT 7

1.1 Giới thuyết khái niệm 7

1.1.1 Khái niệm tính dục 7

1.1.2 Tính dục trong đời sống văn hóa 8

1.1.3 Tính dục trong sáng tạo văn học nghệ thuật 14

1.2 Tính dục trong văn học đương đại và trong sáng tác của Y Ban 16

1.2.1 Tính dục trong văn học đương đại 16

1.2.2 Tính dục trong sáng tác của Y Ban 22

Chương 2: MỘT SỐ PHƯƠNG DIỆN ĐỜI SỐNG TÍNH DỤC TRONG SÁNG TÁC CỦA Y BAN 37

2.1 Ý thức về giới và khát vọng bình đẳng 37

2.1.1 Ý thức về giới 37

2.1.2 Khát vọng bình đẳng giới 41

2.2 Tính dục như một phương diện giải phóng bản ngã 47

2.3 Ý thức xác định lối viết 53

Chương 3: NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN TÍNH DỤC TRONG SÁNG TÁC

CỦA Y BAN 60

3.1 Người kể chuyện và điểm nhìn trần thuật 60

3.1.1 Người kể chuyện 60

3.1.2 Điểm nhìn trần thuật 67

3.2 Ngôn ngữ trong sáng tác của Y Ban 74

3.2.1 Ngôn ngữ sắc cạnh, ráo riết, gai góc 74

3.2.2 Ngôn ngữ mềm mại, nữ tính 76

3.2.3 Ngôn ngữ thông tục đời thường đậm màu sắc “sex” của Y Ban 78

3.3 Giọng điệu trần thuật trong sáng tác của Y Ban 84

3.3.1 Giọng chiêm nghiệm triết lí 85

3.3.2 Giọng suồng sã, bốp chát, châm biếm và hài hước 87

KẾT LUẬN 89

TÀI LIỆU THAM KHẢO 92

Tính dục đã trở thành một đột phá trong quan niệm về con người đem lại nhiều ý nghĩa nhân văn và thẩm mĩ Bản chất của văn học là hướng đến con người trong đó bao gồm con người tự nhiên và con người xã hội Văn học truyền thống quá thiên về con người xã hội con người “Sắm vai” nên con người tự nhiên chưa được nhìn nhận một cách đầy đủ khách quan, nhìn nhận con người tự nhiên suy cho cùng là đưa con người về đúng bản năng của nó Trong các ham muốn bản năng tính dục được nhiều nhà văn chú ý, phương diện này có từ thời văn học dân gian - trong thơ Hồ Xuân Hương, trong sáng tác của các nhà văn giai đoạn 1930 - 1945 sau đó bị lãng quên trong giai đoạn văn học cách mạng 1945 - 1985 Đến thời ký đổi mới tính dục và đời sống bản năng của con người được các nhà văn khai thác Trong số đó có các cây bút tiêu biểu như Phạm Thị Hoài, Võ Thị Hảo, Lý Lan, Đỗ Hoàng Diệu,

Trang Hạ, Hồ Anh Thái, Nguyễn Thị Thu Huệ, Nguyễn Huy Thiệp, Y Ban… Trong số các sáng tác của Y Ban thì vấn đề tính dục mà cụ thể là đời sống tính dục được chú ý

1.2 Y Ban là một trong những nhà văn nữ đầy bản lĩnh và táo bạo trong việc xử lý những vấn đề của đời sống hiện đại đặc biệt là những vấn đề tính dục trong sáng tác Tác phẩm của Y Ban là những vấn đề tính dục mang tính mới mẻ, táo bạo, về những vấn đề trong đời sống thường nhật đặc biệt đề cập đến ý thức cá nhân, khát vọng bản thân, khẳng định giá trị sống của chính mình và những sáng tác của chính mình trên văn đàn văn học nghệ thuật Những sáng tác của chị khi ra đời đã thu hút được sự quan tâm của độc giả và giới nghiên cứu kích thích sự tìm hiểu… đã có không ít những cuộc phỏng vấn những bài viết, bài phê bình trên các tạp chí, báo trao đổi về các tác phẩm của Y Ban Với những lý do trên nên chúng tôi nghiên cứu về vấn đề tính dục trong sáng tác của Y Ban

2 Lịch sử vấn đề

2.1 Nghiên cứu tính dục - những vấn đề chung

Vấn đề tính dục ở Việt Nam trước đây nó là cái gì đó đầy mới mẻ, lạ lẫm thậm chí là điều đáng xấu hổ, con người trong văn học thường bị nhìn phiến diện, hoặc nếu có chỉ xuất hiện ở mức độ thấp hoặc cấp độ nhỏ trong văn học dân gian và văn học trung đại

“Buồn chi một nỗi tháng Giêng

Con chim cái cú nằm nghiêng thở dài”

Nguyên nhân chính là con người Việt Nam bị chi phối bởi những quan niệm xã hội, xem tính dục là chuyện phòng the riêng tư đòi hỏi sự tế nhị và phải được kín đáo, che đậy vì vậy tính dục trở thành đề tài cấm kỵ trong văn chương truyền thống

Sau năm 1975 văn học đổi mới tư tưởng được “cởi trói” thì nhu cầu đề xuất những quan niệm chân thật hơn về con người nổi lên như mối quan hệ hàng đầu của văn học, khía cạnh bản năng tình dục được khai thác nhiều, trở thành đề tài “nóng” trong những năm gần đây có ý nghĩa thực sự cho văn chương Việt, góp phần mang đến quan niệm mới giàu nhân bản con người

2.2 Những công trình nghiên cứu về tính dục trong sáng tác của Y Ban

Vấn đề tính dục trong văn học được giới nghiên cứu quan tâm khá nhiều

Đã có nhiều bài viết trao đổi về vấn đề tính dục trong sáng tác của Y Ban, Báo văn nghệ số 25/2003, đăng bài Y Ban và những thân phận đàn bà của Xuân Cang “Y Ban là một người phụ nữ viết văn đầy nhạy cảm và chị cảm nhận được những biến thái tinh vi trong tâm hồn con người” “Y Ban đã khám phá mọi ngõ ngách tâm hồn người phụ nữ” “Ở mỗi người thường thấy biểu hiện những vẻ đẹp của người phụ nữ Việt Nam, những đức hy sinh lòng vị tha” [16] Trong bài

viết đọc sách “I am đàn bà” tác giả Phạm Hồ Thu đã có một nhận xét cho toàn

tập truyện: “mỗi tình yêu là một câu chuyện thú vị hoặc là nói về vẻ đẹp người đàn bà hoặc nói về nỗi đau đàn bà (…) đó là bài ca bi lụy và ngạo nghễ về thế giới đàn bà trong nỗi khát vọng đi tìm một xã hội hoàn hảo hơn để mỗi người đàn bà đều xứng đáng là người của phái đẹp” [80]

Nguyễn Mạnh Trinh có bài viết trên tạp chí của người Việt Nam ở nước

ngoài có đánh giá về tác phẩm “I am đàn bà” của Y Ban: Truyện của Y Ban

cũng đậm đặc dâm tính và chân dung của người đàn bà được phác họa để mô

tả bằng những nét đen tràn ứ cảm giác Sau những đoạn phân tích về cuộc đời nhân vật ông kết thúc bằng một nhận xét đầy chia sẻ: “Người đàn bà nhân vật của Y Ban dù là cái Tí cái Thanh, Thị… của giới nghèo khổ cùng đinh, hay

“Tôi” (Tự) của giới có học đều giống nhau, đều có ham muốn tự nhiên của con người và lúc nào cũng lửng lơ phân đôi giữa cái muốn và cái ngăn cấm

Để rồi những lựa chọn chỉ là bất đắc dĩ của tâm trạng rất đàn bà…” [85]

Trên văn đàn văn hóa học có rất nhiều bài viết trao đổi xung quanh những vấn đề mang yếu tố tính dục trong văn của Y Ban từ góc nhìn văn hóa Ngọc Diệp viết nhân vật của Y Ban, văn của Y Ban vẫn rất nữ tính và đằng sau tất cả có lòng yêu thương con người ao ước vươn tới những cảm xúc

xứng đáng với con người Trong tác phẩm “Tự” cũng có nhiều nhận định sắc

sảo: “Tự đã tạo được một cái nhìn trực diện vào chủ đề tính dục đặc biệt hơn

là tính dục với phụ nữ… Tính dục ở Tự tuy có phần bản năng nhưng không

phản cảm vì phần lớn tác giả đã chăm chút nó bằng những từ ngữ thanh hơn

và quan trọng là Y Ban đã không tách rời nhu cầu tình dục của nhân vật với nhu cầu tình yêu, hướng suy nghĩ của độc giả đến phần người của nhân vật”

“Riêng ở mảng văn viết về tính dục này…Y Ban mạnh mẽ sôi nổi theo hướng viết hiện đại, trực tính mang dáng dấp tính dục phương Tây…[59]

Nhìn chung các bài viết sáng tác của Y Ban chủ yếu mới được in trên các bài báo và các tạp chí trên các diễn đàn và báo mạng chưa thật sự phong phú về số lượng và chưa sâu về mức độ khảo sát, đa số các tác giả chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu một số tác phẩm tiêu biểu nhận diện tác giả mà chưa có những nghiên cứu cụ thể của tác phẩm Nhưng đây thực sự là gợi ý quý báu giúp chúng tôi thực hiện đề tài của mình

3 Mục đích nghiên cứu

Phân tích làm nổi rõ vấn đề về tính dục trong sáng tác của Y Ban nói riêng và văn học đương đại Việt Nam nói chung

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Tìm hiểu những vấn đề lý luận liên quan đến tính dục như một hiện tượng văn hóa và một hiện tượng đáng chú ý trong văn học nghệ thuật

Tình hiểu các bình diện đời sống tính dục trong sáng tác của nữ nhà văn

Y Ban

Một số phương diện nghệ thuật độc đáo về vấn đề tính dục trong sáng tác của Y Ban

5 Đối tượng phạm vi nghiên cứu

Đối tượng: Vấn đề tính dục trong sáng tác của Y Ban

Phạm vi: Sáng tác của Y Ban về đề tài tính dục để làm nổi rõ vấn đề Nghiên cứu tính dục trong sáng tác của Y Ban chúng tôi tiến hành so sánh thêm một số tác giả đương đại Đỗ Hoàng Diệu, Lý Lan, Nguyễn Thị Thu Huệ, Nguyễn Huy Thiệp…

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp hệ thống: Phương pháp hệ thống được vận dụng để

xem xét các chi tiết, các vấn đề, các phương diện của tác phẩm văn học trong tính chỉnh thể của nó Vận dụng phương pháp này người viết có thể xem xét sáng tác của Y Ban về tính dục một cách hệ thống chứ không phải là những vấn đề riêng biệt lẻ loi Qua đây người viết cũng thấy được sự vận động của cây bút nữ trong văn học đương đại nói chung

6.2 Phương pháp phân tích tổng hợp: Tiến hành phân tích cụ thể các

khía cạnh thuộc về tính dục trong sáng tác của Y Ban từ đó tổng hợp lại rút ra nhiều kết luận cần thiết theo yêu cầu của luận văn

6.3 Phương pháp liên ngành: Nhờ phương pháp này người viết có thể

vận dụng các thành tựu của các môn khoa học khác như tâm lí học, xã hội học… sinh học… để kiến giải một cách thuyết phục nhiều biểu hiện, nhiều ưu thế phái tính thể hiện trong sáng tác của nhà văn nữ

6.4 Phương pháp so sánh , đối chiếu: Tiến hành so sánh tác phẩm của Y

Ban với sáng tác của một số nhà văn nữ khác để thấy được vấn đề tính dục trong sáng tác của Y Ban

7 Đóng góp của luận văn

Từ nghiên cứu của Y Ban nhìn nhận sâu sắc hơn về một phương diện quan trọng không chỉ có ý nghĩa văn học mà còn có ý nghĩa văn hóa

Mặt khác với đề tài này tôi hy vọng nhìn nhận một cách thấu đáo về tính dục trong đời sống và trong sáng tác văn học một đề tài rất gần với đời sống Bạn đọc có thể nhìn nhận một cách thấu đáo nhiều vấn đề của nhà văn nữ đương đại trong quá trình hội nhập với văn học thế giới

8 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận phần nội dung chính của luận văn dự kiến triển khai thành 3 chương

Chương 1: Vấn đề tính dục trong văn hóa và trong văn học nghệ thuật Chương 2: Một số phương diện đời sống tính dục trong sáng tác của YBan

Chương 3: Nghệ thuật thể hiện tính dục trong sáng tác của Y Ban

NỘI DUNG CHƯƠNG 1: VẤN ĐỀ TÍNH DỤC TRONG VĂN HÓA

VÀ TRONG VĂN HỌC NGHỆ THUẬT

1.1 Giới thuyết khái niệm

1.1.1 Khái niệm tính dục

Nếu tình dục là khái niệm phản ánh hành vi tính giao giữa nam và nữ thì tính dục là một khái niệm có nội hàm rộng hơn, vừa phản ánh quan hệ tính giao giữa hai cá thể khác giới (trong đại đa số trường hợp) vừa chứa đựng những yếu tố tạo nên phần hữu hình và cả phần vô hình của một con người Theo từ điển Tiếng Việt - Viện ngôn ngữ học, tình dục là nhu cầu tự nhiên của con người về quan hệ tính giao Còn tính dục là đòi hỏi sinh lí về quan hệ tính giao Như vậy, tình dục gắn với nhu cầu thuộc về bản năng, còn tính dục là hoạt động tình dục nhưng gắn với nhận thức của con người Để hiểu rõ hơn vấn đề này, chúng ta tìm hiểu thêm một định nghĩa hiện đại về tính dục:

Tính dục xét về mặt hoạt động là khái niệm chỉ hoạt động tính giao, là thuộc tính của một sinh thể sống, một nhu cầu thiết yếu, phổ biến của con người, một hành vi có tính bản năng Nói cách khác con người dưới góc nhìn khoa học vừa là một sinh vật tự nhiên vừa là một sinh vật xã hội mà trong đó khái niệm tính dục được hiểu như là mặt sinh vật tự nhiên thuộc về bản năng

của con người, là phần “con” trong con người Trong Bốn bài giảng mỹ học,

Lý Trạch Hậu đã khẳng định con người song song tồn tại trong sự thống nhất tính động vật và tính xã hội và nhân tính chính là sự thống nhất giữa cảm tính

và lý tính, tự nhiên và xã hội Khi con người “trở lại tính động vật, trở lại với

tính dục là trở về với sự sống đích thực, bởi vì chỉ có như thế thì cái tôi có một lần mới có thể tồn tại như một thực thể” [29] Nhìn ở phương diện khác

văn hoá chẳng hạn, tính dục là sự thăng hoa của những xúc cảm thẩm mỹ, đầy nhân tính: tình yêu, khát vọng, cội nguồn của sự sống, hoạt động duy trì nòi giống của muôn loài Trong văn học, khái niệm tính dục được dùng chủ yếu

để phản ánh hoạt động luyến ái trong quan hệ nam nữ Tính dục thuộc về bản năng con người, đời sống tình dục, quan hệ ân ái là bản năng sinh lý tự nhiên của loài người không thể cấm đoán hay phủ nhận Xưa Mạnh Tử đã khẳng

định: “Thực sắc, tính đã ” nghĩa là ham ăn uống, mê sắc dục là bản tính tự

nhiên có sẵn của con người

Hiện nay, “Tính dục học” là một khoa học nghiên cứu về tính dục của

con người, một bộ môn vừa thuộc khoa học xã hội nhân văn vừa thuộc lĩnh vực y học, tâm lý học, nó giúp cho con người hiểu biết thêm về các vấn đề liên quan đến các hoạt động tính dục, học nghệ thuật kiềm chế, giải toả những

ức chế để làm cho cuộc sống con người tốt đẹp hơn, hạnh phúc hơn

1.1.2 Tính dục trong đời sống văn hóa

1.1.2.1 Tính dục trong đời sống văn hóa Phương Đông, Phương Tây

Lần theo cội nguồn của vấn đề tính dục, dựa vào chứng tích văn hóa - tôn giáo, cũng như những dấu tích còn lại qua tâm thức của người nguyên thủy thì người xưa đã biết phân biệt cái thiêng với cái tục (tục hiểu theo nghĩa là những gì dâm tục, ô uế) Đặc biệt, tư duy nguyên thủy coi khái niệm tục và thiêng không đối lập mà là một thể xoắn luyến vào nhau: thiêng là tục, tục là thiêng Bởi cái thiêng lẫn cái tục đều gây cho họ một thái độ vừa sợ hãi vừa thèm muốn tiếp xúc Mãi đến khi xã hội có giai cấp, cái thiêng và cái tục mới bắt đầu tách rời nhau, mờ dần những quan hệ ban đầu, dần tách biệt và trở nên đối lập, nhất là trong ý thức chính thống của xã hội phong kiến Có lẽ vì thế

mà trong ý thức dân gian những biểu tượng phồn thực không bị coi là dâm tục, mà chỉ trong ý thức chính thống của xã hội phong kiến thì mới cho đó là

lễ hội, nghệ thuật dân gian, trong vốn văn hóa dân tộc… Ở Châu Âu, tín ngưỡng phồn thực nhất là tục thờ dương vật rất phổ biến Ở Hy Lạp, La Mã trong các buổi lễ Tửu thần, người ta cúng Phallus - sinh thực khí nam Ở Châu

Á, các nước lớn như Ấn Độ, Trung Quốc, tín ngưỡng phồn thực còn phát triển lên thành triết học, văn hóa tính dục…

Sau này, F.Ăng ghen trong cuốn “Nguồn gốc gia đình, tư hữu và nhà

nước” đã viết rằng, có hai hình thức sản xuất quan trọng nhất: “Một mặt, đó là sản xuất phương tiện sống - đồ ăn, đồ mặc, nhà cửa, công cụ cần thiết, mặt khác, đó là việc sản xuất bản thân con người, là sự kế tục giống nòi” Đây là cơ

sở thực tiễn dẫn đến nhận thức khái quát làm cơ sở cho thuyết âm - dương, mặt khác đó là ý thức tôn giáo của quần chúng liên quan đến việc thần thánh hóa các

cơ quan sinh sản, các sinh thực khí (sinh: đẻ, thực: nảy nở, khí: công cụ)

Phương Đông cổ đại lấy lý thuyết âm dương và ngũ hành làm cơ sở để giải thích mọi hiện tượng trong đời sống tính dục Theo đó nam là dương, nữ

là âm Nếu âm dương không cân bằng, không hoà hợp thì con người sẽ phát sinh bệnh tật và tổn thọ Kinh Dịch được xây dựng trên quan niệm âm dương,

âm - dương là hai phạm trù đại biểu cho hai dạng sự vật phổ biến trong vũ trụ, một dạng có dương tính (cứng cỏi, nồng nhiệt, tích cực), một dạng có âm tính (mềm yếu, lạnh lùng, tiêu cực) Hai thế lực âm dương tác động lẫn nhau tạo thành vũ trụ, vạn vật Bất cứ vật gì trong vũ trụ cũng có âm dương, từ những

năng lượng, vật chất đến động vật, thực vật, từ cơ thể con người, tâm lý con người đến cơ cấu xã hội Tư tưởng cơ bản của Kinh Dịch là biến hoá, phát triển, bao gồm hai nguyên lý có quan hệ chặt chẽ Trong đó nguyên lý thứ nhất là âm dương tương ứng, âm dương giao hoà, khí dương là trời, khí âm là đất, khí dương ở dưới do có tính chất thăng mà giao tiếp với khí âm, hai khí giao hoà, mọi vật yên ổn Âm - dương giao hoà thì sự sống mới tồn tại và phát

triển: “Trời đất cảm nhau mà vạn vật mới hoá sinh”, “Giống đực giống cái

kết hợp tinh khí mà vạn vật sinh nở biến hoá” [43:112] Tóm lại, âm dương

phải tương ứng, tương sinh, đó là nguyên lý bao quát trong cả đời sống tình

dục Lão Tử có viết: “Bốn mùa, trời đất, âm dương, con người phải luận

theo” Cách thức giao hợp cũng phải theo những thế đối nghịch nhau của sự

vật như trời (dương) trùm lên đất (âm), trời đất hoà quyện liền nhau thành nhất thể nên mãi mãi trường tồn

Ở phương Đông, cùng với hai nền văn minh rực rỡ của Ấn Độ và Trung

Quốc, hai bộ sách tính dục Kamasutra và Tố nữ kinh xứng đáng được xem là

những tác phẩm cổ điển đề cập một cách sâu sắc đến lạc thú gối chăn trên

bình diện khoa học Kamasutra được xem là một trong những“tính dục kinh”

cổ điển của nhân loại, do Vatsyayana một nhà hiền triết nghiên cứu về tôn giáo sống ở Ấn Độ viết bằng tiếng Phạn, trong khoảng năm 200 đến 300 Tác phẩm gồm 1.250 khổ thơ chia làm 36 chương và 64 đoạn, trong tiếng Phạn:

Kama là khoái lạc, sutra là kinh nên Kamasutra có nghĩa là “Dục lạc kinh”

Bộ sách dạy con người biết cách tận hưởng những lạc thú của cuộc đời nhất là thú vui ái tình

Ở Trung Quốc, Tố nữ kinh được coi là sách kinh điển về tính dục học

suốt thời kì phong kiến, chủ yếu ghi lại những câu hỏi của nhà vua và lời giải đáp của Tố nữ quanh chuyện ái ân, qua đó cho người đời những hiểu biết sâu

xa và lý thú về cuộc sống phòng the, những kinh nghiệm ái ân Ngoài ra Kinh

Dịch được xem là bộ bách khoa toàn thư của Trung Quốc, thể hiện cách nhìn

thế giới qua lăng kính tình dục của người xưa: các trạng thái vận động của vũ

trụ được miêu tả bằng các hành vi tính dục như “nam nữ cấu tinh, vạn vật hoá

sinh”, “thiên điạ bất giao như vạn vật bất hưng”…những tiếng “mây”,

“mưa”, “giao”, “cảm”, nam “động thì thẳng”, nữ “động thì mở”… đều là

những thuật ngữ tình ái [43:101]

Sử thi Ramayana của Ấn Độ xuất hiện dày đặc môtip sinh sôi, trạng thái

giao hoan của vạn vật, theo đó tính dục tồn tại để thực hiện chức năng duy trì giống nòi, con người có quyền thoả mãn nhu cầu khoái lạc thể xác, không có khoái lạc tình dục và hạnh phúc thể xác, cuộc sống gia đình không thể tồn tại, dòng giống sẽ bị tuyệt diệt Quan niệm đó đuợc cố định thành luật - luật Manu Ngày nay, phương Tây quan niệm tình dục cũng là một trong những nhu cầu cần thiết như đói ăn, khát uống, như không khí sống hàng ngày Đề tài tính dục trở nên phổ biến, đại chúng trên mọi lĩnh vực Tính dục trở thành một thuộc tính nhân sinh phổ biến Đề tài tính dục phổ biến, thậm chí thành một trào lưu, xu hướng sáng tác ở nhiều quốc gia phương Đông (Trung Quốc, Nhật, Việt Nam…), đặc biệt hình thành cả một khuynh hướng văn học “sex’’ phát triển mạnh, phổ biến rộng nhờ các phương tiện nghe nhìn và do tư tưởng dân chủ, tự do, cởi mở của thời đại Trong thế giới phẳng, văn hoá tính dục được mở rộng không giới hạn, phương Đông phương Tây có sự giao lưu và ảnh hưởng trong mọi lĩnh vực trong đó có văn học Vấn đề tính dục trong văn học phương Tây có xu hướng tìm về phương Đông huyền bí, chú trọng đa dạng hoá thế giới cảm xúc, ngược lại phương Đông lại tiếp thu phương Tây tinh thần dân chủ đề cao tự do trong hôn nhân tình yêu và cả tình dục Tính dục xuất hiện không chỉ trong lĩnh vực nghệ thuật như văn học, hội hoạ, phim ảnh mà nó còn được đưa vào học đường nhằm giáo dục giới tính cho giới trẻ

Rõ ràng, tín ngưỡng phồn thực, sự hòa hợp âm dương đã được người xưa coi trọng như là một qui luật tất yếu có tính tự nhiên và xã hội để giúp loài người tránh họa diệt vong Vấn đề tính dục do đó cũng có tính chất lâu đời và tính qui luật như thế Điểm qua nền văn hóa nhân loại từ phương Tây đến phương Đông, xét ở một số lĩnh vực như văn học, hội họa, điêu khắc, lễ hội…

ta thấy quan niệm vấn đề tính dục ở các nước phương Đông và phương Tây

có nhiều nét giống nhau nhưng sắc thái và mức độ phản ánh trong mỗi nền văn hóa thì thật phong phú, muôn màu muôn vẻ

1.1.2.2 Tính dục trong đời sống văn hóa ở Việt Nam

Ở Việt Nam Sử thi “Đẻ đất đẻ nước” của người Mường coi ông Thu Tha

bà Thu Thiên là cặp vợ chồng khai sáng vũ trụ Trời đất được sinh ra từ sự

hôn phối của hai ông bà có tầm vóc kỳ vĩ này Chuyện Ông Đùng Bà Đà

trong cộng đồng người Mường của dân tộc Việt kể về cuộc gặp gỡ, giao hoan giữa Ông Đùng Bà Đà làm rung chuyển trời đất sinh ra mưa to gió lớn Ngày nay ở Hòa Bình còn thờ sinh thực khí Ông Đùng

Theo Chu Xuân Diên, trong các hình thức thực hành tín ngưỡng nông nghiệp của người Việt, thường có các nghi lễ cầu mong cho sự sinh sản dồi dào của cây cối và gia súc Đó là nghi lễ phồn thực Tín ngưỡng và nghi lễ phồn thực của người việt rất đa dạng Trước hết là tục thờ sinh thực khí mà nhiều địa phương gọi là nõ nường (nõ = cái nêm, tượng trưng cho sinh thực khí nam; nường = nang, mo nang tượng trưng cho sinh thực khí nữ), tục rước sinh thực khí diễn ra trong hội làng ở nhiều nơi Cùng với tục thờ sinh thực khí là tục thờ các hành vi giao phối Từ thời Đông Sơn đã có những chứng tích về ý nghĩa quan trọng của tục thờ hành vi giao phối như tượng bốn đôi nam nữ giao hợp trên thạp đồng Đào Thịnh, tượng các cặp thú như chim, cóc trên trống đồng Trong điệu múa Tùng dí ở hội Đền Hùng, từng đôi thanh niên nam nữ cầm những vật tượng trưng cho sinh thực khí nam nữ trong tay,

ấy mà có tục hát giao duyên nam nữ kèm theo động tác giã cối chày tay [10:171,172]

Theo Đỗ Lai Thúy, tục nhờ sinh thực khí thường liên quan đến các hành động tính giao Sự mô phỏng các hoạt động này mang ý nghĩa thị phạm ma thuật Trên nắp thạp đồng Đào Thịnh có hình các cặp trai gái trong tư thế giao hợp, người đàn ông nằm chồng lên người đàn bà, tư thế mặt đối mặt Tranh dân gian ở làng Đông Mai, huyện Thuận Thành, Bắc Ninh được mọi người

biết đến với cái tên tranh Đông Hồ có bức Hứng dừa vẻ cảnh các chàng trai

mình trần đóng khố leo lên cây hái dừa ném xuống, các cô gái đứng dưới hai tay kéo váy để hứng dừa (trai trên gái dưới, trai hứng gái cho, trái dừa có nước là tinh dịch) [69;93]

Ngoài ra trong lễ hội còn kèm theo nhiều trò chơi dân gian như: tắt đèn, đánh đu, ném còn, bắt vịt… Lễ hội rước sinh thực khí ở làng Đông Kỵ (Từ Sơn - Bắc Ninh): rước hai lễ vật bằng gỗ có hình thù như sinh thực khí âm - dương Đám rước vừa đi vừa hát, đồng thời làm những động tác đưa hai sinh thực khí vào nhau như hoạt động giao hợp gọi là vũ điệu âm - dương Hoặc như trò múa mo ở xã Sơn Đông, Hà Sơn Bình vào ngày mồng sáu tháng hai

ta Khi tế lễ xong, trai gái tụ họp tại đình Một người vừa múa, vừa hát trước bàn thờ, tay trái cầm khúc tre, biểu tượng của dương vật, tay phải cầm mo cau, biểu tượng âm vật Người múa dùng khúc tre đập vào mo cau gợi lên

1.1.3 Tính dục trong sáng tạo văn học nghệ thuật

Con người là đối tượng phản ánh của văn chương Nhu cầu của đời sống cũng là nhu cầu của văn chương nên không có gì thuộc về con người lại

xa lạ với văn chương Vậy trong suốt dòng chảy của văn học Việt Nam yếu tố tính dục đã được đề cập và phản ánh như thế nào?

Trong xã hội Việt Nam thời phong kiến, con người vừa bị trói buộc bởi những quan niệm khắt khe vừa phải ép mình vào những khuôn khổ luân lý, đạo đức khắc nghiệt mà xã hội đặt ra nhằm tiết chế tình cảm, không cho phép con người sống hợp lẽ tự nhiên: “Trong tất cả các thứ tình, thứ dục thì Nho giáo sợ nhất là sắc đẹp đàn bà và tình yêu Đó là thứ tình mạnh nhất, thứ dục thiết tha nhất, thứ đam mê da diết, dai dẳng, bất trị nhất Cho nên đối với tình yêu, các nhà nho tỏ ra có nhiều nghi ngại, đặt ra nhiều lễ tiết, lo nghĩ, phòng phạm rất cẩn thận” [30:172] Nho giáo phủ nhận con người cá nhân, đề cao con người xã hội, con người đạo đức phong kiến Giai cấp thống trị đề ra những chuẩn mực, khuôn mẫu gò con người vào khuôn khổ đạo đức theo tư tưởng Nho giáo:

“Trai thời trung hiếu làm đầu

Gái thời tiết hạnh là câu trao mình.’’

đòi quyền sống, đòi giải phóng tình cảm cho con người Chính Trần Thanh

Đạm trong bài viết: “Giới tính và Văn nghệ” có nhận xét: “Không phải sang

thời hiện đại thì con người mới có ý thức về giới tính, mới tiến hành cái gọi là

cuộc “Cách mạng tình dục” như một vài người muốn rêu rao để tỏ ra mình

hiện đại Trong văn chương ta trên vấn đề này từ lâu đã có truyền thống dân gian, có thơ Hồ Xuân Hương, Truyện Kiều, Cung oán ngâm khúc… Nhân loại cũng như dân tộc từ lâu đã có ý thức được tính tất yếu, và cả tính thẩm mĩ nữa của giới tính và quan hệ giới tính trong cuộc đời cũng như trong nghệ thuật” [18]

Sang thế kỷ XX văn chương đã thực sự khởi sắc về lượng với sự xuất hiện của nhiều cây bút nữ bước chân từ chốn phòng the vốn lâu nay bị niêm phong kín bởi những quan niệm, định kiến Cùng với sự phát triển của xã hội văn học Việt Nam cũng trên con đường hiện đại hóa để hội nhập với sự phát triển của văn học thế giới Nhiều đề tài được khai thác trong đó vấn đề văn hóa kinh tế, giáo dục, vấn đề cá nhân con người…Vấn đề tính dục nhu cầu bản năng của con người cũng được khai thác nhiều Yếu tố “sex” trong văn học bắt đầu được

quan tâm , đề cập ngày càng nhiều với hàng loạt các cây bút: Nguyễn Huy

Thiệp, Nguyễn Ngọc Tư, Đỗ Hoàng Diệu, Y Ban và môt số thơ ca có: Vi Thùy Linh, Nguyễn Bảo Sinh… Nhìn chung là thời kỳ này về số lượng khá nhiều

nhưng về chất lượng thì cần bàn thêm Bởi, cũng như bộ môn nghệ thuật khác

hội họa điêu khắc, điện ảnh… văn chương cũng không thể thiếu các yếu tố

“sex” các cảnh giao hoan giữa con người Nó đã trở thành văn hóa của nhân loại Vấn đề đặt ra là miêu tả đến đâu và tiếp nhận như thế nào?

Nhà phê bình Vương Trí Nhàn trong một bài viết trên diễn đàn VietNamnet có khẳng định: đối với những nhà văn tài năng thì “những trang liên quan tới “sex” là một phần làm nên giá trị văn chương của họ và quả thật chỉ bằng cách đó mới biểu hiện được tư tưởng cao đẹp… và bởi tính dục là một nhu cầu tự nhiên của con người thì việc quan tâm tới nó cũng là tự nhiên” Tuy nhiên, ông cũng lưu ý “việc phân biệt giữa tác phẩm khiêu dâm,

vi phạm đạo đức nhân bản, và tác phẩm dùng “sex” để biểu hiện khao khát nhận thức, khao khát tự do của con người, cái đó bao giờ cũng quá khó và dễ

bị giải thích sai lệch” [58]

Văn học nói chung và văn học Việt Nam nói riêng cũng nằm trong dòng chảy tự nhiên ấy nên viết về “sex”, tiếp cận “sex” là điều hoàn toàn hợp logic, song vấn đề đặt ra làm sao để đúng liều lượng, có chừng mực, hướng tới giá trị nhân bản của con người Bội thực đã khó chịu, dùng “sex” quá liều cũng tác hại ghê gớm và hậu quả khó lường Đó cũng là nỗi băn khoăn chung của những người cầm bút chân chính trong ý thức trách nhiệm với xã hội, với nghề khi viết về vấn đề khá nhạy cảm: tính dục

1.2 Tính dục trong văn học đương đại và trong sáng tác của Y Ban

1.2.1 Tính dục trong văn học đương đại

Sau 1975, hòa bình lập lại, đất nước ta bước vào thời kì ổn định, phát triển và hội nhập sự giao lưu giữa các quốc gia ngày càng rộng mở và văn hóa văn nghệ cũng không nằm ngoài xu hướng chung này Lúc này đây, con người đã trở về với ý thức cá nhân không còn là con người của ý thức cộng đồng như thời chiến tranh nữa Con người bắt đầu chú ý đến những vấn đề mà

là sự hy sinh tình cảm riêng mà làm tròn sứ mạng chung của cả dân tộc), càng

có ít tác phẩm đề cập đến vấn đề tính dục nhưng rõ ràng thì trong bất cứ thời điểm nào, những khía cạnh, rung động về giới tính luôn là những yếu tố cần thiết trong cuộc sống Sau chiến tranh, nhiều nhà văn, nhà thơ đã làm một cuộc bứt phá, một cuộc cách mạng thực sự trong văn học của chính mình Nhiều vấn đề trong thời kì chiến tranh đã được họ khai thác và trong đó có cả yếu tố tính dục (vấn đề mà trước đây không được phép viết nhiều) để thể hiện những khát vọng sống cũng rất người của những con người trong thời đại ấy

Điều đó chúng ta đã từng tìm thấy trong các tiểu thuyết như Nỗi buồn chiến

tranh của Bảo Ninh, Thời xa vắng của Lê Lựu, Ăn mày dĩ vãng của Chu Lai, Bến không chồng của Dương Hướng, Người sót lại của rừng cười của Võ Thị

Hảo,… Bên cạnh những hiện thực chiến tranh được phơi bày ra dưới ánh sáng của hoà bình, của những hồi ức bất tận thì những tác phẩm ấy còn thể hiện những khát vọng về dục tính của những người lính tham gia chiến đấu cũng như những người ở hậu phương - khát vọng cao đẹp của phần “người” chứ không chỉ đơn giản thỏa mãn dục tính của phần “con” Trong vấn đề tình dục

ấy, nếu trước đây người ta thường nhìn nó dưới cái nhìn không mấy thiện cảm

và còn coi đó là một cái gì đó xấu xa, là băng hoại về đạo đức,… không được quyền nói tới thì ngày nay, các nhà văn đã đưa nó lên trang viết và làm cho người đọc cảm nhận được yếu tố tính dục là một biểu hiện của cái đẹp, của một hành vi đẹp và của những khát vọng cao đẹp

Trong Nỗi buồn chiến tranh, Bảo Ninh đã đi vào miêu tả thân thể của

Phương, cái thân thể đã khiến Kiên: “Thoạt tiên, một cảm giác nhức nhối làm Kiên gai hết người, run lên, gân cốt trùng xuống, nhưng rồi sự chấp nhận biến thành sức cuốn mãnh liệt lập tức ghì riết anh, nuốt chặt anh vào thân hình mềm mại, thơm mát và nóng hổi, chân thành và mù quáng, đầy cuồng bách của Phương,… để rồi sau đó những cảm giác lần đầu tiên được khám phá vẻ đẹp của thân thể người phụ nữ ấy đã theo anh suốt trong những năm tháng chiến đấu ác liệt nhất ở chiến trường Nó đã tạo cho Kiên thêm phần sức mạnh ngay những lúc gian khó nhất để vượt qua cơn hiểm nghèo nhất Phương là động lực, sức mạnh” [18;tr.177] để rồi “Nhiều đêm trong giấc ngủ, giữa những cái chết, giữa những đoạn ký ức đầy tai họa và đau khổ, anh thường mơ thấy và cảm thấy lại vị ngọt của giọt sữa trinh nữ đã cho anh sinh lực để trở thành người mạnh nhất, nhiều hồng phúc nhất trong chiến tranh-trở thành kẻ sống sót” [18;tr.184] Rõ ràng ở đây, vẻ đẹp thân thể của người phụ

nữ có một giá trị nhân văn tích cực Vẻ đẹp ấy là tất cả những rung động, xao xuyến trong những giây phút đầu tiên Kiên được nhìn thấy và vẻ đẹp ấy cũng

đã đeo bám người đàn ông ấy ở mọi lúc, mọi nơi, làm thành một sức mạnh tinh thần không có gì ngăn cản nổi

Hầu hết, những người chiến sĩ ngoài mặt trận, khi giáp mặt với kẻ thù thì

họ chiến đấu rất anh dũng nhưng lại là những người phải hứng chịu những mất mát, hy sinh nhiều nhất kể cả trong vấn đề tính dục - một nhu cầu tất yếu

của cuộc sống mà nguyên nhân chính là do chiến tranh mang lại Trong Ăn

mày dĩ vãng của nhà văn Chu Lai, cô xã đội trưởng Hai Hợi đã được miêu tả

một cách đầy cảm thông “Thi thoảng, vào những đêm trăng, những đêm rảnh rỗi không phải vùi đầu vào súng đạn, những đêm mặt sông dềnh lên ì oạp, cô

xã đội trưởng vốn được coi như một người đàn bà lãnh cảm, ghê tởm đàn ông lên những cơn co giật khổ sở… lên cơn một mình và tự thiêu hủy cũng một

mình, không cần tới một sự trợ lực của giới tính nào hết” [11;tr.66] Khiển, một nhân vật trong tiểu thuyết, nằm trong tiểu đội của Hai Hùng cũng có cách giải quyết những nhu cầu bức xúc khó nói thành lời “Tại đó dây võng đang giật lên nhè nhẹ rồi độ giật ngày càng tăng những vật thể lỏng màu trắng đục từ mép võng tia nhẹ xuống thảm lá rừng khô cũng như bàn tay thẫn thờ của Khiển nhặt mấy chiếc lá khô khác đậy điện kỹ càng lên cái vật thể đó như thể chôn cất rồi vật mình ngửa ra, mắt nhìn xuyên qua vòm lá vào bầu trời chan hòa ánh nắng, buồn rười rượi” [11;tr.93] Thì ra, ngoài cái vẻ bề ngoài gan góc, anh dũng kia bên trong những con người ấy vẫn đang từng ngày, từng phút khao khát hạnh phúc cho bản thân nhưng vì hoàn cảnh chiến tranh

họ phải kiềm chế những khát vọng ấy

Với Người sót lại của rừng cười - truyện ngắn của Võ Thị Hảo lần đầu

tiên văn học Việt Nam đặt câu hỏi trực tiếp về cuộc sống tâm lí và tính dục của các nữ thanh niên xung phong Trường Sơn trong và sau chiến tranh Đâu

là những đòi hỏi nhục dục của họ? Ở họ ham muốn, dồn nén, cuồng loạn được thể hiện như thế nào? Tác phẩm bắt đầu bằng cuộc sống của năm nữ thanh niên xung phong coi giữ một kho quân nhu cô lập tại Trường Sơn Thời gian

và thiên nhiên hủy hoại sắc đẹp và tuổi trẻ của họ Để làm vui đồng đội, Thảo,

cô gái trẻ nhất và duy nhất có người yêu, kể cho họ nghe chuyện tình của cô với Thành, một sinh viên văn khoa Hà Nội Qua trí tưởng tượng của Thảo, qua lòng “si mê” của bốn người bạn, Thành hiện lên “như một chàng hoàng tử hào hiệp thủy chung” [8;tr.98] Một hôm, ba người lính ghé qua kho, nghe thấy “vẳng tiếng cười man dại” [8;tr.99] Trừ Thảo, các cô gái khác đều hóa điên: “Gần đến chòi canh kho, bỗng soạt rồi huỵch - hình như có con vượn trắng vừa nhảy từ chòi canh xuống và lẩn vào đám lá Ba người tản ra, một người chui vào bụi đuổi theo con vượn Anh ta đang ngơ ngác nhìn ngược nhìn xuôi thì “phốc” - một đôi tay từ đâu đã ghì chặt lấy cổ và sau gáy anh

Ở Võ Thị Hảo, dấu ấn của chiến tranh thường được hình tượng hóa qua

nụ cười “méo mó, man dại” Đánh mất cái cười tự nhiên, con người đánh mất

chính bản thân mình Trong Người sót lại của rừng cười, dưới con mắt các

chiến binh nam, những nữ thanh niên xung phong hiện lên lên trần truồng, điên dại và không còn nữ tính Tác giả thường để cho nhân vật nữ của mình diễn đạt trực tiếp nhu cầu nhục thể Yếu tố tính dục trong tác phẩm không chỉ làm nổi bật bi kịch của người phụ nữ trong chiến tranh, mà còn cho người đọc thấy được bi kịch của Thảo, một người phụ nữ đã ra khỏi cuộc chiến nhưng không bao giờ có thể hoà nhập vào cuộc sống đời thường Trong khi các cô gái khác bộc lộ, Thảo đè nén, cất giấu kín tình cảm của mình Khi cô từ chối tình cảm của Thành nhưng tận sâu tâm hồn cô luôn tồn tại những khát khao, giấc mơ của cô không nói gì khác ngoài những ám ảnh nhục dục “đung đưa trước mắt cô một quả cà chua chín đỏ lịm hình trái tim chập chờn, chập chờn Thảo đưa tay bắt, hình như nước cà chua vỡ ra, chạy dọc theo cánh tay, vào tận ngực Thứ nước đỏ nhờn nhợt như máu loãng…” [8;tr.108] Ở Thảo luôn diễn ra sự đấu tranh giữa yêu thương và căm hờn, đau đớn và khoái lạc, thèm khát và dồn nén

Và trong Bến không chồng của Dương Hướng, yếu tố tính dục cũng đã

được đề cập Hành động nhân vật Hạnh tự huyễn hoặc rơi vào ảo giác trong hoàn cảnh Nghĩa, chồng cô ra trận, cô phải sống xa chồng “Trong phút chốc Hạnh thấy mình đang chìm dần, như thể có con ba ba thuồng luồng lôi tuột cô xuống đáy sông” [10;tr.186] Như có một sức mạnh vô hình kéo, đẩy cô rơi

vào một thế giới hoàn toàn khác và cô không còn đủ tỉnh táo “Hạnh lao lên bến chạy dọc bờ sông Hạnh chạy mãi, chạy mãi…” [10;tr.186] rồi chợt sững lại nhận ra vạt cỏ nơi đã chia tay Nghĩa Giờ đây, niềm khát khao ân ái đã dâng trào lên rừng rực, cháy bỏng trong tâm hồn và thể xác “Hạnh để nguyên thân thể trần truồng lăn ra bãi cỏ” [10;tr.187] Hạnh đắm mình thỏa mãn trong

ảo giác, cô hình dung ra con ma mặt đỏ trong huyền thoại “Ở đầu cánh mả Rốt chuyên săn phụ nữ góa chồng” [10;tr.187] đang làm tình với cô “Nó thè

lè chiếc lưỡi đỏ lửa liếm trên khắp cơ thể Hạnh” [10;tr.187] Niềm khát khao rất người ấy đã được Dương Hướng đan xen với những yếu tố huyền thoại, yếu tố hoang đường kì ảo Thông qua những yếu tố tính dục được biểu hiện trong tác phẩm, cùng với sự liên kết hai khoảng không gian huyền thoại và đời thường, chuyển yếu tố huyền thoại vào trong cuộc sống thực hàng ngày,

từ đó nhà văn đã lí giải và soi sáng hiện thực về những khát vọng, đam mê rất chân thực của con người và tính nhân văn, tính nhân bản của tác phẩm cũng được toát lên từ đó

Tiểu kết: Văn học thời kỳ này thực sự mở ra một hướng đi mới, yếu tố tính dục xuất hiện khá nhiều trên những trang viết Các nhà văn có một hướng

đi mới trong sáng tác góp phần tạo nên nền tảng động lực cho các thế hệ nhà văn mạnh dạn dấn thân vào mảnh đất “tính dục” của con người lâu nay bị bỏ hoang Điều đó cho thấy trong năm gần đây vấn đề tính dục đã đi vào văn học

và trở thành một hiện tượng Hàng loạt các tác phẩm đề cập tới vấn đề “tính dục” đã đi vào văn học cho thấy một sức viết mạnh mẽ, táo bạo của các nhà văn: Dạ Ngân, Lý Lan, Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Ngọc Tư, Y Ban… Trong các tác phẩm yếu tố tính dục được nhà văn đưa vào như một phương tiện nghệ thuật nhằm góp phần truyền tải hết ý đồ sáng tác Vì vậy, việc các nhà văn đề cập tới những vấn đề tế nhị thuộc về tâm sinh lý , tính dục của con người trong chiến tranh đã góp thêm một mảng tranh vào bức tranh toàn cảnh

về con người trong thời kỳ này, kéo con người trong văn học đến gần với con người hơn và những trang viết của họ trở nên gần gũi thấm đấm chất người hơn thể hiện bản năng thầm kín mà chính bản thân mỗi người không dám thổ lộ: Tính dục giúp con người nhìn nhận đúng hơn về mình về cuộc sống đang tồn tại

1.2.2 Tính dục trong sáng tác của Y Ban

Trong văn học Việt Nam, vấn đề tình dục tình yêu luôn được xem là đề tài văn chương nhạy cảm, thậm chí như một “vùng cấm” đối với các nhà văn

Từ sau 1986, vấn đề này được nhìn nhận và đánh giá một cách khách quan, bởi những năm gần đây văn học Việt Nam chịu ảnh hưởng của những luồng

tư tưởng văn hoá mới trong quá trình hội nhập Cái nhìn và góc nhìn trong văn học về tính dục được “mở cửa” Dung lượng văn hóa tính dục cũng chiếm

vị trí không nhỏ trong các mặt báo, diễn đàn, tạp chí, truyện… Các văn nữ sĩ Việt cả trong và ngoài nước viết về tình dục cũng thoải mái hơn Nhân vật trong các tác phẩm cũng nhờ vậy mà trở nên sống động hơn, chân thực hơn, người hơn… Trong nhân vật có sự đan bện của cả linh hồn và thể xác, cả phần CON và phần NGƯỜI Các nhà văn hăm hở bắt tay vào công cuộc “khai thác” và bạn đọc thì háo hức “tìm tòi” và “tiếp nhận”.Tính dục và những ham muốn tự nhiên của con người vốn là lãnh địa “rào dậu, che chắn” kĩ càng, nay

trở thành miền đất hứa để các tay thợ văn chương đua sức Nhà nghiên cứu

Phạm Xuân Nguyên đã từng nhận xét: “Văn chương Việt Nam hai chục năm

qua đã có những thay đổi và phát triển mạnh Nó đã thám hiểm và khám phá những vùng đã bị che lấp và cấm kỵ Các nhà văn đã mạnh tay, chắc tay và sử dụng nhiều thủ pháp viết văn để chạm tay tới phần sau của cuộc sống và phần sâu của con người Văn chương nhờ đó mà “Người” hơn Nhưng thật sự mà nói, vẫn có nhiều phần Người bị bỏ ngỏ trước văn chương ta Và như thế vẫn còn nhiều sự thật của cuộc sống con người chờ văn chương tiếp tục khai phá”

Qua những cuộc trả lời phỏng vấn, chị đã bày tỏ trực tiếp quan điểm của mình về sex và vai trò của sex trong các tác phẩm Chị nói: “…Tôi viết về sex trong logic của nó Tôi muốn nói là, đã đến lúc phải trả cho văn chương đúng

vị trí của nó Nó là một bộ môn nghệ thuật và nhà văn được viết về mọi điều trong cuộc sống, miễn sao vẫn phải kiểm soát được mình không phạm pháp, không vi phạm các giá trị văn hóa và đạo đức”; “Sex là chuyện của đàn ông

và đàn bà mà ngàn năm nay như thế Có điều sex mà chúng ta đang nói đến khác với các bộ phim con heo ở chỗ, chúng ta đặt sex vào sự đối xử văn minh

và có văn hóa của những con người có tri thức” [27]

Tình dục trước hết là sự khơi nguồn, khởi đầu cho tình yêu và những xúc cảm nhân tính Nó còn là chất xúc tác kì diệu để nuôi dưỡng tình yêu đôi lứa, là chất men để giữ lửa hạnh phúc cho mỗi gia đình Dưới ngòi bút của Y Ban, tình yêu bao giờ cũng gắn liền với những đụng chạm xác thịt Chính những va chạm xác thịt làm cho người ta yêu nhau hơn Điều đó được chứng

tỏ trong tác phẩm Tại sao? Tình yêu Quân và Vân Anh quen, yêu nhau qua mạng và chỉ chờ ngày gặp mặt Trong một chuyến xe về quê ăn Tết và cũng là

để gặp mặt người yêu, Quân vô tình quen cô gái tên Hương Chỉ một động tác tựa đầu vào vai anh của Hương đã khiến anh có cảm giác “tim anh như có bão, nó đập rộn ràng như muốn phá tung lồng ngực Da thịt anh nơi cô gái tin cậy đậu vào để ngủ, nóng như có lửa đốt Cái nóng như muốn thiêu cháy hết những lần quần áo Một cảm giác làm anh nhức nhối” Từ đây, trong anh có cảm giác lạ Anh để ý đến đôi bàn tay đẹp của cô gái Hẹn Vân Anh lúc giao

thừa ở vườn hoa Tập Kèn, nhưng trong lúc chờ đợi, Quân đã đến nhà Hương lúc nào không hay Những đụng chạm da thịt khi sáng giữa anh và Hương trên xe đã làm nảy sinh những cảm giác mới lạ trong Quân Nó đã làm xao động trái tim của chàng trai trẻ này Không phải đề cao xác thịt theo nghĩa tiêu cực, Y Ban đưa ra một quy luật tình cảm của con người Quy luật tình cảm này được thể hiện thông qua lời của nhân vật ở cuối truyện: “Sau nhiều năm chung sống hạnh phúc với Hương, Quân hiểu ra rằng tình yêu giữa anh

và Vân Anh bắt đầu từ lý trí và con tim Vì rằng anh đã quên không hỏi đến

sự đụng chạm của bàn tay và da thịt”

Trong tác phẩm của Y Ban, vẻ đẹp của người phụ nữ gắn liền với vẻ đẹp của những khát khao dục tính, những nhu cầu bản năng của người phụ nữ Chưa ở đâu trong văn học Việt Nam, những khát khao dục tính tự nhiên của người phụ nữ lại được biểu hiện và phơi bày chân thực, sống động như trong những tác phẩm của chị Có lẽ, Y Ban muốn trả cho tình dục tiếng nói tự nhiên của nó với tư cách là một ham muốn bản năng cực kì mạnh mẽ Phần lớn các nhân vật của chị, không phân biệt giới tính, địa vị xã hội đều mang trong mình ham muốn bản năng này Và điều quan trọng là các nhân vật “hồn nhiên” bày tỏ nó, không ngại ngùng, không giấu giếm Những ám ảnh tình dục không bị kìm giữ trong câm lặng kiểu như “một mình mình biết, một mình mình hay” mà trở thành đề tài thảo luận ở mọi lúc, mọi nơi… Ham muốn tình dục của nhân vật có lúc được đẩy thành nỗi khát thèm

“I am đàn bà” là tên của một tác phẩm đồng thời cũng là tên của một

tập truyện của chị Truyện kể về một người đàn bà thuần Việt, vì lòng nhân

từ, một bữa nọ vào rừng kiếm mật ong bắt được một đứa trẻ sơ sinh bị bỏ rơi đem về nuôi cùng đàn con của mình, dù nhà chị rất nghèo Một ngày kia làng tuyển lao động đi Đài Loan, giống như những phụ nữ nông thôn nghèo khác, chị vay tiền đặt cọc để được đi “xuất khẩu” dù chỉ làm cái nghề giúp việc gia

đình Ở đó, chị bị nhốt vào một căn nhà giống như một hoang đảo và làm việc chăm sóc một người đàn ông bị bại liệt Ngôn ngữ bất đồng, không tiếp xúc với xã hội, chị chỉ biết hết lòng chăm sóc người đàn ông xa lạ với nghĩa vụ của kẻ làm thuê của một người đàn bà nông dân chịu thương chịu khó và đặc biệt là bằng cái thiên chức làm mẹ, làm chị thuần khiết Như một bí ẩn khoa học, người đàn ông kia bỗng hồi phục một phần thân thể mà biểu hiện rõ nhất

là “chất người” nguyên thuỷ Sáu trăm ngày bên xứ người cô đơn, chỉ biết có công việc và trò chuyện với một người không có khả năng nói được, nỗi nhớ chồng con của chị mỗi lúc càng trở nên cồn cào, da diết Nó hối thúc, nó đẩy chị tới những cơn khát thèm chồng vợ, nó ám ảnh vào trong giấc mơ của chị

Và điều gì đến đã phải đến, cơn khao khát xác thịt trong chị cộng với ánh mắt reo vui và cầu khẩn của người đàn ông mỗi khi chị xuất hiện đã khiến cho chị không còn kìm nén được nữa, “Thị mộng mị đi vào phòng ông chủ Cái ánh mắt của ông chủ như thúc vào tim thị Cái ánh mắt mừng rỡ Thị nhìn sâu vào cái ánh mắt mừng rỡ đấy rồi thị trút bỏ quần áo của thị Thị lật chiếc khăn mỏng đắp trên người ông chủ Con giống con má cất cao đầu chờ thị Như giấc mơ đêm hôm nào thị cầm lấy nó đưa vào cơ thể thị Thị đã không phải thức giấc trong sự thèm khát cháy bỏng nữa Thị đã thỏa mãn” Nhưng kết cục bi đát đối với thị là thị phải hầu tòa vì tội “quấy rối tình dục ông chủ” Thị rất đớn đau Thị không có tội Đêm hôm trước ngày ra tòa, thị chẳng biết nên biện minh thế nào Cuối cùng, nhớ được câu tiếng Anh, thị nói “I am đàn bà”

Y Ban từng tâm sự: “I am đàn bà” được viết từ một mẩu tin tôi đọc

trên báo… Tôi là người làm báo tiếp xúc với không ít số phận đáng thương của những người đi lao động xuất khẩu, nhưng tôi vẫn thấy đau đớn khi đọc tin này Tại sao người phụ nữ Việt Nam lại có thể bị kiện vì tội quấy rối tình dục? Ngày xưa tôi lớn lên ở quê, tôi còn nhớ các bà còn răn dạy con cháu trong nhà rằng: đàn ông nhà mày đi xa, mày có thèm thì lấy gót chân mà dí

vào, đừng có dại dột mà làng nước người ta chửi vào mặt Đấy người phụ nữ Việt Nam nhẫn nhịn đến thế cơ mà” [26] Còn bây giờ, thấu hiểu những ẩn ức của người đàn bà xa xứ, Y Ban không để người phụ nữ của chị nhẫn nhịn nữa Cuộc sống nghèo đói tha hương, đơn lẻ đã khiến họ quá thiệt thòi rồi, còn một khát vọng nhỏ nhoi chính đáng chẳng lẽ họ cũng phải kìm nén nốt sao? Sau nhiều trăn trở tác giả đã ưu tiên giải phóng cho nguyện vọng tự nhiên bản năng của người đàn bà Đó cũng là ý tưởng táo bạo nhưng cũng tràn đầy tính nhân bản, biểu hiện tình yêu thương, trân trọng con người của nhà văn

Truyện thứ hai gây sửng sốt cho tập “I am đàn bà” là một truyện có cái tên rất ngắn: “Tự” Và có lẽ đây mới chính là truyện ngắn khiến cho cả tập

sách thành trung tâm điểm để dư luận xôn xao ầm ào Cái xôn xao ầm ào ấy ắt hẳn phải xuất phát từ màu mè sex của truyện Tác phẩm kể về một người đàn

bà sau khi chồng mất đi khả năng tình dục đã quyết liệt tìm mọi cách để có được tình yêu nhằm đảm bảo nhu cầu bản năng chính đáng Nhưng thất vọng trước thế giới đàn ông, chị phải tự sắm cho mình một liệu pháp công nghiệp là cái “chim giả” Nghe qua như vậy người ta có thể coi đó là một câu chuyện tục tĩu khoét sâu vào khía cạnh bản năng của con người Nhưng đằng sau những khát vọng của nhân vật chính là rất nhiều những ẩn ức bị dồn nén bởi

hoàn cảnh xã hội Trong “Tự” có ba người đàn ông, người thứ nhất là người

chồng rất mực yêu thương vợ con, sung mãn trong tình dục những bỗng mất khả năng làm chồng do bị sang chấn về tâm lí (hoàn cảnh nhà chật chội, phải chung đụng, không có góc riêng cho hai vợ chồng) và bỏ đi vì mặc cảm tội lỗi với vợ Người vợ đã từng chờ đợi, chị thăng tiến trong sự nghiệp và trở thành tiến sĩ khoa học xã hội, nhưng vẫn khao khát một yêu có cả tình dục hoàn hảo Và chị đã gặp người đàn ông thứ hai - một chuyên gia tầm cỡ nhưng lại

là một kẻ phong tình hay hẹn hò với đàn bà ở những nhà nghỉ rẻ tiền Kết quả của cuộc trao đổi thể xác là hai bịch sữa mà người ấy “thuổng” được khi đi

họp Cái giá rẻ ấy đã làm người đàn bà choáng váng và thấy mình bị hạ thấp Còn người thứ ba là một giáo sư văn hoá, chuyên nói về văn hoá lãnh đạo, văn hoá tính dục nhưng lại mù tịt về văn hoá làm một người đàn ông cho ra hồn, chỉ biết kéo tuột đàn bà lên giường rồi đem khăn lau bàn cho người tình dùng Hành trình đi tìm tình yêu của người đàn bà đầy bi luỵ ê chề vì chị chỉ

gặp một thứ tình dục ê chề Liệu pháp “Tự” của người đàn bà bằng cái “chim

giả” chính là cách để chị thoát khỏi sự bi luỵ với đàn ông Dường như, mỗi khi những khao khát bản năng của người đàn bà không được đáp lại, không được thoả mãn thì nó lại càng trở nên mãnh liệt hơn bao giờ hết Trong tác phẩm, có nhiều đoạn miêu tả các cảnh làm tình táo bạo, cuồng nhiêt của hai

vợ chồng Một loạt các động từ mạnh được nhà văn vận dụng khi miêu tả những cảnh ân ái này như: cuồng nhiệt, ấn, sốc, cong, ghì, đè, trườn…Và một điều đặc biệt là, chủ thể của những hành động này không phải khi nào cũng thuộc về đàn ông mà còn là của nữ giới Trong việc làm tình, họ không còn thụ động, e dè mà rất chủ động, táo bạo: “Tôi nắm chặt thằng bé của anh đưa vào cửa sinh để làm dịu các đầu mút thần kinh đang căng lên chờ… Tôi lật người đè anh xuống Tôi ngồi lên người anh Các cơ căng tròn trong người tôi chỉ chờ có thế, nó ôm chặt lấy thằng bé của anh Anh đờ đẫn trong sự đam mê… Tôi rên thoải mái mà không bị anh bịt ngón tay vào mồm”, “khi môi anh ngậm vào núm vú của tôi thì tôi không thể nằm im được nữa Người tôi rung lên, tôi ghì chặt đầu anh Anh hiểu cử chỉ của tôi nên lưỡi anh càng quấn chặt núm vú tôi Tôi cong người cuống quýt thọc tay vào trong quần anh… tôi ngồi dậy lột bỏ quần áo của anh Tôi lập lại cách của anh là phủ những nụ hôn

ẩm ướt lên khắp người anh”

Đúng như Y Ban nói, trong tác phẩm này chị đã lựa chọn một lối viết sex tương đối phóng túng, nhưng lại không hoàn toàn buông thả dễ dãi mà ta nhận thấy chị luôn làm chủ được ngòi bút của mình Bởi nếu chị buông thả thì

có lẽ “cuốn này sẽ thành tiểu thuyết rất ẩm ướt” Chị tự đánh giá mình “là một nhà văn viết về sex một cách có logic và có văn hoá” [27] Tất nhiên chúng ta không chỉ căn cứ hoàn toàn vào lời của chính tác giả, bởi từ ý đồ chủ quan đến hiệu quả khách quan còn là con đường thật xa Nhưng quả thật, trong

“Tự”, câu chuyện đã đẩy nhân vật vào tình huống có sex và mặc dù diễn biến

sex có cụ thể chi tiết nhưng không trần trụi và phản cảm, bởi nó không tục, nó được viết đúng như tinh thần mà nhà văn đã nói và quan trọng là Y Ban không tách rời nhu cầu tình dục của nhân vật với nhu cầu tình yêu Với chồng, có tình yêu nên tình dục có khao khát, có quá trình phát triển và được thăng hoa Nhưng với hai người đàn ông còn lại thì tràn ứ một cảm giác thất vọng, chán nản, ê chề khi nhân vật phải đối diện với sex không tình yêu, một thứ sex thương mại và vô văn hoá

Tư tưởng cho rằng tình dục chỉ thuộc về mảng tối, mảng cấm kị trong con người tồn tại quá lâu đã trở thành một nếp nghĩ, một cái “bóng đè” đối với người phụ nữ phương Đông trên con đường đi tìm hạnh phúc cho chính mình Y Ban cho rằng đó chính là họ bị chi phối bởi chữ Nhẫn trong tình dục Trước kia người phụ nữ Á Đông khi lên giường với chồng dường như chỉ để thực hiện một nhiệm vụ là duy trì nòi giống nhà chồng Có nhiều người tìm được khoái lạc khi ái với chồng, thì lập tức bị mẹ chồng can thiệp: “rồi cô lại giết chồng bằng cái thứ ấy của cô mất thôi” Thế là người đàn bà cắn răng chịu một chữ nhẫn nhục với chồng, mặc cho chồng dày vò tấm thân mình mà không có sự hợp tác, đôi khi vì không có sự hợp tác đó mà bị đánh đập, chửi

rủa” [2] Nhân vật tôi trong Tự ở vào trường hợp thứ hai, tức là cũng tìm được

khoái lạc khi cùng chồng ân ái Nhưng khác ở chỗ khi bị mẹ chồng nhắc nhở,

cô lại muốn gào lên rằng: “Tôi cũng thích chuyện đó với chồng nếu không có tiếng đằng hắng của mẹ và tiếng cười khúc khích của chị dâu” Dù chỉ ngấm ngầm trong suy nghĩ nhưng đó cũng là một phản ứng rất dữ dội, muốn được

mọi người hiểu và thừa nhận nhu cầu có thật ấy Khi chống đối lại quan niệm

ấu trĩ của người mẹ là “đàn bà thì mình chỉ cốt cho nó có con chứ có phải sung sướng gì đâu” là người đàn bà muốn phản kháng lại lối suy nghĩ tự kìm hãm, tự dối lừa cái bản năng của không ít người trong xã hội chúng ta

Đề cập đến tình dục thẳng thắn không né tránh, nhất là trong “môi trường xã hội có bề dày lịch sử đi qua chế độ phong kiến” thì ít nhiều có thể

gây sốc Có nhiều ý kiến phản đối “Tự” vì cho rằng nó không tế nhị vì sex được miêu tả quá trần trụi Đến nay cuốn “I am đàn bà” bị thu hồi và cấm

phát hành vẫn chưa ai rõ là vì lí do gì, kể cả tác giả cũng không nhận được một lời giải thích nào, nhưng có lẽ mọi người đều ngầm hiểu là do cách viết

về tình dục khá mạnh của nhà văn trong truyện ngắn “Tự” Nhưng cần phải thấy “Tự” là tình dục của một người đàn bà mạnh mẽ, bị kìm nén, bị tước

đoạt, vùng vẫy để đi tìm lối thoát Nhà văn luôn lựa chọn cách viết trực diện, trần trụi trong từng động tác làm tình Đây cũng được xem là một bước tiến mạnh mẽ trong việc bình đẳng ngòi bút với nam giới

Trong Xuân Từ Chiều, Y Ban viết về cuộc sống của ba người phụ nữ:

Xuân, Từ, Chiều nhưng mỗi người một cảnh ngộ, một số phận khác nhau Cuộc sống của vợ chồng Xuân được Y Ban miêu tả ở những khía cạnh sâu kín Người đọc như bị cuốn vào những dòng cảm xúc còn tinh khôi, nồng nàn của

vợ chồng Xuân hồi mới cưới Đấy là cái cảm giác mê đắm mơn man khắp cơ thể khi lần đầu tiên Xuân được nằm trong vòng tay của chồng và được chồng hôn: “Tuấn hôn cô Xuân quấn chặt lấy cổ Tuấn… Xuân đang mê đắm nụ hôn của chồng Cơ thể Xuân co lại, đông cứng lại, rồi nước mắt oà ra”

Cái lần đầu tiên của Xuân, cái giây phút Xuân từ một thiếu nữ trở thành người đàn bà cũng được Y Ban miêu tả tỉ mỉ: “Xuân không nghe thấy gì nữa, môi cô đang gắn vào môi anh Cô đắm chìm trong đê mê Không còn gì vướng nữa Một cái gì đã thông qua nhưng rất đau Cô khẽ kêu lên Một vài

giọt máu vương trên đá” Sau bao ngày lấy chồng, làm vợ, giờ đây Xuân mới biết thế nào là hạnh phúc trong cuộc sống vợ chồng Cái cảm giác của bao ngày mong chờ chồng, sự thèm muốn từ nụ hôn Tuấn trao trước khi đi, giờ đây bùng nổ trong Xuân Để rồi khi trở về nhà, Xuân đã phải biên thư cho Tuấn: “Anh đã mở ra những cảm xúc mới trong em Anh đã làm bừng tỉnh con sói cái trong em Anh đã làm thức dậy cái bản năng nòi giống của em” Như vậy, chính sau cái lần đầu tiên ấy, bản năng dục tình trong Xuân đã trỗi dậy, thức tỉnh “con sói cái” trong Xuân Viết như vậy là Y Ban muốn khẳng định bản năng như một phần tiềm ẩn, nằm sâu trong con người, một khi được đánh thức thì trào dâng mãnh liệt

Thực ra, viết về tính dục, phụ nữ mong muốn sự bình đẳng giới nhưng không phải sự bình đẳng giới chung chung, thậm chí cũng không phải bình đẳng hiểu theo cái nghĩa có thể vượt mặt đàn ông về tính dục, mà họ mong muốn cái đạt được cùng nó phải là sự sống, sự hoà hợp, là cả hai phải cùng được thoả mãn Tuy nhiên, nếu như có ai đó trong hai người không được thoả mãn thì đó chính là người phụ nữ Quan tâm đến thiệt thòi tưởng như nhỏ bé

nhưng lại rất quan trọng đó, trong tác phẩm Xuân Từ Chiều, Y Ban để cho

nhân vật Từ bày tỏ những băn khoăn và lý giải về vấn đề này: Tại sao có nhiều người đàn bà luôn than thở rằng, chồng không biết chiều, không biết cách làm tình, không bao giờ được thăng hoa, cả đời ngủ với chồng mà không được sướng bao giờ Như vậy có nghĩa là, trong số chị em có chồng, nhiều chị

em chưa bao giờ được chạm vào điểm G” Từ cũng có quãng thời gian không cảm nhận được chồng như thế Nhưng Từ luôn có ý thức “giải cứu” cho mình khỏi những “rắc rối” ấy trong quan hệ chồng vợ Cô cho rằng “chị em phụ nữ thay vì ngồi than thở rằng chồng không biết cách làm cho họ sướng thì… họ hãy tự biết cách khai mở mình đi” Bản thân Từ cũng đã tìm cho mình chiếc chìa khoá riêng để tự khám phá cơ thể một cách kỹ lưỡng hơn Và đó chính là

cái khớp N mà Từ đã rất nghiêm túc nói với chồng mong muốn cùng được hợp tác để đạt tới cảm xúc thăng hoa Hướng tới nữ quyền, Y Ban đã hướng tới những vấn đề rất đời thường, trần thế, song lại rất có ý nghĩa đối với người phụ nữ, kích thích ở họ niềm vui sống Người phụ nữ có khát khao được dâng hiến nhưng họ cũng khát khao được tận hưởng, được đạt tới sự khoái cảm trong tình dục Đó là khát khao hoàn toàn chính đáng và là biểu hiện của một cuộc sống có chất lượng cả về vật chất, tinh thần và lạc dục

Yếu tố Sex trong tác phẩm của Y Ban không chỉ là phương tiện để lôi cuốn, để “gắn bạn đọc với con chữ”, mà nó còn là phương tiện để giáo dục: Sex là nhu cầu bản năng, nhưng nó cũng là một trong những biểu hiện của tình yêu, nó còn là văn hóa và giải trí Có nhiều ý kiến cho rằng trong sáng tác

Y Ban, tình dục chưa được giải phóng tận cùng, mới chỉ dừng lại ở khát vọng được dâng hiến, có chủ động đấy, có mãnh liệt đấy nhưng vẫn lệ thuộc vào đàn ông, vẫn “nữ tính”, thậm chí vẫn là nạn nhân của nam giới Phải thấy rằng, chủ định của nhà văn là viết về sự hòa hợp của tình dục và tình yêu Điều đấy có nghĩa là chị đã vượt thoát tiếng nói nữ quyền ở giai đoạn đầu, bước vào giai đoạn khẳng định những đặc trưng tính nữ và đòi hỏi, một cái nhìn văn hoá về tính dục

Tính dục trong sáng tác của Y Ban nó không chỉ nói về sự hòa hợp giữa tình yêu và tình dục mà nó còn nhằm ca ngợi vẻ đẹp tự nhiên của người phụ

nữ Bởi người phụ nữ không chỉ đẹp trong tâm hồn, cách ứng xử văn hóa tế nhị mà còn đẹp và có sự lôi cuốn gợi cảm của thân thể

Trong cuốn “Ca tụng thân xác”, tác giả Nguyễn Văn Trung cho rằng:

“Thân xác là một thực tại mở thiết yếu hướng ngoại, nhiều cơ quan bộ phận của thân thể được cấu tạo để hướng ra bên ngoài đi tới người khác để tiếp nhận hay dâng hiến” [86]

Như vậy thì có thể nói vẻ đẹp thân thể trong sáng tác của Y Ban thật đa dạng, mỗi người có một vẻ riêng song tất cả những vẻ đẹp đó đều biểu hiện một phần thế giới tình cảm bên trong, vẻ đẹp tâm hồn con người cho dù họ là những người phụ nữ nông thôn hay thành thị hoặc những người đàn bà tri thức thành danh Vẻ đẹp đó luôn bị cuốn hút bởi vẻ đẹp hình thức tràn đầy sự sống từ ánh mắt nồng nàn đến làn môi đều đặn, gợi cảm, từ làn da trắng hồng đến cái cổ kiêu ba ngấn, từ bầu ngực căng tràn sức sống đến vòng eo thon gợi cảm, dáng đi uyển chuyển nhịp nhàng

Trước hết, Y Ban đề cao vẻ đẹp tự nhiên của người phụ nữ, đó là vẻ đẹp thực sự giản dị và gần gũi Vẻ đẹp giản dị và gần gũi toát ra từ làn da, mái tóc

Đó là một “bàn tay nhỏ, trắng ngà thật đẹp” và “đôi mắt đen láy” của Hương (Tại sao? Tình yêu), đó còn là làn da “vỡ ra trắng nõn” và “mái tóc đã vào cữ óng” của Lụa (Chợ rằm dưới gốc dâu cổ thụ) Ở đây, nhân vật Hương và Lụa đang là thiếu nữ, ngôn ngữ thân thể gợi ra là vẻ đẹp trong sáng ngây thơ Vẻ đẹp ấy dường như đã thôi miên, chinh phục chàng trai trẻ giàu khát vọng Đối với những người phụ nữ nông dân thuần phát nơi thôn quê thì vẻ đẹp của họ là vẻ đẹp khỏe khoắn của người lao động: “Người đàn bà hay lam hay làm, bắp chân to như cây chuối hột, bàn tay to như cái quạt nan, nước da

nâu rám, hàm răng hạt na đều tăm tắp, mắt bồ câu đen láy” (I am đàn bà)

Tuy đã ở vào độ tuổi trung niên nhưng vẫn giữ được nét tươi duyên: “Người

mẹ năm nay mới ngoài bốn mươi tuổi có cái lưng tròn lẳn, thắt đáy, vồng ngực cao dày Cái miệng tươi duyên lại thêm má lúm đồng tiền Đôi mắt to sâu, nhìn vào như giếng đêm hun hút” (Cưới chợ) Ở vẻ đẹp ấy toát ra mùi hương diệu kỳ của thiên nhiên: “Trong cái hôn anh Huy thấy mùi thơm thoang thoảng của lúa đang thì con gái Cái mùi làm anh ngất ngây Cái hôn lướt xuống dưới, hai cái mây mẩy thây nẩy, thơm nức mùi khoai nướng chiều đông Và cái mịn màng như cánh hoa gạo ngai ngái mùi đất phơi ải” Chính

bà đứng trước gương của chị là bản tường thuật một buổi kiểm tra cơ thể của người đàn bà trước gương một cách tuần tự và chi tiết từng “công đoạn”, từ viền mi đến ánh mắt, từ gương mặt đến bộ ngực, từ cánh tay đến đôi chân:

“Nàng chậm rãi mở từng cúc áo, khuôn ngực đầy đặn trắng ngà hiện ra Hai toà thiên nhiên như hai nắm cơm đẹp, chắc chắn với những núm hoa bí, hoa mướp đã qua thời kỳ đơm trái Nhưng dầu sao, nàng tự hài lòng, không phải dạng vắt quặt sau lưng” Trong tác phẩm, rất nhiều lần Y Ban miêu tả thân thể của người phụ nữ Dù rằng, người phụ nữ trong tác phẩm này không còn là người phụ trẻ trung với vẻ đẹp hình thể viên mãn như thời con gái: “Trong lòng đầy nghi ngại nàng hối hả bỏ luôn chiếc quần ngủ mỏng tang Đôi chân nàng dường như cũng giống như hai cánh tay, phía cổ chân vẫn thon thả nhưng hai vế đùi cũng chảy ra như cánh dơi Ở tư thế những thớ thịt chảy xuống, chùn lại phía gối” Hình ảnh thực và hình ảnh trong gương đan xen lẫn nhau: “Không chịu nổi hình ảnh thực đó nàng tiến lại gần gương rồi hà hơi thổi khí ẩm vào gương Tấm gương trở nên mờ ảo như sương khói Trong tấm gương phản lại hình ảnh từng khối, từng mô rắn chắc và nõn nà như trong tranh Phục Hưng vậy” Nàng muốn nhìn thấy tất cả những gì sâu kín của cơ thể mình, ngay cả phần khuất lấp nhất: “Khi sinh con lần đầu nàng phải khâu đến tám mũi: bốn mũi trong và bốn mũi ngoài Nàng chưa bao giờ nhìn thấy, chưa bao giờ có cả trong ý nghĩ về những chỗ bị khâu ấy Bây giờ nàng có ý nghĩ mãnh liệt, nàng muốn nhìn thấy Nàng luôn nắm bắt được ý nghĩ của mình, còn cái vỏ đựng những ý nghĩ đó nàng chưa một lần nhìn thấy, bởi vậy

nàng chưa bao giờ thực sự hiểu thấu đáo được mình Nàng động viên mình can đảm để nhìn” Cứ mỗi lần tự chiêm ngưỡng vẻ đẹp cơ thể mình, người đàn bà ấy lại mang những tâm trạng khác nhau: hồi hộp, lo lắng, sợ hãi, tự hào và tự ngưỡng mộ Có thể nói tự ngắm nhìn nét đẹp cơ thể của chính mình bộc lộ sự tự tin của người phụ nữ hiện đại

Không chỉ trong “Người đàn bà đứng trước gương” mà trong truyện

ngắn Tự, Y Ban cũng miêu tả cảnh người đàn bà đứng trước gương ngắm cơ thể mình trước sự háo hức vì vừa mua được một cái “chim giả”- một liệu pháp công nghiệp có thể tự làm mình thoả mãn: “Tôi vào phòng ngủ chốt chặt cửa Tôi mặc chiếc áo mỏng bằng lụa mỏng vừa mua Chiếc áo rất vừa Tôi tháo hết đồ lót bên trong Tôi đứng trước gương Tôi ngắm mình và xem sự chuyển động của cơ thể Thoạt đầu, hai núm vú tôi co lại, chọc dựng lớp vải ngực Tôi nhìn xuống phía dưới Một lớp đen sẫm giữa hai đùi nổi trên nền lụa in vào trong gương” Người phụ nữ say sưa ngắm mình trong gương và không khỏi tự hào về vẻ đẹp hấp dẫn mà tạo hoá ban tặng cho mình: “Trong gương da thịt sáng loáng Một tấm thân mình tròn cá tắm, với hai cái vú bánh dày, một đôi chân dài và cái bụng đã qua một thời sinh nở mà vẫn thon, tịnh không có vết nứt Ối người mất bao nhiêu tiền để thẩm mĩ mà có nổi tấm thân đó đâu Ngày xưa, mẹ chồng đi kén con dâu thì phải là người có tấm thân như thế này để vừa sinh nở tốt lại vừa khéo ăn ở với nhà chồng Tấm thân này được gọi là tấm thân sang” Vẻ đẹp phồn thực đó của người phụ nữ không chỉ hấp dẫn những người đàn ông mà còn báo hiệu những chức năng của người mẹ - thiên chức cao cả của người phụ nữ

Người đàn bà 40 tuổi trong Cuộc tình Silicon được miêu tả đến từng chi tiết Đó là người phụ nữ có “một thân hình lỏng lẻo đến mức mọi thớ thịt cứ

kéo dài ra Đôi nhũ hoa thường ngày được nịt chặt trong các loại áo có hai gọng sắt cũng nhô lên tròn trịa nay được tự do chảy thõng xuống nhũng