LUẬN văn THẠC sĩ KINH tế CHÍNH TRỊ QUẢN lý tài sản CÔNG THUỘC cơ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ nước QUẬN hà ĐÔNG, THÀNH PHỐ hà nội

Lịch sử phát triển của các nhà nước trên thế giới đã cho thấy, tài sản công là nguồn lực nội sinh của đất nước, là yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất và quản lý xã hội, là nguồn lực tài chính tiềm năng cho đầu tư phát triển. Nền kinh tế Việt Nam đang phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa, vì mục tiêu “dân giầu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”. Vì vậy, dù không tham gia trực tiếp vào sản xuất nhưng tài sản công là yếu tố quan trọng bảo đảm cho công cuộc đổi mới, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, góp phần nâng quan trọng cho sự phát triển kinh tế xã hội của đất nước.

MỤC LỤC

Trang

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TÀI SẢN CÔNG

THUỘC CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ

1.1. Tài sản công và tài sản công thuộc các cơ quan hành

1.2. Quản lý tài sản công và quản lý tài sản công thuộc

các cơ quan hành chính nhà nước cấp Quận 22

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ TÀI SẢN CÔNG

THUỘC CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC QUẬN HÀ ĐÔNG, THÀNH

2.1. Cơ quan hành chính quận Hà Đông và tổng quan về khối

lượng tài sản công thuộc các cơ quan hành chính quận Hà

2.2. Thực trạng quản lý tài sản công thuộc bộ máy hành

chính quận Hà Đông, Thành phố Hà Nội thời gian qua 46 2.3. Nguyên nhân của những ưu điểm, hạn chế 53

Chương 3 QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ

QUẢN LÝ, SỬ DỤNG TÀI SẢN CÔNG THUỘC CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC QUẬN HÀ ĐÔNG, THÀNH PHỐ HÀ NỘI THỜI

3.1. Những quan điểm cơ bản nâng cao hiệu quả quản lý

tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nướcquận Hà Đông, thành phố Hà Nội thời gian tới 60 3.2. Những giải pháp chủ yếu nâng cao hiệu quả quản lý

nhằm sử dụng có hiệu quả tài sản công thuộc các cơquan hành chính nhà nước ở quận Hà Đông, thành

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Lịch sử phát triển của các nhà nước trên thế giới đã cho thấy, tài sảncông là nguồn lực nội sinh của đất nước, là yếu tố cơ bản của quá trìnhsản xuất và quản lý xã hội, là nguồn lực tài chính tiềm năng cho đầu tưphát triển Nền kinh tế Việt Nam đang phát triển theo định hướng xã hội chủnghĩa, vì mục tiêu “dân giầu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” Vìvậy, dù không tham gia trực tiếp vào sản xuất nhưng tài sản công là yếu

tố quan trọng bảo đảm cho công cuộc đổi mới, phục vụ sự nghiệp côngnghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, góp phần nâng quan trọng cho sự pháttriển kinh tế - xã hội của đất nước

Quản lý tài sản công là bộ phận hợp thành của quản lý tài chính công.Trước yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước với tốc độ tăng trưởngnhanh và bền vững đòi hỏi phải phát huy cao độ và sử dụng có hiệu quả mọinguồn lực của đất nước, trong đó tài sản công là khối tài sản lớn được hình thành

từ ngân sách nhà nước, thuộc sở hữu nhà nước, được Nhà nước giao cho chínhquyền các cấp, đơn vị sự nghiệp, các tổ chức vũ trang, tổ chức chính trị xã hộiquản lý sử dụng phục vụ các hoạt động công nhằm đáp ứng các mục tiêu về pháttriển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh và các công việc khác thuộcchức năng, thẩm quyền của chính quyền các cấp và các tổ chức nói trên theo quyđịnh của pháp luật Do đó, để nâng cao hiệu quả sử dụng khối tài sản này, cáccấp, các đơn vị sự nghiệp, tổ chức vũ trang, tổ chức chính trị xã hội từ trungương đến địa phương phải nâng cao chất lượng và hiệu quả quản lý, sử dụng cáctài sản công thuộc các đơn vị và các tổ chức đó

Thực trạng công tác quản lý tài sản công ở nước ta đang tồn tại những vấn

đề cần được nghiên cứu thấu đáo Bên cạnh những ưu điểm, thành tựu cũng cònnhiều hạn chế Ở một số cấp, ngành, và địa phương tình trạng lãng phí, thất thoáttài sản, công quỹ còn diễn ra khá phổ biến Không ít cơ quan, đơn vị đua nhau xin

đất, xây trụ sở to, bề thế, sang trọng, tốn kém nhưng sử dụng không hết hoặckhông hiệu quả gây lãng phí nhiều tỷ đồng; nhiều nơi công sở sử dụng tài sảnchung thiếu tiết kiệm; không ít cán bộ, công chức “lấy tài sản chung để làm việcriêng”: tận dụng triệt điện, nước của cơ quan để đun nấu, tắm giặt, là quần áo, chơiGame, sử dụng điện thoại công quá tiêu chuẩn, định mức; tình trạng lợi dụng xecông vào mục đích riêng cũng đang là vấn đề bức xúc; việc thanh lý tài sản côngcũng đang bị không ít cơ quan, cá nhân lợi dụng để tham nhũng, biến của côngthành của riêng với giá rẻ.

Nguyên nhân của những bất cập đó là do thiếu sự quan tâm chỉ đạo,hướng dẫn, kiểm tra, kiểm soát thống nhất, thường xuyên của cấp quản lý trựctiếp; đội ngũ cán bộ lãnh đạo cấp chính quyền cơ sở chưa thực sự quan tâmđúng mức đến nguyên tắc quản lý nhà nước về lĩnh vực này để thực hiện quản

lý, chỉ đạo việc kiểm tra, kiểm soát trong nội bộ thường xuyên theo chứcnăng, nhiệm vụ được giao đối với khối tài sản công do đơn vị quản lý; thủtrưởng cơ quan đơn vị, bộ phận chuyên môn, giúp việc và kế toán đơn vị,chưa nghiên cứu kỹ hệ thống luật và văn bản hướng dẫn hiện hành dẫn đếnchưa tuân thủ nghiêm túc nguyên tắc kiểm soát, kiểm tra việc chấp hành côngtác quản lý tài sản công từ khâu lập kế hoạch dự toán mua sắm, đến quản lý,

sử dụng, chấp hành chế độ báo cáo và thanh lý tài sản

Trong tình hình chung đó, có vấn đề về quản lý tài sản công thuộc các

cơ quan hành chính Nhà nước của quận Hà Đông, thành phố Hà Nội Vì vậy,nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng tài sản công của các cơ quan hành chínhNhà nước của quận Hà Đông, thành phố Hà Nội là việc hết sức cần thiếtnhằm phát huy những những kết quả đã đạt được, khắc phục những tồn tại,hạn chế và đáp ứng yêu cầu quản lý tài sản công trong giai đoạn mới Từ

những lý do trên tác giả đã lựa chọn vấn đề: “Quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành chính Nhà nước quận Hà Đông, Thành phố Hà Nội” làm đề tài luận văn.

2 Tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài.

Thực hiện chủ trương của Đảng và Nhà nước về thực hành tiết kiệm vàchống tham ô lãng phí, phòng chống tham nhũng, trong những năm gần đây,những vấn đề liên quan đến tài sản công và quản lý tài sản công luôn được nhiều

cơ quan quản lý, cơ quan khoa học, các chuyên gia trong lĩnh vực quản lý vànghiên cứu quan tâm Điều đó có thể thấy rõ qua khối lượng các tài liệu, từ hệthống các văn bản pháp quy của Chính phủ, Bộ Tài Chính, các tham luận khoahọc, công trình nghiên cứu chuyên biệt và các bài báo về vấn đề này

Cho đến đã có nhiều công trình khoa học liên quan đến vấn đề tài sảncông, hoặc vấn đề quản lý tài sản công đã được công bố Tiêu biểu là một sốcông trình khoa học sau:

- Tác giả Nguyễn Mạnh Hùng với đề tài “Cơ sở pháp lý cao nhất cho việc quản lý, sử dụng Tài sản công”, luận án tiến sĩ kinh tế, Học viện Tài

chính [26] Trong công trình này, trên cơ sở kế thừa, phát triển những lý luận

và thực tiễn về quản lý tài sản công, tác giả quan niệm rằng Tài sản công cóvai trò rất quan trọng, là nguồn tài sản lớn đảm bảo môi trường cho cuộc sốngcủa con người; là yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất và quản lý xã hội; lànguồn lực tài chính tiềm năng cho đầu tư phát triển, phục vụ công nghiệp hoá,hiện đại hoá đất nước Nhà nước là chủ sở hữu của mọi tài sản công, songNhà nước không phải là người trực tiếp sử dụng toàn bộ tài sản công mà tàisản công được Nhà nước giao cho các cơ quan, đơn vị thuộc bộ máy nhà nướcv.v trực tiếp quản lý, sử dụng Để thực hiện vai trò chủ sở hữu tài sản côngcủa mình, Nhà nước phải thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với tàisản công nhằm sử dụng, bảo tồn, phát triển nguồn tài sản công tiết kiệm, hiệuquả phục vụ cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội Tài sản công trong khuvực hành chính sự nghiệp là một bộ phận quan trọng trong toàn bộ tài sảncông của đất nước, được Nhà nước giao cho các cơ quan hành chính, đơn vị

sự nghiệp và tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ

chức xã hội - nghề nghiệp trực tiếp quản lý, sử dụng Luận án cũng đã đưa racác chỉ tiêu đánh giá hiệu lực, hiệu quả cơ chế quản lý tài sản công trong khuvực hành chính sự nghiệp Để quản lý tài sản công trong khu vực hành chính

sự nghiệp, Nhà nước cần có cơ chế, chính sách nhằm quản lý, khai thác tàisản công trong khu vực hành chính sự nghiệp có hiệu quả, tiết kiệm và tác giả

đã trình bày cơ chế quản lý tài sản công trong khu vực hành chính sự nghiệp ởmột số nước trên thế giới như: Trung Quốc, Pháp, Canađa, Australia và nêulên bốn nội dung để vận dụng vào việc hoàn thiện cơ chế quản lý tài sản côngtrong khu vực hành chính sự nghiệp ở Việt Nam Tài sản công trong khu vựchành chính sự nghiệp đã được khai thác, sử dụng góp phần đáng kể vào côngcuộc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Song hệ thống cơ chế quản lý tàisản công trong khu vực hành chính sự nghiệp còn nhiều bất cập, hạn chế chưathực sự thích ứng với thực tế dẫn đến tình trạng sử dụng tài sản công trongkhu vực hành chính sự nghiệp không đúng mục đích, gây lãng phí, thất thoátdiễn ra phổ biến Trên cơ sở những trình bày về mặt lý luận thực tiễn, luận án

đã đề xuất những quan điểm, yêu cầu và các giải pháp chủ yếu nhằm hoànthiện cơ chế quản lý tài sản công trong khu vực hành chính sự nghiệp ở ViệtNam trong thời gian tới (2009-2020)

- Tác giả Phan Hữu Nghị với đề tài: “Quản lý tài sản công trong các

cơ quan hành chính nhà nước ở Việt Nam”,luận án kinh tế, Trường Đạihọc Kinh tế Quốc dân [25]

Trong công trình này tác giả luận bàn về quản lý tài sản công, giới hạn

ở phạm vi nghiên cứu là tài sản công thuộc trụ sở làm việc ở các cơ quan hànhchính nhà nước, song luận án đã đề cập, luận giải làm rõ nhiều vấn đề về quản

lý tài sản công Tác giả đã làm rõ quan niệm cơ quan hành chính nhà nướctrong nền kinh tế quốc dân, tài sản công trong các cơ quan hành chínhnhà nước và quản lý tài sản công trong các cơ quan hành chính nhà nước

ở một số nước và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam Trên cơ sở đó, tác

giả đã làm rõ tổ chức mô hình quản lý tài sản công của Việt nam, đánh giáthực trạng quản lý trụ sở làm việc trong các cơ quan hành chính nhà nướccủa Việt Nam, đánh giá chung về công tác quản lý trụ sở làm việc trongcác cơ quan hành chính nhà nước Từ thực trạng đánh giá, tác giả đã xácđịnh mục tiêu, yêu cầu đổi mới quản lý trụ sở làm việc của cơ quanhành chính nhà nước và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện quản lý trụ

sở làm việc của cơ quan hành chính

- Tác giả Mai Tuấn Thành, “Hoàn thiện cơ chế quản lý tài sản chuyên dùng

ở Binh chủng Công binh - Bộ Quốc phòng”, luận văn thạc sĩ kinh tế, chuyên ngành

tài chính và ngân hàng, Học viện hậu cần, Bộ Quốc phòng [31]

Trong công trình này, tác giả tiếp cận vấn đề nghiên cứu là tài sản công ởcấp độ cụ thể, đó là tài sản chuyên dùng của Binh chủng Công binh, Bộ Quốcphòng Theo đó, tác giả xác định quản lý tài sản chuyên dùng ở Binh chủngCông binh, Bộ Quốc phòng là nhiệm vụ rất quan trọng trong hệ thống quản lý tàisản Nhà nước trong Quân đội Tài sản chuyên dùng trong Quân đội là một bộ phậncủa tài sản của Nhà nước, được Nhà nước giao cho các đơn vị trong Quân đội quản

lý, sử dụng Các công trình chuyên dùng như: nhà và các tài sản khác gắn liền vớiđất thuộc doanh trại, trụ sở đóng quân, kho tàng, trường đào tạo nghiệp vụ; cácphương tiện vận tải chuyên dùng; trang bị chuyên dùng; công cụ hỗ trợ và các tàisản khác có cấu tạo đặc biệt phục vụ công tác, chiến đấu của quân đội có ý nghĩaquan trọng quyết định việc hoàn thành nhiệm vụ của mỗi đơn vị Quân đội và toànquân trong việc Quân đội thực hiện nhiệm vụ chính trị được Đảng và Nhà nướcgiao là xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Tác giả đã đưa ra một hệ thống quan điểm,giải pháp về hoàn thiện cơ chế quản lý tài sản chuyên dùng ở Binh chủng Côngbinh, Bộ Quốc phòng thời gian tới

- Tác giả Phan Hồng Mai với đề tài "Quản lý tài sản tại các công ty cổ phần ngành xây dựng niêm yết ở Việt Nam", luận án tiến sĩ kinh tế, Đại học

Kinh tế Quốc dân [32]

Trong công trình này, bàn đến việc quản lý tài sản tại các doanh nghiệpngành xây dựng Trên cơ sở lý luận chung về quản lý tài sản, tác giải đã đưa

ra khái niệm mới về quản lý tài sản tại các doanh nghiêp khác biệt với quanđiểm của nhiều chuyên gia kinh tế và nhà quản lý thực tiễn ở Việt Nam, trong

đó, nhấn mạnh tài sản cần được quản lý ngay từ khi doanh nghiệp có nhu cầuhình thành tài sản cho tới lúc thanh lý, thay thế bằng tài sản khác Khái niệmnày là cơ sở lý luận quan trọng để xác định nội dung cụ thể của hoạt độngquản lý từng loại tài sản Dựa trên những mô hình quản lý tài sản tại cácdoanh nghiệp nói chung, luận án đã phát triển hệ thống lý luận về quản lý tàisản áp dụng riêng cho doanh nghiệp ngành xây dựng, gắn liền với đặc thù củangành nghề này với các nội dung là: dự báo dòng tiền trong lĩnh vực xây lắp;thỏa thuận điều khoản thanh toán với chủ đầu tư, theo dõi thu hồi công nợ;tính giá thành và kết chuyển chi phí sản xuất dở dang; lựa chọn nhà thầu phụ

và thuê tài sản cố định Thông qua việc nghiên cứu điển hình 10 công ty cổphần ngành xây dựng niêm yết có nguy cơ phá sản cao do lạm dụng đòn bẩytài chính, luận án đã đề xuất giải pháp phù hợp về cơ cấu vốn và quản lý tàisản Các giải pháp trên hoàn toàn có thể vận dụng trong thực tiễn

- Ngoài những công trình trực tiếp bàn về quản lý tài sản, tài sản công còn cócông trình bàn về quản lý tài chính - cái mang tính bao trùm hơn so với tài sản

công, tác giả Phan Thị Thu Mai với đề tài: “Hoàn thiện tổ chức hạch toán kế toán nhằm tăng cường quản lý tài chính trong các đơn vị hành chính sự nghiệp ngành Lao động – Thương binh và xã hội”, luận án tiến sĩ kinh tế

chuyên ngành Kế toán, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (2012) Công trìnhnày trên cơ sở coi tổ chức hạch toán kế toán và quản lý tài chính trong đơn vịhành chính sự nghiệp có tầm quan trọng đặc biệt, tác giả luận án đã chỉ rõ tổchức hạch toán kế toán tác động tới hiệu quả quản lý tài chính trên các mặt.Đồng thời trên cơ sở điều tra, khảo sát thực tiễn, luận án đề xuất các giải pháp

hoàn thiện tổ chức hạch toán kế toán nhằm tăng cường quản lý tài chính trongcác đơn vị hành chính sự nghiệp ngành Lao động – Thương binh và xã hội

Ngoài ra còn có một số nghiên cứu khác như: "Hoàn thiện cơ chế quản

lý nhà công sở tại các cơ quan hành chính nhà nước”, Đề tài khoa học (2010)

của PGS,TS Nguyễn Ngô Thị Hoài Thu, Phó giám đốc Trường đào tạo cán bộ

tài chính “Quản lý tài sản công trong các cơ quan hành chính - sự nghiệp hiện nay ở Việt Nam”, đề tài khoa học TS Trần Văn Giao, Học viện hành chính quốc gia “Quản lý tài sản công”, Giáo trình do tập thể các tác giả PGS,TS

Nguyễn Thị Bất và PGS,TS Nguyễn Văn Xa cùng một số cộng sự của các nghiêncứu sinh của Trường Đại học Kinh tế quốc dân biên soạn đã công bố Tác giả

Phạm Văn Chung với bài viết Quản lý tài sản công đăng trên Báo Nhân dân,

số ra ngày 25/12/2013 Bài phát biểu của ông Phạm Đình Cường - Cục trưởngCục quản lý công sản - Bộ Tài chính trả lời phỏng vấn báo Thời báo Tài

chính “Biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý tài sản công” của Th.s Nguyễn

Thị Thu Hương, đăng trên Tạp chí Tài chính số 8, năm 2013

Các công trình nghiên cứu nêu trên đã khái quát thực trạng quản lý tàisản công của nước ta, đưa ra những đánh giá và giải pháp nhưng chủ yếumang tính khuyến nghị và chưa bao quát, chưa dựa trên những chuẩn mựcquản trị tài sản công mang tính quốc tế Giáo trình Quản lý tài sản công cũngmới đề cập có tính khoa học và hệ thống nguyên tắc đặc điểm và nội dungquản lý tài sản công nói chung

Mặc dù đã có một số công trình nghiên cứu về quản lý tài sản công,bao gồm cả quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành chính, đơn vị sựnghiệp, song chưa có công trình cụ thể nào đề cập đến quản lý tài sản côngthuộc các cơ quan hành chính Nhà nước tại quận Hà Đông, thành phố HàNội Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu nói trên sẽ được tác giả kế thừatrong quá trình trình bày những phân tích về cơ sở lý luận và các nội dung

có liên quan khác

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích nghiên cứu

Luận giải những vấn đề về cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý tài sảncông thuộc các cơ quan hành chính Nhà nước quận Hà Đông, thành phố Hà Nội;

đề xuất quan điểm, giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý tài sản công thuộc các

cơ quan hành chính Nhà nước của quận Hà Đông, thành phố Hà Nội trong thờigian tới

* Nhiệm vụ nghiên cứu

- Luận giải cơ sở lý luận về quản lý tài sản công thuộc các cơ quanhành chính Nhà nước của quận Hà Đông

- Phân tích thực trạng quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hànhchính Nhà nước của quận Hà Đông trong thời gian qua

- Đề xuất quan điểm, giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý tài

sản công thuộc các cơ quan hành chính Nhà nước của quận Hà Đông, thànhphố Hà Nội trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu: Quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành

chính Nhà nước

* Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu về nội dung: Trong đề tài này, dựa trên nền tảng

của lý luận quản lý nói chung, luận văn hướng sự nghiên cứu vào việc hoànthiện quản lý tài sản công đối với khối tài sản công thuộc các cơ quan hànhchính Nhà nước cấp Quận

Phạm vi nghiên cứu về không gian: Địa bàn quận Hà Đông, thành phố Hà Nội Phạm vi về nghiên cứu thời gian: Thời gian khảo sát đánh giá từ

2008 đến nay (từ khi quận Hà Đông trở thành một đơn vị hành chính củathành phố Hà Nội)

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

hạn chế; đề xuất quan điểm, giải pháp nâng cao hiệu quả công tác này quản lý

tài sản công thuộc các cơ quan hành chính Nhà nước trên địa bàn quận HàĐông dưới góc độ của kinh tế chính trị học

* Phương pháp nghiên cứu

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩaduy vật lịch sử, đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu đặc thù của kinh tế chínhtrị Mác - Lê nin và các phương pháp khác như: trừu tượng hóa khoa học; kết hợplôgíc và lịch sử, phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh và phương chuyên gia

6 Ý nghĩa của đề tài

Đề tài nghiên cứu thành công sẽ có ý nghĩa lý luận và thực tiễn nhất định

để có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo, giúp các cơ quan nghiên cứu, các

Sở, Ban, ngành liên quan của quận Hà Đông, thành phố Hà Nội tham khảo đểhoạch định cơ chế, chính sách và chỉ đạo thực tiễn trong quản lý tài sản công

Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho các trường đào tạo và cáclớp tập huấn cho cán bộ quản lý của thành phố Hà Nội, quận Hà Đông Luậnvăn cũng có thể sử dụng tham khảo cho các lớp đào tạo giảng viên, các lớpcao học chuyên ngành kinh tế chính trị tại Học viện Chính trị

7 Kết cấu của đề tài

Luận văn được kết cấu thành phần mở đầu, 3 chương (7 tiết) kết luận,danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ TÀI SẢN CÔNG THUỘC

CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC CẤP QUẬN

1.1 Tài sản công và tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước

1.1.1 Tài sản công

Tài sản công là yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất và quản lý xã hội,

là nguồn lực nội sinh của đất nước, là nguồn lực tài chính tiềm năng cho đầu

tư phát triển, phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Để có quanniệm đầy đủ về tài sản công, cần bắt đầu từ quan niệm về tài sản

* Quan niệm về tài sản.

Đã có rất nhiều quan điểm khác nhau về tài sản:

Quan điểm thứ nhất cho rằng, tài sản là của cải vật chất tồn tại dưới

dạng cụ thể, được con người sử dụng và được nhận biết bằng giác quan tiếpxúc như giường, tủ, bàn ghế, xe mô tô, tờ tiền….20 Như vậy, theo quanđiểm này thì chỉ những gì thuộc về thế giới vật chất, hiện đang tồn tại vàchúng ta có thể cầm, lắm … được thì mới được coi là tài sản

Quan điểm thứ hai cho rằng, tài sản bao gồm động sản và bất động sản.

Đây là một cách phân loại tài sản dựa trên tính chất vật lý không di dời được

về mặt cơ học của tài sản công 23

Quan điểm thứ ba, cho rằng, tài sản là những gì định giá được [21] Quan điểm thứ tư, cho rằng, tài sản là đối tượng của quyền sở hữu [22].

Ở nước ta, vấn đề tài sản nói chung không chỉ được thể hiện trong các quanđiểm chính trị, trong các quan hệ kinh tế, mà đã được thể chê hóa, quy định rõtrong luật pháp của Nhà nước Theo đó, Bộ luật dân sự năm 1995 đã đề cập đếnvấn đề này Sau đó được sử đổi trong luật dân sự 2005 Luật luật dân sự được

quốc hội khóa 11 thông qua ngày 14 tháng 6 năm 2005 đã xác định rõ không chỉ

những “vật có thực” mới được gọi là tài sản mà cả những vật được hình thànhtrong tương lai cũng được gọi là tài sản [29]

Từ tiếp cận từ cấp độ chung và khái quát nhất, tài sản được hiểu là của cải vật chất dùng vào mục đích sản xuất hoặc tiêu dùng.

Khi phân loại tài sản theo chu kỳ sản xuất, ta có tài sản cố định và tàisản lưu động Khi phân loại tài sản theo đặc tính cấu tạo của vật chất, ta có tàisản hữu hình và tài sản vô hình

Tài sản cố định là những tư liệu sản xuất, là một trong những loại tài sản có giá

trị lớn được huy động và sử dụng vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệpnhằm mục đích sinh lời và thường thì các loại tài sản này có chu kì sử dụng trong dàihạn Tài sản cố định được phân thành bất động sản và động sản Bất động sản như: Đấtđai, nhà, công trình xây dựng gắn liền với đất đai, kể cả các tài sản gắn liền với nhà,công trình xây dựng đó; các tài sản khác gắn liền với đất đai; các tài sản khác do phápluật quy định Động sản là những tài sản cố định không phải là bất động sản

Tài sản lưu động là đối tượng lao động chỉ dùng được trong một chu kỳ

sản xuất Đó là tổng thể nói chung tiền mặt, tiền gửi ngân hàng và nhữngkhoản có thể chuyển ngay thành tiền mặt, như thương phiếu, v.v

Tài sản hữu hình là những cái có thể dùng giác quan nhận biết được hoặc

dùng đơn vị cân đo đong đếm được Điều kiện để vật trở thành tài sản là một vấn

đề còn tranh cãi rất nhiều Bởi vì khi vật không thuộc của ai gọi là vật vô chủkhông ai gọi là tài sản vô chủ cả Khi nói đến tài sản hữu hình bắt buộc chúngphải có một số đặc tính riêng như: Thuộc sở hữu của ai đó; có đặc tính vật lý; cóthể trao đổi được; có thể mang giá trị tinh thần hoặc vật chất; là những thứ đã tồntại đang tồn tại và có thể có trong tương lai

Tài sản vô hình là những thứ không thể dùng giác quan để thấy được và

không thể dùng đại lương để tính Nhưng trong quá trình chuyển giao có thểquy ra tiền (cái này là quan trọng nhất) Tùy từng thời điểm nhất định màquyền tài sản có giá như thế nào Việc gây thiệt hại về tài sản vô hình của chủthể sẽ phải bồi thường nhưng rất khó để xác định giá trị của nó Ngoài nhữngquy định trong luật còn việc xác định giá trị của tài sản vô hình không thể xácđịnh được

* Quan niệm tài sản công.

Tài sản là phạm trù có nội hàm rộng, phạm vi của luận văn này chỉ đềcập đến “Tài sản công” - những tài sản cố định, hữu hình, hay còn được gọi là

“Công sản” - tài sản công được tiếp cận ở cấp độ chung nhất dưới góc độ kinh

tế , pháp lý của khoa học kinh tế chính trị

Theo đó, công sản được (quan niệm là tài sản công) là tài sản thuộc sởhữu toàn dân Theo Điều 17 Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa ViệtNam năm 1992 quy định: Đất đai, rừng núi, sông hồ, nguồn nước, tài nguyêntrong lòng đất, nguồn lợi ở vùng biển, thềm lục địa và vùng trời, phần vốn vàtài sản Nhà nước đầu tư vào các xí nghiệp, công trình thuộc các ngành và lĩnhvực kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học, kỹ thuật, ngoại giao, quốc phòng, anninh cùng các tài sản khác mà pháp luật quy định là của Nhà nước đều thuộc

sở hữu toàn dân”.23 Điều 53, Hiến pháp nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩaViệt Nam năm 2013 quy định: Đất đai, tài nguyên nước, tài nguyên khoángsản, nguồn lợi ở vùng biển, vùng trời, tài nguyên thiên nhiên khác và các tàisản do Nhà nước đầu tư, quản lý là tài sản công thuộc sở hữu toàn dân do Nhànước đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý [24]

Cùng với những quy định trong Hiến pháp, nhiều văn bản khác thuộc hệthống pháp luật cũng đã xác định vấn đề này Điều 200 Bộ luật Dân sự năm 2005quy định tài sản thuộc hình thức sở hữu Nhà nước như sau: "Tài sản thuộc hìnhthức sở hữu Nhà nước bao gồm đất đai, rừng tự nhiên, rừng trồng có nguồn vốn từngân sách nhà nước, núi, sông, hồ, nguồn nước, tài nguyên trong lòng đất, nguồnlợi từ nhiên ở vùng biển, thềm lục địa và vùng trời, phần vốn và tài sản do Nhànước đầu tư vào doanh nghiệp, công trình thuộc các ngành và lĩnh vực kinh tế,văn hoá, xã hội, khoa học, kỹ thuật, ngoại giao, quốc phòng, an ninh cùng các tàisản khác do pháp luật quy định"29

Một số điều khoản khác của Luật Dân sự nước (Điều 239, 240, 241, 246,

254 và 644), hoặc Điều 76 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Điều 17 Pháp

lệnh Xử lý vi phạm hành chính năm 2002, Điều 35 Pháp lệnh Thi hành án dân

sự năm 2004 cũng đã đề cập đến các vấn đề cụ thể liên quan đến các tài sảnkhác thuộc sở hữu nhà nước, như các tang vật, phương tiện vi phạm hànhchính, vật chứng trong vụ án hình sự bị tịch thu sung quỹ Nhà nước; vật bịchôn dấu, chìm đắm được tìm thấy, vật vô chủ, vật không xác định được ai làchủ sở hữu, vật do người khác đánh rơi, bỏ quên được xác lập quyền sở hữucủa Nhà nước theo quy định của pháp luật, di sản không người thừa kế hoặc cónhưng không được quyền hưởng di sản, từ chối nhận di sản, tài sản do tổ chức,

cá nhân trong và ngoài nước biếu tặng Chính phủ hoặc tổ chức Nhànước Những quy định đó đã làm cho vấn đề tài sản công được xác định hếtsức chặt chẽ trên các bình diện kinh tế, pháp lý

Các cơ quan nhà nước, các tổ chức cũng như mọi công dân Việt Namđều có quyền và nghĩa vụ quản lý, bảo vệ công sản theo đúng chế độ doNhà nước quy định Mọi sự vi phạm vào tài sản công đều phạm tội xâmphạm tài sản quốc gia, tài sản xã hội chủ nghĩa Công sản bao gồm tất cảcác tài sản (động sản và bất động sản) thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nướcthống nhất quản lý để sử dụng vào mục đích phục vụ lợi ích của Nhà nước,lợi ích của toàn dân

Từ những trình bày trên, có thể quan niệm về tài sản công như sau: Tài sản công là những tài sản được hình thành từ nguồn ngân sách nhà nước, tài sản được xác lập quyền sở hữu của nhà nước theo quy định của pháp luật như: đất đai, rừng tự nhiên, núi, sông hồ, nguồn nước, tài nguyên trong lòng đất, nguồn lợi tự nhiên ở vùng biển, thềm lục địa và vùng trời; tài sản công được quản lý, sử dụng phục vụ các mục đích công đáp ứng nhu cầu và lợi ích của xã hội, trực tiếp là của quốc gia mà Nhà nước là đại diện và của nhân dân.

Tài sản công được mua sắm, sử dụng phục vụ cho các cơ quan hànhchính nhà nước thực hiện chức năng, nhiệm vụ theo các quy định của phápluật được gọi là tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước

1.1.2 Cơ quan hành chính nhà nước và tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước

* Cơ quan hành chính nhà nước.

Cơ quan hành chính Nhà nước Việt Nam là tên gọi chung của toàn bộngành hành pháp ở việt Nam Cơ quan hành chính Nhà nước được tổ chứctheo các ngành và các cấp từ trung ương đến địa phương, đứng đầu là Chínhphủ Việt Nam Cơ quan hành chính nhà nước là cơ quan có chức năng quản lýhành chính nhà nước

Đối với nước ta, cơ quan hành chính gồm cơ quan hành chính trungương và cơ quan hành chính địa phương, cụ thể:

Cơ quan hành chính Trung ương là các cơ quan quản lý hành chính mà

thẩm quyền của các quyết định hành chính có hiệu lực trong phạm vi cả nước,

kể cả cơ quan có thẩm quyền chung và thẩm quyền riêng Để thực hiện cácchức năng của mình các cơ quan hành chính Trung ương thành lập các cơquan hành chính bên trong nhằm giải quyết các công việc chuyên môn có liênquan như cục, vụ, viện ,ngoài ra cơ quan trung ương còn có thể hình thànhnhững đại diện tại các vùng miền trọng yếu của đất nước

Tại cấp địa phương có cơ quan hành chính địa phương, là một bộ phận

của cơ quan nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước nói chung tại địaphương được nhà nước phân cấp quản lý, khai thác và sử dụng Để thực hiệnchức năng quản lý của mình, cơ quan hành chính địa phương như ủy ban nhândân các cấp thành lập các cơ quan hành chính giúp việc có chức năng quản lýnhà nước ở địa phương và bảo đảm sự thống nhất quản lý của ngành hoặc lĩnhvực công tác từ Trung ương đến cơ sở

Hệ thống cơ quan hành chính có cơ cấu tổ chức phù hợp với chức năng,nhiệm vụ, quyền hạn do pháp luật quy định Các cơ quan hành chính đượcthành lập và hoạt động dựa trên những quy định của pháp luật, có chức năng,nhiệm vụ thẩm quyền riêng và có những mối quan hệ phối hợp trong thực thicông việc được giao

Cơ quan hành chính do nhà nước thành lập, chịu sự kiểm tra của cơ quannhà nước cấp trên lập ra nhằm thực hiện chức năng quản lý nhà nước bằng hoạtđộng chấp hành và điều hành quyền lực của nhà nước Cơ quan hành chính đượcquy định có thẩm quyền pháp lý, xuất phát từ quyền lực nhà nước.

Các cơ quan hành chính có mối liên hệ chặt chẽ với nhau (quan hệ trựcthuộc trên dưới, trực thuộc ngang và quan hệ chéo) tạo thành một thể thốngnhất theo thứ bậc mà trung tâm chỉ đạo là Chính phủ nhằm bảo đảm thực hiệnnhiệm vụ chấp hành một cách nhất quán, hiệu quả

Cơ quan hành chính khác với đơn vị sự nghiệp của nhà nước Đơn vị sựnghiệp công là một phần của khu vực công, là cơ quan được Nhà nước thànhlập để thực hiện các hoạt động sự nghiệp như giáo dục, y tế, văn hoá thể thao,truyền hình, nghiên cứu có vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân vìcác đơn vị này cung cấp cho xã hội nguồn nhân lực chất lượng cao, các côngtrình nghiên cứu khoa học cơ bản phục vụ kinh tế xã hội phát triển, đồng thờicác đơn vị này còn cung cấp cho xã hội các dịch vụ công trong lĩnh vực y tế,văn hoá, thể thao, truyền hình Sự khác nhau cơ bản giữa cơ quan hành chính

và đơn vị sự nghiệp nhà nước được thể hiện cả về chức năng nhiệm vụ, phạm

vi quản lý, kinh phí hoạt động và quản lý tài sản công tại các cơ quan

Các cơ quan chuyên môn thuộc cơ quan hành chính nhà nước cấp tỉnh như:

Sở Nội vụ; Sở Tư pháp, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài chính, Sở Công thương,

Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Sở Giao thông -Công chính, Sở Xâydựng, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Thông tin và Truyền thông, Sở Laođộng-Thương binh và Xã hội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Khoa học vàCông nghệ, Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Y tế, Thanh tra tỉnh,Văn phòng Ủy banNhân dân được tổ chức theo Nghị định 24/2014/NĐ-CP

Tương tự như vây, các cơ quan chuyên môn thuộc cơ quan hànhchính cấp huyện được tổ chức theo Nghị định 14/2008/NĐ-CP như:Phòng Nội vụ, Phòng Tư pháp, Phòng Tài chính-Kế hoạch, Phòng Tài

nguyên và Môi trường, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, PhòngVăn hoá và Thông tin, Phòng Giáo dục và Đào tạo, Phòng Y tế, Thanh traQuận, Văn phòng Hội đồng Nhân dân và Ủy ban Nhân dân Ngoài 10 cơquan chuyên môn như trên, còn có một số cơ quan chuyên môn để phùhợp với từng loại hình đơn vị hành chính quận: Phòng Quản lý Đô thị,Phòng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Phòng Công Thương…Đốivới cấp Xã, Phường không có cơ quan chuyên môn, song có chức danhchuyên môn như: Văn phòng-Thống kê, Tài nguyên môi trường, Tàichính-Kế toán, Tư pháp-Hộ tịch, Văn hóa-Xã hội, Trưởng Công an, Chỉhuy trưởng Quân sự Theo Hiến pháp 1992, bộ máy nhà nước được phácthảo như sau:

Sơ đồ bộ máy cơ quan nhà nước

* Tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước

Tài sản công thuộc cơ quan hành chính nhà nước là những tài sản màNhà nước giao cho các cơ quan hành chính nhà nước quản lý khai thác và sử

dụng cho các mục đích công bao gồm: Đất đai (đất sử dụng làm trụ sở làmviệc, đất xây dựng cơ sở hoạt động vì mục đích công); nhà, công trình xâydựng khác gắn liền với đất đai (nhà làm việc, nhà kho; nhà, công trình đảmbảo cho các hoạt động sự nghiệp ); các tài sản khác gắn liền với đất đai; cácphương tiện giao thông vận tải (ô tô, xe máy, tàu, thuyền ); các máy móc,trang thiết bị, phương tiện làm việc và các tài sản khác.

Những tài sản trên đây là cơ sở vật chất cần thiết để tiến hành các hoạtđộng quản lý nhà nước Các cơ quan hành chính được nhà nước giao quản lý,khai thác, sử dụng các tài sản này để thực hiện nhiệm vụ được giao, không cóquyền sở hữu khối tài sản công Khối tài sản công đó thuộc sở hữu toàn dân

mà nhà nước là người đại diện Việc sử dụng tài sản phải đúng mục đích,đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do Nhà nước quy định; không được sửdụng vào mục đích cá nhân, kinh doanh và mục đích khác, trừ trường hợppháp luật có quy định khác

Tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước rất phong phú về

số lượng chủng loại, mỗi loại tài sản có đặc điểm, tính chất, công dụng khác nhau Tuy nhiên, để việc quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước có hiệu quả, người ta các cách phân loại như: Dựa vào đặc điểm, tính chất, giá trị, thời gian hoạt động của tài sản, người ta chia tài sản của

cơ quan hành chính thành tài sản cố định và tài sản khác (tài sản rẻ tiền mau hỏng) hoặc bất động sản và động sản Dựa theo đặc điểm công dụng của tài sản, người ta chia tài sản công của cơ quan hành chính nhà nước thành: Trụ sở làm việc gồm: đất đai, nhà, công trình xây dựng khác gắn liền với đất đai, các tài sản khác gắn liền với đất đai Đây là những tài sản

có giá trị lớn và sử dụng trong nhiều năm hay vĩnh viễn không mất đi Tài sản loại này thường có nguồn gốc do lịch sử để lại hoặc đầu tư mới thời gian đầu tư rất dài kinh phí rất lớn nên một số nước có những cách quản

lý riêng Phương tiện vận tải gồm: xe ô tô phục vụ công tác và các phương

tiện vận tải khác Đây là những tài sản giá trị khá lớn cần thiết trong công việc hàng ngày Giá trị hao mòn hàng năm thời gian sử dụng ngắn hơn nhóm tài sản cố định là trụ sở làm việc Máy móc, trang thiết bị, phương tiện làm việc và các tài sản khác Đây là nhóm tài sản có thể hao mòn hết ngay trong năm Nhóm này rất đa dạng tuỳ thuộc vào từng cơ quan hành chính Việc quản lý được thực hiện thông qua ghi sổ theo dõi hay phiếu tài sản đơn giản.

Đặc điểm của tài sản công thuộc cơ quan hành chính là chúng được đầu tư

xây dựng, được mua sắm bằng tiền của ngân sách nhà nước hoặc có nguồn từ

ngân sách nhà nước Trừ một số tài sản đặc biệt như: đất đai, tài sản được xác lập sở hữu Nhà nước, sau đó được chuyển giao cho cơ quan hành chính quản

lý sử dụng; còn lại đại bộ phận tài sản công dùng trong các cơ quan hành chính nhà nước là những tài sản được hình thành từ kết quả đầu tư xây dựng, mua sắm bằng tiền của ngân sách nhà nước, được cấp phát, hoặc có nguồn

từ ngân sách nhà nước (thừa kế của thời kỳ trước).

Bên cạnh đó là những tài sản được hình thành từ nguồn viện trợ khônghoàn lại, tài sản do dân đóng góp xây dựng và tài sản được xác lập quyền sởhữu Nhà nước Đối với tài sản này, ngân sách nhà nước không trực tiếp đầu tưxây dựng và mua sắm mà chỉ giao tài sản cho các cơ quan sử dụng Nhưngcác tài sản này trước khi giao cho các cơ quan hành chính sử dụng, đều phảixác lập quyền sở hữu Nhà nước Khi các tài sản này được xác lập quyền sởhữu Nhà nước, thì giá trị của các tài sản đều được ghi thu cho ngân sách nhànước Như vậy, suy cho cùng các tài sản được xác lập quyền sở hữu Nhànước, tài sản viện trợ không hoàn lại, tài sản do dân đóng góp giao cho các cơquan hành chính sử dụng vẫn có nguồn gốc hình thành từ ngân sách nhà nước

Sự hình thành và sử dụng tài sản công tại mỗi cơ quan hành chính nhànước phải phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, phòng, ban,

phường trực thuộc Tài sản công thuộc cơ quan hành chính là cơ sở vật chất

để phục vụ hoạt động của các cơ quan Hoạt động của mỗi cơ quan nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ quản lý nhà nước của mình Do vậy, sự hình thành và sử dụng tài sản công trong các cơ quan hành chính nhà nước tuỳ thuộc vào chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan.

Do vậy có thể thấy, thực chất khối tài sản công thuộc cơ quan hành chính nhà nước chỉ đơn thuần là điều kiện vật chất, là phương tiện để các cơ quan này thực hiện chức năng quản lý kinh tế, xã hội, an ninh, quốc phòng được giao Tài sản công của các cơ quan này lớn nhất là trụ sở làm việc (công sở), các phương tiện phục vụ đi lại trong công tác, các trang thiết bị, máy móc và phương tiện làm việc Số lượng các tài sản công đó, cần phải có là bao nhiêu tuỳ thuộc vào

cơ cấu tổ chức bộ máy và biên chế cán bộ, công chức, viên chức của mỗi cơ quan, đơn vị.

Tài sản công thuộc cơ quan hành chính nhà nước có đặc điểm riêng là, vốn đầu tư xây dựng và mua sắm tài sản công đó, không thu hồi được trong quá trình sử dụng chúng Thực tế ở các nước trên thế giới cho thấy, khoảng 80% khoản chi NSNN đối với tài sản công là chi chuyển giao, có rất ít khoản chi là chi thanh toán, được hoàn trả trực tiếp Khác với các khoản chi của các doanh nghiệp trong sản xuất, kinh doanh, tài sản công thuộc cơ quan hành chính nhà nước chủ yếu là những tài sản trong lĩnh vực tiêu dùng của cải vật chất, không thuộc lĩnh vực sản xuất kinh doanh; trong quá trình sử dụng không tạo ra sản phẩm, hàng hoá, dịch vụ để đưa ra thị trường; do đó, không chuyển giá trị bị hao mòn vào giá thành của sản phẩm hoặc chi phí lưu thông Vì thế, trong quá trình sử dụng, tuy tài sản bị hao mòn nhưng không trích khấu hao, mà chỉ xác định giá trị hao mòn để theo dõi hạch toán trên hệ thống sổ sách kế toán của cơ quan, đơn vị (đối với tài sản cố định hữu hình), vì giá trị của nó không được chuyển dần sang giá trị của sản phẩm vật chất, dịch vụ để hình thành bộ phận giá trị mới cần phải thu hồi.

Tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước có vai trò rất

quan trọng, là điều kiện vật chất đầu tiên và không thể thiếu để các cơ quan nhà nước, các đơn vị lực lượng vũ trang, các tổ chức khác thực hiện nhiệm

vụ được Nhà nước giao; nhất là nhiệm vụ hoạch định đường lối, chính sách, xây dựng và ban hành hệ thống pháp luật, thực hiện quản lý nhà nước giữ gìn bảo vệ đất nước, đảm bảo an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội mở mang dân trí Tài sản thuộc các cơ quan hành chính nhà nước là điều kiện vật chất khẳng định vai trò lãnh đạo của cơ quan công quyền, tạo niềm tin, sự uy nghiêm của pháp luật nhưng cũng tạo điều kiện cho tổ chức, cá nhân sống làm việc theo đúng pháp luật nhà nước, nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan hành chính cúng như các bên liên quan; đồng thời, là điều kiện vật chất để mọi công dân tiếp xúc, phản ảnh nguyện vọng của mình với cơ quan nhà nước; là điều kiện vật chất để tiếp thu khoa học công nghệ, kinh nghiệm quản lý, tinh hoa văn hoá nhân loại; nơi giao dịch hợp tác quốc tế trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, quốc phòng,

an ninh, văn hoá, giáo dục và đào tạo, y tế, xã hội, khoa học và công nghệ v.v

1.2 Quản lý tài sản công và quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước cấp Quận

1.2.1 Quan niệm về quản lý và quản lý tài sản công

Để có quan niệm đầy đủ về quản lý tài sản công làm cơ sở để nhận

thức về quan niệm nội dung quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành

chính nhà nước, trước hết cần bắt đầu từ phạm trù quản lý và các vấn đềliên quan đến quản lý

* Quan niệm chung về quản lý

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, quản lý là một chức năng

xã hội, bắt nguồn từ tính chất xã hội của lao động C.Mác đã coi sự xuất hiệncủa quản lý là kết quả tất yếu của quá trình chuyển từ lao động mang tính chất

cá biệt, độc lập với nhau được phối hợp lại với nhau thành một quá trình xã

hội, trong “tư bản”, khi bàn về lao động mang tính chất hiệp tác, C.Mác đã vínhu cầu của quản lý khi các quá trình lao động cá biệt được phối hợp lạigiống như một dàn nhạc Ông viết: bất cứ một lao động xã hội hay lao độngchung nào mà tiến hành trên một quy mô khá lớn đều yêu cầu phải có một sựchỉ đạo để điều hòa những hoạt động cá nhân Sự chỉ đạo ấy phải làm chứcnăng chung một nhạc sĩ độc tấu thì tự điều khiển lấy mình, nhưng một dànnhạc thì phải có một nhạc trưởng.

Từ luận điểm của C.Mác trên đây, có thể hiểu quản lý nói chungđược hiểu như một quy trình công nghệ mà chủ thể quản lý tiến hành thôngqua việc sử dụng các công cụ và phương pháp thích hợp nhằm tác động vàđiều khiển đối tượng quản lý hoạt động phát triển phù hợp với quy luậtkhách quan Đó là sự tác động có hướng đích mà chủ thể quản lý tiến hànhđến đối tượng quản lý để tổ chức, chỉ huy, điều phối, kiểm tra các hoạtđộng của toàn bộ hoặc bộ phận của một quá trình nào đó Quá trình đó cóthể diễn ra trong giới sinh vật, giới vô sinh, hoặc quá trình xã hội, nhằm đạttới mục tiêu đã định

Như vậy, trong hoạt động quản lý, các vấn đề về chủ thể quản lý, đốitượng quản lý, mục tiêu quản lý, công cụ và phương pháp quản lý (hợp thành

cơ chế quản lý), là những yếu tố trung tâm đòi hỏi phải xác định đúng đắn

Cơ chế quản lý - thuật ngữ kép được tổ hợp từ hai thuật ngữ độc lập:

cơ chế (cách thức theo đó một quá trình được thực hiện), là phạm trù khoahọc thuộc lĩnh vực quản lý - lĩnh vực hoạt động đặc thù của con người,phản ánh sâu sắc và đầy đủ các yếu tố của một ngành khoa học, nhưngđồng thời cũng in đậm dấu ấn của một nghệ thuật

Cơ chế quản lý gồm một hệ thống các yếu tố hợp thành:

Một là, những hình thức cụ thể về tổ chức (bao gồm cả hệ thống tổ

chức sản xuất và tổ chức bộ máy quản lý cùng những mối quan hệ giữa các bộ

phận cấu thành tổ chức sản xuất và tổ chức bộ máy quản lý), còn được hiểu làhình thức tổ chức quản lý.

Hai là, hệ thống những chính sách quản lý Những chính sách này giữ vai

trò định hướng cho việc xác định những nội dung tiếp theo trong cơ chế quản lý

Chính sách nói chung (hiểu theo nghĩa rộng), hay chính sách - với tínhcách là một bộ phận hợp thành cơ chế quản lý nói riêng (hiểu theo nghĩa hẹp)

về thực chất đều là những nội dung thuộc lĩnh vực của chính trị Các chínhsách kinh tế về thực chất cũng là vấn đề chính trị Một chính sách đúng, hợplòng người (thực chất là tác động tích cực đến lợi ích của con người) có tácdụng hiệu triệu và thống nhất ý chí, thống nhất hành động của hàng triệu conngười Chính sách không phù hợp, hoặc đã hết tác dụng nhưng chưa được sửđổi, sẽ tác dụng ngược lại

Ba là, những hình thức cụ thể giữ vị trí là các công cụ quản lý như hệ

thống kế hoạch (các chiến lược phát triển, các kế hoạch trung và ngắn hạn,các chương trình mục tiêu, các dự án phát triển ), hệ thống đòn bảy (hạchtoán, giá cả, lợi nhuận, tiền lương, tỷ giá hối đoái, lãi suất tín dụng ) Trongnền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, việckết hợp kế hoạch với thị trường được coi là một bộ phận hợp thành quantrọng của cơ chế quản lý kinh tế ở nước ta Cơ chế đó cũng được áp dụng choquản lý các ngành các lĩnh vực cụ thể của nền kinh tế, quốc dân Quản lý cáctài sản công cũng chịu sự điều tiết của cơ chế đó

Bốn là, những văn bản pháp quy giữ vai trò là hệ thống định chế tạo

hành lang pháp lý để các cơ quan thuộc bộ máy quản lý vận dụng trong quátrình thực hiện các quyền năng của mình trong điều tiết, kiểm tra, giám sátcác quá trình sử dụng, khai thác các nguồn lực của nền kinh tế (nếu ở cấp độtoàn bộ nền kinh tế), hoặc trong quá trình khai thác, sử dụng hệ thống tài sảnnhà nước, tài sản chuyên dùng ở mỗi cơ quan, đơn vị (nếu ở cấp độ ngành, địaphương, hoặc các đơn vị)

Đứng đằng sau tất cả các yếu tố tạo thành cơ chế quản lý là những conngười - các chủ thể mang lợi ích cả trong chủ thể quản lý, cả trong đối tượngquản lý, cả trong tổ chức sản xuất và cả trong bộ máy quản lý và ẩn dấu đằngsau mọi biểu hiện hưởng ứng hay phản ứng trước những quyết định quản lýthông qua việc sử dụng cơ chế quản lý đã được xác định để quản lý các khâucác mặt các lĩnh vực của nền kinh tế chính là những lợi ích của họ cả ở mặtvật chất và tinh thần.

Nhận thức về cơ chế quản lý như đã nêu khi vận dụng vào lĩnh vựcquản lý tài sản công nói chung, quản lý tài sản công ở nước ta có thể thấy

hệ thống cơ chế quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhànước hiện hành ở nước ta đã thể hiện vai trò đại diện chủ sở hữu và thốngnhất quản lý nhà nước đối với tài sản công Nhà nước thực hiện phân cấp

rõ ràng nhiệm vụ quản lý nhà nước đối với tài sản công thuộc cơ quan hànhchính nhà nước; Chính phủ và chính quyền địa phương các cấp; các cơquan quản lý nhà nước về tài sản công với các cơ quan hành chính nhànước được giao trực tiếp quản lý tài sản công dần tiến tới mô hình cơ quanquản lý - đại diện chủ sở hữu tài sản công thực hiện quản lý thông qua cơchế chính sách, các tiêu chuẩn định mức, thanh tra, kiểm tra; các đơn vịtrực tiếp sử dụng thực hiện theo quy trình quản lý và sự giám sát kiểm tra;đồng thời xác định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của từng cấp trong quản lý,trách nhiệm của từng đơn vị trong sử dụng tài sản công đảm bảo cho việc

sử dụng tài sản công đi dần vào nề nếp, kỷ cương và minh bạch theo đó: (1)Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước đối với tài sản công trên phạm vi

cả nước Bộ Tài chính chịu trách nhiệm trước Chính phủ thực hiện chứcnăng quản lý nhà nước đối với tài sản công (2) Các Bộ, cơ quan khác ởtrung ương có trách nhiệm tổ chức quản lý tài sản công thuộc phạm vi quản

lý theo phân cấp (3) Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thống nhất quản lý tài sảncông do các cơ quan hành chính nhà nước thuộc địa phương quản lý Đảm

bảo cho Chính phủ thống nhất quản lý tài sản công thuộc cơ quan hànhchính nhà nước; thống nhất chính sách, chế độ quản lý tài sản công; thốngnhất về thẩm quyền, trách nhiệm quản lý nhà nước của các cấp chính quyềnđối với tài sản công Bảo đảm quyền ban hành cơ chế, chính sách, chế độquản lý tài sản công thuộc cơ quan hành chính nhà nước thuộc Quốc hội,Chính phủ; đồng thời các Bộ, ngành, ủy ban nhân dân cấp tỉnh được thểchế cho phù hợp với đặc điểm riêng của từng Bộ, ngành, địa phương.

Tính đặc thù của cơ chế quản lý tài sản công như trên cho thấy cơ chếquản lý đối với tài sản công không phải là phạm trù có nội hàm bất biến, mà nóluôn có yêu cầu thay đổi khi điều kiện khách quan đã khác trước Do đó,thường nảy sinh vấn đề hoàn thiện cơ chế quản lý

* Quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước

Từ những quan niệm về quản lý và cơ chế quản lý nói chung, quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước là quá trình tác động và điều chỉnh có chủ đích của chủ thể quản lý đối với những con người trong các cơ quan đó hiện đang sử dụng hệ thống tài sản nhà nước có tại cơ quan hành chính nhà nước thông qua cơ chế quản lý đối với quá trình hình thành

và vận động của tài sản nhằm khai thác, sử dụng tài sản một cách có hiệu quả, vì lợi ích của đất nước.

Mục đích của quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà

nước là nhằmđảm bảo tiết kiệm, chống lãng phí và khai thác hiệu quả nguồntài sản công của Nhà nước; bảm bảo sử dụng đúng mục đích, tiêu chuẩn, địnhmức chế độ mà nhà nước quy định; đáp ứng yêu cầu công việc của cơ quanhành chính nhà nước gắn với yêu cầu hiện đại hoá và tái trang bị tài sản công

đi liền với hiện đại hoá đất nước

Chủ thể quản lý tài sản công thuộc các cơ quan, thuộc bộ máy hành

chính nhà nước ở nước ta hiện nay được phân cấp từ trung ương đến cấpquận (huyện, thị xã) Cụ thể:

Ở cấp Trung ương thường là Bộ Tài chính (qua Cục quản lý công sản),

Chính phủ, Quốc hội Các thực thể trên là chủ thể thực thi chức năng quản lýnhà nước về tài sản công, chịu trách nhiệm ban hành, các văn bản pháp quytạo dựng khung khổ (hành lang) pháp lý để các cơ quan trực tiếp quản lý tàisản công sử dụng trong quá trình thực hiện việc quản lý tài sản (thuộc các cơquan hành chính nhà nước từ trung ương đến các các điạ phương)

Theo đó, Quốc hội ban hành các văn bản như: Luật, Pháp lệnh về quản

lý Tài sản công để Chính phủ thực hiện Thực hiện vai trò giám sát Chính phủtrong quản lý Tài sản công; Chính phủ chịu trách nhiệm thống nhất quản lý tàisản công, xây dựng văn bản Luật, Pháp lệnh liên quan trình Quốc hội và banhành các Nghị định, quyết định ; Bộ chủ quản (thường là Bộ Tài chính vàcác Bộ liên quan như Bộ Xây dựng, Bộ Kế hoạch và Đầu tư ) chịu tráchnhiệm thống nhất quản lý tài sản công trên toàn quốc, chịu trách nhiệm xâydựng dự án Luật, Pháp lệnh trình Chính phủ để Chính phủ trình Quốc hội;triển khai thực hiện Luật và thực hiện kiểm tra thanh tra báo cáo cấp trên xử

lý kịp thời liên quan đến tài sản công vượt thẩm quyền

Hệ thống văn bản pháp quy là yếu tố không thể thiếu Vì nó đảm bảonguyên tắc và hiệu quả hoạt động của cơ quan hành chính Trong lĩnh vựcquản lý tài sản công đó là: Luật quản lý, sử dụng tài sản nhà nước, các vănbản chuyên ngành liên quan đến từng loại tài sản khác nhau Gắn với đó làLuật tổ chức Chính phủ, Luật dân sự, Luật đất đai, Luật thực hành tiết kiệm

Ở các địa phương cấp tỉnh (thành phố), cơ quan chịu trách nhiệm quản

lý tài sản công là Chi cục quản lý công sản hoặc (Phòng quản lý công sản)thuộc Sở Tài chính các Tỉnh, Thành phố

Nội dung quản lý tài sản công thuộc các cơ quan, thuộc bộ máy hành

chính nhà nước bao gồm: quản lý quá trình hình thành tài sản công trong cơquan thuộc bộ máy hành chính nhà nước; quản lý trong quá trình khai thác, sửdụng, bảo quản tài sản công trong cơ quan thuộc bộ máy hành chính nhà nước

và quản lý quá trình kết thúc sử dụng tài sản công

Phương thức quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước gồm các phương pháp kinh tế, hành chính, pháp lý và tuyên truyền giáo dục với các hình thức quản lý: hệ thống các định chế; sử dụng hệ

Từ những quan niệm về quản lý và quản lý tài sản công thuộc các cơ

quan nhà nước, quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước cấp Quận là quá trình tác động và điều chỉnh có chủ đích của chủ thể quản lý đối với những con người trong các cơ quan đó hiện đang sử dụng hệ thống tài sản nhà nước có tại cơ quan, đơn vị cấp Quận thông qua cơ chế quản lý đối với quá trình hình thành và vận động của tài sản nhằm khai thác, sử dụng tài sản một cách có hiệu quả, vì lợi ích của cơ quan, đơn vị, của đất nước.

Đây là tài sản được hình thành từ ngân sách nhà nước hay có nguồn gốc

từ ngân sách nhà nước giao cho cấp Quận, trong đó phải kể tới tài sản có giá trịnhất là trụ sở làm việc, sau đó là trang thiết bị chuyên dùng cho từng cơ quan,từng lĩnh vực, như: ô tô, tàu thuyền Yêu cầu đặt ra đối với tài sản này là đảmbảo đúng, đủ về tiêu chuẩn định mức quy định cho từng cấp, được phân cấp,quản lý khoa học với những phương pháp và công nghệ tiên tiến

- Mục đích của quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước cấp Quận là nhằm tạo lập, khai thác, sử dụng công sản một cách hợp lý,

hiệu quả tốt nhất cho quá trình thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá và

phát triển phát triển đô thị mới, góp phần xây dựng Quận vững mạnh Mụcđích của quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành chính cấp Quận biểuhiện như sau:

Thứ nhất, đảm bảo tiết kiệm, chống lãng phí và khai thác hiệu quả

nguồn tài sản công của Nhà nước

Thứ hai, đảm bảo sử dụng đúng mục đích, tiêu chuẩn, định mức chế độ

mà nhà nước quy định

Thứ ba, đáp ứng yêu cầu công việc của cơ quan hành chính nhà nước gắn với

yêu cầu hiện đại hoá và tái trang bị tài sản công đi liền với hiện đại hoá đất nước

Thứ tư, các mục tiêu khác trong quản lý tài sản công thuộc các cơ quan

hành chính cấp Quận tạo sự tôn nghiêm và lòng tin đối với công dân

Chủ thể quản lý tài sản công thuộc các cơ quan, thuộc bộ máy hành

chính nhà nước cấp Quận là UBND Quận, cơ quan trực tiếp sử dụng khai thác

là các Phòng, Ban, UBND các Phường Phòng Tài chính kế hoạch là cơ quanđược giao theo dõi, tổng hợp

- Nội dung quản lý tài sản công thuộc các cơ quan thuộc bộ máy hành chính nhà nước cấp Quận bao gồm:

Một là, quản lý quá trình hình thành tài sản công thuộc cơ quan thuộc

bộ máy hành chính nhà nước cấp Quận

Quá trình này gồm hai giai đoạn: quyết định chủ trương đầu tư muasắm và thực hiện đầu tư mua sắm tài sản

Đối với tài sản thuộc khu vực hành chính sự nghiệp, việc quyết địnhchủ trương đầu tư mua sắm tài sản phải căn cứ vào định mức, tiêu chuẩn sửdụng tài sản, chế độ quản lý tài sản, nắm vững khả năng và nhu cầu cần đầu

tư, xây dựng, mua sắm tài sản của từng đơn vị; xác định nhu cầu vốn cho đầu

tư mua sắm tài sản được ghi vào dự toán ngân sách nhà nước hàng năm Saukhi có chủ trương đầu tư, mua sắm tài sản, việc thực hiện đầu tư, mua sắm tài

sản phải được thực hiện theo quy định về đầu tư và xây dựng, quy định vềmua sắm tài sản công.

Đối với tài sản thuộc kết cấu hạ tầng phục vụ lợi ích công cộng, lợi íchđịa phương là tài sản đảm bảo các điều kiện cho các hoạt động sản xuất kinhdoanh, đời sống xã hội, an ninh, quốc phòng ở quận diễn ra thuận lợi và cóhiệu quả Vì thế, những tài sản này được đầu tư xây dựng do yêu cầu của đờisống, kinh tế, xã hội của mỗi địa phương và việc quyết định đầu tư nó liênquan đến nhiều lĩnh vực, nhiều ngành, nhiều cấp, mà trong đó cơ quan tàichính giữ vai trò quan trọng Những tài sản này được đầu tư xây dựng và tổchức quản lý theo quy định về quản lý đầu tư xây dựng

Đối với tài sản nhà nước đầu tư vào doanh nghiệp, việc quyết định đầu

tư phát triển loại tài sản này chủ yếu phụ thuộc vào nghị quyết, chương trình,

kế hoạch của từng địa phương trong từng thời kỳ Việc quyết định đầu tư tăngtài sản ở khu vực này là trách nhiệm của nhiều ngành, nhiều cấp và tuỳ thuộcvào đặc điểm của từng ngành, từng địa bàn trong từng giai đoạn và được thựchiện theo quy định về quản lý đầu tư xây dựng

Đối với tài sản được xác lập quyền sở hữu của Nhà nước theo quy địnhcủa pháp luật là quản lý quá trình xác lập sở hữu Nhà nước bao gồm các nộidung: điều kiện được xác lập quyền sở hữu Nhà nước; thời gian được xác lậpquyền sở hữu Nhà nước; cơ quan có thẩm quyền xác lập quyền sở hữu Nhànước; quản lý tài sản đã được xác lập quyền sở hữu Nhà nước

Đối với tài sản dự trữ của Quận, việc tăng thêm hay rút bớt lực lượng dựtrữ nhà nước cũng như xác định cơ cấu dự trữ bằng tiền, bằng hiện vật được quyếtđịnh bởi chiến lược của một quốc gia, mà trong đó cơ quan tài chính phối hợp vớicác cơ quan liên quan giúp Thủ tướng Chính phủ và Chính phủ quyết định Việcmua hàng hoá, vật tư dự trữ được thực hiện theo quy định của pháp luật (mua đấuthầu, đấu giá, chỉ định thầu )

Đối với tài sản là đất đai và tài nguyên khoáng sản khác, việc điều tra,

khảo sát, đo đạc lập bản đồ địa chính, điều tra khảo sát tìm kiếm các nguồn tàinguyên khoáng sản đều do các cơ quan quản lý chuyên ngành cấp Quận thựchiện bằng các biện pháp kỹ thuật và nghiệp vụ riêng; đồng thời những côngviệc này phát sinh các quan hệ tài chính và các quan hệ tài chính đó được thựchiện theo một cơ chế, chính sách, chế độ do pháp luật quy định theo nguyêntắc đúng việc, có sản phẩm, tiết kiệm và có hiệu quả.

Hai là, quản lý trong quá trình khai thác, sử dụng, bảo quản tài sản công thuộc cơ quan thuộc bộ máy hành chính nhà nước cấp Quận

Quá trình khai thác, sử dụng tài sản công quyết định hiệu quả của tàisản công, chứng minh cho những luận chứng kỹ thuật được đưa ra trong giaiđoạn hình thành tài sản Đây là quá trình diễn ra hết sức phức tạp, bởi vì thờigian khai thác, sử dụng tuỳ thuộc đặc điểm tính chất, độ bền của mỗi loại tàisản; quá trình này đều được thực hiện bởi tổ chức, cá nhân được Nhà nướcgiao trực tiếp quản lý, sử dụng tài sản Thời gian của quá trình khai thác, sửdụng tài sản được tính từ ngày nhận tài sản hay bàn giao tài sản đến khi tàisản không còn sử dụng được phải thanh lý

Tài sản công thuộc cơ quan hành chính cấp Quận không tạo ra lợinhuận Vì vậy, việc đánh giá hiệu quả khai thác tài sản chính là mức độ hoànthành công việc và định mức sử dụng hợp lý trong công việc Trên góc độ lýthuyết người ta dùng phép so sánh ví dụ: nếu công việc mà cơ quan hànhchính xử lý phải thuê ngoài thì chi phí phải bỏ ra là bao nhiêu, đó chính là lợiích đem lại từ công việc quản lý của công chức Mỗi tài sản có đặc điểm khácnhau nên công tác đánh giá hiệu quả là rất khó Chính vì vậy đối với tài sảnthuộc khu vực hành chính thực hiện quản lý việc sử dụng phải theo côngnăng, mục đích nhất định Những tài sản cần thiết và có điều kiện quản lýtheo tiêu chuẩn, định mức sử dụng thì phải xây dựng tiêu chuẩn, định mức sửdụng và thực hiện quản lý theo tiêu chuẩn, định mức sử dụng; đồng thời, tất

cả các tài sản phải có chế độ quản lý, sử dụng; trong đó, chú ý đến việc đăng

ký sử dụng tài sản, xây dựng quy chế quản lý từng loại tài sản Đặt ra địnhmức sử dụng là nghiệp vụ hết sức khoa học và phức tạp quyết định hiệu quảcho quản lý, khai thác Định mức cũng là một trong những cơ sở khởi nguồncho công tác xây mới, mua sắm hay thuê mua Đối với doanh nghiệp do lợinhuận, chi phí chi phối còn nhà nước do công việc nên định mức cần đượcxây dựng cho từng ngành, địa phương, chức vụ và cả kinh phí khoán nếu có.Đây cũng là vấn đề mà rất ít địa phương đặt ra được một phương pháp lượnghoá khoa học cho quản lý.

Tiếp đến trong công tác quản lý là việc điều chuyển tài sản từ đơn vị nàyqua đơn vị khác, điều chuyển giữa các ngành, các cấp, giữa các Phường thuộcQuận với nhau Tức là, điều chuyển từ nơi thừa sang nơi thiếu hoặc có tài sảnđối với đơn vị này thì không còn sử dụng được nhưng đối với đơn vị khác lạivẫn có thể sử dụng được; chế độ quản lý việc sửa chữa tài sản v.v nhằm đảmbảo cho việc sử dụng tài sản tiết kiệm và có hiệu quả phục vụ thực hiện nhiệm

vụ của đơn vị; đó là yêu cầu cao nhất của quá trình quản lý, sử dụng tài sảnthuộc khu vực hành chính sự nghiệp

Đối với tài sản thuộc kết cấu hạ tầng phục vụ lợi ích công cộng, việcquản lý quá trình khai thác, sử dụng tài sản phải đảm bảo yêu cầu phát triểnkinh tế, đảm bảo thuận lợi cho phục vụ sản xuất, kinh doanh của các ngànhkinh tế của địa phương; đảm bảo yêu cầu hoạt động của đời sống văn hoá, xãhội; đảm bảo yêu cầu phục vụ quốc phòng, an ninh; đảm bảo hoạt động củacác sự nghiệp giáo dục và đào tạo, khoa học kỹ thuật, chuyển giao công nghệ;các hoạt động xã hội khác ; đồng thời phải đảm bảo tính hiệu quả xã hội.Quá trình khai thác, sử dụng tài sản thuộc kết cấu hạ tầng cũng đồng thời làquá trình duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa các tài sản này Toàn bộ công việc khaithác, sử dụng, duy tu, bảo dưỡng, sửa chữa tài sản thuộc kết cấu hạ tầng đều

do các cơ quan kỹ thuật chuyên ngành của Trung ương, thành phố và cấpquận thực hiện theo tiêu chuẩn, định mức kinh tế kỹ thuật do cơ quan nhà

nước có thẩm quyền quy định Việc khai thác, sử dụng công trình kết cấu hạtầng đặt ra các yêu cầu về quản lý tài chính: Cơ chế, chính sách, chế độ quản

lý tài chính trong khai thác, sử dụng; nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân đượchưởng sự phục vụ hoặc được hưởng lợi từ công trình kết cấu hạ tầng.v.v Như vậy, Nhà nước quản lý quá trình khai thác, sử dụng các công trình kếtcấu hạ tầng với hai nội dung chủ yếu là: Quản lý về mặt vật chất - tài sản;khai thác, sử dụng tài sản là công trình kết cấu hạ tầng phải được thực hiệntheo quy trình kỹ thuật nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyđịnh; quản lý về mặt tài chính trong quá trình khai thác, sử dụng tài sản phùhợp với cơ chế, chính sách, chế độ quản lý tài chính nói chung và phù hợp vớiđặc điểm, tính chất của quá trình khai thác, sử dụng từng loại tài sản; đấu thầukhai thác, thu phí khai thác hoặc không thu phí; đấu thầu duy tu, bảo dưỡng,sửa chữa hoặc định mức chi cho từng công việc cụ thể.v.v Do đó, quản lýtài chính quá trình khai thác, sử dụng là nội dung quản lý tài sản công thuộccông trình kết cấu hạ tầng

Đối với tài sản được xác lập quyền sở hữu của Nhà nước theo quy địnhcủa pháp luật; quản lý quá trình khai thác, sử dụng tài sản theo các nội dung:Xác định số lượng, giá trị tài sản; lập phương án xử lý tài sản, có loại tài sảnđộc hại, tài sản không được đưa ra sử dụng thì phải tiêu huỷ ngay khi có quyếtđịnh xác lập sở hữu Nhà nước; thực hiện phương án xử lý đã được cơ quannhà nước có thẩm quyền phê duyệt: giao cho tổ chức, cá nhân sử dụng, đưavào lưu trữ quốc gia, bán ra thị trường Việc bán tài sản nhà nước ra thịtrường chủ yếu được thực hiện bằng hình thức bán đấu giá

Đối với đất đai và các nguồn tài nguyên khác, việc khai thác, sử dụngđược thực hiện theo pháp luật do Nhà nước quy định Cơ quan nhà nước cấpQuận được giao khai thác, sử dụng có trách nhiệm tổ chức khai thác, sử dụngtheo đúng quy định của pháp luật Cơ quan quản lý chuyên ngành sẽ thực hiện

sự quản lý của Nhà nước để đảm bảo việc khai thác, sử dụng đất đai và các tài

nguồn tài nguyên khoáng sản khác phù hợp với quy hoạch, kế hoạch và phápluật Quá trình khai thác sử dụng cũng đồng thời nảy sinh các quan hệ kinh tế

- tài chính giữa người được khai thác, sử dụng tài nguyên với Nhà nước vàgiữa họ với nhau Do đó, Nhà nước phải thực hiện quản lý quá trình khai thác,

sử dụng đất đai, tài nguyên với hai nội dung chủ yếu: Quản lý về mặt vật chất

- tài sản; khai thác, sử dụng đất đai, tài nguyên phải theo quy hoạch, kế hoạch

và tuân thủ quy trình kỹ thuật nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyềnquy định; quản lý về mặt tài chính trong quá trình khai thác, sử dụng đất đai,tài nguyên là việc thực hiện quản lý tài chính trong mua, bán, cho thuê, gópvốn, khai thác tài nguyên khác ; đó chính là nội dung quản lý tài sản công làđất đai, tài nguyên khác

Ba là, quản lý quá trình kết thúc sử dụng tài sản công (thanh lý, chuyển giao)

Sau quá trình khai thác sử dụng tại cơ quan nhà nước, xét thấy tài sảncông không cần thiết hay không thể phục vụ cho công việc của cơ quan hànhchính nhà nước, cơ quan quản lý chuyên môn cấp Quận sẽ tiến hành thủ tụckết thúc quá trình sử dụng Nhìn chung việc kết thúc sử dụng tài sản củadoanh nghiệp, cá nhân dễ dàng và nhanh gọn tuỳ thuộc tính chất của tài sản,nhưng đối với tài sản của nhà nước, phải tuân thủ những quy trình và thủ tụccần thiết, vì quyền lợi đem lại cho nhà nước, nhưng cá nhân hay tổ chức đứng

ra thực hiện là công chức, cơ quan hành chính nhà nước không gắn quyền lợithụ hưởng trực tiếp hay sở hữu trực tiếp nhưng lại gắn trách nhiệm công chứctrong công tác xử lý kết thúc quá trình sử dụng tài sản công

Tài sản công, trừ một số tài sản có thời gian sử dụng vĩnh viễn hoặc cóthời gian sử dụng dài hàng trăm năm trở lên, số còn lại đều là tài sản có thờihạn sử dụng nhất định Tuy nhiên, có tài sản kết thúc sử dụng trên phươngdiện tài sản công nhưng nó vẫn còn giá trị sử dụng, vẫn được xã hội cần sửdụng ví dụ: như đất đai, bất động sản, phương tiện vận tải và một số loại máy

móc, trang thiết bị làm việc, phục vụ nghiên cứu khoa học; có tài sản còn cógiá trị thu hồi Do đó, một tài sản công khi kết thúc quá trình sử dụng phảiđược quản lý chặt chẽ để tránh lãng phí, thất thoát tài sản Khi kết thúc sửdụng tài sản phải thực hiện đánh giá hiện trạng tài sản cả về vật chất và giá trịtài sản; thực hiện kiểm kê, xác định giá trị hiện tại của tài sản; lập phương án

xử lý khác nhau Vấn đề định giá để bán thanh lý tài sản chính là yếu tố nhạycảm quyết định hiệu quả của quá trình này

Đối với tài sản cơ quan hành chính nhà nước cấp Quận nếu chia ra làmđộng sản và bất động sản, phương pháp thường sử dụng là bán thanh lý hayđiều chuyển Đối với bán thanh lý thường xây dựng quy chế cụ thể tuỳ theopháp luật; có thể đưa ra đấu giá công khai hay chỉ định giá bán và đối tượngnếu là đối tượng chính sách, mức giá bán khởi điểm để đấu giá hay ấn địnhthường dựa trên thị trường và tham chiếu biểu giá chung nhưng thấp hơn một

tỷ lệ % nhất định Còn phương pháp điều chuyển đòi hỏi công tác quản lýtổng thể, xác định lại giá trị và đăng ký lại sở hữu hay sử dụng Nhìn chungtài sản công có giá trị sử dụng dài hạn tại các nước thường được điều chuyển

để đảm bảo hợp lý và tiết kiệm Quy chế, nguyên tắc điều chuyển cũng đượcphân cấp và quản lý riêng cho từng nhóm tài sản theo đặc điểm và tiêu thứcnhất định

- Phương thức quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước cấp Quận

Phương thức quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước cấp Quận là các phương pháp và hình thức quản lý tài sản công thuộc

các cơ quan hành chính nhà nước Các phương pháp và hình thức quản lý tài

sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước cấp Quận gồm các phương

pháp kinh tế, hành chính, pháp lý và tuyên truyền giáo dục

Tương ứng với các phương pháp là các hình thức (các cộng cụ) quản lý

được sử dụng Các công cụ quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành

chính nhà nước bao gồm: hệ thống các định chế (các quy định mang tính

pháp lý về quản lý tài sản công); sử dụng hệ thống các đòn bẩy kinh tế đểquản lý tài sản công, bao gồm: kế hoạch hoá, kế toán, thống kê, giá cả, địnhgiá, tài chính, thuế, tín dụng Trong đó, công cụ và biện pháp tài chính có vaitrò quan trọng góp phần thúc đẩy sự hình thành và phát triển tài sản công,khai thác, sử dụng tài sản công tiết kiệm và có hiệu quả, đặc biệt là công cụngân sách, kế toán, định giá và đánh giá lại tài sản; sử dụng công cụ kiểm tra,kiểm soát thường xuyên; công tác tuyên truyền giáo dục và việc áp dụng hệthống công nghệ thông tin và mô hình vào quản lý, thống kê đánh giá lại tàisản công, như: Phần mềm quản lý tài sản FA-BigTime-BuCA; AsetManage;MISA; Phần mềm quản lý đăng ký tài sản nhà nước phiên bản 3.0 theo Thông

tư số 198/2013/TT-BTC ngày 20/12/2013 của Bộ Tài chính

- Những nguyên tắc cơ bản trong quản lý tài sản nhà nước

Xuất phát từ đặc điểm, tính chất của tài sản nhà nước, cũng như việckhai tác, sử dụng một cách hợp lý, có hiệu quả tài sản nhà nước, tài sản nhànước cấp Quận phải được quản lý theo các nguyên tắc cơ bản sau:

+ Bảo đảm tính tập trung thống nhất, tài sản nhà nước phải được quản

lý tập thống nhất trung theo các quy định của pháp luật Việc phân cấp quản lýtài sản là nhằm phân công trách nhiệm, nghĩa vụ cho các ngành, các cấp quản

lý tài sản Nhà nước giao quyền quản lý tài sản cho các ngành, đơn vị, địaphương là để thực hiện tốt nhiệm vụ, chức năng được giao Mọi biểu hiệnkhông tập trung thống nhất trong quản lý, khai thác sử dụng, cũng như cáchành vi huỷ hoại tài sản, chiếm dụng tài sản, gây lãng phí hoặc xử dụng vàocác mục đích khác đều phải được tuyệt đối nghiêm cấm và xử lý nghiêm minh

+ Tiến hành theo kế hoạch, quản lý tài sản nhà nước là quản lý các quá

trình kinh tế - các quá trình mà các hoạt động của nó luôn phải đối mặt với tínhmạo hiểm và rủi ro, do đó mọi hoạt động quản lý đối với lĩnh vực kinh tế, nóichung, với tài sản nhà nước nói riêng, tính kế hoạch càn phải được đề cao Vì

vậy tất cả các đối tượng của quản lý đều phải được tiến hành quản lý theo kếhoạch Quản lý các tài sản công không là một ngoại lệ Hơn nữa phải tính toán

kỹ lưỡng các dữ liệu, các thông tin liên quan, trên cơ sở đó xây dựng thành các

kế hoạch mang tính khả thi cao, nếu không làm tốt vấn đề này dễ dẫn đến thấtthoát, gây lãng phí, kém hiệu quả khi khai thác sử dụng

+ Bảo đảm tính tiết kiệm.

Tiết kiệm là một trong những yêu cầu của hoạt động kinh tế đòi hỏimỗi thể nhân và pháp nhân nhất định phải thực hiện, nhất là trong tình hìnhkinh tế đất nước còn khó khăn như hiện nay Tiết kiệm trong quản lý tài sảncông là tiết kiệm cả trong quá trình đầu tư mua sắm, khai thác sử dụng cũngnhư quá trình kết thúc sử dụng tài sản công Vì vậy, nguyên tắc này đòi hỏicác cơ quan hành chính nhà nước cấp Quận và mỗi cá nhân phải nêu cao tinhthần tiết kiệm khi sử dụng tài sản công, tránh “cha chung không ai khóc”, gâylãng phí cho ngân sách nhà nước, giảm tuổi thọ của các phương tiện chung

1.2.3 Sự cần thiết và các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý tài sản công thuộc cơ quan hành chính nhà nước cấp Quận

* Sự cần thiết quản lý tài sản công thuộc cơ quan hành chính nhà nước cấp Quận

Tài sản công thuộc cơ quan hành chính nhà nước là nguồn lực, điều kiện vậtchất bảo đảm cho cơ quan, đơn vị hình thành Thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụđược giao, là cơ sở để cơ quan, đơn vị tồn tại, phát triển Quản lý tốt tài sản công có ýnghĩa kinh tế chính trị xã hội to lớn không chỉ đối với Quận mà với toàn xã hội

Quản lý công sản là một tất yếu, thể hiện qua một số điểm sau đây:

Một là, công sản là tài sản của đất nước, của nhân dân, quản lý tài sản

công là nhiệm vụ quan trọng của Nhà nước cả nhà nước cấp trung ương vànhà nước cấp địa phương ở mọi quốc gia Do đó việc quản lý tốt để tạo lập,khai thác và sử dụng công sản hiệu quả là đòi hỏi khách quan trong quá trìnhxây dựng và phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội của mỗi địa phương cụ thể

Hai là, công sản (đặc biệt là cơ sở hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội) phản

ánh sự phát triển của mỗi quốc gia, mỗi địa phương, mỗi vùng Với chức năng củamình, nhà nước có nhiệm vụ quản lý chặt chẽ khối tài sản công đó (xây dựng kếhoạch tạo lập, quản lý, khai thác phần tài sản công này một cách có hiệu quả)nhằm đảm bảo sự phát triển cân đối các vùng, miền, lãnh thổ

Ba là, công sản, đặc biệt là phần tài sản công trong các cơ quan nhà nước, là

phần vốn hiện vật của cơ quan, được hình thành từ nguồn chi tiêu công Sự pháttriển kinh tế - xã hội của đất nước nói chung và ở từng địa phương nói riêng phụthuộc rất lớn vào việc quản lý tài sản công

Bốn là, quản lý tài sản công là đòi hỏi của xã hội đối với cơ quan nhà nước

xã hội đòi hỏi nhà nước phải quản lý chặt chẽ khai thác, sử dụng có hiệu quả dốivới chúng Tài sản công dù là ở cáp trung ương hay địa phương, chúng đều là tàisản chung, được hình thành từ ngân sách nhà nước, từ tiền thuế của người dânđóng góp Tuy nhiên, ở nước ta hiện nay, không ít cán bộ, công chức sử dụng tàisản công không đúng mục đích, gây lãng phí, thất thoát, mất mát, tham nhũng làmảnh hưởng đến niềm tin của nhân dân đối với cấp ủy, chính quyền ở địa phương

Vì vậy, nhân dân mong muốn cần có sự quản lý chặt chẽ tài sản công, nhất là tàisản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước ở cấp Quận (Huyện)

* Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý tài sản công thuộc cơ quan hành chính nhà nước

Quản lý tài sản công thuộc cơ quan hành chính nhà nước chịu sự tácđộng của nhiều nhân tố, do đó việc phân tích các nhân tố này sẽ cho phép tìm

ra được cách thức quản lý tài sản công một cách có hiệu quả Có 5 nhân tốchính ảnh hưởng đến quản lý tài sản công thuộc cơ quan hành chính nhà nước

- Nhân tố cơ chế quản lý

Những quy định về các mối quan hệ của các chủ thể có liên quan đếnquản lý tài sản công thuộc cơ quan hành chính nhà nước Chủ thể có liên quanđến quản lý tài sản công trong các cơ quan nhà nước là người trực tiếp quản

lý, sử dụng tài sản công Suy cho cùng, chất lượng, hiệu quả công tác quản lýtài sản công phụ thuộc vào chính nhận thức, trách nhiệm, năng lực, phươngpháp của chủ thể liên quan đến quả lý tài sản công.

sẽ tạo kẻ hở pháp lý cả trong quản lý, sử dụng tài sản công trong các cơ quanhành chính nhà nước

- Nhân tố kinh nghiệm.

Những kinh nghiệm được tích luỹ của các cơ quan được giao nhiệm vụtrực tiếp quản lý tài sản công thuộc cơ quan hành chính nhà nước Quản lý tàisản công luôn vận động cùng thực tiễn, qua thực tiễn kiểm nghiệm Trong quátrình thực hiện quản lý đã đúc rút được những vấn đề, cách quản lý hay đồngthời còn nảy sinh nhiều vấn đề bất cập cần khắc phục, rút kinh nghiệm kịpthời Quá trình đó đúc rút được những kinh nghiệm quý trong quản lý tài sảncông Thực tiễn cho thấy, nơi nào, cơ quan nào biết vận dụng, phát huy nhữngkinh nghiệm tốt, khắc phục những hạn chế, bất cập thì nơi đó công tác quản lýtài sản công được chặt chẽ, hiệu quả

- Nhân tố chính sách

Những phương hướng quản lý và các chính sách khuyến khích việc giữtốt dùng bền, khai thác có hiệu quả các tài sản công và lợi ích mà người laođộng trực tiếp quản lý các tài sản đó được hưởng, có ý nghĩa rất quan trọngđối với việc quản lý tài sản công thuộc cơ quan hành chính nhà nước Nếu taphó mặc việc quản lý tài sản công thuộc cơ quan hành chính nhà theo lối quản

lý kiểu của chung không ai khóc, của anh của tôi của chúng ta nhưng chẳngcủa ai cả và tính vô trách nhiệm trong quản lý tài sản công thì hệ quả sẽ là sựxuống cấp và giảm tuổi thọ của các loại tài sản đó.

- Nhân tố khoa học công nghệ

Trong thời đại khoa học công nghệ hiện nay, mọi lĩnh vực, mọi côngtác đều chịu sự tác động của khoa học công nghệ Khoa học công nghệ là

“chìa khoá” để đi tới kết quả chính xác, nhanh chóng…Vì vậy, khoa học côngnghệ có ảnh hưởng nhiều mặt đến quản lý tài sản công thuộc cơ quan hànhchính nhà nước, trực tiếp là việc ứng dụng những thành tựu của công nghệ thôngtin vào quản lý tài sản công và một số ngành khác trong quản lý các tài sản cụthể như ô tô, xe máy, nhà cửa chuyên dùng và các tài sản phục vụ sinh hoạtkhác tại cơ quan hành chính nhà nước

*

* *

Tóm lại, tài sản công là yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất và quản lý

xã hội, là nguồn lực nội sinh của đất nước, là nguồn lực tài chính tiềm năng cho đầu tư phát triển, phục vụ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Tài

sản công là những tài sản được hình thành từ nguồn ngân sách nhà nước, tàisản được xác lập quyền sở hữu của nhà nước theo quy định của pháp luật như:đất đai, rừng tự nhiên, núi, sông hồ, nguồn nước, tài nguyên trong lòng đất,nguồn lợi tự nhiên ở vùng biển, thềm lục địa và vùng trời

Tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước có vai trò quantrong phục vụ việc để khôi phục và xây dựng kinh tế chung, để làm cho dângiàu, nước mạnh, nâng cao đời sống nhân dân giữ gìn bảo vệ đất nước, đảmbảo an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội

Quản lý tài sản công thuộc các cơ quan hành chính nhà nước cấpQuận là quá trình tác động và điều chỉnh có chủ đích của chủ thể quản lýđối với những tổ chức cá nhân được giao quyền quản lý hoặc khai thác

sử dụng khối tài sản công hiện có trong các cơ quan hành chính nhànước thông qua cơ chế quản lý đối với quá trình hình thành và vận độngcủa tài sản nhằm khai thác, sử dụng tài sản một cách có hiệu quả, vì lợiích của cơ quan, đơn vị, của đất nước nhằm nhằm tạo lập, khai thác, sửdụng công sản một cách hợp lý, hiệu quả tốt nhất Quản lý tài sản công

thuộc các cơ quan hành chính nhà nước cấp Quận là một tất yếu khách

quan, chịu sư chi phối, tác động của nhiều nhân tố như: cơ chế quản lý; địnhchế pháp lý; kinh nghiệm; chính sách và nhân tố khoa học công nghệ

Chương 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ TÀI SẢN CÔNG THUỘC CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC QUẬN HÀ ĐÔNG, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 2.1 Cơ quan hành chính quận Hà Đông và tổng quan

về khối lượng tài sản công thuộc các cơ quan hành chính quận Hà Đông, thành phố Hà Nội

2.1.1 Cơ quan hành chính quận Hà Đông, thành phố Hà Nội

Hà Đông là một Quận thuộc thủ đô Hà Nội, nằm bên bờ sông Nhuệ vàsông Đáy, cách trung tâm Hà Nội 10 km về phía Tây Nam Hà Đông là nơiđặt trụ sở một số cơ quan hành chính cấp Thành phố của thủ đô Hà Nội HàĐông vốn là một vùng đất giàu truyền thống văn hóa và hiện nay là một trongnhững địa phương có tốc độ phát triển nhanh nhất của Hà Nội Quận Hà Đôngnằm ở vị trí trung tâm hình học của thành phố Hà Nội, giữa giao điểm củaQuốc lộ 6 từ Hà Nội đi Hòa Bình và quốc lộ 70A Hà Đông cũng là nơi khởiđầu của quốc lộ 21B nối trung tâm Hà Nội tới các Huyện phía Nam và HàNam, Ninh Bình

Địa giới hành chính: phía bắc giáp quận Nam Từ Liêm, phía đông giáphuyện Thanh Trì, phía đông bắc giáp quận Thanh Xuân, phía tây giáp huyệnQuốc Oai, Hoài Đức, phía tây nam giáp huyện Chương Mỹ, phía nam giáphuyện Thanh Oai Trước 2006, diện tích thị xã Hà Đông là 16 km², dân số 9,6