THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NGHI LỘC,TỈNH NGHỆ AN GIAI ĐOẠN 2011 2016

THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NGHI LỘC, TỈNH NGHỆ AN GIAI ĐOẠN 2011 2016 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NGHI LỘC, TỈNH NGHỆ AN GIAI ĐOẠN 2011 2016 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NGHI LỘC, TỈNH NGHỆ AN GIAI ĐOẠN 2011 2016 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NGHI LỘC, TỈNH NGHỆ AN GIAI ĐOẠN 2011 2016 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NGHI LỘC, TỈNH NGHỆ AN GIAI ĐOẠN 2011 2016 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NGHI LỘC, TỈNH NGHỆ AN GIAI ĐOẠN 2011 2016

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

KHOA ĐỊA LÝ - QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN

LÊ THỊ THANH HƯƠNG

THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NGHI LỘC,

TỈNH NGHỆ AN GIAI ĐOẠN 2011 - 2016

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌCCHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Nghệ An, 2017

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

KHOA ĐỊA LÝ - QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN

Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Thị Hoài

Nghệ An, 2017

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành báo cáo khóa luận tốt nghiệp, ngoài sự cố gắng của bản thân, em đã nhận được sự giúp đỡ của các giảng viên trong Khoa Địa lý-QLTN Trường Đại học Vinh, của gia đình bạn bè và các cán bộ phòng Tài nguyên Môi trường huyện Nghi Lộc, cán bộ Tổ Tư vấn bồi thường giải phóng mặt bằng huyện Nghi Lộc Xuất phát từ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc, em xin chân thành cảm ơn những sự giúp đỡ quý báu đó!

Trước hết em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới cô giáo - TS Nguyễn Thị Hoài đã giúp đỡ tận tình và trực tiếp hướng dẫn em trong suốt thời gian thực hiện đề tài

Em xin chân thành cảm ơn tất cả các thầy cô giáo trong Khoa Địa QLTN cùng toàn thể thầy cô giáo trong Trường Đại học Vinh đã trang bị cho

Lý-em vốn kiến thức bổ ích trong thời gian học tập ở trường

Em xin chân thành cảm ơn các cán bộ phòng Tài nguyên Môi trường huyện Nghi Lộc, các cán bộ Tổ tư vấn bồi thường giải phóng mặt bằng đã tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình nghiên cứu thực hiện đề tài

Mặc dù bản thân đã cố gắng hết sức nhưng thời gian và trình độ có hạn nên đề tài không thể tránh khỏi những thiếu sót nhất định Vì vậy, em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy, cô giáo và các bạn để đề tài được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Sinh viên

Lê Thị Thanh Hương

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BỒI THƯỜNG

GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 7

5 TN&MT Tài nguyên và Môi trường

14 CĐN&TVL Chuyển đổi nghề và tạo việc làm

15 ÔĐĐS&SX Ổn định đời sống và sản xuất

3 iv

NĐ iv Nghị định iv Tài nguyên và Môi trường iv

6 iv

TT iv Thị trấn iv

7 iv

BT iv Bồi thường iv

8 iv GPMB iv Giải phóng mặt bằng iv

TĐC iv Tái định cư iv KT-XH iv Kinh tế - xã hội iv Bảng v Hình vi

3 iv

NĐ iv Nghị định iv Tài nguyên và Môi trường iv

6 iv

TT iv Thị trấn iv

7 iv

BT iv Bồi thường iv

8 iv GPMB iv Giải phóng mặt bằng iv

TĐC iv Tái định cư iv KT-XH iv Kinh tế - xã hội iv Bảng v Hình vi

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BỒI THƯỜNG

GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 7

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Đất đai là tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là thành phần quan trọng của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các cơ sở kinh tế, văn hoá xã hội, an ninh, quốc phòng Đất đai vừa là đối tượng lao động, vừa là phương tiện lao động tồn tại vĩnh viễn, không đồng nhất về chất lượng, cố định về vị trí và hạn chế về số lượng, là tư liệu sản xuất không thể thay thế được

Trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa và hiện đại hóa đất nước, việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất đáp ứng cho phát triển kinh tế xã hội là việc làm tất yếu và xảy ra thường xuyên ở tất cả các địa phương Đặc biệt là việc bồi thường, hỗ trợ thu hồi đất nông nghiệp và phi nông nghiệp để thực hiện các

dự án xây dựng cơ sở hạ tầng, khu dân cư, khu công nghiệp và thương mại, dịch

vụ và du lịch Bồi thường giải phóng mặt bằng (BT GPMB) là điều kiện ban đầu

để triển khai thực hiện các dự án Hiện nay một trong những nguyên nhân gây chậm tiến độ, tăng các loại chi phí trong quá trình xây dựng chính là công tác

BT GPMB Trên thực tế việc chuyển quỹ đất vào triển khai các dự án không đơn giản, vì nó tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội và cộng đồng dân cư; ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư, đặc biệt với hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi trên phạm vi cả nước, đến từng địa phương Đây là một thách thức rất lớn đối với việc triển khai các dự án hiện nay, nó đòi hỏi chúng ta phải giải quyết hàng loạt các vấn đề liên quan đến người dân bị thu hồi đất như: tâm lí, đời sống, việc làm và giá trị phần đất đai bị thu hồi của họ

Nghi Lộc là huyện có vị trí địa lý phụ cận với Thành phố Vinh, nằm trong vùng kinh tế trọng điểm của tỉnh Nghệ An Nhu cầu sử dụng đất của các tổ chức,

cá nhân ngày càng tăng cao Trên địa bàn huyện có nhiều dự án đầu tư, trong đó

có một số dự án trọng điểm đang triển khai thực hiện: Trạm nghiền xi măng, Đường D4, Đường N5, đường nối N5 đi Hòa Sơn, Đô Lương, tổng Kho xăng dầu - Nghi Thiết, Khu A và Khu C, khu công nghiệp Nam Cấm

Qua quá trình thực hiện các dự án, huyện Nghi Lộc đã thực hiện giải phóng mặt bằng và di dời nhiều hộ dân để có được quỹ đất triển khai các dự án, công tác thu hồi đất, BT GPMB được thực hiện chặt chẽ, hiệu quả, đúng quy định, về cơ bản đã đáp ứng được các yêu cầu đề ra Mặc dù vậy việc triển khai cũng còn không ít khó khăn, vướng mắc, có nhiều nguyên nhân như: sau khi có thông báo thu hồi đất người dân tự ý xây dựng trái phép công trình trên đất để được nhận bồi thường; sau khi thực hiện GPMB một bộ phận người dân bị mất đất chưa thoả mãn với những gì họ được hưởng từ chính sách bồi thường; sau khi dự án đi vào hoạt động thì phần diện tích còn lại ngoài quy hoạch khó sản xuất, khi thi công công trình sẽ ảnh hưởng đến sản xuất, hoa màu của các hộ dân; hoặc những khó khăn, sai sót trong quá trình xác minh nguồn gốc sử dụng đất của hộ gia đình cá nhân.

Để góp phần nâng cao hiệu quả công tác GPMB trên địa bàn huyện Nghi Lộc, nhằm đảm bảo lợi ích hợp pháp của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi, góp phần thiết lập trật tự, kỷ cương pháp luật, hạn chế tranh chấp, khiếu kiện về đất đai trong việc bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất, cần phải phân tích, đánh giá thông qua việc điều tra, khảo sát thực tế để từ đó đưa ra các giải pháp đáp ứng được các yêu cầu đặt ra

Vì những lý do nêu trên và nhận thức được tầm quan trọng của công tác

GPMB, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Thực trạng công tác bồi thường giải

phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An giai đoạn

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Tổng quan cơ sở lý luận và thực tiễn về bồi thường GPMB

- Phân tích, đánh giá thực trạng bồi thường GPMB trên địa bàn huyện Nghi Lộc từ đó chỉ ra những thành quả đạt được, một số tồn tại và lý giải nguyên nhân

- Đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ và nâng cao hiệu quả công tác GPMB trên địa bàn huyện Nghi Lộc

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Thực trạng công tác bồi thường GPMB, tập trung vào công tác bồi thường GPMB một số dự án cụ thể:

+ Dự án Cầu vượt tại nút giao tuyến đường Quốc lộ 48E (tỉnh lộ 534 cũ) với đường sắt Bắc Nam, Quốc lộ 1 và kết nối với đường tránh thành phố Vinh, tỉnh Nghệ An

+ Dự án Xây dựng Trụ sở Viện Kiểm sát Nhân dân Huyện Nghi Lộc

+ Dự án Xây dựng trường trung cấp nghề Kinh tế - Kỹ thuật huyện Nghi Lộc (Đợt 3)

- Phạm vi không gian: Các xã ảnh hưởng bởi công tác GPMB của các dự

án nghiên cứu nằm trên địa bàn huyện Nghi Lộc: xã Nghi Trung, xã Nghi Long,

TT Quán Hành

- Phạm vi thời gian: giai đoạn 2011-2016, tầm nhìn đến năm 2025

5 Quan điểm nghiên cứu

5.1 Quan điểm lãnh thổ

Mỗi đối tượng địa lý đều gắn với một không gian cụ thể, đều có các quy luật hoạt động riêng, gắn bó và phụ thuộc chặt chẽ vào đặc điểm lãnh thổ đó Các đối tượng này phản ánh những đặc trưng cơ bản của lãnh thổ, giúp phân biệt lãnh thổ này với lãnh thổ khác Trong từng lãnh thổ luôn luôn có sự phân hóa nội tại đồng thời có mối quan hệ chặt chẽ với những lãnh thổ xung quanh cả về

tự nhiên cũng như kinh tế - xã hội Do vậy nghiên cứu được gắn với một lãnh thổ cụ thể

Đề tài nghiên cứu dựa trên lãnh thổ cụ thể là huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ

An, chi tiết tới các xã đang có các dự án GPMB mà đề tài nghiên cứu: xã Nghi Trung, xã Nghi Long, TT Quán Hành

Nghiên cứu công tác BT GPMB huyện Nghi Lộc là nghiên cứu thực trạng những khó khăn tồn tại trong việc thực hiện GPMB trên địa bàn trong một phạm

vi lãnh thổ nhất định, từ đó thấy được hiện tượng trong các mối quan hệ khái quát, tổng hợp

5.3.Quan điểm lịch sử, viễn cảnh

Mọi sự việc, hiện tượng đều có nguồn gốc phát sinh, phát triển riêng, quá trình nghiên cứu phải đặt các đối tượng vào các quan hệ trong sự vận động và hoàn cảnh cụ thể Chính vì vậy, vận dụng quan điểm này ta thấy được thực trạng của công tác GPMB trên địa bàn huyện Nghi Lộc được rõ hơn Từ đó đánh giá được khả năng, triển vọng phát triển, đề ra được những định hướng và các giải pháp góp phần giảm thiểu và tăng tính thích nghi trong tương lai

5.4.Quan điểm phát triển bền vững

Tất cả các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là liên quan đến khai thác, sử dụng tài nguyên đều cần phải phát triển theo hướng kinh tế - sinh thái, không tổn hại đến môi trường, đem lại hiệu quả kinh tế cao và lâu dài, được

xã hội chấp nhận Khi thực hiện GPMB một bộ phận dân cư sẽ phải di dời do giải phóng mặt bằng để thực hiện dự án và tái định cư làm đời sống xáo trộn; một bộ phận đất đai đang canh tác sẽ bị mất; nguy cơ ô nhiễm khí thải, bụi, tiếng

ồn, ô nhiễm sông biển sẽ tăng lên; xây dựng sẽ thu hút một số lớn vốn đầu tư, trong đó phần lớn là vốn vay bên ngoài dẫn đến gánh nặng nợ nần của thế hệ mai sau sẽ tăng lên Vì vậy, nghiên cứu đề tài này cần có những đánh giá về tác động đến kinh tế - xã hội và môi trường của địa phương, ảnh hưởng đến đời sống và sản xuất của người dân trong và sau khi GPMB, từ đó đưa ra được các

giải pháp nâng cao hiệu quả công tác GPMB hợp lí, tôn trọng quy luật phát triển của tự nhiên.

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp thu thập thông tin, tài liệu

- Thu thập các tài liệu, số liệu, báo cáo chuyên ngành, kết quả thống kê, kiểm kê, các văn bản, chính sách liên quan đến công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB… từ các cơ quan nhà nước (các phòng ban: phòng Tài nguyên và Môi trường, phòng Thống kê, phòng Kinh tế, Văn phòng đăng ký quyền sử dụng đất,

Tổ tư vấn GPMB ) để làm cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài Kế thừa có chọn lọc các kết quả nghiên cứu của các chương trình, dự án, đề tài khoa học có liên quan Thu thập tài liệu về chính sách pháp luật và quá trình đổi mới

6.2 Phương pháp chuyên gia

- Lấy ý kiến chuyên gia có kinh nghiệm thuộc lĩnh vực quản lý đất đai trên địa bàn lãnh thổ nghiên cứu việc thực hiện chính sách bồi thường GPMB, tham khảo ý kiến của các chuyên gia trước khi đề xuất các giải pháp nhằm đề xuất các giải pháp mang tính khả thi, có hiệu quả trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

Đối với đề tài này tôi đã sử dụng phương pháp này để tham khảo ý kiến của các cán bộ phòng Tài nguyên và Môi trường, Tổ tư vấn GPMB huyện Nghi Lộc để đưa ra các biện pháp nâng cao hiệu quả trong công tác bồi thường GPMB trên địa bàn nghiên cứu

6.3 Phương pháp phân tích, thống kê, tổng hợp, so sánh và xử lý số liệu

- Dùng phần mềm Excel để tổng hợp, thống kê số liệu, phân tích và xử lý

số liệu

- Phân tích các tài liệu, số liệu thu thập được rồi đưa ra kết quả tổng hợp,

so sánh các tài liệu để phục vụ cho quá trình nghiên cứu, nhằm đáp ứng được các số liệu sát với thực tế, đưa ra những số liệu cần thiết cho công việc nghiên cứu

6.4 Phương pháp điều tra, phỏng vấn

- Điều tra khảo sát tình hình thực hiện công tác bồi thường GPMB ở các

dự án nghiên cứu

- Tìm hiểu công tác bồi thường GPMB bằng cách điều tra, phỏng vấn trực tiếp đối với các hộ gia đình và cá nhân có liên quan tới công tác thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, những người dân chịu ảnh hưởng của các dự án để thu thập các thông tin liên quan đến tình hình bồi thường, hỗ trợ và sử dụng tiền bồi thường sau thu hồi đất

- Cách thức thực hiện: tiến hành phỏng vấn các hộ gia đình theo phiếu điều tra đã được xây dựng để đánh giá khách quan và trung thực hơn với các tiêu chí điều tra gồm: thông tin chung về các hộ gia đình, cá nhân, việc sử dụng đất của hộ; ý kiến đánh giá của hộ về công tác bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất; tình hình sử dụng tiền bồi thường…(xem thêm ở phụ lục 1.1) Từ phiếu điều tra phỏng vấn các đối tượng được bồi thường hỗ trợ, tiến hành tổng hợp, xử lý số liệu điều tra và đưa ra kết luận về ý kiến của người dân

bị ảnh hưởng đến công tác GPMB các dự án nghiên cứu

7 Cấu trúc của khóa luận

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, bố cục đề tài gồm có 3 chương như sau:

Chương 1 Cơ sở lí luận và thực tiễn về bồi thường giải phóng mặt bằng Chương 2 Thực trạng bồi thường giải phóng mặt bằng một số dự án trên địa bàn huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An giai đoạn 2011 - 2016

Chương 3 Đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả bồi thường giải phóng mặt bằng trên địa bàn huyện Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An đến năm 2025.

PHẦN 2 NỘI DUNG CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ BỒI THƯỜNG

Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi cho người sử dụng đất (Điều 3, Luật đất đai năm 2013) Trong đó, giá trị quyền sử dụng đất là giá trị bằng tiền của quyền sử dụng đất đối với một diện tích đất xác định trong thời hạn sử dụng đất xác định

1.1.1.2.Giải phóng mặt bằng

Giải phóng mặt bằng là một quá trình tổ chức thực hiện các công việc liên quan đến di dời nhà cửa, cây cối các công trình xây dựng và một bộ phận dân cư trên phần đất nhất định được quy hoạch cho việc cải tạo, mở rộng hoặc xây dựng một công trình mới trên đó

Công tác GPMB chính là bước đầu tiên để thực hiện các dự án đầu tư xây dựng, nếu không làm tốt việc giải phóng mặt bằng sẽ ảnh hưởng đến quá trình triển khai thực hiện dự án đầu tư Công tác giải phóng mặt bằng mang tính quyết định tiến độ của các dự án, là khâu đầu tiên thực hiện dự án Việc làm này không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của Nhà nước, của chủ đầu tư, mà còn ảnh hưởng đến đời sống vật chất cũng như tinh thần của người bị thu hồi đất.

Quá trình giải phóng mặt bằng được tính từ khi bắt đầu hình thành hội đồng giải phóng mặt bằng đến khi giải phóng xong và giao cho chủ đầu tư mới Đây

là một quá trình đa dạng và phức tạp thể hiện sự khác nhau giữa các dự án và liên quan trực tiếp đến các bên tham gia và của toàn xã hội.

Các khoản hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất bao gồm: Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất; Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm; hỗ trợ tái định cư; hỗ trợ khác (hỗ trợ thoát nghèo, hỗ trợ đất công ích của UBND xã)

1.1.1.4.Tái định cư

Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh sống và làm ăn Tái định cư (TĐC) bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất đai để thực hiện các dự án phát triển

Tái định cư được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó

Hiện nay ở nước ta, khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí TĐC bằng một trong các hình thức sau:

- Bồi thường bằng nhà ở;

- Bồi thường bằng giao đất ở mới;

- Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở

1.1.2 Đặc điểm của quá trình Bồi thường giải phóng mặt bằng

Bồi thường GPMB Nhà nước thu hồi đất là một quá trình đa dạng và phức tạp nó không đơn thuần là bồi thường về vật chất mà còn phải đảm bảo được lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội Quá trình bồi thường giải phóng mặt bằng có các đặc điểm sau:

- Tính đa dạng thể hiện ở: Mỗi dự án được tiến hành trên một vùng đất khác nhau với điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và trình độ dân trí nhất định Ở

khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành, mật độ dân cư khác nhau, ngành nghề đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo một đặc trưng riêng của vùng đó.

- Tính phức tạp thể hiện ở: Đất đai là tài sản có giá trị cao, có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất của nông dân thấp, khả năng chuyển đổi nghề nghiệp khó khăn do đó tâm lý người dân là giữ được đất để sản xuất, thậm chí họ cho thuê đất còn được lợi nhuận cao hơn là sản xuất nhưng họ vẫn không cho thuê

Đối với đất ở lại càng phức tạp hơn vì:

- Đất ở là tài sản có giá trị lớn, gắn bó trực tiếp với đời sống sinh hoạt của người dân Cộng thêm tâm lý người dân là ngại di chuyển chỗ ở, thay đổi môi trường sống

- Nguồn gốc hình thành đất đai khác nhau do tồn tại chế độ cũ để lại và do

cơ chế chính sách không đồng bộ dẫn đến tình trạng lấn chiếm đất đai, xây nhà trái phép gây khó khăn cho việc xác định diện tích đủ điều kiện bồi thường

- Dân cư một số vùng sống chủ yếu bằng nghề buôn bán nhỏ và sống bám vào các trục đường giao thông của khu dân cư làm kế sinh nhai nay chuyển đến

ở khu vực mới điều kiện sống thì bị thay đổi nên họ không muốn di chuyển

Từ các đặc điểm trên cho thấy công tác bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất tại mỗi địa bàn khác nhau và những đặc điểm khác nhau Từ đó phải

có những phương án bồi thường giải phóng mặt bằng sao cho phù hợp và thỏa đáng đối với chủ sử dụng đất bị thu hồi đất

1.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng

1.1.3.1 Các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và tổ chức thực hiện các văn bản đó

Ở nước ta, sau khi ban hành Luật Đất đai 1993 đến nay, Luật đã được sửa đổi, bổ sung thay thế bằng Luật Đất đai năm 1998, 2001, 2003, và mới đây nhất

là ban hành luật đất đai năm 2013 Theo đó, chính sách bồi thường GPMB cũng luôn được không ngừng hoàn thiện, sửa đổi cho phù hợp với yêu cầu của thực

tế Với những đổi mới về pháp luật đất đai, đã cơ bản đáp ứng được tính chưa ổn định, chưa thống nhất của pháp luật đất đai qua các thời kỳ mà công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã gặp khá nhiều khó khăn và cản trở Thực tiễn triển khai cho thấy việc ban hành các văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đất đai

có ảnh hưởng rất lớn đến công tác GPMB Hệ thống văn bản pháp luật đất đai còn có những nhược điểm như là số lượng nhiều, mức độ phức tạp cao, không thuận lợi trong sử dụng, nội bộ hệ thống chưa đồng bộ, chặt chẽ gây lúng túng trong xử lý và tạo kẽ hở trong thực thi pháp luật

Bên cạnh việc ban hành các văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đất đai, việc tổ chức thực hiện các văn bản đó cũng có vai trò rất quan trọng Tại nhiều địa phương, đang tồn tại tình trạng nể nang, trọng tình hơn chấp hành quy định pháp luật trong giải quyết các mối quan hệ về đất đai Cán bộ địa chính, chủ tịch UBND xã nói chung chưa làm tốt nhiệm vụ phát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời những hành vi vi phạm pháp luật về đất đai trên địa bàn Đó là nguyên nhân làm giảm hiệu lực thi hành pháp luật, gây mất lòng tin trong nhân dân cũng như các nhà đầu tư và đã ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ GPMB

1.1.3.2.Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Quy hoạch sử dụng đất được xem là một giải pháp tổng thể định hướng cho quá trình phát triển và quyết định tương lai của nền kinh tế Thông qua quy hoạch sử dụng đất, Nhà nước can thiệp vào các quan hệ đất đai, khắc phục những nhược điểm do lịch sử để lại hay giải quyết những vấn đề mà quá trình phát triển đang đặt ra

Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác động tới chính sách bồi thường đất đai trên hai khía cạnh:

+ Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quan trọng nhất để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, mà theo quy định của Luật đất đai, việc giao đất, cho thuê đất chỉ được thực hiện khi có quyết định thu hồi đất đó của người đang sử dụng;

+ Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những nhân tố ảnh hưởng tới giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất, từ đó tác động tới giá đất tính bồi thường

Công tác bồi thường, GPMB liên quan mật thiết với công tác quy hoạch,

kế hoạch sử dụng đất thông qua quyết định thu hồi đất vì:

+ Căn cứ quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất để thực hiện việc thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất

+ Căn cứ quyết định thu hồi đất để lập, trình duyệt và thực hiện phương

án bồi thường GPMB

1.1.3.3.Yếu tố giao đất, cho thuê đất

Nhiệm vụ giao đất, cho thuê đất có tác động rất lớn đến công tác bồi thường GPMB Nguyên tắc giao đất, cho thuê đất, phải căn cứ vào quy hoạch,

kế hoạch là điều kiện bắt buộc, nhưng nhiều địa phương chưa thực hiện tốt nguyên tắc này; hạn mức đất được giao và nghĩa vụ đóng thuế đất quy định không rõ ràng, tình trạng quản lý đất đai thiếu chặt chẽ dẫn đến khó khăn cho công tác bồi thường

1.1.3.4 Công tác đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Đăng ký đất đai là một thành phần cơ bản quan trọng nhất của hệ thống quản lý đất đai, đó là quá trình xác lập hồ sơ về quyền sở hữu đất đai, bất động sản, sự đảm bảo và những thông tin về quyền sở hữu đất Theo quy định của các nước, đất đai là một trong các tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng Chức năng của đăng ký đất đai là cung cấp những căn cứ chuẩn xác và an toàn cho việc thu hồi, chấp thuận và từ chối các quyền về đất

Trong công tác GPMB, GCNQSDĐ là căn cứ để xác định đối tượng được bồi thường, loại đất, diện tích đất tính bồi thường Làm tốt công tác đăng ký đất đai, cấp GCNQSDĐ thì công tác GPMB sẽ thuận lợi, tiến độ GPMB nhanh hơn.

1.1.3.5.Thanh tra chấp hành các quy định về quản lý và sử dụng đất đai:

Công tác bồi thường GPMB là một việc làm phức tạp, gắn nhiều đến quyền lợi về tài chính nên rất dễ có những hành vi vi phạm pháp luật nhằm thu lợi bất chính của chính quyền địa phương Hồi đồng thẩm định phải có kế hoạch thanh tra, kiểm tra và coi đây là nhiệm vụ thường xuyên trong quá trình triển khai thực hiện công tác bồi thường hỗ trợ, kịp thời phát hiện các sai phạm, vi phạm pháp luật để xử lý tạo niềm tin trong nhân dân

1.1.3.6 Giá đất và định giá đất

Ở nước ta đất đai thuộc sở hữu toàn dân, giá cả đất đai là giá trị quyền sử dụng, là tổng hòa giá trị hiện hành địa tô nhiều năm Một trong những điểm mới của Luật Đất đai 2013 là các quy định về định giá đất Nếu như trước đây Nhà nước chỉ quy định một loại giá đất áp dụng cho mọi quan hệ đất đai khác nhau thì Luật Đất đai 2013 đề cập việc định giá đất phải theo mục đích sử dụng đất hợp pháp tại thời điểm định giá; Phù hợp với giá đất phổ biến trên thị trường của loại đất có cùng mục đích sử dụng; Cùng một thời điểm, các thửa đất liền kề nhau có cùng mục đích sử dụng, khả năng sinh lợi, thu nhập từ việc sử dụng đất tương tự như nhau thì có mức giá như nhau

Luật đất đai năm 2013 quy định rõ nguyên tắc định giá đất phải theo mục đích sử dụng đất hợp pháp tại thời điểm định giá, theo thời hạn sử dụng đất Bảng giá đất chỉ áp dụng đối với một số trường hợp thay cho việc áp dụng cho tất cả các mục đích như quy định hiện hành bổ sung quy định về cơ quan xây dựng, cơ quan thẩm định giá đất, vị trí của tư vấn giá đất trong việc xá định giá đất, thẩm định giá đất và việc thuê tư vấn để xác định giá đất cụ thể Thực hiện các quy định về giá đất tại Luật Đất đai năm 2013, ngày 15/5/2014, Chính phủ

đã ban hành Nghị định 44/2014/NĐ-CP quy định phương pháp định giá đất; xây

dựng, điều chỉnh khung giá đất, bảng giá đất; định giá đất cụ thể và hoạt động tư vấn xác định giá đất.

1.1.3.7 Thị trường Bất động sản

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế nước ta, thị trường bất động sản ngày càng được hình thành và phát triển Ngày nay thị trường bất động sản đã trở thành một bộ phận không thể thiếu trong hệ thống các loại thị trường của nền kinh tế quốc dân, nó có những đóng góp vào ổn định xã hội và thúc đẩy nền kinh tế đất nước trong thời gian qua và trong tương lai

Giá cả của Bất động sản được hình thành trên thị trường và nó sẽ tác động tới giá đất khi tính toán phương án bồi thường

1.1.4 Tác động của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến phát triển kinh tế - xã hội và môi trường

1.1.4.1 Tác động của công tác giải phóng mặt bằng đến phát triển kinh tế

- xã hội

a Đối với sự phát triển kinh tế

Việc thu hồi đất và giải phóng mặt bằng góp phần chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất phù hợp với quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động, cơ cấu đầu tư, tạo bước đi phù hợp với quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động, cơ cấu đầu tư, tạo bước đi hợp lý cho quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Sự gia tăng diện tích đất phi nông nghiệp khá lớn thể hiện sự nỗ lực cố gắng rất lớn của các địa phương trong việc thu hồi đất, bồi thường, giải phóng mặt bằng để giao đất cho chủ đầu tư Góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa nâng cao đời sống nhân dân, rút ngắn được khoảng cách giữa thành thị và nông thôn, giúp tăng trưởng kinh tế cao, ổn định trong thời gian dài

Quỹ đất dành cho phát triển công nghiệp, dịch vụ, xây dựng kết cấu hạ tầng, phát triển đô thị được mở rộng Diện tích đất dành cho phát triển đô thị tăng nhanh đã hình thành hệ thống mạng lưới đô thị phân bố tương đối hợp lý trên các vùng lãnh thổ

Đất đai là tư liệu sản xuất đóng vai trò quan trọng đặc biệt đối với nền sản xuất nông nghiệp Quá trình bồi thường và giải phóng mặt bằng kéo dài gây ảnh hưởng đến chính sự phát triển kinh tế của đất nước Trước hết, đất không được

sử dụng do còn chờ giải quyết sẽ gây lãng phí tư liệu sản xuất Người dân mất tiền, thời gian đi biểu tình, khiếu nại, tố cáo hết cơ quan này tới cơ quan khác Trong khi đó, nhà đầu tư do không có đất để xây dựng để tiến hành theo đúng tiến độ đã cam kết gây ảnh hưởng nghiêm trọng về kinh tế, tiền bạc, làm giảm lòng tin vào môi trường đầu tư tại Việt Nam Bồi thường, giải phóng mặt bằng không hợp lý dẫn đến người dân khiếu nại, tố cáo không chịu di dời ảnh hưởng đến tiến độ thi công, gây lên tình trạng các dự án “treo”, làm cho chất lượng công trình bị giảm, các mục tiêu ban đầu không thực hiện được, từ đó gây lãng phí rất lớn cho ngân sách Nhà nước

b Tác động đến các vấn đề xã hội

Thông qua việc phân bổ, sử dụng đất đã tạo được nhiều việc làm, ổn định đời sống cho người dân thông qua chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp sang công nghiệp, dịch vụ, chuyển quỹ đất nông nghiệp sang phi nông nghiệp Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư do Nhà nước thu hồi đất đã góp phần ổn định đời sống hàng trăm nghìn lượt hộ nông dân, thông qua chính sách hỗ trợ đào tạo chuyển đổi ngành nghề, giải quyết mối quan hệ lợi ích giữa Nhà nước, người có đất bị thu hồi và nhà đầu tư

Chính sách hỗ trợ đất sản xuất, đất ở, nhà ở cho các hộ dân tộc ít người, đời sống khó khăn đã góp phần thực hiện có hiệu quả Chương trình “xóa đói, giảm nghèo” Chính sách hỗ trợ thoát nghèo khi Nhà nước thu hồi đất đai của các hộ nghèo… góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo, nâng cao đời sống của các hộ nghèo ở các địa phương

Mặt khác, khi giải quyết không thoả đáng quyền, lợi ích hợp pháp của người có đất bị thu hồi sẽ dễ dàng nảy sinh những khiếu kiện, đặc biệt là những khiếu kiện tập thể, làm cho tình hình chính trị - xã hội mất ổn định.

Công tác GPMB có tác động đến môi trường kinh tế - xã hội của người dân trong khu vực như làm thay đổi mục đích sử dụng đất, chuyển đổi đất sản xuất nông nghiệp thành đất phi nông nghiệp, kèm theo đó là quá trình chuyển đổi nghề nghiệp của người dân và quá trình ổn định đời sống của người dân, gây tác động rất lớn đến cuộc sống của người dân trước mắt và lâu dài.

1.1.4.2 Tác động của công tác giải phóng mặt bằng đến môi trường

Quá trình GPMB sẽ tác động đến môi trường khu vực như:

- Bụi, chất thải từ quá trình phát quang, chặt bỏ thảm thực vật tại khu đất thực hiện dự án

- Bụi, khí thải từ các xe tải vận chuyển cây cối bị chặt, vận chuyển đất, cát, từ các xe san ủi đất để phục vụ công tác san lấp mặt bằng

Tuy nhiên, các tác động này sẽ không còn sau khi kết thúc quá trình xây dựng các dự án

1.1.5 Cơ sở pháp lý và nguyên tắc chung của bồi thường giải phóng mặt bằng

14 chương với 212 điều trong đó có 14 điều (từ Điều 74 đến Điều 87) quy định

về chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC khi nhà nước thu hồi đất

Sau khi Luật Đất đai 2013 được ban hành, Nhà nước đã ban hành nhiều các văn bản dưới luật như Nghị định, Thông tư cụ thể hoá các điều luật về giá đất, bồi thường, hỗ trợ thu hồi đất, cụ thể:

- Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Đất đai

- Nghị định số 44/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định về giá đất

- Nghị định số 45/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định về thu tiền sử dụng đất

- Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất.

- Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30 tháng 6 năm 2014 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

b Các văn bản quy phạm pháp luật do Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An ban hành

- Quyết định số 54/2014/QĐ-UBND ngày 08/09/2014 về việc ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Quyết định số 58/2015/QĐ-UBND ngày 13/10/2015 về việc ban hành quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Quyết định số 64/2014/QĐ-UBND ngày 23/09/2014 về việc ban hành bảng đơn giá bồi thường cây trồng, hoa màu và di chuyển mồ mả trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Quyết định số 78/2015/QĐ-UBND ngày 29/12/2015 ban hành giá xây dựng mới của nhà, công trình làm cơ sở xác định giá trị bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất năm 2016 trên địa bàn tỉnh Nghệ An

- Quyết định số 86/2016/QĐ-UBND ngày 27/12/2016 ban hành giá xây dựng mới của nhà, công trình làm cơ sở xác định giá trị bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất năm 2017 trên địa bàn tỉnh Nghệ An

1.1.5.2 Nguyên tắc chung

a Nguyên tắc bồi thường khi nhà nước thu hồi đất

Luật Đất đai năm 2013 quy định nguyên tắc bồi thường về đất và nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất thành 02 điều riêng biệt (Điều 74 và Điều 88) Trong đó quy định cụ thể các nguyên tắc bồi thường về đất và các nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản gắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất để các bộ, ngành, địa phương và

người thu hồi đất căn cứ vào đó thống nhất thực hiện Nội dung cụ thể nguyên tắc bồi thường về đất như sau:

- Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường quy định thì được bồi thường

- Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất

- Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật

Nguyên tắc trên thể hiện khi nhà nước lấy đi phần lợi ích của người dân

mà người dân có đầy đủ điều kiện được bồi thường thì Nhà nước có trách nhiệm phải bồi thường thiệt hại Khi Nhà nước lấy đất thì bồi thường bằng đất cùng loại, nếu không có đất cùng loại thì bồi thường bằng tiền với giá trị tương đương Cách tiếp cận này xuất phát từ quan niệm coi đất đai là tài sản có thể được trả thay bằng tiền bồi thường để mua được một thửa đất tương đương Quy định này cũng nhằm ngăn ngừa tình trạng người bị THĐ đòi hỏi giá bồi thường quá cao do giá trị của đất đai tăng lên từ việc chuyển mục đích SDĐ hoặc do sự đầu tư của Nhà nước mang lại

Việc bồi thường phải dân chủ khách quan, tức là phải đảm bảo khi người dân bị thu hồi đất mà có các đủ điều kiện nhận bồi thường, họ phải được bồi thường Đây là quyền liên quan tới lợi ích chính đáng mà không một ai hay tổ chức cá nhân nào không cho họ thực hiện

Nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất:

- Khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền với đất bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường

- Khi Nhà nước thu hồi đất mà tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải ngừng sản xuất, kinh doanh mà có thiệt hại thì được bồi thường thiệt hại.

Trên thực tế, ngoài ý nghĩa là tài sản, đất đai còn là tài nguyên thiên nhiên, tư liệu sản xuất và nguồn sống của con người Vì đất là tư liệu sản xuất của người bị thu hồi đất nên nhà đầu tư ngoài việc bồi thường giá trị như một tài sản còn phải bồi thường về thu nhập, sinh kế cho người mất đất Nếu chỉ là khoản hỗ trợ trong một thời gian nhất định thì coi như đã phó mặc việc tìm sinh

kế mới cho người mất đất Do đó, thay vì phó mặc gánh nặng hỗ trợ đào tạo nghề đối với người mất đất cho Nhà nước, nhà đầu tư cần phải được yêu cầu cùng bàn bạc với người mất đất về cơ hội tìm sinh kế mới cho họ; đồng thời, nhà đầu tư phải chi trả cho người mất đất một khoản tiền tương ứng với mức thu từ

sử dụng đất trước đây cho tới khi người bị mất đất có nguồn thu nhập mới và theo nguyên tắc, càng để lâu, chi phí bồi thường càng lớn để bắt buộc nhà đầu tư không thể trì hoãn Theo nguyên tắc này, nhà đầu tư cần nghiên cứu rất kỹ lưỡng đất đai trong bài toán đầu tư để chi phí ít nhất, chính quyền địa phương cũng khó đánh đổi mọi giá cho sự phát triển, như vậy chắc chắn sẽ giảm được tham nhũng

từ đất đai và bảo vệ được nguồn lực đất đai

b Nguyên tắc hỗ trợ, tái định cư

Nguyễn tắc hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất được quy định tại Khoản 1, Điều 83 Luật đất đai 2013 Cụ thể như sau:

- Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất ngoài việc được bồi thường theo quy định của Luật này còn được Nhà nước xem xét hỗ trợ;

Các khoản hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất bao gồm hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất, hỗ trợ chuyển đổi nghề và tạo việc làm cho hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp mà không có đất nông nghiệp để bồi thường, cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất ở kết hợp kinh doanh, dịch vụ mà nguồn thu nhập chính từ hoạt động kinh doanh dịch vụ khi Nhà nước thu hồi đất ở mà phải di chuyển chổ ở Hỗ trợ tái định cư

đối với trường hợp thu hồi đất ở của hộ gia đình cá nhân phải di chuyển chỗ ở, Luật Đất đai năm 2013 đã quy định về lập và thực hiện dự án tái định cư, bố trí tái định cư cho người bị thu hồi đất ở mà phải di chuyển chỗ ở.

Nhà nước thực thi chính sách bồi thường, hỗ trợ, TĐC không giống nhau đối với các trường hợp: trường hợp thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và mục đích phát triển kinh tế thì người bị thu hồi đất được Nhà nước bồi thường về đất và bồi thường thiệt hại

về tài sản gắn liền với đất bị thu hồi Đối với trường hợp thu hồi đất ở, người bị thu hồi đất ngoài việc được Nhà nước bồi thường về đất và tài sản gắn liền với đất bị thu hồi còn được hưởng chính sách TĐC Trường hợp Thu hồi đất nông nghiệp của người trực tiếp sản xuất nông nghiệp mà không có đất để giao cho họ tiếp tục sản xuất, người bị thu hồi đất nông nghiệp ngoài việc được bồi thường

về đất và tài sản trên đất còn được Nhà nước hỗ trợ trong việc ổn định cuộc sống, đào tạo, chuyển đổi nghề nghiệp

- Việc hỗ trợ phải bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định của pháp luật

Tính dân chủ, công bằng, kịp thời, công khai và đúng quy định của pháp luật ở cả trong nguyên tắc về bồi thường cũng như hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất đều đề cập tới tính bảo đảm khách quan, công bằng, kịp thời, công khai minh bạch, dân chủ, đúng pháp luật Đây là một đòi hỏi khách quan trong quá trình thực thi các quy định của pháp luật về bồi thường hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, vừa là cơ chế để kiểm soát hoạt động này Bởi tất cả nội dung, phạm vi, giới hạn, trình tự, thủ tục… bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất đều do pháp luật quy định

1.1.6 Trình tự thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng khi nhà nước thu hồi đất

Trình tự thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng được mô tả qua bảng sau:

Bảng 1.1 Trình tự thực hiện công tác bồi thường GPMB

1 Thành lập Hội đồng BT GPMB UBND huyện

2 Công bố quy hoạch Hội đồng BT GPMB huyện

Chủ đầu tư dự án, UBND xã có đất bị thu hồi, tổ tư vấn

3 Ra thông báo thu hồi đất Hội đồng BT GPMB huyện UBND xã có đất thu hồi4

Tổ chức họp dân công bố

chủ trương thu hồi đất,

phổ biến chính sách

Hội đồng BT GPMB huyện

Chủ đầu tư dự án, UBND xã có đất bị thu hồi, tổ tư vấn

5

Trình phê duyệt giá đất

bồi thường, giá đất tái

định cư

Hội đồng BT GPMB

6 Điều tra, khảo sát, đo đạc, kiểm đếm hiện trạng

Tổ tư vấn BT GPMB, UBND xã có đất thu hồi

Chủ đầu tư dự án

7 Lập dự thảo phương án bồi thường, hỗ trợ, TĐC Tổ tư vấn BT GPMB

Chủ đầu tư dự án, UBND xã có đất bị thu hồi

8 Niêm yết công khai Tổ tư vấn BT GPMB UBND xã có đất thu hồi

Hội đồng BT GPMB huyện

10

Công bố công khai quyết

định phê duyệt phương

án bồi thường, hỗ trợ và

TĐC

Hội đồng BT GPMB huyện

Chủ đầu tư dự án, UBND xã có đất bị thu hồi

Chủ đầu tư dự án, UBND xã có đất bị thu hồi

nước đầy đủ Sau khi lập phương án tái định cư, niêm yết công khai để lấy ý kiến của người dân, sau thời gian công khai, trình cấp trên thẩm định và phê duyệt phương án, sau đó công bố công khai quyết định phê duyệt, và chuyển chi cục Thuế xác định nghĩa vụ tài chính để thông báo cho các hộ gia đình, cá nhân nộp tiền sử dụng đất và nghĩa vụ tài chính liên quan và tiến hành thực hiện giao đất TĐC cho các hộ dân.

1.2 Cơ sở thực tiễn

1.2.1 Thực trạng bồi thường giải phóng mặt bằng ở Việt Nam

Trong những năm qua, việc thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ở Việt Nam đã và đang đạt được những hiệu quả nhất định Việc thu hồi đất để thực hiện các dự án đã góp phần rất quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội nhưng đây cũng là một trong những vấn đề nổi cộm nhất trong công tác quản lý đất đai hiện nay Đa số dự án thu hồi đất, thực hiện bồi thường, hỗ trợ để GPMB thành công đã làm cho đời sống của người dân có đất bị thu hồi tốt hơn trước do

họ nhận được khoản tiền bồi thường cao, nhận được sự quan tâm hỗ trợ lớn để

ổn định đời sống Đồng thời, chủ đầu tư cũng nhanh chóng có được mặt bằng để tiền hành xây dựng sản xuất, thu hồi vốn nhanh chóng, góp phần phát triển nền kinh tế chung của cả nước và sự tiến bộ xã hội

Tại các địa phương, công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cũng luôn được quan tâm chỉ đạo tổ chức thực hiện công khai, dân chủ; đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật Đặc biệt là từ khi Luật Đất đai năm 2013, quyền và lợi ích hợp pháp của người dân có đất bị thu hồi được đảm bảo, đã góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án nhất là các dự án trọng điểm như Quốc lộ 1A, dự án đường Hồ Chí Minh, góp phần ổn định kinh tế, xã hội

Theo số liệu tổng hợp của 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương gửi báo cáo về Bộ Tài nguyên và Môi trường trong năm 2014, các địa phương đã triển khai thực hiện 2.194 công trình, dự án (địa phương triển khai nhiều công trình, dự án là: Quảng Nam (294 dự án), Lào Cai (211 dự án), Bắc Giang (162

dự án), Phú Yên (146 dự án), với tổng diện tích đất đã thực hiện bồi thường, giải

phóng mặt bằng là 7.882 ha (đất nông nghiệp 6.810 ha; đất ở 165 ha; đất khác

930 ha); số tổ chức, hộ gia đình cá nhân có đất thu hồi là 80.893 trường hợp (tổ chức 1.155 trường hợp; hộ gia đình, cá nhân 79.738 trường hợp)

Nhìn chung, diện tích đất được thu hồi đã đáp ứng được mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh của địa phương; các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư từng bước được điều chỉnh, bổ sung phù hợp với cơ chế quản lý kinh tế thị trường, đảm bảo tốt hơn quyền lợi hợp pháp của người bị thu hồi đất Việc tổ chức thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Trung tâm phát triển quỹ đất bước đầu đã phát huy hiệu quả tốt, góp phần đáp ứng nhu cầu "đất sạch" để thực hiện các dự án đầu tư nhất là các

dự án đầu tư nhằm mục đích công cộng

Nhưng bên cạnh đó, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng vẫn còn

kéo dài, làm ảnh hưởng đến tiến độ triển khai của các công trình, dự án; việc khiếu nại, khiếu kiện liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất vẫn còn xảy ra và khá phổ biến; những chính sách về công tác bồi thường, hỗ trợ đã tạo ra không ít những tiêu cực và bất cập Một điều cho thấy rằng việc áp dụng chính sách này đối với đất nông nghiệp ở các vùng nông thôn khi Nhà nước thu hồi đất ít xảy ra tình trạng khiếu kiện hơn đối với đất ở, đất sản xuất kinh doanh đặc biệt ở những đô thị lớn thì vấn đề áp dụng chính sách gây nhiều bất cập

Tình hình tranh chấp, khiếu nại, tố cáo về đất đai vẫn diễn biến phức tạp, tính chất tranh chấp ngày càng gay gắt, kéo dài, tập trung vào bồi thường GPMB phát triển các khu đô thị (chiếm gần 70% tổng số vụ khiếu nại, tố cáo), trong đó, chủ yếu là khiếu nại về giá đất bồi thường, tiềm ẩn sự mất ổn định ở một số nơi

Đa số các tỉnh đã giải quyết tốt công tác khiếu nại, tố cáo, bên cạnh đó cũng có một số địa phương chưa thực sự quan tâm trong công tác giải quyết các đơn thư khiếu nại, tố cáo của nhân dân về giải phóng mặt bằng

Theo kết quả tổng hợp báo cáo của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương thì trong gần 7 năm, các địa phương đã quyết định thu hồi 50.906 ha của

1.481 tổ chức và 598 hộ gia đình, cá nhân vi phạm pháp luật về đất đai Những tỉnh thu hồi nhiều đất do vi phạm pháp luật về đất đai như: Bình Phước, Phú Yên, Đắk Nông, Quảng Nam, Gia Lai, Quảng Ninh, Khánh Hòa, Hà Nội.

Nguyên nhân chính của thực tế nhiều bất cập là:

- Công tác quy hoạch sử dụng đất chưa sát với tình hình thực tế, mang nặng tính chủ quan, áp đặt dẫn đến nhiều khu vực quy hoạch đã được công bố là

sẽ thu hồi đất nhưng không biết đến bao giờ mới thực hiện Có những quy hoạch đúng đắn, phù hợp, cần thiết song lại không có lộ trình thực hiện, không có phân

kỳ quy hoạch phù hợp Có trường hợp lại do ngân sách hạn hẹp không chủ động giải quyết thực hiện dự án

- Phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thực hiện chưa tốt, không sát với thực tế Nhiều địa phương chưa coi trọng việc lập khu TĐC chung cho các dự án tại địa bàn, một số khu TĐC đã được lập nhưng chất lượng kém, không đảm bảo yêu cầu “tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ” Quá trình lập phương án bồi thường hỗ trợ và TĐC chưa thực sự công khai dân chủ, minh bạch Một số nơi chưa chú trọng trong việc tạo việc làm mới cho người bị thu hồi đất chuyển đổi nghề nghiệp Việc chăm lo đời sống cho những người bị thu hồi đất chưa được quan tâm đầy đủ

- Một số địa phương chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành; chưa làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, giải thích cho nhân dân hiểu rõ quy định của pháp luật hoặc né tránh, thiếu cương quyết, không giải quyết dứt điểm, làm cho việc giải phóng mặt bằng bị kéo dài nhiều năm;

- Năng lực của một bộ phận đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng còn hạn chế và thiếu chuyên nghiệp, đặc biệt là cán bộ ở các vùng cao

- Chính sách quy định về bồi thường, hỗ trợ và T ĐC thường xuyên thay đổi dẫn đến tình trạng so bì, khiếu nại của người bị thu hồi đất qua các dự án

- Giá đất bồi thường chủ yếu thực hiện theo bảng giá nên còn thấp so với giá thị trường Tại các vùng giáp ranh giữa các tỉnh, giữa khu đô thị và nông

thôn có sụ chênh lệch lớn về giá bồi thường, hỗ trợ gây khiếu kiện kéo dài ảnh hưởng đến công tác GPMB.

1.2.2 Thực trạng bồi thường giải phóng mặt bằng ở tỉnh Nghệ An

Việc thực hiện giải phóng mặt bằng là khâu quan trọng hàng đầu trong phát triển cơ sở hạ tầng, thu hút đầu tư, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa

và đáp ứng nhu cầu sử dụng đất để phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh

Đến nay, có 1.068 dự án của các tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp đầu tư vào địa bàn Nghệ An với tổng nguồn vốn 347.673 tỷ đồng Riêng 3 năm (từ 2014-2016), thực hiện "Đề án Tập trung thu hút đầu tư có hiệu quả vào tỉnh Nghệ An đến năm 2020", đã có 300 dự án được cấp phép đầu tư với số vốn đăng

ký 148.834 tỷ đồng

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh đang triển khai các dự án trọng điểm gồm: Khu công nghiệp, đô thị, dịch vụ VSIP Nghệ An; Khu công nghiệp WHA Hemaraj 1 - Nghệ An; Nhà máy xi măng Sông Lam giai đoạn 2, Trạm nghiền xi măng và Cảng biển Vissai; Tổ hợp khách sạn, khu vui chơi giải trí và biệt thự nghỉ dưỡng Vinpearl Cửa Hội; Trang trại chăn nuôi lợn Massan, các dự án nâng cấp đô thị Vinh; Dự án Tổ hợp khu công nghiệp đô thị và dịch vụ VSIP6; Dự án đại lộ Vinh-Cửa Lò; nâng cấp thủy lợi Bắc; dự án xây dựng Nhà máy xi măng Sông Lam (giai đoạn 1, 2), dự án Trạm nghiền Xi măng; bệnh viện đa khoa giai đoạn 2; hồ chứa nước bản Mồng là những dự án quan trọng, có ý nghĩa dân sinh, kinh tế-xã hội của tỉnh, không chỉ đem lại lợi ích cho người dân mà còn góp phần phát triển kinh tế-xã hội trên địa bàn tỉnh

Theo Ủy ban Nhân dân tỉnh Nghệ An, nhằm thu hút và tạo điều kiện cho các nhà đầu tư yên tâm hợp tác, đầu tư tại địa phương, tỉnh Nghệ An cam kết tạo mọi thuận lợi về thủ tục, cùng vào cuộc xử lý dứt điểm khó khăn, vướng mắc cho các nhà đầu tư, xác định cụ thể những dự án có khó khăn, vướng mắc và phân định vướng mắc cụ thể ở khâu nào (thủ tục hành chính, đền bù giải phóng mặt bằng, quy hoạch ) để cùng nhà đầu tư tháo gỡ những khó khăn; cam kết xử

lý nghiêm cán bộ nếu phát hiện thấy nhũng nhiễu, gây khó khăn, cản trở nhà đầu

tư đến hợp tác, đầu tư tại địa phương

Bên cạnh đó, Nghệ An cũng ưu tiên ngân sách tập trung giải phóng mặt bằng các dự án trọng điểm và đầu tư vào các công trình khó huy động các nguồn lực xã hội

Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được thì công tác BT GPMB khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh vẫn còn một số hạn chế tồn tại:

- Tiến độ lập, thẩm định, phê duyệt Phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định

và thực hiện giải phóng mặt bằng đã đạt kết quả tích cực (năm 2013, năm 2014, 2015), nhưng vẫn còn một số nội dung, hạng mục chậm so với kế hoạch làm ảnh hưởng đến tiến độ của dự án

- Việc giải quyết tồn tại, vướng mắc trong bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư khi nhà nước thu hồi đất có lúc, có nơi chưa kịp thời; một số trường hợp chưa tạo đồng thuận cao của người bị thu hồi đất

Nguyên nhân chủ yếu:

- Công tác tuyên truyền, vận động, thuyết phục nhân dân thực hiện nghiêm các quy định của Nhà nước về bồi thường, giải phóng mặt bằng, thu hồi đất để thực hiện các dự án đầu tư ở một số địa phương chưa tốt

- Phần lớn cấp huyện chưa chủ động trong việc xây dựng trước các khu tái định cư, nên khi có dự án đầu tư vào địa bàn đã gây nên sự lúng túng, bị động làm ách tắc và kéo dài thời gian thực hiện dự án, đặc biệt là các dự án lớn

- Kinh phí phục vụ bồi thường, hỗ trợ và tái định cư cơ bản còn chậm, chưa kịp thời Đặc biệt là kinh phí đầu tư xây dựng các khu tái định cư tập trung

Để công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đáp ứng tiến độ của dự án và được sự đồng thuận cao của người dân bị ảnh hưởng thì hệ thống chính quyền các cấp phải coi đây là nhiệm vụ trọng tâm, rất khó khăn và phức tạp Do đó, tiếp tục thực hiện đồng bộ các giải pháp nêu trên Rà soát cơ chế, chính sách về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất, kịp thời phát hiện những bất cập để điều chỉnh và kiến nghị Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi

trường sửa đổi, bổ sung một số vấn đề bất cập trong thực hiện Luật Đất đai năm

2013 Tham mưu UBND Tỉnh có những cơ chế, chính sách linh hoạt trong việc thực hiện, phù hợp với tình hình thực tế để tạo sự đồng thuận từ những hộ dân bị ảnh hưởng Lập quy hoạch, đầu tư xây dựng khu tái định cư chung phục vụ cho nhiều dự án (gồm tái định cư đất ở và tái định cư nghĩa trang) Từng bước xây dựng độ ngũ cán bộ chuyên trách làm công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của tỉnh

1.2.3 Bài học kinh nghiệm

- Cần phát huy những kết quả tích cực trong việc giải quyết các tồn tại, vướng mắc qua quá trình thực hiện công tác BT GPMB ở Việt Nam cũng như ở địa bàn tỉnh Nghệ An

- BT GPMB khi thu hồi đất là vấn đề không thể tránh khỏi trong mọi giai đoạn phát triển của bất kỳ quốc gia, lãnh thổ nào

- BT GPMB là vấn đề nhạy cảm, phức tạp, việc thực hiện chính sách bồi thường GPMB tác động sâu rộng tới mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội

- Phải huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và chính quyền các cấp để chỉ đạo, triển khai công tác GPMB

- Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhân dân thực hiện tốt các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và của tỉnh về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng; Thực hiện công khai, minh bạch chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; Giải đáp tất cả các vấn đề vướng mắc cho nhân dân biết, nếu cần thiết lãnh đạo các cấp chính quyền phải đến trực tiếp các hộ dân, các vị trí còn vướng mắc để kiểm tra cụ thể, xác định nguyên nhân và có giải pháp xử lý kịp thời, phù hợp, kiên quyết, dứt điểm, không để xảy ra các vấn đề phức tạp

- Tăng cường công tác kiểm tra, đôn đốc, chấn chỉnh kịp thời công tác GPMB tại các địa phương

- Tăng cường phân cấp, ủy quyền cho các huyện, đặc biệt là trong công tác thẩm định hồ sơ GPMB dự án

- Công tác tái định cư phải đi trước một bước, trong đó đặc biệt ưu tiên vận động các hộ dân tự lo chỗ ở hoặc tái định cư xen dắm để đẩy nhanh tiến độ bàn giao mặt bằng

- Đối với các công trình trọng điểm, phải thành lập Ban chỉ đạo và Tổ thường trực để thường xuyên nắm bắt, tháo gỡ các vướng mắc và đôn đốc, chỉ đạo tiến độ GPMB của dự án.

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG

MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN NGHI LỘC, TỈNH NGHỆ AN

GIAI ĐOẠN 2011- 2016

2.1 Khái quát chung về huyện Nghi Lộc

2.1.1 Điều kiện phát triển

2.1.1.1 Vị trí địa lý

Nghi Lộc là một huyện đồng bằng ven biển, nằm từ 18041' đến 18054' vĩ

độ Bắc và 105028' đến 105045' kinh độ Đông

Hình 2.1 Bản đồ hành chính huyện Nghi Lộc

- Phía Bắc giáp: Các huyện Diễn Châu, Yên Thành;

- Phía Nam giáp: Các huyện Nam Đàn, Hưng Nguyên và thành phố Vinh;

- Phía Đông giáp: Thị xã Cửa Lò và một phần biển Đông;

- Phía Tây giáp: Huyện Đô Lương

Là huyện tiếp giáp thành phố Vinh, thị xã Cửa Lò, là khu vực thuận lợi cho việc phân bố các khu công nghiệp và các nhà máy sản xuất kinh doanh thúc đẩy sự phát triển theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá của tỉnh Nghệ An Nằm trong vùng quy hoạch phát triển kinh tế trọng điểm, trù phú của tỉnh Nghệ

An nói riêng và Bắc Trung Bộ nói chung Có 10 xã nằm trong Khu kinh tế Đông Nam sẽ là điều kiện thuận lợi cho việc thu hút các nguồn đầu tư trong và ngoài nước thúc đẩy nền kinh tế phát triển

2.1.1.2 Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên

a Địa hình, địa mạo

Nghi Lộc là huyện đồng bằng ven biển, địa hình đa dạng, có hướng thấp dần từ Tây sang Đông và có thể chia thành 2 vùng lớn:

Vùng bán sơn địa

Phía Tây và Tây Bắc của huyện có nhiều đồi núi cao, địa hình chia cắt mạnh, độ dốc lớn do chia cắt bởi những khe suối; tại những khu vực này có những vùng đồng bằng phù sa xen kẽ tương đối rộng, một số hồ đập lớn được xây dựng nên đây cũng là vùng cung cấp lương thực cho huyện.Gồm các xã Nghi Lâm, Nghi Công Bắc, Nghi Công Nam, Nghi Mỹ, Nghi Văn, Nghi Kiều, Nghi Phương, Nghi Hưng, Nghi Đồng

Vùng đồng bằng

Khu vực trung tâm và phía Đông, Đông Nam của huyện địa hình tương đối bằng phẳng, chỉ có ít đồi núi thấp xen kẽ độc lập, độ cao so với mực nước biển từ 0,6-5,0m Do đặc điểm địa hình và thổ nhưỡng có thể phân thành 2 vùng:

- Vùng thấp hoặc trũng: Chủ yếu là đất phù sa của hệ thống sông Cả, địa hình thấp, nguồn nước khá dồi dào, đây là vùng trọng điểm lúa của huyện, gồm các xã Nghi Vạn, Nghi Diên, Nghi Hoa, Nghi Thuận và một phần của Nghi Long, Nghi Tiến, Nghi Yên, Nghi Xá, Nghi Trung

- Vùng cao, vàn cao: Chủ yếu là đất cát biển, là vùng đất màu của huyện, gồm các xã Nghi Trường, Nghi Thịnh, Nghi Thạch, Nghi Long, Nghi Xá, Nghi Khánh, Nghi Yên, Nghi Tiến, Nghi Thiết, Nghi Thái, Phúc Thọ, Nghi Xuân,