Sự kết hợp vấn đề giáo dục giới tính cho học sinh trung học phổ thông trong việc giảng dạy bộ môn sinh học 11”.

Do đó, ở các em có hiện tượng manh động, bộcphát, thích làm người lớn,…Nếu ở giai đoạn này, các em không được trang bịđầy đủ những kĩ năng sống cần thiết và những tri thức văn hóa khác,

A MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Học sinh trung học phổ thông là giai đoạn đầu của lứa tuổi thanh niên,một số phẩm chất cơ bản của nhân cách đã được hình thành, thể hiện ở sự pháttriển tính độc lập, có khát khao khẳng định bản thân và tự chịu trách nhiệm vềcái ‘tôi” của mình Ở tuổi này, các em có nhu cầu mạnh mẽ về tình bạn, sở thíchtrong học tập hoặc trong hoạt động, tạo điều kiện cho quan hệ tình yêu nam nữphát triển Tuy nhiên, các yếu tố của nhân cách định hình chưa thật vững bền,chưa được trải nghiệm nhiều Do đó, ở các em có hiện tượng manh động, bộcphát, thích làm người lớn,…Nếu ở giai đoạn này, các em không được trang bịđầy đủ những kĩ năng sống cần thiết và những tri thức văn hóa khác, nhất làkiến thức về giới tính – sức khỏe sinh sản thì dễ dẫn tới nhiều hệ lụy xấu nhưmang thai sớm, nạo phá thai,…Ảnh hưởng nghiêm trong đến tâm lí và sự pháttriển nhân cách của các em

Hiện nay, tỷ lệ giáo dục giới tính trong trường học tại Việt Nam rất thấp(chỉ có khoảng 0.3% trường Trung học phổ thông có đưa giáo dục giới tính vàogiảng dạy cho học sinh).Sự thiếu hụt kiến thức về giới tính và kỹ năng sống lànguyên nhân chủ yếu dẫn đến số lượng mang thai ở tuổi vị thành niên ngàycàng tăng cao Điều này ảnh hưởng không tốt tới sức khỏe và khả năng học tậpcủa thanh thiếu niên

Giáo dục giới tính dường như vẫn là một khái niệm mới trong xãhội Việt Nam Giáo dục giới tính, hiểu một cách đầy đủ là sự giáo dục về sinh

lý cơ thể, vệ sinh thân thể, sức khỏe sinh sản và tình dục.Thế nhưng ở nhiều giađình, các bà mẹ không giải thích được cho con những điều sơ đẳng nhất về giớitính Cha mẹ cũng chưa hiểu được rằng nhu cầu tìm hiểu về giới tính của con

cái là điều tự nhiên, cần thiết và tất yếu nên họ không giáo dục cho con về vấn

đề này, nhiều người hiểu vấn đề nhưng vì ngại nên không muốn nói ra

Ở nước ta, giáo dục giới tính không được hiểu theo đúng nghĩa của nó.Gia đình Việt Nam ngày nay còn chịu ảnh hưởng nặng nề của tư tưởng phongkiến và bởi vậy, việc giáo dục giới tính hạn chế trong những lời răn dạy về đạođức Hoạt động giáo dục giới tính phổ biến trong các gia đình chỉ dừng lại ở góc

độ dạy vệ sinh thân thể ở tuổi dậy thì.Với nhiều bậc phụ huynh, giáo dục tìnhdục hầu như chưa bao giờ được đặt ra.Trên thực tế đã có nhiều trường hợp các

em nam phạm tội hiếp dâm, các em nữ có thai ở tuổi vị thành niên Nhiều trẻ ởlứa tuổi 16-17, còn cắp sách đến trường, chưa có kinh nghiệm về cuộc sống giađình nhưng đã phải làm cha mẹ do thiếu hiểu biết về tình dục Đây là vấn đềlàm đau đầu người lớn và người ta cho rằng nguyên nhân là do tác động từ kinh

tế thị trường, sự du nhập của văn hóa ngoại lai, chạy theo lối sống ăn chơi, suyđồi về mặt đạo đức Việc giáo dục giới tính góp phần xây dựng nhân cách conngười là một vấn đề rất quan trọng Để giúp con người phát triển bình thường

và phát triển toàn diện về nhân cách, chúng ta cần đưa nội dung giáo dục giớitính vào trong hoạt động giáo dục của nhà trường cũng như của xã hội

Trong các bộ môn được giảng dạy ở trường Trung học phổ thông, Sinhhọc là một bộ môn tương đối phù hợp để giáo viên tích hợp giáo dục giới tínhcho học sinh, đặc biệt là chương trình Sinh học 11 Khi các em được tìm hiểucác kiến thức về sinh học cơ thể động vật, học sinh sẽ có điều kiện khám phácác hoạt động sinh lý của cơ thể, giải thích một số hiện tượng tâm sinh lý lứatuổi, biết cách vệ sinh thân thể, giữ gìn sức khỏe bản thân, Là một người giáoviên dạy sinh trong tương lai, tôi nhận thấy được trách nhiệm của mình trong:

việc giáo dục giới tính cho các em Chính vì vậy tôi chọn đề tài: “ Sự kết hợp vấn đề giáo dục giới tính cho học sinh trung học phổ thông trong việc giảng dạy bộ môn sinh học 11”.

2 Mục đích nghiên cứu

Góp phần nâng cao hiệu quả của việc giáo dục giới tính ở trường THPT ở

bộ môn sinh học 11 nói riêng và các môn học khác nói chung

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Công tác giáo dục giới tính cho học sinh bậc THPT

- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tổ chức hoạtđộng giáo dục giới tính ở trường THPT trong bộ môn sinh học 11

Việc giáo dục giới tính trong việc lồng ghép vào môn sinh hoc chưa đượcquan tâm và không có khoa học nên chưa mang lại hiệu quả cao trong việc giáodục đạo đức và văn hóa cho học sinh nhằm đáp ứng với yêu cầu chung của sựnghiệp giáo dục và đào tạo của đất nước

4 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu:

Sinh học 11 trong vấn đề giáo dục giới tính ở trường THPT

- Khách thể nghiên cứu:

Quá trình giáo dục ở trường THPT

5.Giới hạn đề tài

-GDGT ở trường THPT

-Sinh học 11

6 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận

Thu thập các tài liệu có liên quan đến đề tài nghiên cứu như: sách, báo,các tài liệu, các công trình nghiên cứu khoa học

-Phương pháp tổng kết kinh nghiệm

Thông qua các kết quả điều tra để phân tích, tổng hợp, so sánh Từ đó rút

ra những kết luận chủ yếu mang tính sự kiện có ý nghĩa

B NỘI DUNG

Chương 1: Cơ sở lí luận về giáo dục giới tính ở trường THPT

1.1 Khái niệm giáo dục giới tính

Giáo dục giới tính (GDGT) là chương trình giáo dục đề cập tới các vấn đềgiới tính nhằm giúp học sinh có những hiểu biết về giới tính, trên cơ sở đó hìnhthành thái độ và hành vi ứng xử giới tính đúng đắn

Theo giáo sư Trần Trọng Thuỷ, giáo sư Đặng Xuân Hoài cho rằng: giáodục giới tính có phạm vi rất rộng lớn, tác động toàn diện đến tâm lí, đạo đức conngười, “là hình thành tiêu chuẩn đạo đức của hành vi có liên quan đến lĩnh vựcthầm kín của đời sống con ngưòi, hình thành những quan niệm đạo đức lànhmạnh giữa em trai và em gái, thanh nam và thanh nữ, giáo dục những sự “kiềmchế có đạo đức”, sự thuần khiết và tươi mát về đạo đức trong tình cảm của cácem

Theo giáo sư Phạm Hoàng Gia, giáo dục giới tính phải được xem xét nhưmột bộ phận hợp thành của nền giáo dục xã hội Nó có mối quan hệ mật thiếtvới giáo dục dân số, kế hoạch hoá gia đình, hôn nhân-gia đình và với các mặtgiáo dục khác trong nhà trường phổ thông Do vậy cần phải tiến hành công tácgiáo dục giới tính một cách đồng thời, đồng bộ trong mối quan hệ có tính chất

hệ thống với các mặt giáo dục khác

Từ những quan niệm trên, PGS.TS Bùi Ngọc Oánh đã kết luận: “Giáodục giới tính là quá trình giáo dục con người (thanh thiếu niên), nhằm làm cho

họ có nhận thức đầy đủ, có thái độ đúng đắn về giới tính và quan hệ giới tính,

có nếp sống văn hoá giới tính, hướng hoạt động của họ vào việc rèn luyện đểphát triển nhân cách toàn diện, phù hợp với giới tính, giúp cho họ biết tổ chức

tốt nhất cuộc sống riêng cũng như xây dựng gia đình hạnh phúc, xã hội pháttriển”.

1.2 Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh THPT

Đây là giai đoạn diễn ra những “biến cố” đặc biệt Do sự trưởng thành vàtích luỹ ở giai đoạn trước, các em đã có một vị trí xã hội mới: nó không hoàntoàn là trẻ con nhưng cũng chưa phải là một người lớn Đây là giai đoạn quá độ

từ trẻ con sang người lớn, là giai đoạn đặc trưng với các dấu hiệu của tuổi dậythì của nam và nữ

Đời sống xúc cảm của các em bị chi phối bởi hai yếu tố cơ bản Đó là: Sựcải tổ về mặt giải phẫu sinh lí dẫn đến sự phát dục (dậy thì); Hoạt động giao tiếpvới bạn bè cùng lứa tuổi và với người lớn

- Đã nảy sinh những xúc cảm tình cảm yêu đương đầu đời Do đó phảigiáo dục định hướng đúng đắn cho các em thông qua việc GDGT…

- Vài thay đổi tâm lý:

+ Ý thức tự trọng, tính tự lập trong suy nghĩ và hành động

+ Những cảm giác đối với bản thân, những thay đổi về sinh học tạo nhucầu cho trẻ vị thành niên có nhu cầu khám phá cơ thể mình và các bạn khácgiới

+ Những xúc cảm về giới tính: sự phát dục ở tuổi vị thành niên và kíchthích các bạn quan tâm đến người khác giới làm xuất hiện cảm giác,cảm xúcgiới tính mới lạ

+ Sự mất cân bằng trong tâm lý và sinh lý: do sự phát triển của cơ thể mấtcân bằng nên đã dẫn đến những thay đổi trong tâm lý và tình cảm của các em,chẳng hạn các em thường hay xúc động mạnh và có những phản ứng vô cớ

Như vậy, khi giáo dục giới tính, người giáo viên cần phải nắm được cácđặc điểm tâm sinh lí diễn ra phức tạp của học sinh bậc trung học phổ thông, có

sự quan tâm đúng mức đến tâm tư, nguyện vọng của các em nhằm điều chỉnhkịp thời những hành vi lệch lạc

1.3 Vị trí của GDGT trong giảng dạy bộ môn sinh

Theo điều tra của PGS.TS Bùi Ngọc Oánh thì đa số ý kiến giáo viên chorằng nội dung giáo dục giới tính nên dạy lồng ghép vào môn học có liên quannhư môn Sinh học ( 69,82%- 74,48%)

1.4 Nguyên tắc kết hợp trong giảng dạy

Nguyên tắc thứ nhất, tích hợp không làm thay đổi dặc trưng môn học.Nguyên tắc thứ hai, kiến thức tích hợp khi đưa vào bài phải sắp xếp mộtcách hợp lí, một lượng hợp lí

Nguyên tắc thứ ba, phát huy cao độ các hoạt động tích cực các hoạt độngnhận thức của học sinh

Chương 2: Nội dung và phương pháp kết hợp giáo dục giới tính trong việc giảng dạy bộ môn sinh học 11

2.1 Nội dung sinh học 11 được lồng ghép GDGT

Sinh học 11 đi sâu một số lĩnh vực khó nhưng lí thú của Sinh học, đó làSinh học cơ thể động vật, gồm có 4 nội dung:

- Chuyển hoá vật chất và năng lượng ở động vật

2.3 Phương pháp kết hợp GDGT trong bộ môn sinh học 11

Sự kết hợp một cách có hệ thống các kiến thức giáo dục giới tính(GDGT) và kiến thức môn học thành một nội dung thống nhất, gắn bó chặt chẽvới nhau phải dựa trên những mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cậptrong bài học Như vậy, kiến thức không phải muốn đưa GDGT vào bài học nàocũng được mà phải căn cứ vào nội dung của bài học có liên quan với vấn đề môitrường mới có thể tìm chỗ thích hợp để đưa vào

2.3.1 Phương pháp lồng ghép

Ở dạng này, các kiến thức GDGT đã có trong chương trình và sách giáokhoa, nó trở thành một bộ phận kiến thức của môn học.

Ví dụ: Khi tìm hiểu bài 46: Cơ chế điều hoà sinh sản.

Học sinh có thể phần nào giải đáp những thắc mắc về cơ thể mình như:Đến tuổi dậy thì, tại sao các bạn nữ cơ thể lại thay đổi, nở nang, ra dáng thiếunữ? Còn các bạn nam lại lớn chậm hơn các bạn nữ cùng tuổi? Rồi tại sao cácbạn nam lại thay đổi giọng nói, mà ta vẫn hay gọi là “vỡ giọng”, và đến khi nàothì hết vỡ giọng?

Những thắc mắc tâm lý như tại sao lại cảm thấy ngượng ngùng trước bạnkhác phái, tại sao lại cảm thấy hồi hộp, đỏ mặt, bối rối trước một bạn nào đó, cóhay không tình bạn chân thành giữa một bạn nam và một bạn nữ,… Rất nhiềunhững câu hỏi mà các em mong muốn được giải đáp, có những điều rất ngâyngô, dễ thương nhưng cũng đáng để thầy cô, cha mẹ quan tâm

2.3.2 Phương pháp liên hệ

Ở dạng này, các kiến thứcgiáo dục giới tính không được đưa vào chươngtrình và sách giáo khoa nhưng dựa vào nội dung bài học giáo viên có thể bổsung kiến thức GDGT có liên quan với bài học qua giờ giảng trên lớp

Ví dụ: Khi tìm hiểu bài 47: Điều khiển sinh sản ở động vật và sinh đẻ

có kế hoạch ở người.

Giáo viên liên hệ và giải thích cho học sinh: Tại sao chỉ nên có tình bạntrong sáng ở tuổi đi học, tác hại của việc thiếu hiếu biết trong quan hệ bạn bèkhác giới, tác hại của việc nạo phá thai, tại sao Pháp luật lại quy định nữ từ 18tuổi, nam từ 20 tuổi mới được kết hôn, tảo hôn thì sẽ dẫn đến hậu quả gì?

Theo bác sĩ Dương Phương Mai, Trưởng khoa Kế hoạch hóa gia đìnhbệnh viện Từ Dũ, vấn đề nạo phá thai ở trẻ vị thành niên rất đáng lo lắng Vớiđiều kiện kinh tế xã hội phát triển, các bé gái thời nay cũng phát triển sớm, có

em mới 10 -11 tuổi đã có kinh nguyệt, thân hình nảy nở sớm hơn Phá thai bằngcách nạo hút có nguy cơ dẫn đến tai biến sản khoa, bệnh lý phụ khoa, viêmnhiễm hoặc dẫn đến vô sinh sau này Phá thai cực kỳ khó khăn và nguy hiểmđối với trẻ vị thành niên vì mọi bộ phận của lứa tuổi này còn rất nhỏ và chưaphát triển hoàn thiện Nạo phá thai ở tuổi vị thành niên là dấu ấn suốt đời với trẻ

do đau đớn, căng thẳng tâm lý, nhiều em bị stress, rối loạn tình dục, di chứngthần kinh sau này Điều này còn ảnh hưởng đến sức khỏe và khả năng sinh đẻcủa những người phụ nữ trong tương lai

2.4 Kết hợp nội dung GDGT vào một số bài cụ thể của sinh học 11

Tên bài Nội dung tích hợp

Phương thức tích hợp và gợi ý phương pháp

- Cung cấp kiến thức về tácdụng của các hoocmon sinh trưởng,nhấn mạnh việc thừa hay thiếunhững hoocmon này gây ra ảnhhưởng về sức khỏe và trí tuệ, cáchđiều trị

- Phương thức:Liên hệ

- Phương pháp:+Thảo luận nhóm.+Phát vấn, gợi

mở, liên hệ thực tế

sinh trưởng và

phát triển ở động

vật

- Cung cấp kiến thức về cáchoocmon điều hòa sự phát triển ởngười qua đó nhấn mạnh cho họcsinh thấy được sự thay đổi của cơthể khi bước vào tuổi dậy thì

- Đặc biệt lưu ý về hiện tượngkinh nguyệt ở nữ để qua đó giáo dụccác em có hiểu biết đúng đắn vềhiện tượng này, cách giữ gìn vệsinh, chế độ ăn uống hợp lý để bảo

vệ sức khỏe cho hiện tại và cả sứckhỏe sinh sản sau này

-Ở người quá trình thụ tinhdiễn ra trong cơ quan sinh dục của

nữ, từ đây nói thêm cho các em biếtviệc quan hệ tình dục giữa nam và

nữ có thể dẫn đến thụ thai và mangthai

- Phương thức :Tích hợp

- Phương pháp:

+Thuyết trình (HSsưu tầm các thông tin vềhậu quả của việc có thaingoài ý muốn, phá thai ởtuổi vi thành niên)

+ Thảo luậnnhóm

- Cung cấp cho học sinh kiếnthức về tác động của các hoocmonlên quá trình sinh trứng ở nữ, quađó: Học sinh biết được việc chậmkinh hoặc tắt kinh sau khi đã cóquan hệ tình dục là một trong nhữngdấu hiệu có thể đã có thai

- Giới thiệu cho học sinh biếtđược ảnh hưởng của stress, lo âu,thiếu chất dinh dưỡng, nghiện thuốc

lá, nghiện ma túy, nghiện rượu… sẽảnh hưởng đến khả năng sản sinhtinh trùng và trứng, từ đó sẽ ảnhhưởng lên sức khỏe sinh sản vàchức năng duy trì nòi giống sau này

-Phương thức:Tích hợp

-Phương pháp:Thảo luận nhóm

-Phươngthức:Tích hợp, liên hệ

-Phương pháp:+Thuyết trình(Sưutầm các thông tin và mẫu

kế hoạch ở

người

chồng hiếm muộn có thể có con

- Cơ sở khoa học, ưu nhượcđiểm của từng biện pháp tránh thai

vật về các biện pháptránh thai; về hậu quảcủa việc có thai ngoài ýmuốn, puhá thai ở tuổi vithành niên)

+ Thảo luậnnhóm

2.5 Một số ví dụ bài soạn có nội dung kết hợp GDGT

a Ví dụ 1 Bài 39: CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SINH TRƯỞNG

VÀ PHÁT TRIỂN Ở ĐỘNG VẬT (tiếp theo)

Giáo dục sức khỏe, bảo vệ môi trường.

II Thiết bị dạy học

Phiếu học tập

III Tiến trình tổ chức bài học

1 Bài cũ: Ảnh hưởng của các hoocmon lên sinh trưởng và phát

triển của động vật như thế nào?

2 Bài mới: GV nhận xét, bổ sung để chuyển tiếp vào bài mới:

Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức

* Hoạt động 1.

+ Học sinh thảo luận các câu hỏi

sau đây:

- Cho ví dụ về ảnh hưởng môi

trường lên sinh trưởng, phát triển ở động

+ GV nhận xét, bổ sung, liên hệ:

GV: Vì sao tuổi dậy thì cần nhiều

dinh dưỡng?

I Các yếu tố bên ngoài môi trường

1.Thức ăn:

- Cấu tạo tế bào, cơ quan

- Cung cấp năng lượng

+ bổ sung nhiệt khi trời rét

4 Chất độc hại:

Làm chậm sinh trưởng, phát

Vì ở lứa tuổi này, các chất dinh dưỡng

đóng vai trò tối cần thiết trong việc tăng

cường thể lực, trí lực và ảnh hưởng cả

đối nhân xử thế Trong giai đoạn phát

triển vượt bậc này, cần rất nhiều năng

lượng, nhất là từ những chất thật bổ

dưỡng Ảnh hưởng từ bạn bè, sách báo

và sự thay đổi nội tiết có thể khiến các

em có những quan niệm sai lầm trong

chuyện ăn uống.

* Hoạt động 2.

+ HS làm bài tập 5(tr.156)

- Tại sao thức ăn có thể ảnh hưởng

mạnh lên sinh trưởng và phát triển của

động vật ?

Gv: đưa ra10 lời khuyên dành

cho dinh dưỡng tuổi dậy thì:

- Tạo cho thói quen ăn uống tốt, khoa

học

- Hạn chế ăn quà vặt, thực phẩm thức ăn

nhanh

- Biết tìm hiểu những thực phẩm nào có

lợi cho sự phát triển của chúng, và ngược

lại những thực phẩm nào có hại

- Bổ sung chất kẽm: Đối với nam, lượng

kẽm cần bổ sung mỗi ngày là 33%, đối

với nữ là 20%, so với thời kỳ trước dậy

triển đặc biệt là giai đoạn phôi thai