Thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại từ thực tiễn thành phố đà nẵng (tt)

Trước những yêu cầu của thực tiễn, việc tiếp tục nghiên cứu các quy định của pháp luật về thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết các vụ án KDTM nhằm góp phần làm sáng tỏ thêm về lý

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HUỲNH THỊ KIM HUỆ

Cụng trỡnh được hoàn thành tại HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: TS TRẦN MINH ĐỨC

Phản biện 1: ………

Phản biện 2: ………

Luận văn sẽ được bảo vệ tr-ớc Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học xã hội giờ ngày tháng năm

Cú thể tỡm hiểu luận văn tại:

- Th- viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tình cấp thiết của đề tài

Trong giai đoạn hiện nay, cùng với việc tiếp tục đẩy nhanh quá trình cải cách kinh tế và cải cách nền hành chính quốc gia, công cuộc cải cách tư pháp đã và đang đặt ra một loạt vấn đề lý luận và thực tiễn cần được giải quyết một cách hợp lý và thoả đáng, trong đó có vấn đề xây dựng và hoàn thiện pháp luật kinh tế nói chung cũng như tạo lập khuôn khổ pháp lý điều chỉnh pháp luật bảo

vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng cho các chủ thể kinh doanh Trong điều kiện kinh tế ngày càng phát triển đặc biệt khi nước ta đã gia nhập tổ chức thương mại thế giới, các quan hệ KDTM ngày càng đa dạng, phong phú Tương ứng với sự đa dạng phong phú của các quan hệ này, các vụ án KDTM ngày càng tăng lên nhanh chóng Vấn đề đặt ra là làm thế nào để nâng cao hiệu lực

và hiệu quả hoạt động xét xử của Toà án đối với việc giải quyết các

vụ án KDTM Đây là một trong số những nội dung cơ bản, quan trọng trong việc cải cách và trên nền tảng đó, hoàn thiện cơ chế bảo

vệ quyền lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, giữ vững an ninh chính trị và hội nhập quốc tế

Đáp ứng yêu cầu giải quyết các vụ án KDTM của cá nhân, tổ chức trong nền kinh tế thực tiễn đã hình thành nhiều phương thức giải quyết như: thương lượng, hòa giải, giải quyết theo thủ tục Trọng tài, giải quyết theo thủ tục tư pháp Tại Đà Nẵng, hều hết các đương

sự thường lựa chọn hình thức giải quyết các vụ án KDTM bằng Toà

án như một giải pháp cuối cùng để bảo vệ có hiệu quả các quyền và lợi ích của mình khi thất bại trong việc sử dụng cơ chế thương lượng, hoà giải Tuy nhiên, việc giải quyết tranh chấp bằng con đường Toà

án vẫn còn nhiều vấn đề đáng quan tâm đó là: thủ tục phức tạp, rườm

rà hay thời gian giải quyết kéo dài, việc bảo mật thông tin không được đảm bảo, các quy định của pháp luật chưa phù hợp, dẫn đến việc áp dụng không đạt được tính thuyết phục; hướng dẫn của ngành không thống nhất, quan điểm giải quyết không thống nhất giữa các cấp giải quyết, điều đó làm cho hoạt động xét xử của Toà án gặp nhiều khó khăn vướng mắc Mặc dù Bộ luật Tố tụng dân sự năm

2015 đã được ban hành nhưng các quy định của pháp luật về thẩm quyền giải quyết tranh chấp KDTM của Tòa án vẫn chưa được khắc phục Hơn nữa, trong Nhà nước pháp quyền cũng đòi hỏi hoạt động xét xử của Toà án phải đảm bảo công minh, nhanh chóng, chính xác

và kịp thời tránh tình trạng tồn đọng án, giải quyết án kéo dài, dễ gây phiền hà, mệt mỏi cho các bên đương sự

Trước những yêu cầu của thực tiễn, việc tiếp tục nghiên cứu các quy định của pháp luật về thẩm quyền của Tòa án trong việc giải quyết các vụ án KDTM nhằm góp phần làm sáng tỏ thêm về lý luận cũng như thực tiễn, tìm ra những hạn chế, vướng mắc trong quy định pháp luật và thực tiễn thi hành, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả công tác giải quyết các vụ án kinh tế theo tinh thần cải cách tư pháp là hết sức cần thiết

và rất được quan tâm trong khoa học pháp lý ở Việt Nam hiện nay Bên cạnh đó, sự gia tăng không ngừng của các tranh chấp trong lĩnh vực KDTM ngày càng đa dạng và phức tạp, đòi hỏi sự không ngừng nghiên cứu và làm mới các yêu cầu luật pháp cũng như chuyên môn trong lĩnh vực giải quyết tranh chấp loại này để giải quyết ổn thỏa, đảm bảo quyền lợi cho các bên là việc làm không

phải đơn giản Do vậy, tác giả đã chọn đề tài “Thủ tục giải quyết

các vụ án kinh doanh thương mại từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng”

làm luận văn thạc sĩ Luật học của mình

2 Tình hình nghiên cứu của đề tài

Liên quan đến đề tài thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh

thương mại thì đã có nhiều bài viết, công trình nghiên cứu trên

những khía cạnh khác nhau như: Giáo trình Luật thương mại, Đại học Luật Hà Nội, năm 2006; Giáo trình Luật kinh tế Việt Nam, Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2001 … Các bài tạp chí chuyên ngành luật học như: Giải quyết TCKDTM theo quy định của BLTTDS

2004 (Viên Thế Giang, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 12/2005); Thẩm quyền giải quyết các tranh chấp kinh doanh theo BLTTDS và các vấn đề đặt ra trong thực tiễn thi hành (Phan Chí Hiếu, Tạp chí Nhà nước và Pháp luật số 6/2005); Một số kiến nghị liên quan đến quy định về thẩm quyền giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại theo điều 29 BLTTDS (ThS.Nguyễn Thị Vân Anh - Giảng viên khoa Đào tạo Thẩm phán Học viện Tư pháp); Giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế bằng con đường Tòa án (Nguyễn Vũ Hoàng, NXB Thanh niên, năm 2003) Các luận án tiến sỹ như luận án

“Pháp luật giải quyết tranh chấp kinh tế bằng con đường Toà án ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Thị Kim Vinh; luận án “Thẩm quyền xét xử của Toà án nhân dân đối với các vụ việc KDTM theo pháp luật tố tụng dân sự Việt Nam” của tác giả Nguyễn Văn Tiến Một số luận văn thạc sĩ liên quan đến vấn đề thẩm quyền của Tòa

án trong việc giải quyết TCKDTM như: “Một số giải pháp nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại tại Tòa án nhân dân cấp huyện” của tác giả Nguyễn Vũ Hoàng; “Giải quyết tranh chấp thương mại bằng Tòa án theo tinh thần cải cách tư pháp

ở Việt Nam” của tác giả Vũ Quốc Hùng…

Tuy nhiên, các công trình trên chưa tập trung nghiên cứu chuyên sâu về thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại, nhất là gắn với một địa phương cụ thể như thành phố Đà Nẵng

Chính vì vậy, đề tài “Thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh thương

mại từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng” không trùng lặp với các công

trình đã công bố, cả ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu các quy định của pháp luật hiện hành liên quan trực tiếp đến vấn đề thủ tục giải quyết các vụ án KDTM tại Tòa án để đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả của pháp luật về thủ tục giải quyết các vụ án KDTM tại tòa án nói riêng và pháp luật giải quyết tranh chấp về KDTM nói chung nhằm đảm bảo mọi tranh

chấp KDTM đều được giải quyết một cách thuận lợi và triệt để

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu trên, Luận văn có nhiệm vụ làm sáng tỏ các vấn đề cơ bản sau:

- Hệ thống được cơ sở lí luận về thủ tục giải quyết các vụ án KDTM tại Tòa án Đây là cơ sở để hiểu rõ hơn về đặc điểm, vai trò cũng như các quy định của pháp luật về thủ tục giải quyết các vụ án KDTM

- Phân tích nội dung các quy định của pháp luật hiện hành về thủ tục giải quyết các vụ án KDTM tại Toà án, vướng mắc trong quy định của pháp luật cũng như thực tiễn thi hành pháp luật tại thành phố Đà Nẵng Trên cơ sở đó chỉ ra những bất cập, hạn chế, vướng mắc trong thực thi pháp luật về thủ tục giải quyết các vụ án KDTM tại Toà án

- Hoàn thiện pháp luật về thủ tục giải quyết các vụ án KDTM

tại Toà án nhằm hoàn thiện công cụ pháp lý trong lĩnh vực kinh doanh, tiền đề cho cải cách tư pháp, tiến tới xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, xã hội dân chủ, bình đẳng, văn minh

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu đối tương chính là các quy phạm pháp luật hiện hành liên quan trực tiếp đến vấn đề thủ tục giải quyết các vụ án KDTM tại Tòa án

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng có thể được phân tích ở nhiều mức độ và khía cạnh khác nhau Tuy nhiên, trong phạm vi một bản Luận văn thạc sỹ không thể đi sâu phân tích được tất cả các vấn đề đó Luận văn chủ yếu tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn của các quy định về thủ tục giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại ở cấp sơ thẩm từ thực tiễn thành phố Đà Nẵng với phạm vi nghiên cứu các số liệu từ năm 2012 đến nay

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa triết học Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước ta về phát triển kinh tế xã hội, về xây dựng và hoàn thiện pháp luật trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Các phương pháp được sử dụng chủ yếu để nghiên cứu đề tài bao gồm các phương pháp nghiên cứu khoa học nói chung và phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý nói riêng như phương

pháp phân tích, tổng hợp, đối chiếu, so sánh, hệ thống hóa pháp luật

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa l luận

Việc nghiên cứu này cố gắng góp phần hoàn chỉnh thêm sự

hiểu biết về: khái niệm tranh chấp KDTM; khái niệm thủ tục giải

quyết tranh chấp KDTM, đặc điểm, vai trò của thủ tục giải quyết các

vụ án KDTM; khái niệm thủ tục giải quyết tranh chấp KDTM tại Tòa

án, đặc điểm của thủ tục giải quyết các vụ án KDTM tại Tòa án; các yếu tố cấu thành thủ tục giải quyết các vụ án KDTM; thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh, thương mại theo pháp luật của một số nước trên thế giới

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn đã đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện các quy định của pháp luật về thủ tục giải quyết các vụ án KDTM tại Tòa án góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động xét xử của Tòa án tại thành phố Đà Nẵng nói riêng và cả nước nói chung

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận văn gồm có ba chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về thủ tục giải quyết các vụ

án kinh doanh thương mại

Chương 2: Thực trạng pháp luật về thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại và thực tiễn áp dụng tại thành phố Đà Nẵng Chương 3: Phương hướng và các giải pháp hoàn thiện thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại từ thực tiễn thành phố

Đà Nẵng

ơ

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ VỀ THỦ TỤC GIẢI QUYẾT CÁC VỤ ÁN KINH DOANH, THƯƠNG MẠI

1.1 Khái niệm về tranh chấp kinh doanh thương mại và giải quyết các vụ án kinh doanh, thương mại

1.1.1 Khái niệm về tranh chấp kinh doanh thương mại

Theo định nghĩa của từ điển Tiếng Việt, “Tranh chấp là đấu tranh, giằng co khi có mâu thuẫn, bất đồng, thường là trong vấn đề quyền lực giữa hai bên” Tranh chấp KDTM được hiểu là những

tranh chấp trong lĩnh vực kinh doanh và thương mại, cụ thể:

Theo quy định tại khoản 16 Điều 4 Luật Doanh nghiệp năm

2014: “Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình, đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi” [16]

Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Luật Thương mại năm 2005

(LTM 2005): “Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác” [17]

Ngoài các định nghĩa trên về tranh chấp kinh doanh thương mại thì Giáo trình Luật Thương mại, tập 2 của trường Đại học Luật

Hà Nội cũng đưa ra quan điểm về tranh chấp thương mại: “Tranh chấp thương mại là những mâu thuẫn (bất đồng hay xung đột) về quyền và nghĩa vụ giữa các bên trong quá trình thực hiện các họat

động thương mại” [2]

Như vậy, có thể hiểu khái niệm tranh chấp KDTM là những mâu thuẫn, bất đồng giữa các chủ thể phát sinh trong việc thực hiện

các hoạt động có liên quan đến lĩnh vực kinh doanh, đầu tư và thương mại Và có thể định nghĩa một cách ngắn gọn đối với tranh

chấp KDTM như sau: “Tranh chấp KDTM là những mâu thuẫn, bất đồng hay xung đột về quyền lợi và nghĩa vụ giữa các chủ thể tham gia các quá trình của hoạt động KDTM”

1.1.2 Khái niệm giải quyết các vụ án kinh doanh, thương mại

Giải quyết các vụ án KDTM là quá trình phân xử để làm rõ quyền và nghĩa vụ hợp pháp của các bên, buộc bên vi phạm nghĩa vụ phải thực hiện trách nhiệm của mình đối với bên bị vi phạm, việc giải quyết tranh chấp KDTM được tiến hành khi có ít nhất một bên cho rằng mình có quyền lợi hợp pháp bị bên kia xâm phạm và có yêu cầu được giải quyết Kết quả là các quyền và nghĩa vụ của các bên được xác định lại hoặc mâu thuẫn hay xung đột giữa các bên được dung hòa thông qua các phán quyết của người đứng ra giải quyết tranh chấp

1.2 Khái niệm, đặc điểm và vai trò của thủ tục giải quyết các vụ

án kinh doanh thương mại tại Tòa án

1.2.1 Khái niệm, đặc điểm của thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh thương mại tại Tòa án

Thủ tục giải quyết các vụ án KDTM bằng Tòa án là hình thức giải quyết các tranh chấp thuộc phạm vi hoạt động KDTM do cơ quan tài phán của nhà nước thực hiện, mang ý chí quyền lực nhà nước, được tiến hành theo trình tự, thủ tục nghiêm ngặt, chặt chẽ, các phán quyết của Tòa án mang tính cưỡng chế cao, được cơ quan Nhà nước bảo đảm thi hành bằng sức mạnh cưỡng chế của Nhà nước có hiệu lực giá trị pháp lý cao, buộc các bên phải thực hiện

 Bản chất của thủ tục giải quyết tranh chấp KDTM bằng Tòa án:

- Thủ tục giải quyết các vụ án KDTM tại Tòa án mang tính chất nghiêm ngặt, theo quy trình được quy định chặt chẽ bởi pháp

 Đặc điểm của thủ tục giải quyết các vụ án KDTM bằng Tòa án:

Thứ nhất, thủ tục giải quyết các vụ án KDTM bằng Tòa án

được bắt đầu khi một trong các bên tranh chấp khởi kiện ra Tòa án yêu cầu giải quyết các nội dung tranh chấp của họ khi các lợi ích của

họ bị xâm phạm

Thứ hai, trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp KDTM phải

tuân theo các quy định của Bộ luật tố dụng dân sự 2015 và các văn bản hướng dẫn thi hành

Thứ ba, thủ tục giải quyết tranh chấp KDTM thường không

phụ thuộc vào ý chí của các bên đương sự

Thứ tư, bản án hay quyết định có hiệu lực của Tòa án bắt buộc

thi hành đối với các bên và có thể được cưỡng chế thi hành nếu các bên không tự nguyện thi hành

1.2.3 Vai trò của thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh, thương mại

Thứ nhất, thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh, thương mại

là một phương thức giải quyết các tranh chấp, mâu thuẩn, xung đột giữa các bên khi một bên cho rằng lợi ích của mình bị xâm phạm

Thứ hai, giúp các bên giải quyết các tranh chấp nhanh chóng,

có hiệu quả, công bằng và hợp pháp, đảm bảo hiệu quả thực thi thông qua hệ thống cơ quan quyền lực nhà nước

Thứ ba, là cách thức thể hiện và bảo đảm quyền tự do lựa chọn

cơ quan giải quyết tranh chấp

Thứ tư, tạo ra môi trường pháp lý cạnh tranh lành mạnh, bình

đẳng, thúc đẩy đảm bảo tự do kinh doanh

Thứ năm, hoạt động xét xử của nó mang tính quyền lực Nhà

nước nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước và đóng vai trò là cơ quan bảo vệ pháp luật

1.3 Nội dung thủ tục giải quyết các vụ án kinh doanh, thương mại

Giai đoạn khởi kiện và thụ lý vụ án kinh doanh thương mại

Hồ sơ khởi kiện bao gồm đơn khởi kiện và các tài liệu chứng

cứ gửi kèm theo đơn khởi kiện Đơn khởi kiện là chứng thư pháp lý quan trọng để Tòa án xem xét và giải quyết các yêu cầu của nguyên đơn và phải đáp ứng hai yêu cầu về hình thức và nội dung

Hồ sơ khởi kiện được nộp tại Tòa án có thẩm quyền giải quyết

vụ án Sau khi xem xét thấy có đủ các điều kiện thụ lý vụ án thì Tòa

án sẽ thụ lý và thông báo cho người nộp đơn kiện biết mức tạm ứng

án phí phải nộp, còn nếu như chưa đủ điều kiện thụ lý thì Tòa án sẽ trả lại đơn khởi kiện

Sau khi nộp tạm ứng án phí, người nộp đơn xuất trình cho Tòa

án biên lai nộp tạm ứng án phí, Tòa án sẽ thụ lý vụ án và ghi vào sổ thụ lý

Giai đoạn hòa giải và chuẩn bị xét xử tại Tòa án

Trong giai đoạn này, hồ sơ sẽ được phân cho Thẩm phán thụ

lý nghiên cứu để tiến hành xét xử vụ án và Thẩm phán thụ lý có thể yêu cầu các bên thực hiện các công việc sau: yêu cầu các bên xuất trình thêm các giấy tờ, tài liệu cần thiết liên quan đến vụ việc; triệu tập lên Tòa án để lấy lời khai hoặc để đối chất; triệu tập đến để hòa giải Kết thúc việc hòa giải tại Tòa án đồng thời kết thúc giai đoạn

chuẩn bị xét xử Tòa án ra một trong các quyết định:

- Tòa án tổ chức hòa giải và các bên tranh chấp hòa giải thành, các vấn đề tranh chấp được các bên thỏa thuận với nhau về cách thức giải quyết thì tòa án lập biên bản hòa giải thành

- Trong trường hợp các đương sự không thể thỏa thuận với nhau được, thì Tòa án lập biên bản hòa giải không thành và có quyết định đưa vụ án ra xét xử

- Ở giai đoạn này, trong trường hợp vì những lý do khách quan Tòa án có quyền ra quyết định tạm đình chỉ hoặc đình chỉ giải quyết

vụ án theo quy định

Giai đoạn đưa vụ án ra xét xử sơ thẩm

Trong trường hợp đương sự trong vụ án không có thay đổi nào khác cũng như không thỏa thuận được với nhau về việc giải quyết các nội dung tranh chấp thì thẩm phán trực tiếp thụ lý vụ án ban hành quyết định đưa vụ án ra xét xử công khai tại tòa án Quyết định này được giao cho các đương sự và VKS cùng cấp, ngay sau khi ra quyết định Tòa án phải mở phiên tòa xét xử công khai vụ án

Trường hợp đương sự không có thỏa thuận nào khác hoặc không có thay đổi nào khác thì Tòa án quyết định phân xử trên cơ sở các tài liệu chứng cứ trong hồ sơ vụ án, sự đánh giá và nhận định của HĐXX Kết quả giải quyết vụ án được thể hiện trên bản án, có nội dung và hình thức được quy định theo BLTTDS

Giai đoạn kháng cáo của đương sự, kháng nghị của VKS, chuyển hồ sơ đến Tòa phúc thẩm

Giai đoạn xét xử phúc thẩm

Tòa án cấp phúc thẩm chỉ xem xét lại phần của bản án sơ thẩm, quyết định của Tòa án cấp sơ thẩm có kháng cáo, kháng nghị hoặc có liên quan đến việc xem xét nội dung kháng cáo, kháng nghị