Từ công đoạn sản xuất trên, có thể thấy môi trường nước mặt của Làng Vân Hà bị ô nhiễm chủ yếu là do nước thải từ chăn nuôi gồm: nước tiểu, nước vệ sinh chuồng trại, phân lợn của quá t
Trang 1BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯƠNG HÀ NỘI
KHOA MÔI TRƯỜNG
ĐỒ ÁN MÔN: THÔNG TIN MÔI TRƯỜNG
Trang 2BỘ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯƠNG HÀ NỘI
KHOA MÔI TRƯỜNG
ĐỒ ÁN MÔN: THÔNG TIN MÔI TRƯỜNG
Trang 3CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI
1.1 Điều kiện tự nhiên
a, Vị trí địa lý:
Xã Vân Hà nằm ở phía Tây Nam của huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang.Phía Bắcgiáp với xã Tiên Sơn, phía Đông, Tây và Nam được bao bọc bởi sông Cầu
Xã Vân Hà được chia làm 3 thôn: Yên Viên, Thổ Hà và Nguyệt Đức
b, Đặc điểm địa hình và địa chất
Địa hình đồng bằng tích tụ, xâm thực trên phù sa cổ ở độ cao trên 5m, hiệnđang là khu vực dân cư Vật liệu bề mặt chủ yếu là cát, cát bột, độ dốc 1-3°, chênh caotương đối không lớn
Địa hình bãi bồi ven sông thấp dưới 5m: Địa hình này chưa ổn định và thay đổitheo chế độ lũ, lụt
c, Đặc điểm khí hậu
Nằm trong miền khí hậu phía Bắc, khu vực nghiên cứu có khí hậu nhiệt đới giómùa, mùa hè nóng và mưa nhiều, mùa đông lạnh, lượng mưa không lớn lắm và chế độmưa ẩm trùng với hai mùa gió
Xã Vân Hà có 4 loại đất chủ yếu sau:
- Đất phù sa được bồi đắp hàng năm
- Đất phù sa không được bồi đắp hàng năm
Trang 4Chế độ thuỷ văn của các sông trong lưu vực sông Cầu được chia thành 2 mùa:
Mùa lũ bắt đầu từ tháng 6 đến tháng 9 và chiếm 70-80% tổng lưu lượng dòngchảy trong năm
Mùa khô từ tháng 10 đến tháng 5 năm sau, chỉ chiếm 20-30% tổng lưu lượngdòng chảy của năm
Lưu lượng dòng chảy trung bình các tháng trong năm chênh lệch nhau tới 10 lần,mực nước cao và thấp nhất chênh nhau khá lớn, có thể tới 5–6 m
1.2 Tình hình phát triển kinh tế-xã hội
Mục tiêu
Huy động tối đa tiềm năng tại chỗ, phát huy mạnh mẽ nguồn nội lực, đặc biệt làvốn, đất đai, lao động và hệ thống cơ sở vật chất kỹ thuật, tranh thủ mọi khả năng vềhợp tác, đầu tư trong và ngoài nước nhằm thu hút vốn, công nghệ hiện đại, kinhnghiệm quản lý và kiến thức khoa học kỹ thuật tiên tiến, tạo ra sức bật mới đưa ViệtYên trở thành huyện công nghiệp, đầu tàu phát triển kinh tế của tỉnh; đồng thời giảiquyết tốt các vấn đề về xã hội, môi trường
Dân số
Theo kết quả Tổng điều tra dân số ở năm 2012, tổng dân số của làng Vân Hà,huyện Việt Yên, tỉnh Bắc Giang là 59.539 người Kết quả điều tra cho thấy dân số củaLàng Vân Hà không ngừng tăng lên qua các năm: năm 2009 là 12.232 người, năm
2010 là 14.478 người, năm 2011là 24.189 người, đến năm 2012 dân số đã tăng lênmức là 59,539 người, tăng lên gần 2,5 lần so với năm 2011 Dân số tăng lên có thể là
do chính sách dân số tại địa phương chưa chặt chẽ, ngoài ra nguyên nhân là do chínhsách phát triển kinh tế ở đây khá tốt và thu hút nguồn nhân lực ở các địa phương kháctới
Phát triển kinh tế-xã hội
Làng Vân Hà có nền kinh tế phát triển chính là là dựa vào làng nghề và kết hợp với chăn nuôi, chủ yếu là chăn nuôi lợn
Hiện nay, làng Vân có khoảng 885 hộ làm nghề nấu rượu (chiếm 95% số hộ tronglàng) Đa số các hộ dân ở đây có thu nhập chủ yếu làm nghê nấu rượu, hầu như tất cả các thành viên trong gia đình đều biết nấu và thưởng thức rượu Nghề nấu rượu được truyền từ đời trước xuống đời sau đồng thời vẫn giữ nguyên được bản sắc của Làng nghề
Trang 5Tuy nhiên, quy trình nấu rượu hiện nay của làng Vân vẫn dựa vào công nghệ thô
sơ lạc hậu, sản xuất mang tính chất hộ gia đình đơn lẻ, vốn ít, lao động thủ công.Ngoài nguồn thu trực tiếp từ nghề nấu rượu, người dân nơi đây còn có nguồn thu gián tiếp thông qua việc tận dụng bã rượu để nuôi lợn.Sự kết hợp giữa nấu rượu và chăn muôi để đem đến hiệu quả kinh tế khá cao Quá trình nấu rượu thải ra lượng lớn
bã rượu,họ tận dụng lượng chất thải đó làm thức ăn cho gia súc Chăn nuôi có chuyển biến tích cực từ cơ cấu giống đến phương pháp chăn nuôi, cơ cấu giống năng suất cao ngày càng tăng: đàn lợn lai F1 chiếm tỷ trọng 90% Bên cạnh đó, nghề chăn nuôi ở đâylại phát triển một cách ồ ạt, thiếu định hướng Hiện nay, chỉ tính riêng Làng Vân Hà cótrên 30.000 con lợn
Trang 6
CHƯƠNG II SỨC ÉP CỦA KINH TẾ - XÃ HỘI LÊN MÔI TRƯỜNG
2.1 Phát triển làng nghề tới môi trường
Môi trường làng nghề phát triển kéo theo hàng loạt các vẫn đề cần giải quyết.Từkhi xuất hiện làng rượu đời sống người dân trong vùng được cải thiện đáng kể nên dân
số ở đây gia tăng nhanh chóng do số người di dân đến đây ngày càng nhiều Khả năngtiếp nhận của môi trường là có hạn mà khi dân số tăng nhanh và chất thải không được
xử lý thải ồ ạt vào môi trường sẽ làm vượt quá khả năng tự làm sạch và phục hồi củamôi trường tự nhiên tất yếu sẽ gây ô nhiễm
Làng nghề phát triển chất dẫn đến các hoạt động nấu rượu càng phát triển, chấtthải bã rượu từ quá trình nấu rượu tăng lên kéo theo đó là hoạt động chăn nuôi cũngtăng lên, chất thải chăn nuôi phát thải ra càng nhiều.Các vẫn đề về môi trường từ đónảy sinh, hiện tại vẫn còn tồn tại rất nhiều bận cập, chưa được giải quyết triệt để
Quy trình nấu rượu
Quy trình nấu rượu:
5
Trang 7 Từ công đoạn sản xuất trên, có thể thấy môi trường nước mặt của Làng Vân Hà
bị ô nhiễm chủ yếu là do nước thải từ chăn nuôi gồm: nước tiểu, nước vệ sinh chuồng trại, phân lợn của quá trình chăn nuôi tận dụng bã rượu sau quá trình chưng cất trong quá sản xuất rượu Ngoài ra, nước thải từ quá trình ngâm sắn khô và gạo cũng là nguyên nhân làm ô nhiễm nguồn nước mặt tại địa phương
Nước thải phát sinh sau quá trình nấu rượu thường không được xử lý mà thỉ trực tiếp ra nguồn tiếp nhận Trên địa bàn thôn gần như không có bất kỳ công trình xử
lý nước thải tập trung nào.Toàn bộ nước thải chăn nuôi và nước thải sản xuất, sinh hoạtchủ yếu được người dân thải trực tiếp ra ao, hồ, đặc biệt là con sồng Cầu nơi mà
nó chảy qua địa phận của làng nghề làm ô nhiễm môi trường nghiêm trọng
2.2 Sức ép từ phát triển chăn nuôi tới môi trường
Vân Hà là xã có nhiều ngành nghề phụ phát triển, song tập trung chủ yếu là nghề nấu rượu truyền thống nổi tiếng từ xưa tới nay với sản phẩm rượu Làng Vân Song hành cùng nghề nấu rượu truyền thống, người dân xã Vân Hà còn pháttriển chăn nuôi nhằm tận dụng bã rượu làm thức ăn cho đàn lợn Sự kết hợp này đãmang lại cho bà con cuộc sống khá giả hơn
Tuy nhiên, quy trình nấu rượu hiện nay của làng Vân vẫn dựa vào công nghệ thô
sơ lạc hậu, sản xuất mang tính chất hộ gia đình đơn lẻ, vốn ít, lao động thủ công Bêncạnh đó, nghề chăn nuôi ở đây lại phát triển một cách ồ ạt, thiếu định hướng Hiện nay,chỉ tính riêng thôn Yên Viên có trên 30.000 con lợn Chính điều này khiến môi trườnglàng nghề vốn đã ô nhiễm càng trở nên trầm trọng
Tác động của phát triến chăn nuôi đến môi trường
Hiện nay, tại Làng chất thải từ chăn nuôi gia súc, gia cầm chưa qua xử lý đổtrực tiếp ra nơi công cộng, gây ô nhiễm môi trường đã và đang gây ảnh hưởng xấu đếnsản xuất và đời sống người dân
-Thống kê, mỗi ngày chất thải từ các hoạt động nấu rượu và chăn nuôi xả vàomôi trường hàng ngày từ 500m3 - 1.000 m3/ngày
- Các chất thải từ sản xuất, chăn nuôi và sinh hoạt hàng ngày của người dân chưaqua xử lý đều được đổ trực tiếp vào các ao hồ hoặc đổ ra sông Cầu
- Xung quanh trang trại chăn nuôi thuộc địa bàn thôn cho thấy, từ xa đã bốc lênmùi hôi thối nồng nặc, mùi ngai ngái của chất thải gia súc, mùa chua nồng của chất
Rượu
Trang 8thải nghề nấu rượu Màu nước thải đen ngòm của trang trại chảy ra kênh mương, đồngruộng liền kề
- Các hầm biogas dù được xây nhưng đã hỏng, bỏ không dẫn đến chất thải từtrang trại chưa được xử lý tràn ra môi trường Mỗi vụ, thôn có khoảng 5 ha lúa mấttrắng do nước thải từ trang trại gây ra
- Ngoài ra, một số ao cá bị chết hàng loạt khi lấy nước thay thế đúng vào đợttrang trại xả thải ra kênh mương khiến nhiều hộ thiệt hại hàng chục triệu đồng
2.3 Sức ép từ gia tăng dân số tới môi trường.
Làng Vân Hà hiện nay có dân số là 59.539 người, địa bàn Vân Hà có dân số kháđông đúc, mật độ dân số cao gần gấp 2 lần mật độ dân số trung bình của toàn huyện,tốc độ gia tăng dân số là 2,6% cũng rất cao so với toàn huyện; tốc độ gia tăng dân số
cơ học chủ yếu là do người dân ở các vùng núi tìm xuống đây để tìm công ăn việc làm.Nguy cơ về gia tăng dân số để tạo ra các áp lực về môi trường nước mặt nhưsau:
- Các cụm dân cư đông đúc tại làng nghề trong quá trình sinh hoạt đã thải ra nước thải
và rác thải rất lớn không qua xử lý mà thải trực tiếp ra ao, hồ và con sông gần đó
- Dân số tăng lên kéo theo nó là nhu cầu về cung ứng lương thực, thực phẩm cũng tăngcao dẫn đến các nhà máy sản xuất mọc lên Trong quá trình vận hành nhà máy cũngthải ra một lượng nước thải ra môi trường khá lớn Mặc dù, quá trình xả nước thải ranguồn nước tiếp nhận có được kiểm soát xong vẫn chưa được xử lý triệt để làm chomôi trường nước tại làng nghề ngày càng ô nhiễm
2.4 Chế độ thủy vực.
Tác động của chế độ thủy vực tới môi trường
Do hệ thống mương cống và lối thoát nước không được đầu tư đồng bộ nên nướcthải từ các hộ sản xuất bị ứ đọng không tiêu thoát được đọng lại trong cống rãnh, tràn
ra đường và đổ về các ao, hồ, bốc mùi hôi thối rất khó chịu Các mương dẫn nướckhông được đầu tư xây dựng thỏa đáng, mương dẫn còn nhỏ, nước không thể lưuthông dẽ dàng.Các ao, hồ thường là cái ao tù nem nước ở đây không được thay đổi,các chất thải chăn nuôi cũng như chất thải sinh hoạt được đổ vào đây làm ô nhiễmnghiêm trọng môi trường nước mặt Đặc biệt vào mùa mưa chế độ nước ở các dòngsông lên cao, lũ tràn về làm cho môi trường nước mặt ở đây càng bị ô nhiễm
Trang 9Dọc theo con sông Cầu chảy qua địa bàn Vân Hà, Tân Yên nhất là các cống rãnhven làng đâu đâu cũng thấy nước thải chảy xuống lòng sông Theo khảo sát, dọc theo con sông có hơn 100 ống dẫn nước thải sinh hoạt, chăn nuôi của các hộ đổ trực tiếp rakênh khiến lòng sông đổi màu, bốc mùi nồng nặc Toàn bộ chất thải nơi đây đổ về các
hộ cuối sông
Trang 10CHƯƠNG III: HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG NƯỚC MẶT LÀNG NGHỀ NẤU RƯỢU VÂN HÀ, HUYỆN VIỆT YÊN, TỈNH BẮC GIANG.
3.1 Tình hình thoát nước và xử lý nước thải làng nghề
3.1.1 Hệ thống thoát nước
Hệ thống thoát nước hiện có của các làng nghề nấu rượu xã Vân Hà là hệ thốngcống chung, gồm cả hệ thống cống trong làng và hệ thống thoát nước mưa Nước mưa
và nước thải được thu gom đồng thời trong hệ thống sau đó thải vào một trong các ao,
hồ trong làng hoặc sông Cầu
Vì là làng cổ, nên hệ thống cống rãnh thoát nước được xây dựng từ lâu rất nhỏ và
đã xuống cấp Bình thường còn đỡ, mỗi khi mưa to, nước không thoát kịp tràn lênđường, mùi nước thải sục khắp làng
3.1.2 Tình trạng ngập lụt
Xã Vân Hà được bao bọc bởi sông Cầu Sông Cầu bắt nguồn từ phía Namđỉnh Phia Bioóc (cao 1.578 m) của dãy Văn Ôn trong địa phận xã Phương Viênhuyện Chợ Đồntỉnh Bắc Kạn Sông Cầu có diện tích lưu vực khoảng 6.030 km², vớichiều dài khoảng 290 km, độ cao bình quân lưu vực: 190 m, độ dốc bình quân 16,1%,chiều rộng lưu vực trung bình: 31 km, mật độ lưới sông 0,95 km/km² và hệ số uốnkhúc là 2,02
Mùa lũ bắt đầu từ tháng 6 đến tháng 9 và chiếm 70-80% tổng lưu lượng dòngchảy trong năm
Mùa khô từ tháng 10 đến tháng 5 năm sau, chỉ chiếm 20-30% tổng lưu lượngdòng chảy của năm
Lưu lượng dòng chảy trung bình các tháng trong năm chênh lệch nhau tới 10 lần,mực nước cao và thấp nhất chênh nhau khá lớn, có thể tới 5–6 m
Ngập lụt thường xuyên sẩy ra theo chế độ nước lên của sông Cầu tình trạng ngậplụt này có thể là do các cống thoát nước không đủ kích thước cho khả năng thoát nướccần thiết cũng như sự tắc nghẽn của hệ thống do chất thải rắn
3.2 Chất lượng môi trường nước mặt năm 2014
Để đánh giá chất lượng nước mặt tại xã Vân Hà, huyện Việt Yên, tỉnh BắcGiang Nhóm chúng tôi đã thực hiện lấy mẫu tại một số vị trí có khả năng gây ô nhiễmmôi trường như tại các khu vực bến đò hay các khu vực chứa nước phục vụ tười tiêu
Trang 11Cụ thể, nước sông cầu tại bến đò Vân Hà, nước sông cầu đoạn trường tiểu học số 2Tam Đa, nước sông cầu đoạn cuối chảy qua xã Vân Hà , hai mẫu nước hồ trên địa bàn.Kết quả quan trắc chất lượng nước mặt trên địa bàn xã Vân Hà, huyện Việt Yên,tỉnh Bắc Giang.
Bảng 1 : Kết quả quan trắc chất lượng môi trường nước mặt mùa khô
Trang 12Bảng 2 : Kết quả quan trắc chất lượng môi trường nước mặt mùa lũ
- NS1:Nước sông Cầu đoạn trường tiểu học số 2 Tam Đa
- NS2: Nước sông Cầu tại bến đò Vân Hà
- NS3: Nước sông Cầu đoạn cuối chảy qua địa bàn xã
- NS4: Nước hồ Làng Vân
- NS5: Nước hồ Vân Hà
Kết quả phân tích chất lượng nước mặt trên các con sông trên địa bàn huyện DuyXuyên so với QCVN 08:2008/BTNMT (B1) quy định giới hạn nồng độ các thông sốtrong môi trường nước mặt cho thấy:
Trang 13Kết quả phân tích chất lượng nước mặt trên trên địa bàn xã Vân Hà huyện ViệtYên tỉnh Bắc Giang so với QCVN 08:2008/BTNMT (B1) quy định giới hạn nồng độcác thông số trong môi trường nước mặt cho thấy:
- PH: Nhìn chung giá trị pH trong môi trường nước mặt tại xã Vân Hà đều nằmtrong giá trị giới hạn cho phép được quy định tại QCVN 08:2008 cột B1( nước dùngcho mục đích tưới tiêu)
- TSS: Nhìn chung giá trị TSS trong môi trường nước mặt tại vị trí đoạn trườngtiểu học số 2 Tam Đa, bến đò Vân Hà và đoạn cuối chảy qua địa bàn xã vượt quá tiêuchuẩn cho phép Chứng tỏ môi trường nước trên địa bàn xã bị ô nhiễm do nước thảichăn nuôi và hoạt động của các ghe thuyền hoạt động trên sông và ở mùa khô thì caohơn mùa lũ Các mẫu nước hồ tuy chưa vượt quá giá trị cho phép được quy định tạiQCVN 08:2008 cột B1( nước dùng cho mục đích tưới tiêu) nhưng còn khá cao
- Độ mặn: Nhìn chung giá trị độ mặn trong môi trường nước mặt trên địa bàn đều
có giá trị nằm trong giới hạn cho phép
- BOD: Nhìn chung giá trị BOD trong môi trường nước mặt trên địa bàn xã đềuvượt quá giá trị cho phép được quy định tại QCVN 08:2008 cột B1( nước dùng chomục đích tưới tiêu) Chứng tỏ môi trường nước mặt trên địa bàn đã bị ô nhiễm do trựctiếp xả nước thải chăn nuôi
- COD: Nhìn chung giá trị COD trong môi trường nước mặt trên địa bàn xã đềuvượt quá giá trị cho phép được quy định tại QCVN 08:2008 cột B1( nước dùng chomục đích tưới tiêu) Chứng tỏ môi trường nước mặt trên địa bàn đã bị ô nhiễm do trựctiếp xả nước thải chăn nuôi
- DO: Nhìn chung giá trịDO trong môi trường nước mặt trên địa bàn xã đều vượtquá giá trị cho phép được quy định tại QCVN 08:2008 cột B1( nước dùng cho mụcđích tưới tiêu) Chứng tỏ môi trường nước mặt trên địa bàn đã bị ô nhiễm do trực tiếp
xả nước thải chăn nuôi
- Amoni: kết quả phân tích amoni trong các mẫu nước mặt trên địa bàn xã vẫnnằm trong giới hạn cho phép được quy định tại QCVN 08:2008 cột B1( nước dùng chomục đích tưới tiêu)
- Nitrat: : kết quả phân tích nitrat trong các mẫu nước mặt trên địa bàn xã vẫnnằm trong giới hạn cho phép được quy định tại QCVN 08:2008 cột B1( nước dùng chomục đích tưới tiêu)
Trang 14- Photphat: : kết quả phân tích photphat trong các mẫu nước mặt trên địa bàn xãvẫn nằm trong giới hạn cho phép được quy định tại QCVN 08:2008 cột B1( nước dùngcho mục đích tưới tiêu).
- Chì: Nhìn chung giá trị pb trong môi trường nước mặt trên địa bàn xã Vân Hàhuyện Việt Yên tỉnh Bắc Giang khi tiến hành quan trắc và phân tích thì đều khôngphát hiện thấy
- Sắt: Nhìn chung giá trị sắt trong môi trường nước mặt trên địa bàn xã Vân Hàhuyện Việt Yên tỉnh Bắc Giang vẫn nằm trong giá trị giới hạn cho phép được quy địnhtại QCVN 08:2008 cột B1( nước dùng cho mục đích tưới tiêu)
- Asen: Nhìn chung giá trị asen trong môi trường nước mặt trên địa bàn xã Vân
Hà huyện Việt Yên tỉnh Bắc Giang khi tiến hành quan trắc và phân tích thì đều khôngphát hiện thấy
- Dầu mỡ: Nhìn chung giá trị dầu mỡ trong môi trường nước mặt trên địa bàn xãVân Hà huyện Việt Yên tỉnh Bắc Giang khi tiến hành quan trắc và phân tích thì đềukhông phát hiện thấy
- Chất hoạt động bề mặt: Nhìn chung giá trị các chất hoạt động bề mặt trong môitrường nước mặt trên địa bàn xã Vân Hà huyện Việt Yên tỉnh Bắc Giang khi tiến hànhquan trắc và phân tích thì đều không phát hiện thấy
- E Coli: Nhìn chung giá trị e.coli trong môi trường nước mặt trrên địa bàn xãvẫn nằm trong giá trị giới hạn cho phép được quy định tại QCVN 08:2008 cộtB1( nước dùng cho mục đích tưới tiêu)
- Colifỏm: Giá trị coliform trong nước mặt tại vị trí đoạn trường tiểu học số 2Tam Đa, bến đò Vân Hà, đoạn cuối chảy qua địa bàn xã vẫn nằm trong giới hạn chophép được quy định tại QCVN 08:2008 cột B1( nước dùng cho mục đích tưới tiêu).Tuy nhiên, giá trị coliform trong nước hồ đều vượt quá giá trị cho phép được quy địnhtại QCVN 08:2008 cột B1( nước dùng cho mục đích tưới tiêu) Chứng tỏ, nước hồ đã
bị ô nhiễm do việc xả trực tiếp nước thải chăn nuôi mà chưa qua xử lý
