PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ngày nay, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường cũng như những áp lực của cuộc sống hiện đại trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng, du lịch đã trở thành một nhu cầu không thể thiếu trong cuộc sống của con người. Trong xu thế mới, với mong muốn hiểu biết về văn hóa, nâng cao dân trí, niềm khát khao được trải nghiệm trong những chuyến đi để tận mắt chiêm ngưỡng và tìm hiểu các di tích lịch sử, các phong cảnh hữu tình ngày càng mạnh mẽ hơn. Đây được coi là một động lực chủ yếu thúc đẩy du lịch phát triển. Du lịch Việt Nam với khẩu hiệu “Việt Nam – điểm đến của thiên niên kỷ mới” đang cố gắng tạo được các sản phẩm du lịch có chất lượng cao vừa mang tính dân tộc, vừa mang tính hiện đại, có sức hấp dẫn lớn đối với du khách trong và ngoài nước. Du lịch phía Tây Nam của thủ đô Hà Nội cũng không nằm ngoài guồng máy đó. Chùa Hương là một trong những tài sản du lịch vô giá của Hà Nội nói riêng và của Việt Nam nói chung. Đây là một quần thể di tích và danh lam thắng cảnh nổi tiếng, bao gồm một hệ thống hang động, đền chùa xen lẫn trong rừng núi, hoa lá cỏ cây ở một vùng văn hóa đặc sắc với các lễ hội và phong tục nếp sống sinh hoạt đặc trưng của làng quê Việt Nam. Đây còn là miền đất của đạo Phật với nhiều truyền thuyết mang ý nghĩa tôn giáo, tiêu biểu là lễ hội chùa Hương có sức hấp dẫn đặc biệt với người dân Việt ở khắp mọi miền đất nước. Có thế nói, khu du lịch thắng cảnh chùa Hương là một bức tranh “sơn thủy hữu tình” rất đẹp, rất nên thơ do thiên nhiên và con người tạo dựng. Cũng chính vì lẽ đó mà thi sĩ Tản Đà khi dừng chân ở đây đã thốt lên: “Chùa Hương trời điểm lại trời tô Một bức tranh tình trải mấy thu Xuân lại xuân đi không dấu vết Ai về ai nhớ vẫn thơm tho”. Tuy nhiên, việc khai thác các hoạt động du lịch ở chùa Hương thực sự vẫn chưa tương xứng với tiềm năng to lớn về tài nguyên tự nhiên và tài nguyên nhân văn của khu vực này. Trong những năm gần đây đã xuất hiện nhiều vấn đề bất cập cần quan tâm nghiên cứu và giải quyết một cách nghiêm túc. Và một trong những vấn đề đang tồn tại gây cản trở việc phát triển du lịch tại khu di tích chùa Hương chính là việc phát triển du lịch tâm linh một cách ồ ạt, không có sự thống nhất cũng như không có những chính sách hợp lý cho việc phát triển bền vững. Do đó, việc phát triển bền vững loại hình du lịch tâm linh tại khu di tích chùa Hương là một yêu cầu cấp thiết không chỉ đối với sự phát triển của du lịch Hà Nội mà còn góp phần tích cực cho sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Ngoài ra, sự phát triển bền vững của khu di tích chùa Hương còn đáp ứng được yêu cầu chiến lược, phát triển trung tâm du lịch Hà Nội và phụ cận, cũng như vùng Bắc Bộ và du lịch cả nước. Với những lý do trên, tôi đã chọn vấn đề: “Phát triển bền vững loại hình du lịch tâm linh ở khu du lịch chùa Hương, Mỹ Đức, Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu cho khóa luận tốt nghiệp của mình.
Trang 1LỜI CẢM ƠN
Em xin được bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Thạc sĩ Trần Thị Hồng Nhung – giảng viên hướng dẫn khóa luận, đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em hoàn thành đề tài này Xin gửi lời cảm ơn tới các thầy cô giáo trong khoa Việt Nam học trường Đại học Sư phạm Hà Nội đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ em trong quá trình học tập và thực hiện khóa luận này
Xin chân thành cảm ơn các cán bộ lãnh đạo, quản lý và các anh chị trong ban Quản lí di tích thắng cảnh Hương Sơn, Mỹ Đức, Hà Nội đã nhiệt tình giúp đỡ em trong quá trình tìm hiểu thực tế, cập nhật các thông tin phục vụ cho đề tài
Khóa luận này khó tránh khỏi những thiếu sót, khiếm khuyết Em rất mong nhận được sự cảm thông và chỉ bảo tận tình của các thầy, các cô và toàn thể các anh chị, các bạn quan tâm tới đề tài
Em xin trân trọng cảm ơn
Sinh viên
Đinh Thị Nhàn
PHẦN MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Ngày nay, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường cũng như những áp lực của cuộc sống hiện đại trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng, du lịch đã trở thành một nhu cầu không thể thiếu trong cuộc sống của con người Trong xu thế mới, với mong muốn hiểu biết về văn hóa, nâng cao dân trí, niềm khát khao được trải nghiệm trong những chuyến đi để tận mắt chiêm ngưỡng và tìm hiểu các di tích lịch sử, các
Trang 2phong cảnh hữu tình ngày càng mạnh mẽ hơn Đây được coi là một động lực chủ yếu thúc đẩy du lịch phát triển
Du lịch Việt Nam với khẩu hiệu “Việt Nam – điểm đến của thiên niên kỷ mới” đang cố gắng tạo được các sản phẩm du lịch có chất lượng cao vừa mang tính dân tộc, vừa mang tính hiện đại, có sức hấp dẫn lớn đối với du khách trong và ngoài nước Du lịch phía Tây Nam của thủ đô Hà Nội cũng không nằm ngoài guồng máy đó
Chùa Hương là một trong những tài sản du lịch vô giá của Hà Nội nói riêng và của Việt Nam nói chung Đây là một quần thể di tích và danh lam thắng cảnh nổi tiếng, bao gồm một hệ thống hang động, đền chùa xen lẫn trong rừng núi, hoa lá cỏ cây ở một vùng văn hóa đặc sắc với các lễ hội và phong tục nếp sống sinh hoạt đặc trưng của làng quê Việt Nam Đây còn là miền đất của đạo Phật với nhiều truyền thuyết mang ý nghĩa tôn giáo, tiêu biểu là lễ hội chùa Hương có sức hấp dẫn đặc biệt với người dân Việt ở khắp mọi miền đất nước Có thế nói, khu du lịch thắng cảnh chùa Hương là một bức tranh “sơn thủy hữu tình” rất đẹp, rất nên thơ do thiên nhiên và con người tạo dựng
Cũng chính vì lẽ đó mà thi sĩ Tản Đà khi dừng chân ở đây đã thốt lên:
“Chùa Hương trời điểm lại trời tô Một bức tranh tình trải mấy thu Xuân lại xuân đi không dấu vết
Ai về ai nhớ vẫn thơm tho”
Tuy nhiên, việc khai thác các hoạt động du lịch ở chùa Hương thực sự vẫn chưa tương xứng với tiềm năng to lớn về tài nguyên tự nhiên và tài nguyên nhân văn của khu vực này Trong những năm gần đây đã xuất hiện nhiều vấn đề bất cập cần quan tâm nghiên cứu và giải quyết một cách nghiêm túc Và một trong những vấn đề đang tồn tại gây cản trở việc phát triển du lịch tại khu di tích chùa Hương chính là việc phát triển du lịch tâm linh một cách ồ ạt, không có sự thống nhất cũng như không có những chính sách hợp lý cho việc phát triển bền vững
Do đó, việc phát triển bền vững loại hình du lịch tâm linh tại khu di tích chùa Hương là một yêu cầu cấp thiết không chỉ đối với sự phát triển của du lịch Hà Nội mà còn góp phần tích cực cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của địa phương Ngoài ra,
Trang 3sự phát triển bền vững của khu di tích chùa Hương còn đáp ứng được yêu cầu chiến lược, phát triển trung tâm du lịch Hà Nội và phụ cận, cũng như vùng Bắc Bộ và du lịch cả nước
Với những lý do trên, tôi đã chọn vấn đề: “Phát triển bền vững loại hình du lịch tâm linh ở khu du lịch chùa Hương, Mỹ Đức, Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu cho khóa
luận tốt nghiệp của mình
2 Lịch sử vấn đề
Vấn đề tìm hiểu, nghiên cứu vấn đề thắng cảnh và lễ hội chùa Hương đã được giới thuyết trong rất nhiều cuốn sách đã được xuất bản Một trong những cuốn sách được xuất
bản sớm nhất viết về lễ hội chùa Hương là cuốn “Thung mơ Hương Tích” của tác giả
Trần Lê Văn (xuất bản năm 1976) Tác giả đã giới thiệu rất tỉ mỉ, chi tiết về thời gian, không gian hội, các chặng hành trình, các điểm đến quan trọng trong khu di tích và cả đặc sản chùa Hương Với cái nhìn của một người từng có nhiều thời gian gắn bó, trải nghiệm
lễ hội chùa Hương, tác giả còn miêu tả cả “Hội xưa làng cũ” để từ đó người đọc thấy được sự đổi thay của “Nét xuân hội mới” Tác giả đã đạt được mục đích miêu tả lễ hội
trong chiều dài thời gian lịch sử nhưng không chú ý lí giải thời gian, không gian, hành động hội từ góc độ văn hóa, để du khách thấy được sự hấp dẫn hơn, cũng như nét tâm linh còn tiềm ẩn trong đó chưa được khai thác triệt để và hợp lý theo hướng bền vững Năm 1981, Trần Lê Văn đã biên soạn lại cuốn sách này và cùng với Vũ Quần Phương
xuất bản cuốn “Thăm cảnh Hương Sơn đọc thơ Hương Tích” Đến năm 1991, cũng dựa trên những tư liệu đã công bố, tác giả cho xuất bản cuốn “Hương Sơn một vùng danh thắng lịch sử” Đây là một cuốn sách cầm tay rất nhỏ gọn, giới thiệu cho du khách những
nét cơ bản nhất về khu du lịch chùa Hương, chủ yếu là về cảnh quan, kiến trúc, lịch sử của các điểm đến trong chặng hành trình
Từ những năm 90, đặc biệt là từ năm 2000 trở lại đây, rất nhiều cuốn sách về du lịch nói chung, trong đó tác giả đã phân loại rất chi tiết và cụ thể các loại hình du lịch
theo những tiêu chí nhất định, đặc biệt phải kể tới một số cuốn sách như: “Địa lý du lịch” của Nguyễn Minh Tuệ, Vũ Tuấn Cảnh, Lê Thông (xuất bản năm 1999); “Nhập môn khoa học du lịch” của Trần Đức Thanh (xuất bản năm 2000); “Quy hoạch du lịch”
Trang 4của Bùi Thị Hải Yến (xuất bản năm 2006); Hay cuốn “Văn hóa tâm linh” của Nguyễn
Đăng Duy (xuất bản năm 1998) cũng đã đưa ra được khái niệm thế nào là tâm linh và văn hóa tâm linh của người Việt được thể hiện như thế nào trong cuộc sống, Tuy nhiên, những cuốn sách đó chưa đưa ra được khái niệm thế nào là du lịch tâm linh cũng như xu hướng du lịch tâm linh đang diễn ra trên thế giới và Việt Nam Bên cạnh đó còn nhiều cuốn sách về lễ hội chùa Hương đã được xuất bản Phần lớn chúng đều có hình thức nhỏ gọn và mỏng, phù hợp với nhu cầu, với điều kiện của du khách khi vừa đi đường vừa
ngắm cảnh Có thể kể đến những cuốn sách của Nguyễn Đức Bảng (“Ngũ nhạc linh từ -Đền Trình chùa Hương”, “Lịch sử chùa Hương Tích”); của Thanh Lâm, Bút Huê (“Trẩy hội chùa Hương”); của cố Thượng tọa Thích Viên Thành (“Kỉ niệm chùa Hương”, “Chùa Hương ngày nay”); Các tác giả đều hướng đến giới thiệu cho du
khách những nét đặc trưng của Hương Sơn về các phương diện cảnh quan, kiến trúc, lịch
sử của từng điểm tham quan Cũng do mục đích xuất bản chi phối nên các cuốn sách đó chưa thể chú ý đầy đủ đến vấn đề gắn kết sự phát triển du lịch tâm linh với phát triển bền vững
Lễ hội chùa Hương cũng được nhắc đến trong hầu hết các cuốn sách sưu tầm như:
“Nếp cũ: Hội hè đình đám” của Toan Ánh; “Từ điểm lễ hội Việt Nam” của Bùi Thiết;
“Từ điển hội lễ Việt Nam” của Quang Huy; “Lễ hội cổ truyền của người Việt ở Bắc Bộ” của Lê Trung Vũ; “Lễ hội Việt Nam” do Vũ Ngọc Khánh chủ biên; “Lễ hội cổ truyền Hà Tây” do Phượng Vũ chủ biên; Hội chùa Hương là một hình thức sinh hoạt
văn hóa tín ngưỡng nổi tiếng khắp cả nước Hội vừa mang đặc điểm chung của một lễ hội
cổ truyền, vừa có những đặc điểm đặc biệt không thể tìm thấy ở bất cứ một lễ hội nào khác Và khi nói đến lễ hội chùa Hương, các tác giả đều tập trung vào miêu tả hai khía
cạnh ấy Trong đó đáng chú ý hơn cả là bài viết “Hội chùa Hương” của tác giả Nguyễn
Hữu Thức, Lê Trung Vũ, in trong cuốn “Lễ hội cổ truyền Hà Tây” Hai tác giả đã giới
thiệu chùa Hương trên rất nhiều khía cạnh về: thời gian bắt đầu và kết thúc của lễ hội, không gian hội, đạo Phật, tín ngưỡng dân gian ở Hương Sơn, những độc đáo của phần hội cùng những di sản văn hóa đặc sắc ở Hương Sơn Từ đó tác giả đi đến khẳng định sức
hấp dẫn của hội chùa Hương: “Đến với chùa Hương là tham dự vào cuộc tiếp xúc kỳ diệu
Trang 5giữa con người với vẻ đẹp lung linh của sông nước, bao la của đất trời, sâu lắng của núi rừng, huyền bí của hang động, ngời sáng của tòa tháp và cái đẹp biến đổi không ngừng của mùa xuân cây cỏ Đến với chùa Hương là cuộc hội ngộ của con người với con người, với niềm mơ ước về một thế giới bình đẳng chan hòa tình thân ái” [41, 43] Đó là những
trang viết của người có hiểu biết sâu rộng về lễ hội Việt Nam nói chung và hội chùa Hương nói riêng Trong bài viết, tác giả có nhắc đến truyền thuyết ở đền Ngũ Nhạc, truyện thơ về Bà Chúa Ba Tuy nhiên, với khuôn khổ là một bài viết, tác giả chưa thể đưa
ra những lý giải và kết luận cụ thể, hệ thống về mối quan hệ giữa phát triển lễ hội với phát triển du lịch bền vững
Các bài viết, các công trình sưu tầm, nghiên cứu về du lịch, về loại hình du lịch tâm linh và khu du lịch chùa Hương đã gợi ý, chỉ dẫn cho tôi rất nhiều trong quá trình thực hiện đề tài này Tuy nhiên, các nghiên cứu đó xét ở góc độ khảo sát mối quan hệ giữa phát triển loại hình du lịch tâm linh với phát triển bền vững tại khu du lịch chùa Hương còn tản mạn và chưa có hệ thống Đề tài này sẽ phát triển kết quả của các công trình nghiên cứu trước đó và mở rộng thêm giá trị của khu du lịch theo hướng bền vững
3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
3.1 Mục đích nghiên cứu
Đề tài tập trung vào nghiên cứu tiềm năng và thực trạng phát triển loại hình du lịch tâm linh tại khu di tích chùa Hương Từ đó, khóa luận đưa ra những định hướng và những đề xuất mang tính thực tiễn cho việc phát triển bền vững loại hình du lịch này để giúp chính quyền, nhân dân xã Hương Sơn nói riêng và nhân dân trong huyện Mỹ Đức nói chung thấy được giá trị của di tích, từ đó có những biện pháp bảo tồn và phát triển những nét đẹp văn hóa quê hương nhằm phục vụ cho việc phát triển bền vững hoạt động du lịch nơi đây
3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Giới thiệu đặc điểm tự nhiên, lịch sử, văn hóa của khu du lịch chùa Hương, đó chính là cơ sở để chúng ta tìm hiểu được những cơ sở lý luận cũng như cơ sở thực tiễn của việc phát triển bền vững loại hình du lịch tâm linh tại khu du lịch chùa Hương
Trang 6- Sưu tầm tư liệu, khảo sát thực tiễn về thực trạng phát triển cùng như những thành tực đã đạt được và những vấn đề bất cập còn đang diễn ra tại khu du lịch, từ đó đưa ra những định hướng và đề xuất hợp lý nhằm phát huy những thành tựu và khắc phục những hạn chế
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu mà chúng tôi lựa chọn là khu du lịch chùa Hương, là loại hình du lịch tâm linh ở khu du lịch này, đặc biệt là lễ hội chùa Hương
4.2 Phạm vi nghiên cứu
- Về không gian lãnh thổ: Đề tài được giới hạn phạm vi nghiên cứu trong khu vực
địa bàn xã Hương Sơn và một số xã liền kề, cùng một số đặc điểm chung của khu vực huyện Mỹ Đức Tuy nhiên, tập trung chủ yếu vào khu du lịch chùa Hương, lễ hội chùa Hương, đặc biệt là một số khu quan trọng như đền Trình, động Hương Tích,
- Về thời gian: Phân tích dựa trên cơ sở số liệu theo báo cáo tổng kết các năm từ năm 2010 đến năm 2014, và đặc biệt là báo cáo tổng kết lễ hội của năm 2013 - 2014
- Về nội dung: Đề tài tập trung vào nghiên cứu thực trạng phát triển bền vững loại hình du lịch tâm linh ở chùa Hương, Mỹ Đức hiện nay và những định hướng cũng như một số đề xuất cho việc phát triển trong tương lai
5 Phương pháp nghiên cứu
Để hoàn thành khóa luận của mình, tôi đã vận dụng một số phương pháp nghiên cứu sau:
+ Phương pháp liên ngành: Sử dụng kiến thức của các ngành như địa lý, ngành văn hóa, ngành lịch sử, để phân tích những thành tựu và hạn chế mà hoạt động du lịch đưa đến cho người dân địa phương, cho khách du lịch, từ đó có những định hướng phát triển cho tương lai
+ Phương pháp quan sát: Quan sát những hoạt động diễn ra tại lễ hội, những cảnh vật xung quanh lễ hội, sau đó, tổng hợp lại và đưa ra những đánh giá, phân tích một cách chân thực về sự phát triển du lịch tâm linh ở khu du lịch này
Trang 7+ Phương pháp điền dã: Trong thời gian tiến hành nghiên cứu đề tài này, tôi đã dành thời gian đến tham dự và được chứng kiến những hoạt động đang diễn ra tại lễ hội,
đề từ đó cái cái nhìn khách quan hơn, đưa ra những giải pháp thiết thực hơn
+ Phương pháp phân tích và tổng hợp tư liệu: Tìm hiểu những cuốn sách, báo, tạo chí và luận án, luận văn nghiên cứu về du lịch, về du lịch tâm linh, về chùa Hương, Đọc
và lập ra những ý chính có liên quan tới đề tài nghiên cứu của mình Sau đó, phân tích những gì thu được theo ý hiểu của bản thân để hoàn thành tốt bài nghiên cứu
+ Phương pháp điều tra xã hội: Tôi có thực hiện cuộc điều tra nhanh thông qua bảng hỏi để thấy được mức độ hài lòng của người dân địa phương cũng như của khách du lịch đối với hoạt động tâm linh tại khu du lịch chùa Hương
6 Đóng góp của đề tài
Khóa luận là công trình khoa học đầu tiên đi sâu nghiên cứu một cách khá toàn diện sự phát triển bền vững loại hình du lịch tâm linh ở khu du lịch chùa Hương, Mỹ Đức, Hà Nội Đặc biệt là những định hướng và đề xuất mang tính thực tiễn cao nhằm tạo
ra tiền đề cho ngành du lịch huyện Mỹ Đức phát triển trong tương lai
Trên cơ sở đó, khóa luận đóng góp một phần nhỏ vào công tác bảo tồn và phát triển di tích tại khu du lịch chùa Hương Đồng thời, tạo nên sợi dây liên kết bền chặt giữa phát triển du lịch với khai thác di tích, di sản văn hóa Việt Nam
7 Cấu trúc của khóa luận
Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung chính của khóa luận được trình bày trong ba chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phát triển bền vững du lịch tâm linh tại chùa Hương
Chương 2: Thực trạng phát triển loại hình du lịch tâm linh ở chùa Hương hiện nay Chương 3: Định hướng và một số đề xuất cho việc phát triển bền vững loại hình
du lịch tâm linh ở chùa Hương
Trang 8PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LOẠI HÌNH DU LỊCH TÂM LINH TẠI CHÙA HƯƠNG
1 Du lịch và loại hình du lịch tâm linh
1.1 Khái niệm về du lịch và du lịch tâm linh
1.1.1 Khái niệm về du lịch
Khi nghiên cứu về du lịch, mỗi người lại có một định nghĩa cho riêng mình Tuy nhiên, ta có thể hiểu du lịch theo hai nghĩa như sau:
Thứ nhất, du lịch có nghĩa là sự di chuyển và lưu trú qua đêm tạm thời trong thời
gian rảnh rỗi của cá nhân hay tập thể ngoài nơi cư trú nhằm mục đích phục hồi sức khỏe, nâng cao tại chỗ nhận thức về thế giới xung quanh, có hoặc không kèm theo việc tiêu thụ một số giá trị tự nhiên, kinh tế văn hóa và dịch vụ do các cơ sở chuyên nghiệp cung ứng
Thứ hai, du lịch là một lĩnh vực kinh doanh các dịch vụ nhằm thỏa mãn nhu cầu
nảy sinh trong quá trình di chuyển và lưu trú qua đêm tạm thời trong thời gian rảnh rỗi của cá nhân hay tập thể ngoài nơi cư trú với mục đích phục hồi sức khỏe, nâng cao nhận thức tại chỗ về thế giới xung quanh
1.1.2 Khái niệm du lịch tâm linh
Khi nói tới khái niệm du lịch tâm linh thì cho đến nay vẫn chưa có một khái niệm
nào chung nhất Tuy nhiên, xét về nội dung và tính chất hoạt động, du lịch tâm linh có thể hiểu là loại hình du lịch văn hóa, lấy yếu tố văn hóa tâm linh vừa làm cơ sở vừa làm mục tiêu nhằm thỏa mãn nhu cầu tâm linh của con người trong đời sống tinh thần (nguồn: http://xuctiendulich.vinhlong.gov.vn).
1.2 Xu hướng phát triển loại hình du lịch tâm linh trên thế giới
Ngày nay, mô hình du lịch tâm linh đang rất phát triển tại nhiều nước theo Phật giáo trên thế giới như Nepal, Ấn Độ và các nước trong khu vực Đông Nam Á như Thái Lan, Lào, Myanmar,…
Bên cạnh đó, các công trình kiến trúc Phật giáo là những địa danh du lịch tâm linh thu hút hàng triệu lượt khách thập phương mỗi năm như: Tượng Phật Leshan Giant Buddha; Đại tượng Phật Lạc Sơn; bức tượng mô tả Phật Di Lặc;
Trang 9Chính vì vậy, du lịch tâm linh đã và đang trở thành loại hình du lịch được ưa chuộng và có nhiều tiềm năng phát triển trên thế giới
1.3 Xu hướng phát triển loại hình du lịch tâm linh ở Việt Nam
Hiện nay, việc phát triển du lịch tâm linh đang mang lại lợi ích không chỉ về kinh
tế mà còn là những giá trị tinh thần cho đời sống xã hội của người dân Việt Nam
Du lịch tâm linh ở Việt Nam gắn với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, tri ân những vị anh hùng dân tộc, những vị tiền bối có công với nước, với dân làng (mà cụ thể là Thành Hoàng làng Đồng thời, gắn với những hoạt động thể thao thiên về tinh thần như thiền, yoga nhằm hướng tới sự cân bằng, thanh tao, siêu thoát trong đời sống tinh thần
Như vậy, du lịch tâm linh đã và đang được xã hội tiếp cận và nhìn nhận theo hướng tích cực cả về khía cạnh kinh tế lẫn khía cạnh xã hội
2 Phát triển du lịch bền vững
2.1 Khái niệm về phát triển du lịch bền vững
Theo Ủy ban môi trường và phát triển thế giới thì phát triển bền vững là sự phát triển nhằm thỏa mãn những nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến nhu cầu thỏa mãn của thế hệ mai sau
Du lịch bền vững là hoạt động du lịch đảm bảo thảo mãn ba điều kiện sau: Hoạt động du lịch để tăng trưởng kinh tế; hoạt động du lịch để phát triển văn hóa – xã hội và hoạt động du lịch để bảo tồn và phát triển môi trường tự nhiên
2.2 Sự cần thiết và một số tiêu chí đánh giá sự phát triển du lịchbền vững
Phát triển du lịch theo hướng bền vững là một trong những yêu cầu cần thiết mà các quốc gia cần hướng tới
Có nhiều chỉ tiêu để đánh giá phát triển du lịch bền vững, trong đó có hai cách đánh giá được sử dụng nhiều nhất, đó là: đánh giá phát triển du lịch bền vững theo khả năng tải và đánh giá dựa theo hệ thống chỉ thị của môi trường
Bên cạnh đó còn có một số tiêu chí khác như: Mức tăng trưởng đầu tư cho du lịch
và tỷ lệ GDP du lịch trong cơ cấu GDP
3 Khái quát về khu du lịch tâm linh chùa Hương
3.1 Vị trí địa lý của khu du lịch chùa Hương
Trang 10Khu du lịch chùa Hương thuộc huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội Cách thủ đô Hà Nội khoảng 60 km về phía Tây – Nam; nằm trong toạ độ địa lý từ 20°29' đến 20°24' vĩ độ Bắc và 105°41' kinh độ Đông Phía Nam giáp tỉnh Hà Nam, phía Bắc và Đông thuộc thành phố Hà Nội, phía Tây giáp tỉnh Hoà Bình
Vị trí địa lý của khu di tích chùa Hương có lợi thế hơn hẳn so với các điểm, các khu di tích khác Do đó, nơi đây trở thành một điểm du lịch quan trọng có ý nghĩa quốc gia ở khu du lịch Bắc Bộ
3.2 Lịch sử hình thành và phát triển của khu du lịch chùa Hương
Theo Phật Thoại, khu du lịch chùa Hương là nơi Đức Quan Thế Âm Bồ Tát tu hành đắc đạo Bồ Tát đã ứng thân làm công chúa Diệu Thiện, con vua Diệu Trang Vương
ở nước Hưng Lâm, tu hành 9 năm trong động Hương Tích Sau khi đắc đạo, Người trở về chữa bệnh cho cha, trừ nghịch cho đất nước và phổ độ chúng sinh
Đến năm 1896, mới chính thức mở hội lớn Xưa hội Chùa Hương thường được mở sau ngày lễ hội khai sơn của làng Yến Vỹ (vào ngày mùng 6 tháng Giêng âm lịch)
Ban tổ chức lễ hội quyết định lấy ngày mùng 6 tháng Giêng âm lịch hàng năm là ngày khai hội
3.3 Tài nguyên du lịch của khu du lịch chùa Hương
3.3.1 Tài nguyên du lịch tự nhiên
3.3.1.1 Địa hình, địa mạo, địa chất
Địa hình của khu du lịch chùa Hương có sự phân hoá mạnh mẽ của địa hình thổ nhưỡng Điều này đã tạo cho khu du lịch nhiều danh lam thắng cảnh, đặc biệt là hệ thống hang động trong các núi đá vôi
Địa hình, địa mạo của khu du lịch mang đặc điểm của một thời kỳ chấn động vỏ trái đất được tạo thành từ thời Triat cách đây gần 250 triệu năm
Khu vực Chùa Hương có ba nhóm dạng địa hình:
+ Nhóm dạng địa hình nguồn gốc Karst xâm thực tích tụ
+ Nhóm dạng địa hình nguồn gốc Karst
+ Nhóm dạng địa hình bãi bồi