Kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác Lênin phần Triết học ở các trường cao đẳng, đại học hiện nay

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài 1.1. Đổi mới kiểm tra, đánh giá có vai trò rất quan trọng trong đổi mới phương pháp dạy học, nó là khâu cuối cùng trong quá trình dạy học nhưng nó lại có vai trò khởi đầu, nó định ra cái đích, định ra những yêu cầu để quá trình dạy và học của thầy và trò phải hướng tới cái đích đó, kiểm tra thế nào thì sẽ dạy như thế cho nên có thể nói kiểm tra, đánh giá là khâu đột phá của quá trình đổi mới. Đổi mới kiểm tra, đánh giá sẽ là động lực thúc đẩy các quá trình khác như đổi mới phương pháp dạy học, đổi mới cách thức tổ chức hoạt động dạy học, đổi mới giáo trình tài liệu học tập và đổi mới công tác quản lí... Nếu thực hiện được việc kiểm tra, đánh giá hướng vào đánh giá quá trình, giúp phát triển năng lực người học thì lúc đó quá trình dạy học trở nên tích cực hơn rất nhiều. Quá trình đó sẽ nhằm đến mục tiêu xa hơn, đó là nuôi dưỡng hứng thú học đường, tạo sự tự giác trong học tập và quan trọng hơn là gieo vào lòng người học sự tự tin, niềm tin “người khác làm được mình cũng sẽ làm được”... Điều này vô cùng quan trọng để tạo ra mã số thành công của mỗi sinh viên trong tương lai. 1.2. Hiện nay đổi mới phương pháp dạy học là việc làm cần thiết nhằm thực hiện chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo hướng phát triển năng lực. Giáo dục Việt Nam đang thực hiện bước chuyển từ giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc người học học được cái gì đến chỗ quan tâm người học vận dụng được cái gì qua việc học. Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối truyền thụ một chiều sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất. Nghị quyết Hội nghị trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo khẳng định: Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc; tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực; chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học. Đồng thời với đổi mới phương pháp dạy học, Nghị quyết Hội nghị trung ương 8 khóa XI còn nhấn mạnh: Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan. Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận. Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kì, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội. Đề án đổi mới căn bản toàn diện giáo dục của Bộ Giáo dục và Đào tạo trình Trung ương viết: Đổi mới tư duy giáo dục”, “Đổi mới quản lý giáo dục”, trong đó có “Đổi mới chính sách, cơ chế tài chính và phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục” là các giải pháp then chốt, “Đổi mới kiểm tra, thi và đánh giá” là khâu đột phá. 1.3. Môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin phần triết học trực tiếp trang bị cho SV thế giới quan, nhân sinh quan, xây dựng niềm tin, lí tưởng cách mạng cho SV, đồng thời từng bước xác lập thế giới quan, nhân sinh quan và phương pháp luận chung nhất để tiếp cận các khoa học chuyên ngành được đào tạo, với việc học tập tri thức khoa học Mác Lênin sẽ trang bị cho người học phương pháp luận chung nên khi tiếp cận với các vấn đề chính trị xã hội, biết phân tích, đánh giá, tổng hợp các tình huống cụ thể của chính trị xã hội đang diễn ra thường xuyên thì sự đánh giá sẽ đảm bảo được tính khách quan, khoa học, nhân văn. Nội dung chương trình môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin phần triết học với tiêu đề: Thế giới quan và PP luận triết học của chủ nghĩa Mác Lênin, đây là bộ phận lý luận triết học quan trọng, nền tảng của chủ nghĩa Mác Lênin, được cấu trúc. Chương 1: Chủ nghĩa duy vật biện chứng.Chương 2: Phép biện chứng duy vật. Chương 3: Chủ nghĩa duy vật lịch sử biểu hiện những đặc thù cơ bản sau: Thứ nhất, tính trừu tượng và tính khái quát hóa cao. Hệ thống tri thức khoa học của triết học Mác Lênin được cấu thành từ các khái niệm, phạm trù, các nguyên lý trừu tượng nhưng là hệ thống tri thức mở, tính lý luận nhưng gắn với thực tiễn và qua thực tiễn mà hoàn thiện, bổ sung các nguyên lý, quy luật, phạm trù. Thứ hai, tính hệ thống, lôgic, chính xác, chặt chẽ. Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin về triết học là một hệ thống có mối liên hệ bên trong chặt chẽ. Mỗi khái niệm, phạm trù, nguyên lý phản ánh những khía cạnh khác nhau của sự vật, hiện tượng nhưng lại có quan hệ chặt chẽ với nhau, mang lại cho con người tri thức về sự vật hiện tượng trong tính chỉnh thể, toàn vẹn của nó, giúp con người có cái nhìn toàn diện, chính xác về sự vật hiện tượng, đem lại cho con người một bức tranh chân thật về hiện thực khách quan, tránh mọi “ảo tưởng” mù quáng mê hoặc, xuyên tạc sự thật, gạt bỏ tính chất thần bí siêu tự nhiên. Vì vậy, nó phản ánh chính xác sự vật, hiện tượng như nó đã tồn tại, vận động và phát triển và trên cơ sở đó, có thể dự báo được xu hướng vận động và phát triển của các sự vật, hiện tượng. Là một hệ thống lý luận điển hình về tính chính xác và lôgíc chặt chẽ, có tác dụng tích cực đối với hoạt động thực tiễn của con người. Với đặc trưng này đòi hỏi việc nghiên cứu Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lêninkhông được tuỳ tiện, hời hợt, đơn giản, chắp vá, cắt xén. Thứ ba, tính lý luận và tính thực tiễn. Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin đã kế thừa tất cả những giá trị tư tưởng và văn hoá của nhân loại đã có trước đó, là sự khái quát, đúc kết những kinh nghiệm và tri thức lý luận trên lĩnh vực khác nhau. Những nguyên lý của chủ nghĩa Mác Lênin luôn luôn gắn liền với thực tiễn phong trào cách mạng, thực tiễn vận động của lịch sử, sự phát triển khoa học kỹ thuật, cuộc đấu tranh tư tưởng lý luận chống lại các học thuyết tư sản, chủ nghĩa cơ hội, chủ nghĩa xét lại, cải lương. Sức mạnh của những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin chính là ở chỗ nó gắn bó hữu cơ với thực tiễn xã hội, được kiểm nghiệm, bổ sung trong thực tiễn. Trong Những nguyên lý của chủ nghĩa Mác – Lênin luôn có sự thống nhất giữa tính lý luận với thực tiễn, trong đó thực tiễn có vai trò quyết định. 1.4. Các trường Cao đẳng, Đại học ở Việt Nam hiện nay đang rất nỗ lực đổi mới phương pháp dạy học, trong đó có đẩy mạnh đổi mới kiểm tra, đánh giá. Mặc dù đã có những bước chuyển biến tích cực nhưng công tác kiểm tra vẫn chưa theo được yêu cầu nói trên, cụ thể như: Kiểm tra, đánh giá vẫn theo lối cũ, hướng vào nội dung, lấy mục tiêu truyền thụ kiến thức là chính cho nên kiểm tra, đánh giá lâu nay là kiểm tra kiến thức chứ không phải là kiểm tra năng lực vì thế nó kéo theo hình thức của kiểm tra đánh giá là bài thi viết hoặc vấn đáp. Nội dung câu hỏi tập trung vào kiểm tra khả năng tái hiện tri thức mà không định hướng vào khả năng vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn. Kiểm tra, đánh giá thời gian qua mới chỉ tập trung chủ yếu vào đánh giá kết quả học tập nhằm xếp loại sinh viên, xem nhẹ đánh giá quá trình, không biết đánh giá các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, đánh giá đạo đức, giá trị sống, kĩ năng sống như thế nào. Nặng về thi cử, nặng về hình thức, thiên về kiểm tra cuối kỳ. Vì vậy mà phương pháp dạy học, hình thức tổ chức dạy học chưa thay đổi. Đánh giá chưa vì sự tiến bộ của sinh viên, chưa giúp sinh viên nhận ra mình đang ở đâu trên con đường đạt đến mục tiêu bài học, chuẩn kiến thức, kĩ năng. 1.5. Xu hướng chung của thế giới hiện nay là chuyển từ dạy học tập trung vào mục tiêu, nội dung chương trình sang tập trung vào việc tổ chức quá trình dạy và học, đánh giá để phát triển học tập, nhằm hình thành các năng lực khác nhau cho người học. Khi chương trình được xây dựng theo cách tiếp cận phát triển năng lực người học thì người ta không quá xem trọng các tri thức nữa mà xem trọng phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, làm thế nào để phát triển các năng lực ở người học. Từ những lí do trên tôi chọn vấn đề “Kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác Lênin phần Triết học ở các trường cao đẳng, đại học hiện nay” làm đề tài luận án tiến sĩ của mình.

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Đổi mới kiểm tra, đánh giá có vai trò rất quan trọng trong đổi mớiphương pháp dạy học, nó là khâu cuối cùng trong quá trình dạy học nhưng nólại có vai trò khởi đầu, nó định ra cái đích, định ra những yêu cầu để quá trìnhdạy và học của thầy và trò phải hướng tới cái đích đó, kiểm tra thế nào thì sẽ dạynhư thế cho nên có thể nói kiểm tra, đánh giá là khâu đột phá của quá trình đổimới Đổi mới kiểm tra, đánh giá sẽ là động lực thúc đẩy các quá trình khác nhưđổi mới phương pháp dạy học, đổi mới cách thức tổ chức hoạt động dạy học, đổimới giáo trình tài liệu học tập và đổi mới công tác quản lí Nếu thực hiện đượcviệc kiểm tra, đánh giá hướng vào đánh giá quá trình, giúp phát triển năng lựcngười học thì lúc đó quá trình dạy học trở nên tích cực hơn rất nhiều Quá trình

đó sẽ nhằm đến mục tiêu xa hơn, đó là nuôi dưỡng hứng thú học đường, tạo sự

tự giác trong học tập và quan trọng hơn là gieo vào lòng người học sự tự tin,niềm tin “người khác làm được mình cũng sẽ làm được” Điều này vô cùngquan trọng để tạo ra mã số thành công của mỗi sinh viên trong tương lai

1.2 Hiện nay đổi mới phương pháp dạy học là việc làm cần thiết nhằmthực hiện chủ trương đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo hướngphát triển năng lực Giáo dục Việt Nam đang thực hiện bước chuyển từ giáo dụctiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ quantâm đến việc người học học được cái gì đến chỗ quan tâm người học vận dụngđược cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó, nhất định phải thực hiệnthành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối truyền thụ một chiềusang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành nănglực và phẩm chất

Nghị quyết Hội nghị trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục và đào tạo khẳng định: Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy vàhọc theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụngkiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghinhớ máy móc; tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở

để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực;

chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ýcác hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học.

Đồng thời với đổi mới phương pháp dạy học, Nghị quyết Hội nghị trung

ương 8 khóa XI còn nhấn mạnh: Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, khách quan Việc thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo cần từng bước theo các tiêu chí tiên tiến được xã hội và cộng đồng giáo dục thế giới tin cậy và công nhận Phối hợp sử dụng kết quả đánh giá trong quá trình học với đánh giá cuối kì, cuối năm học; đánh giá của người dạy với tự đánh giá của người học; đánh giá của nhà trường với đánh giá của gia đình và của xã hội.

Đề án đổi mới căn bản toàn diện giáo dục của Bộ Giáo dục và Đào tạotrình Trung ương viết: Đổi mới tư duy giáo dục”, “Đổi mới quản lý giáo dục”,trong đó có “Đổi mới chính sách, cơ chế tài chính và phát triển đội ngũ nhà giáo

và cán bộ quản lý giáo dục” là các giải pháp then chốt, “Đổi mới kiểm tra, thi vàđánh giá” là khâu đột phá

1.3 Môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin phần triết

học trực tiếp trang bị cho SV thế giới quan, nhân sinh quan, xây dựng niềm tin,

lí tưởng cách mạng cho SV, đồng thời từng bước xác lập thế giới quan, nhânsinh quan và phương pháp luận chung nhất để tiếp cận các khoa học chuyênngành được đào tạo, với việc học tập tri thức khoa học Mác - Lênin sẽ trang bịcho người học phương pháp luận chung nên khi tiếp cận với các vấn đề chính trị

xã hội, biết phân tích, đánh giá, tổng hợp các tình huống cụ thể của chính trị

-xã hội đang diễn ra thường xuyên thì sự đánh giá sẽ đảm bảo được tính kháchquan, khoa học, nhân văn

Nội dung chương trình môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác

- Lênin phần triết học với tiêu đề: Thế giới quan và PP luận triết học của chủ

nghĩa Mác - Lênin, đây là bộ phận lý luận triết học quan trọng, nền tảng của chủ

nghĩa Mác - Lênin, được cấu trúc Chương 1: Chủ nghĩa duy vật biện chứng Chương 2: Phép biện chứng duy vật Chương 3: Chủ nghĩa duy vật lịch sử biểu

hiện những đặc thù cơ bản sau:

Thứ nhất, tính trừu tượng và tính khái quát hóa cao Hệ thống tri thức

khoa học của triết học Mác - Lênin được cấu thành từ các khái niệm, phạm trù,các nguyên lý trừu tượng nhưng là hệ thống tri thức mở, tính lý luận nhưng gắnvới thực tiễn và qua thực tiễn mà hoàn thiện, bổ sung các nguyên lý, quy luật,phạm trù

Thứ hai, tính hệ thống, lôgic, chính xác, chặt chẽ.

Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về triết học là một

hệ thống có mối liên hệ bên trong chặt chẽ Mỗi khái niệm, phạm trù, nguyên lýphản ánh những khía cạnh khác nhau của sự vật, hiện tượng nhưng lại có quan

hệ chặt chẽ với nhau, mang lại cho con người tri thức về sự vật hiện tượng trongtính chỉnh thể, toàn vẹn của nó, giúp con người có cái nhìn toàn diện, chính xác

về sự vật hiện tượng, đem lại cho con người một bức tranh chân thật về hiệnthực khách quan, tránh mọi “ảo tưởng” mù quáng mê hoặc, xuyên tạc sự thật,gạt bỏ tính chất thần bí siêu tự nhiên Vì vậy, nó phản ánh chính xác sự vật, hiệntượng như nó đã tồn tại, vận động và phát triển và trên cơ sở đó, có thể dự báođược xu hướng vận động và phát triển của các sự vật, hiện tượng Là một hệthống lý luận điển hình về tính chính xác và lôgíc chặt chẽ, có tác dụng tích cựcđối với hoạt động thực tiễn của con người Với đặc trưng này đòi hỏi việc

nghiên cứu Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin không được tuỳ

tiện, hời hợt, đơn giản, chắp vá, cắt xén

Thứ ba, tính lý luận và tính thực tiễn

Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin đã kế thừa tất cả

những giá trị tư tưởng và văn hoá của nhân loại đã có trước đó, là sự khái quát,

đúc kết những kinh nghiệm và tri thức lý luận trên lĩnh vực khác nhau Những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin luôn luôn gắn liền với thực tiễn phong trào

cách mạng, thực tiễn vận động của lịch sử, sự phát triển khoa học - kỹ thuật,cuộc đấu tranh tư tưởng lý luận chống lại các học thuyết tư sản, chủ nghĩa cơhội, chủ nghĩa xét lại, cải lương Sức mạnh của những nguyên lý cơ bản củachủ nghĩa Mác - Lênin chính là ở chỗ nó gắn bó hữu cơ với thực tiễn xã hội,

được kiểm nghiệm, bổ sung trong thực tiễn Trong Những nguyên lý của chủ

nghĩa Mác – Lênin luôn có sự thống nhất giữa tính lý luận với thực tiễn, trong

đó thực tiễn có vai trò quyết định

1.4 Các trường Cao đẳng, Đại học ở Việt Nam hiện nay đang rất nỗ lựcđổi mới phương pháp dạy học, trong đó có đẩy mạnh đổi mới kiểm tra, đánh giá.Mặc dù đã có những bước chuyển biến tích cực nhưng công tác kiểm tra vẫnchưa theo được yêu cầu nói trên, cụ thể như:

- Kiểm tra, đánh giá vẫn theo lối cũ, hướng vào nội dung, lấy mục tiêutruyền thụ kiến thức là chính cho nên kiểm tra, đánh giá lâu nay là kiểm tra kiếnthức chứ không phải là kiểm tra năng lực vì thế nó kéo theo hình thức của kiểmtra đánh giá là bài thi viết hoặc vấn đáp Nội dung câu hỏi tập trung vào kiểm trakhả năng tái hiện tri thức mà không định hướng vào khả năng vận dụng tri thứctrong những tình huống thực tiễn

- Kiểm tra, đánh giá thời gian qua mới chỉ tập trung chủ yếu vào đánh giákết quả học tập nhằm xếp loại sinh viên, xem nhẹ đánh giá quá trình, không biếtđánh giá các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, đánh giá đạo đức, giá trịsống, kĩ năng sống như thế nào Nặng về thi cử, nặng về hình thức, thiên vềkiểm tra cuối kỳ Vì vậy mà phương pháp dạy học, hình thức tổ chức dạy họcchưa thay đổi

- Đánh giá chưa vì sự tiến bộ của sinh viên, chưa giúp sinh viên nhận ramình đang ở đâu trên con đường đạt đến mục tiêu bài học, chuẩn kiến thức, kĩnăng

1.5 Xu hướng chung của thế giới hiện nay là chuyển từ dạy học tập trungvào mục tiêu, nội dung chương trình sang tập trung vào việc tổ chức quá trìnhdạy và học, đánh giá để phát triển học tập, nhằm hình thành các năng lực khácnhau cho người học Khi chương trình được xây dựng theo cách tiếp cận pháttriển năng lực người học thì người ta không quá xem trọng các tri thức nữa màxem trọng phương pháp, hình thức tổ chức dạy học, làm thế nào để phát triểncác năng lực ở người học

Từ những lí do trên tôi chọn vấn đề “Kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin phần Triết học ở các trường cao đẳng, đại học hiện nay” làm đề tài

luận án tiến sĩ của mình

2 Mục đích nghiên cứu

Luận án nghiên cứu cơ sở lí luận, thực tiễn và đề xuất một số nguyên tắc,phương pháp kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực trong dạyhọc môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin phần Triết học nhằmgóp phần nâng cao chất lượng dạy học môn học này ở các trường cao đẳng, đạihọc nước ta hiện nay

3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Quá trình kiểm tra, đánh giá trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bảncủa Chủ nghĩa Mác - Lênin phần Triết học ở các trường cao đẳng, đại học nước

ta hiện nay

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quá trình kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực trongdạy học môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin phần Triếthọc ở các trường cao đẳng, đại học nước ta hiện nay

4 Giả thuyết khoa học.

Nếu việc kiểm tra, đánh giá môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩaMác - Lênin phần Triết học theo định hướng phát triển năng lực sinh viên màđược thực hiện như sau:…… thì không những nâng cao được chất lượng họctập môn học cho sinh viên các trường cao đẳng, đại học nói chung mà còn pháttriển được các năng lực chuẩn đầu ra, sinh viên đáp ứng được những yêu cầumới của thời đại

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận của kiểm tra, đánh giá theo định hướng pháttriển năng lực

- Khảo sát thực trạng kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển nănglực hiện nay ở một số trường cao đẳng, đại học, chỉ ra những hạn chế và nguyênnhân.

- Đề xuất các nguyên tắc và phương pháp tổ chức kiểm tra, đánh giá theođịnh hướng phát triển năng lực trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản củaChủ nghĩa Mác - Lênin phần Triết học

- Thực nghiệm sư phạm để chứng minh tính khả thi của những biện pháp đã

đề ra của luận án

6 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Luận án nghiên cứu việc kiểm tra, đánh giá theo địnhhướng phát triển năng lực trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủnghĩa Mác - Lênin phần Triết học ở các trường cao đẳng, đại học nước ta hiệnnay

- Về không gian: Luận án khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạmcông tác kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực ở một số trườngcao đẳng, đại học ở nước ta, bao gồm các trường sau:

MIỀN BẮC

Trường Đại học Sư Phạm Thái Nguyên

Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội

Trường Đại học Thủ đô Hà Nội

Trường Đại học Sư phạm 2

Trường Đại học Sư phạm Hà Nội

Trường Đại học Y Hải Dương

Trường Đại học Tây Bắc

Trường Cao đẳng Sư phạm Lào Cai

Trường Cao đẳng Sư phạm Điện Biên

Trường Cao đẳng Sư phạm Hải Dương

Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Giang

Trường Cao đẳng Sư phạm Thái Nguyên

Trường Cao đẳng sư phạm Hà Nội

Trường Cao đẳng Cộng đồng Bắc Kan

Trường Cao đẳng Sư phạm Sơn La

MIỀN TRUNG

Trường Đại học Hồng Đức

Trường Đại học Sư phạm Huế

Trường Cao đẳng Sư phạm Nghệ An

MIỀN NAM

Trường Đại học Sư phạm Đà Nẵng

Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh

- Về thời gian: Luận án tiến hành khảo sát thực trạng và thực nghiệm sưphạm từ tháng 01 năm 2016 đến tháng 01 năm 2018

7 Phương pháp nghiên cứu.

7.1 Phương pháp luận

Luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng vàchủ nghĩa duy vật lịch sử; lí luận dạy học hiện đại; lí luận và phương pháp dạyhọc bộ môn lý luận chính trị

7.2 Phương pháp nghiên cứu

7.2.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lí luận

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể như: phântích - tổng hợp, quy nạp - diễn dịch, lịch sử - cụ thể

7.2.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp quan sát: Quan sát thái độ, tính tích cực của SV trong kiểmtra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực

- Phương pháp điều tra xã hội học: Sử dụng phiếu hỏi với GV, SV để thuthập thông tin liên quan đến vấn đề nghiên cứu

- Phương pháp phỏng vấn giảng viên, sinh viên, nhà quản lí

- Phương pháp chuyên gia: Tham khảo ý kiến các nhà khoa học trong xâydựng bộ câu hỏi, thiết kế giáo án, lựa chọn phương pháp xây dựng bộ phiếu khảo sátthực trạng

- Phương pháp thực nghiệm: Thực nghiệm sư phạm để phân tích, đánhgiá, so sánh nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng thông qua tác động của thựcnghiệm, nêu kết luận và kiến nghị.

7.2.3 Các phương pháp hỗ trợ

Sử dụng toán thống kê và phần mềm toán học để xử lý các số liệu thu đượctrong điều tra thực trạng và thực nghiệm sư phạm nhằm rút ra những kết luận cần thiết

8 Những đóng góp mới của luận án.

- Luận án hệ thống hóa cơ sở lý luận của việc kiểm tra, đánh giá theo địnhhướng phát triển năng lực trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của Chủnghĩa Mác - Lênin phần Triết học ở các trường cao đẳng, đại học nước ta hiệnnay

- Đánh giá được thực trạng của công tác kiểm tra, đánh giá theo định hướngphát triển năng lực trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩaMác - Lênin phần Triết học ở các trường cao đẳng, đại học nước ta hiện nay

- Xác định khung năng lực cho sinh viên qua dạy học môn Những nguyên

lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lênin phần Triết học

- Đề xuất được các hình thức tổ chức kiểm tra, đánh giá theo định hướngphát triển năng lực trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩaMác - Lênin phần Triết học ở các trường cao đẳng, đại học nước ta hiện nay

9 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu và kết luận, phụ lục và danh mục các tài liệu tham khảo,luận án gồm 4 chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về kiểm tra, đánh giá theo địnhhướng phát triển năng lực trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủnghĩa Mác - Lênin phần Triết học ở các trường cao đẳng, đại học nước ta hiệnnay

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn việc kiểm tra, đánh giá theo địnhhướng phát triển năng lực trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của Chủnghĩa Mác - Lênin phần Triết học ở các trường cao đẳng, đại học nước ta hiệnnay

Chương 3: Nội dung, phương pháp kiểm tra, đánh giá theo định hướng pháttriển năng lực trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác -Lênin phần Triết học ở các trường cao đẳng, đại học nước ta hiện nay

Chương 4: Thực nghiệm sư phạm các biện pháp kiểm tra, đánh giá theođịnh hướng phát triển năng lực trong dạy học môn Những nguyên lý cơ bản củaChủ nghĩa Mác - Lênin phần Triết học ở các trường cao đẳng, đại học nước tahiện nay

NỘI DUNG Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRONG DẠY HỌC MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN PHẦN TRIẾT HỌC Ở CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG, ĐẠI HỌC NƯỚC TA

HIỆN NAY

1.1.Các công trình nghiên cứu tiêu biểu về dạy học và kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực trong dạy học

1.1.1 Những nghiên cứu ở nước ngoài

Trên thế giới, việc nghiên cứu và triển khai đào tạo theo tiếp cận năng lực (competency based) đã được tiến hành từ rất sớm ở một số nước công nghiệp phát triển Dần dần, do có ưu điểm phù hợp với yêu cầu của đào tạo kỹ thuật nghề nghiệp nên phương thức đào tạo theo tiếp cận năng lực được vận dụng ở nhiều nước trên thế giới [dẫn theo 85], [dẫn theo 86]

Năm 1983, Viện hàn lâm khoa học quốc gia Mỹ đã có một báo cáo đề cậpđến việc các hội nghiên cứu, các chủ doanh nghiệp cần nghiên cứu và thay đổicác yêu cầu về giáo dục đào tạo, cần thay đổi các chương trình dạy học, các yêu

cầu chương trình phải dựa trên năng lực hơn là dựa theo thời gian

Ở Canađa, sự phát triển kinh tế - xã hội đã gây sức ép phải thay đổi phươngthức đào tạo, đặc biệt là đào tạo nghề Những cải cách trong lĩnh vực đào tạo nghề

đã chỉ ra những phương thức linh hoạt hơn trong đào tạo, chỉ ra mối quan hệ đến

sự thực hiện hơn là thời gian đào tạo, đó chính là đào tạo dựa trên năng lực thựchiện Ban đầu chỉ có các tổ chức đào tạo nhận ra lợi thế của phương thức nàytrong đào tạo nghề Trong những năm gần đây, các nhà sản xuất, kinh doanh, dịch

vụ ở đây đã cùng ngành giáo dục có sự quan tâm hơn, đầu tư nhiều hơn chophương thức đào tạo dựa trên năng lực thực hiện song song với việc xây dựng cácchuẩn quốc gia về đào tạo nghề nghiệp [sđd, 85]

Ở nhiều nước châu Á như Singapore, Ấn Độ, Philippin, Brunei, Malaixia,Hàn Quốc, Nhật Bản,… phương thức đào tạo dựa trên năng lực cũng đã và đangvận dụng ở các mức độ khác nhau Các bộ chương trình kế hoạch đào tạo nghềdựa trên năng lực thực hiện cho các trường chuyên nghiệp, nhất là các trường kỹthuật, đã được soạn thảo và sử dụng có kết quả trong một vài năm trở lại đây.Nhìn một cách khái quát có thể nhận thấy điểm nổi bật của các chương trình này

là đào tạo nhằm việc hình thành các kiến thức và kỹ năng để người học có thểthực hiện được, có năng lực vận dụng ngay vào thực tiễn [sđd, 85]

Chúng tôi điểm qua một vài công trình nghiên cứu sau:

(1) William E B (Mỹ) “Handbook for developing competency-basedtraining programs” [73] (Tạm dịch là: Sổ tay cho việc phát triển các chươngtrình đào tạo dựa trên năng lực thực hiện) Mục đích của cuốn sách này là giúpphát triển có hiệu quả các chương trình giáo dục và đào tạo Nó dành cho cácgiảng viên, người làm công tác đào tạo, các nhà nghiên cứu và những ngườitham gia vào việc đào tạo nghề trong các tổ chức Cuốn sách này đưa ra nhữnggợi ý làm thế nào để phát triển các chương trình dựa trên năng lực thực hiện, baogồm: Mô tả rõ chuẩn đầu ra (CĐR), sắp xếp chúng một cách cẩn thận theo mộttrình tự Xây dựng chương trình cẩn thận bằng cách phân loại tài liệu, sắp xếp vàtập hợp thành một gói chương trình hoàn chỉnh Xác định mục tiêu của chươngtrình là hướng vào việc học của người học chứ không hướng vào hoạt động dạy.Chương trình sẽ đảm bảo rằng người học có thể hoàn thành tốt nhiệm vụ (công

việc) sau khi tốt nghiệp và tham gia vào hoạt động nghề nghiệp Chương trìnhđược cá nhân hoá để mỗi người có thể tự hoàn thành công việc bằng cách tìmhiểu nhận thức vấn đề và đề xuất cách giải quyết một vấn đề Và cuối cùng, cóthể đánh giá được hiệu quả đào tạo với từng cá nhân người học, người học cũng

có thể tự đánh giá được mức độ đạt được của bản thân so với mục tiêu củachương trình

(2) Tháng 11 năm 1991, trung tâm Quốc gia về đào tạo dựa trên năng lựccủa Australia [127] đã tổ chức hội thảo về đào tạo dựa trên năng lực thựchiện Mục đích của hội thảo là để cung cấp một diễn đàn cho các nhà nghiên cứutrong lĩnh vực đào tạo dựa trên năng lực có thể trao đổi những ý kiến, quan điểm

về vấn đề này Các bài tham luận bao gồm: Các báo cáo về cách giải quyết vấn

đề đào tạo dựa trên năng lực; Các báo cáo về những dự án nghiên cứu của cánhân Hội thảo cũng đã thảo luận về các vấn đề nảy sinh trong quá trình nghiêncứu, trao đổi về hệ thống lý luận đào tạo theo năng lực đang có Chương trìnhhội thảo được tổ chức thành nhiều phiên họp với các chủ đề là: 1- Phát triển vàcung cấp các chương trình đào tạo dựa trên năng lực, 2 - Phát triển hệ thống cáctiêu chuẩn năng lực 3 - Các chương trình đào tạo trong đào tạo theo năng lực, 4

- Đánh giá và công nhận các chương trình đào tạo theo năng lực Qua hội thảonày, một số vướng mắc trong tổ chức đào tạo theo năng lực được giải quyết và

mở ra những hướng đi mới trong đào tạo nguồn nhân lực đáp ứng với sự pháttriển của xã hội

(3) Tác giả Thomas Deissinger và Slilke Hellwig (Đức) [130] đã dựa trênnhững kinh nghiệm đào tạo nghề mà mình đang trực tiếp tiến hành để đưa raquan điểm về cấu trúc và chức năng của chương trình đào tạo dựa trên năng lực.Điều này bắt đầu từ triết lý về đào tạo dựa trên năng lực, đó là việc cung cấpmột mô tả về các tính năng trong cấu trúc và chức năng của chương trình cũngnhư mục tiêu của nó Việc xây dựng cấu trúc và chức năng của chương trình đàotạo theo tiếp cận năng lực cần phải được thảo luận rõ bao gồm cả kế hoạch xâydựng chương trình, phát triển chương trình và kiểm định chương trình trước khithực thi Cũng cần xem xét sự khác biệt, ưu, nhược điểm của việc xây dựng cấutrúc, chức năng chương trình đào tạo theo tiếp cận năng lực với các lý thuyếtxây dựng chương trình đào tạo nghề khác Một điều nữa là những chương trình

xây dựng theo năng lực cần có sự đối sánh với hệ thống giáo dục đào tạo của hệthống ở Úc, Anh, xứ Wales, Bắc Ireland và Scotland Như vậy mới đảm bảođược chất lượng đào tạo và được công nhận ở quốc tế.

Điểm qua những nghiên cứu trên có thể nhận thấy: đào tạo theo tiếp cậnnăng lực là một xu hướng được nhiều quốc gia, nhiều nhà khoa học quan tâmnghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau và ứng dụng vào quá trình dạy học ở cáctrường đại học, chuyên nghiệp Tuỳ theo đặc điểm của mỗi quốc gia mà lýthuyết này được thay đổi cho phù hợp

Cùng với sự ra đời của lí luận dạy học, lí luận kiểm tra, đánh giá là mộtphạm trù được các nhà nghiên cứu và hoạt động thực tiễn về giáo dục rất quantâm vì nó có chức năng quan trọng trong hoạt động giáo dục

Khẳng định vai trò, ý nghĩa quan trọng của kiểm tra đối với việc đánh giánăng lực nhận thức của học sinh, nhà giáo dục Comenxki người Séc, IB Bazelovngười Đức đã coi việc kiểm tra, đánh giá tri thức học sinh như một yếu tố gópphần nâng cao hiệu quả của quá trình giáo dục Đặc biệt, để đánh giá kết quảhọc tập của học sinh, IB Bazelov đề xuất một hệ thống đánh giá tri thức trongtrường học và chia hệ đánh giá làm 12 bậc vận dụng vào thực tiễn dạy học Ôngcho rằng có 3 bậc phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh phổ thông: Tốt –trung bình – kém Hệ đánh giá này được áp dụng ở một số nơi trong đó có Nga

Những năm 50 đến đầu thập kỉ 70 của thế kỉ XX, xuất phát từ nhiệm vụnâng cao chất lượng dạy học trên cơ sở phát huy tính tích cực, độc lập của họcsinh, vấn đề kiểm tra, đánh giá được nghiên cứu chủ yếu dưới góc độ đánh giátri thức nhằm hoàn thiện quá trình giáo dục Tiêu biểu là các nhà giáo dục ngườiNga như V.M Palonxki với công trình “Những vấn đề dạy học của việc đánh giátri thức”, X.V Uxova với “Con đường hoàn thiện việc kiểm tra, đánh giá trithức, kĩ năng”, F.I Peroxki với công trình “Cơ sở và thực tiễn của kiểm tra trithức”… tiếp tục nghiên cứu và khẳng định vai trò của kiểm tra đánh giá đối vớiviệc củng cố, hoàn thiện tri thức của học sinh đã nêu rõ: “Kiểm tra là mộtphương tiện quan trọng không chỉ để ngăn ngừa việc lãng quên mà còn để nắmbắt được tri thức một cách vững chắc hơn Ông cho rằng, đánh giá có thể trở

thành một phương tiện quan trọng để điều khiển việc học tập của học sinh, đẩymạnh phát triển giáo dục các em Đánh giá được thực hiện trên cơ sở kiểm tra vàđánh giá theo hệ thống 5 bậc: xuất sắc (điểm 5), tốt (điểm 4), trung bình (điểm3), xấu (điểm 2), rất xấu (điểm 1) Từ đó, V.N Savin khẳng định kiểm tra vàđánh giá là hai hoạt động khác nhưng có mối quan hệ chặt chẽ với nhau Kiểmtra không chỉ giúp học sinh nẵm vững tri thức mà còn nắm kĩ năng, kĩ xảo T.AIlia cũng cho rằng: “Kiểm tra, đánh giá kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo là rất quantrọng và là thành phần cấu tạo cần thiết của quá trình dạy học” Đồng thời, tácgiả còn nhấn mạnh chức năng quan trọng của kiểm tra, đánh giá, coi nó như làmột phương tiện để nâng cao chất lượng dạy học “Việc đánh giá là một phươngtiện kích thích mạnh mẽ và có ý nghĩa giáo dục rất lớn trong điều kiện nếu như

nó được giáo viên sử dụng đúng đắn”

Những năm qua, lĩnh vực nghiên cứu về đánh giá trên thế giới đã đạtđược những thành tựu đáng ghi nhận Có thể nói, hầu hết các tác giả tiêu biểunhư Becbi, Ran Taylo, Philip, R.F Mager đã tập trung nghiên cứu và làm sáng tỏđịnh nghĩa, chức năng, vai trò của kiểm tra đánh giá đối với việc phát triển trithức, năng lực đặc biệt là tính tích cực tự giác của học sinh, giúp các em tự tinhơn trong học tập và tự đánh giá được kết quả học tập của mình Nghiên cứuvấn đề kiểm tra đánh giá theo những quan điểm, trường phái khác nhau song cáctác giả đều nhấn mạnh ý nghĩa, tầm quan trọng của kiểm tra đánh giá, xây dựng

cơ sở lý thuyết và thực tiễn quá trình kiểm tra đánh giá phù hợp với hệ thốnggiáo dục của từng quốc gia

Thời kỳ tiền tư bản chủ nghĩa (thế kỷ XV - XVIII) lần đầu tiên trong lịch

sử giáo dục thế giới, nhà giáo dục Tiệp Khắc J.A.Comensky đã đặt nền móngcho lý luận dạy học ở nhà trường và xây dựng thành một hệ thống vấn đề trongtác phẩm "Lý luận dạy học vĩ đại", trong đó có nêu ý nghĩa, vai trò của kiểm tra,đánh giá quá trình lĩnh hội tri thức của học sinh, ông lưu ý việc kiểm tra, đánhgiá phải căn cứ vào mục tiêu học tập và hướng dẫn học sinh tự kiểm tra, đánhgiá kiến thức của bản thân

Về sau, các nhà nghiên cứu lý luận dạy học đã phân tích và phát triển lýluận kiểm tra, đánh giá ở các góc độ: vai trò, ý nghĩa, mục tiêu, nội dung,nguyên tắc và phương pháp nhằm đảm bảo tính khách quan của việc kiểm tra,đánh giá Chẳng hạn, nhà giáo dục V.M Palonsky đòi hỏi đánh giá kiến thứcphải thực hiện một quá trình, quá trình đó bao gồm một số yếu tố như: nhận thứcđúng mục đích kiểm tra và đánh giá xuất phát từ mục đích dạy học, xác địnhđúng các bậc thang đánh giá kết quả nắm tri thức của học sinh làm cơ sở choviệc đánh giá khách quan và xác định các hình thức phù hợp.

Vấn đề kiểm tra, đánh giá kết quả học tập được các tác giả nghiên cứu ởnhiều góc độ khác nhau nhưng tất cả các tác giả đều nhấn mạnh ý nghĩa và tầmquan trọng của kiểm tra, đánh giá kết quả học tập Từng bước xây dựng, hoànthiện cơ sở lí thuyết, cơ sở thực tiễn và quy trình cho kiểm tra, đánh giá kết quảhọc tập

1.1.2 những nghiên cứu ở trong nước

Ở nước ta cũng có nhiều bài viết, nhiều công trình nghiên cứu khá sâu sắc

về vấn đề kiểm tra, đánh giá Các bài viết về vấn đề này có thể chia làm hai loạinhư sau:

Loại thứ nhất, là bài viết của các tác giả: Đặng Vũ Hoạt, Hà Thị Đức, Trần

Bá Hoành, Dương Thiệu Tống đi sâu vào nghiên cứu một cách có hệ thốngnhững cơ sở lý luận chung của vấn đề kiểm tra, đánh giá tri thức học sinh

Tác giả Đặng Vũ Hoạt với bài viết: “Một số vấn đề kiểm tra, đánh giá trithức học sinh”[10], đã trình bày những vấn đề lý luận cơ bản về kiểm tra, đánhgiá tri thức, kỹ năng, kỹ xảo của học sinh Tác giả đã trình bày những vấn đề về

vị trí, chức năng và các quan điểm kiểm tra, đánh giá tri thức học sinh dưới góc

độ lý luận dạy học hiện nay

Khi tiến hành kiểm tra, đánh giá cần thực hiện tốt chức năng phát hiện điềuchỉnh, chức năng phát hiện củng cố, chức năng giáo dục Ba chức năng này quan

hệ mật thiết với nhau, trong đó chức năng thứ nhất là đặc thù

Tác giả Hà Thị Đức trong bài viết: “Cơ sở lý luận thực tiễn kiểm tra, đánhgiá và hệ thống biện pháp bảo đảm tính khách quan trong quá trình đánh giá trithức của học sinh sư phạm”[6] đã nêu lên nội dung và kết quả điều tra về nhậnthức và thực hiện các chức năng kiểm tra, đánh giá trong thực tiễn dạy học hiệnnay Theo tác giả, đánh giá dựa trên đơn vị tri thức là một phương pháp đánh giákhách quan nhất Trong tương lai, đơn vị tri thức phải là chuẩn để giáo viên dựavào đó mà cân, đo, đong, đếm trình độ, mức độ chiếm lĩnh tri thức, kỹ năng, kỹxảo của học sinh mình

Tác giả Dương Thiệu Tống đi sâu vào phân tích những ưu điểm củaphương pháp trắc nghiệm và tác dụng của nó đối với việc đo lường thành quảhọc tập

Loại thứ hai, là bài viết của các tác giả: Trang Thị Lân, Nguyễn Hữu Chí,

Trần Kiều, Hàn Liên Hải, Nguyễn Gia Cốc Các tác giả này, trên cơ sở phêphán những hạn chế của hình thức kiểm tra hiện nay, đã đưa ra một số phươnghướng nhằm cải tiến cách thi và kiểm tra trong nhà trường Đồng thời thông quathực tiễn dạy học, các tác giả đã phản ánh một cách đa dạng, nhiều khía cạnh về

hệ thống kiểm tra, đánh giá tri thức của học sinh Điều cần lưu ý là thông quacác bài viết của mình, các tác giả đã phê phán một cách nghiêm khắc những yếu

tố tiêu cực trong kiểm tra, đánh giá tri thức, đặc biệt là những biểu hiện vi phạmtính khách quan

Để góp phần giải quyết tình trạng trên, các tác giả đã đưa ra một số nhữngvấn đề cần điều chỉnh, đổi mới có ý nghĩa định hướng cho công tác kiểm tra,đánh giá kết quả học tập của học sinh

Tác giả Trần Kiều - Viện Khoa học giáo dục, với bài: Đổi mới đánh giá,đòi hỏi bức thiết của đổi mới phương pháp dạy học, đã viết rằng kiểm tra, đánhgiá là khâu cuối cùng, song cũng có thể là bước khởi đầu cho chu trình tiếp theovới chất lượng mới hơn của cả một quá trình Từ một phương diện khác có thểxem đánh giá là hoạt động nhằm rút ra những phán đoán về giá trị đạt được vànhững quyết định cần thiết trên cơ sở thông tin về số liệu thu thập được Do đó,đánh giá không chỉ nhằm mục đích phân loại, sàng lọc, cũng không chỉ nhằmphát hiện kết quả mà còn phải tìm ra được các nguyên nhân đa dạng của mộtthực trạng nào đó

Tác giả Trang Thị Lân trong bài viết: Việc kiểm tra, đánh giá kết quả họctập cũng cho rằng: Trong lý luận dạy học, kiểm tra là giai đoạn kết thúc của quámột trình dạy học đánh giá trong quá trình dạy học là một vấn đề phức tạp,luôn chứa đựng nguy cơ không chính xác, dễ sai lầm Vì thế, đổi mới phươngpháp dạy học đòi hỏi phải đổi mới cách kiểm tra, đánh giá

Một số tác giả đã đưa ra những quan điểm nghiên cứu về kiểm tra, đánhgiá theo những góc độ khác nhau, phân tích những các vấn đề của quá trình đánhgiá, tiêu chí đánh giá, mức độ đánh giá, tính khoa học, tính khách quan, tínhtoàn diện, khâu tổ chức coi thi và ra đề thi…trong kiểm tra đánh giá như tác giảNguyễn Xuân Sách [143], Nguyễn Lân [140], Hàn Liên Hải [137], Nguyễn GiaCốc [135]…

Nghiên cứu hệ thống những cơ sở lí luận chung của vấn đề kiểm tra đánhgiá kết quả học tập của học sinh có các tác giả tiêu biểu như: Lê Khánh Bằng[133], Hà Thế Ngữ[141], Đặng Vũ Hoạt [138], Hà Thị Đức [136], Trần BáHoành [138]… với các công trình nghiên cứu như “Một số vấn đề về kiểm trađánh giá tri thức của học sinh”, “Đánh giá trong giáo dục”, “Cơ sở lí luận củaviệc đánh giá chất lượng học tập của học sinh trung học phổ thông” Trong đónổi bật là công trình “Một số vấn đề kiểm tra đánh giá tri thức của học sinh (giáotrình Xêmina về LLDH) của tác giả Đặng Vũ Hoạt Với tư cách là người nghiêncứu sâu về lý luận dạy học, trong những bài viết của mình, tác giả đã trình bày

những vấn đề về vị trí, chức năng và các quan điểm kiểm tra đánh giá tri thứccủa học sinh dưới góc độ lý luận dạy học hiện nay Theo tác giả “khi kiểm trađánh giá tri thức, kĩ năng, kĩ xảo chúng ta cần kiểm tra thường xuyên, có hệthống, có kế hoạch, kết hợp nhiều dạng, nhiều phương pháp kiểm tra; Cần giáodục cho học sinh ý thức đúng đắn đối với việc kiểm tra, ý thức tự kiểm tra…Đồng thời cần bồi dưỡng cho học sinh ý thức tự đánh giá một cách đúng đắn vàkhiêm tốn” Kiểm tra đánh giá đạt hiệu quả tốt cần đảm bảo tính toàn diện, đảmbảo tính phát triển, tính khách quan, chính xác, công bằng, tránh hình thức, thiên

vị hay thành kiến, không quá dễ dãi nhưng không quá khắt khe Điều đó chẳngnhững giúp cho việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh mang lại kếtquả cao mà còn góp phần hình thành và phát triển toàn diện nhân cách học sinh

Các nghiên cứu ứng dụng các kĩ thuật, công cụ kiểm tra đánh giá kết quảhọc tập vào các môn học cụ thể như của tác giả Đặng Bá Lãm với nghiên cứu

“Kiểm tra đánh giá trong dạy học đại học”, tác giả Trần Thị Tuyết Oanh vớiluận án tiến sĩ giáo dục học “Xây dựng, sử dụng câu trắc nghiệm khách quan vàcâu tự luận ngắn trong đánh giá kết quả học tập môn giáo dục học” Ngoài racòn có công trình luận văn thạc sĩ cũng nghiên cứu về vấn đề này như “ Một sốbiện pháp nâng cao hiệu quả kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn giáo dụccông dân ở trường trung học phổ thông” của tác giải Ông Thị Hải, đề tài “Phốihợp trắc nghiệm khách quan và trắc nghiệm tự luận trong kiểm tra đánh giá kếtquả học tập môn toán” của tác giả Nguyễn Phi Cơ, đề tài “Biện pháp khách quanhóa việc kiểm tra đánh giá kết quả học tập môn giáo dục học của sinh viêntrường đại học sư phạm” của Mai Quốc Khánh… Các công trình này đã phảnánh khá đậm nét các nguyên tắc kiểm tra đánh giá, phương pháp kiểm tra đánhgiá, hình thức kiểm tra đánh giá nhằm góp phần nâng cao độ tin cậy, tính hiệuquả của đánh giá kết quả học tập

Một số công trình nghiên cứu đã thể hiện sự nghiên cứu sâu về lí luậnkiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh, chỉ rõ mục đích, ý nghĩa củakiểm tra đánh giá, các phương pháp, hình thức, các nguyên tắc và yêu cầu khikiểm tra đánh giá Các tác giả tiêu biểu như Phan Thị Hồng Vinh [144], Trần

Thị Tuyết Oanh [142], Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt [141], Hà Thị Đức [136],Nguyễn Hữu Châu [134]…Qua những công trình nghiên cứu, các tác giả đềucho rằng khi kiểm tra đánh giá kết quả học tập của người học cần phải thực hiệnthường xuyên, liên tục góp phần nâng cao chất lượng dạy học và giáo dục Tuynhiên, các nghiên cứu này chưa phản ánh sâu sắc vấn đề đánh giá kết quả họctập dựa trên định hướng phát triển năng lực cho người học.

Tóm lại, vấn đề kiểm tra, đánh giá đã được nhiều tác giả đề cập tới ởnhiều góc độ khác nhau Các tác giả đều làm sáng tỏ vai trò, vị trí của kiểm tra,đánh giá, nội dung của kiểm tra, đánh giá, các hình thức tổ chức và phương phápkiểm tra, đánh giá, mối liên hệ mật thiết giữa kiểm tra và đánh giá và xem đó

là một khâu không thể thiếu trong quá trình dạy học

Ngoài ra cũng có rất nhiều công trình nghiên cứu của các tác giả về kiểmtra, đánh giá theo định hướng tiếp cận năng lực như:

Tác giả Nguyễn Văn Tuấn [90] đã hệ thống hóa lý thuyết về đào tạo theo năng lực thực hiện như: khái niệm năng lực thực hiện, những cơ sở chung về đào tạo theo năng lực thực hiện; ưu điểm hạn chế của cách tiếp cận năng lực thực hiện và chỉ rõ sự khác biệt giữa đào tạo theo năng lực thực hiện với đào tạo theo truyền thống Tác giả cũng trình bày quy trình phát triển chương trình đào tạo theo tiếp cận năng lực thực hiện và có những ví dụ minh họa rõ ràng

Tác giả Đinh Công Thuyến và các đồng nghiệp đã soạn thảo tài liệu

“Hướng dẫn chuẩn bị và giảng dạy theo mô đun” [62] Tác giả đã khái quát về tình hình đào tạo nghề theo mô đun năng lực trên thế giới và ở Việt Nam Chỉ dẫn các phương pháp dạy học tích hợp để phù hợp với chương trình được xây dựng theo mô đun năng lực Ngoài ra, tác giả cũng trình bày rõ tiến trình tổ chứcdạy học, phương pháp kiểm tra và đánh giá theo năng lực

Tác giả Nguyễn Hữu Lam [64] đã phân tích những hạn chế trong hệ thốnggiáo dục hiện nay là vừa thiếu lại vừa yếu Chương trình nặng về kiến thức, nhẹ

về kỹ năng, không gắn với thực tiễn phát triển của xã hội Với cách đặt vấn đề như vậy, tác giả đã chỉ ra cần phải tìm một mô hình mới trong giáo dục và đào tạo nhấn mạnh đến “chất lượng và hiệu quả thực hiện công việc” Đặc biệt,

Nguyễn Hữu Lam đã phân tích, tổng kết các mô hình đào tạo của thế giới và nhận định mô hình đào tạo dựa trên năng lực (competency based model) sẽ là một cách tiếp cận trong phát triển giáo dục và đào tạo nghề nghiệp ở Việt Nam Tuy nhiên tác giả cũng chỉ ra một số lưu ý mà các nhà nghiên cứu, các nhà quản

lý giáo dục cần quan tâm

Các công trình công bố của các tác giả kể trên mới chỉ đưa ra khung lý thuyết về đào tạo, dạy học, tổ chức dạy học theo năng lực Vận dụng lý thuyết này vào những nghiên cứu cụ thể có thể kể tới các công trình nghiên cứu sau:

Tác giả Vũ Xuân Hùng [92] đã khái quát được một số vấn đề lý luận và thực tiễn về năng lực dạy học của GV dạy nghề và mục tiêu, nội dung, quy trình đánh giá năng lực dạy học cho SV đại học sư phạm kỹ thuật trong thực tập sư phạm theo tiếp cận năng lực thực hiện Qua đó, tác giả đề xuất các biện pháp rènluyện năng lực dạy học cho sinh viên đại học sư phạm kỹ thuật trong thực tập sưphạm theo tiếp cận năng lực thực hiện

Đổi mới GD&ĐT theo hướng tiếp cận năng lực - Đề án đổi mới căn bản

và toàn diện GD&ĐT Việt Nam đã và đang được bổ sung, hoàn thiện và từng bước được triển khai thực hiện theo đúng tinh thần của Đại hội Đảng lần thứ XI

và kết luận của Hội nghị TW 6 Ngoài việc nhìn nhận, đánh giá lại những mặt tích cực và những mặt hạn chế của nền giáo dục, ngành giáo dục còn tổ chức nhiều hội nghị, hội thảo nhằm học hỏi kinh nghiệm từ các nền giáo dục tiên tiến của các nước trên thế giới cũng như ghi nhận rất nhiều ý kiến của các nhà

nghiên cứu giáo dục trong nước và quốc tế Hội nhập nhưng phải phù hợp với tình hình thực tế giáo dục ở Việt Nam Đổi mới chương trình và sách giáo khoa

là một trong những nội dung của Đề án đổi mới căn bản toàn diện nền giáo dục Việt Nam kể từ sau năm 2015 Trong đó, đổi mới nội dung, chương trình, sách giáo khoa là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Đề án Tuy nhiên, để có một chương trình, sách giáo khoa hoàn thiện, phù hợp với xu thế thì quá trình chuẩn bị càng có vai trò quan trọng

TS Vũ Ngọc Hoàng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng Ban thường trực Ban Tuyên giáo Trung ương đã chỉ rõ: Các quan điểm chỉ đạo đổi mới tập

trung vào các nội dung trọng điểm như: Tiếp tục thực hiện tốt các quan điểm phát triển giáo dục đã được đề ra trong các Nghị quyết của Đảng; Chuyển từ mộtnền giáo dục chủ yếu là truyền thụ kiến thức sang phát triển phẩm chất năng lực người học; Đổi mới theo hướng xây dựng một nền giáo dục mở, học tập suốt đời, phát triển giáo dục điện tử, gắn với xây dựng xã hội học tập, chuyển từ giáo dục “đóng khung”, “khép kín” sang nền giáo dục mở về nghề nghiệp, chương trình, nội dung, thời gian học, chọn thầy, chọn sách, loại hình đào tạo

PGS TS Đỗ Ngọc Thống - phó chủ tịch Hội đồng khoa học, Viện Khoa học giáo dục Việt Nam cho biết các nhà nghiên cứu giáo dục Việt Nam đã

nghiên cứu 3 xu hướng chính của giáo dục thế giới và đang chọn lọc cách tiếp cận các xu hướng này cho nền giáo dục Việt Nam, cụ thể là cách tiếp cận theo hướng phát triển năng lực Tiếp cận theo hướng năng lực thực chất là tiếp cận đầu ra, có điều đầu ra là các năng lực chung, tiếp cận về mặt kiến thức hay về mặt năng lực Xu hướng mới nhất hiện nay là tiếp cận theo hướng năng lực, họ hình dung ra sinh viên tốt nghiệp đại học phải có được những năng lực như thế nào để nó ứng phó được với cuộc sống bên ngoài bên cạnh năng lực chung mà aicũng phải có, cần có những năng lực chuyên biệt: âm nhạc, vẽ, văn, năng lực toán học, năng lực sáng tạo, năng lực tư duy phê phán…

Trong cuốn “Tài liệu học tập về phương pháp dạy học theo hướng tích hợp” (Chuyên đề bồi dưỡng sư phạm) của tác giả TS Nguyễn Văn Tuấn trường

Đại học Sư phạm Kĩ Thuật thành phố Hồ Chí Minh, tháng 06 năm 2010 có nêu lên lý thuyết giáo dục định hướng phát triển năng lực và vai trò của đào tạo theo năng lực trong việc phát triển nguồn nhân lực cho đất nước Chương trình dạy học định hướng năng lực có thể coi là một tên gọi khác hay một mô hình cụ thể hóa của chương trình định hướng kết quả đầu ra, một công cụ để thực hiện giáo dục định hướng điều khiển đầu ra Trong chương trình dạy học định hướng phát triển năng lực, mục tiêu dạy học của chương trình là mô tả thông qua các nhóm năng lực Tác giả đưa ra các thành phần cấu trúc của năng lực bao gồm: Năng lực chuyên môn, năng lực phương pháp, năng lực xã hội, năng lực cá thể Xây