Thực hiện chính sách bảo vệ môi trường từ thực tiễn làng nghề tại huyện văn lâm, tỉnh hưng yên (tóm tắt)

Tuy nhiên, việc chạy theo lợi nhuận bằng mọi giá mà các doanh nghiệp, các tổ hợp sản xuất, chủ sở hữu của các cơ sở sản xuất, kinh doanh, chính là các tác nhân chủ yếu gây ô nhiễm và suy

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN DANH SƠN

Phản biện 1: TS LÊ ANH VŨ

Phản biện 2: TS LÊ THỊ THANH HÀ

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học xã hội

hồi giờ ngày tháng năm 2017

Có thể tìm hiểu luâ ̣n văn ta ̣i:

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên là huyện cách trung tâm tỉnh Hưng Yên 50 km, phía bắc giáp tỉnh Bắc Ninh, phía đông giáp tỉnh Hải Dương phía tây giáp Hà Nội, có đường sắt Hà Nội - Hải Phòng và đường 5 chạy qua Sau 15 năm tái lập, huyện đã và đang từng bước phát triển mạnh mẽ tất cả các lĩnh vực Tuy nhiên, việc chạy theo lợi nhuận bằng mọi giá mà các doanh nghiệp, các tổ hợp sản xuất, chủ sở hữu của các cơ sở sản xuất, kinh doanh, chính là các tác nhân chủ yếu gây ô nhiễm và suy thoái môi trường, làm phát sinh các vấn đề bảo vệ môi trường tại các làng nghề, như ô nhiễm nguồn nước, tiếng ồn, quản lý chất thải rắn, chất thải nguy hại, nước thải sinh hoạt và sản xuất, … Trước yêu cầu phát triển bền vững với phương châm “không đánh

đổi môi trường lấy kinh tế”, tác giả chọn đề tài “Thực hiện Chính sách bảo vệ môi trường từ thực tiễn làng nghề tại huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên” cho luận văn thạc sỹ chuyên ngành Chính sách công

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Nghiên cứu các Công trình, Đề tài, Luận án đề cập tới các khía cạnh khác nhau của phát triển ngành nghề và BVMT làng nghề, trong đó có vấn đề môi trường làng nghề

Việc thực hiện chính sách bảo vệ môi trường làng nghề ở huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên dưới giác độ nghiên cứu thực hiện chính sách công

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Đề tài nhằm xác lập cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách BVMT làng nghề và trên cơ sở đó phân tích, đánh giá việc thực hiện chính sách này tại huyện Văn Lâm, từ đó đề xuất các biện pháp nhằm tăng cường thực hiện chính sách trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc thực hiện chính sách bảo vệ môi trường làng nghề

- Phân tích, đánh giá việc thực hiện chính sách bảo vệ môi trường làng nghề tại huyện Văn Lâm;

- Đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường thực hiện chính sách bảo vệ môi trường làng nghề từ thực tế của huyện Văn Lâm, tỉnh Hương Yên

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Thực hiện chính sách bảo vệ môi trường làng nghề ở cấp huyện (cụ thể là huyện Văn Lâm tỉnh Hưng Yên)

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cách tiếp cận nghiên cứu

Luận văn vận dụng cách tiếp cận nghiên cứu chính sách công kết hợp tiếp cận từ trên xuống (dựa trên cơ sở các chính sách ban hành đề thực hiện) với tiếp cận từ dưới lên (quá trình tổ chức thực hiện chính sách

ở cơ sở theo chu trình thực hiện chính sách với sự tham gia của các chủ thể thực hiện chính sách)

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Luân văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính

và định lượng, trong đó có:Phương pháp thu thập thông tin; Phương pháp phân tích và tổng hợp; Phương pháp thống kê; Phương pháp phân tích và đánh giá chính sách; Phương pháp chuyên gia; Phương pháp quan sát thực địa

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

Đề tài này có ý nghĩa về mặt lý luận, người học nghiên cứu và biết vận dụng các kiến thức về đánh giá chính sách công để đánh giá thực hiện chính sách bảo vệ môi trường nói chung, bảo vệ môi trường làng nghề nói riêng

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Các phân tích, đánh giá về thực hiện chính sách bảo vệ môi trường tại các làng nghề huyện Văn Lâm giúp nhìn nhận rõ hơn những kết quả, những tồn tại và qua đó gợi ý, kiến nghị những giải pháp thúc đẩy cũng như khắc phục tồn tại

- Kết quả nghiên cứu sẽ đóng góp những luận cứ từ thực tiễn làng nghề ở huyện Văn Lâm liên quan tới các giải pháp quản lý môi trường, thực hiện chính sách bảo vệ môi trường làng nghề cho mục tiêu phát triển bền vững

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung luận văn được cơ cấu thành 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về thực hiện chính sách bảo vệ môi trường làng nghề ở Việt Nam

Chương 2: Thực trạng thực hiện chính sách bảo vệ môi trườngtừ thực tiễn làng nghề huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên

Chương 3: Giải pháp tăng cường thực hiện chính sách bảo vệ môi

trường từ thực tiễn làng nghề huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG LÀNG NGHỀ Ở VIỆT NAM

1.1 Một số khái niệm cơ bản

* Khái niệm môi trường

Theo Từ điển tiếng Việt, môi trường “là toàn bộ nói chung những điều kiện tự nhiên và xã hội, trong đó con người hay sinh vật tồn tại, phát triển trong mối quan hệ với con người hay sinh vật ấy” [11, tr 168]

Tại Khoản 1 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 định nghĩa

“Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật”

[21,tr.16] Đây cũng là định nghĩa được dùng trong luận văn

* Bảo vệ môi trường

Theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 thì “Hoạt động bảo vệ

môi trường là hoạt động giữ gìn, phòng ngừa, hạn chế các tác động xấu

đến môi trường; ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, cải thiện, phục hồi môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên nhằm giữ môi trường trong lành” (Điều 3)

* Làng nghề

Theo Thông tư 46/2011/TT-BTNMT quy định về bảo vệ môi

trường làng nghề của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường thì làng

nghề là một hoặc nhiều cụm dân cư cấp thôn, ấp, bản, làng, buôn,

phum, sóc hoặc các điểm dân cư tương tự trên địa bàn một xã có các

hoạt động ngành nghề nông thôn, sản xuất tiểu thủ công nghiệp sản xuất

ra một hoặc nhiều loại sản phẩm khác nhau

* Chính sách bảo vệ môi trường làng nghề

Chính sách BVMT làng nghề là một tập hợp các quyết định quản

lý của Nhà nước về BVMT làng nghề nhằm lựa chọn các mục tiêu, giải pháp và công cụ thực hiện nhằm giải quyết các vấn đề môi trường làng nghề theo mục tiêu tổng thể đã xác định

* Thực hiện chính sách bảo vệ môi trường làng nghề

Thực hiện chính sách là một khâu quan trọng trong chu trình chính sách Nó (việc thực hiện chính sách) được tiến hành ngay sau khi

chính sách được ban hành và được hiểu là quá trình tổ chức các hoạt

động nhằm thực thi các nội dung được quy định trong chính sách một cách hiệu quả

1.2 Yêu cầu và các yếu tố bảo đảm thực hiện chính sách bảo vệ môi trường làng nghề

1.2.1 Yêu cầu thực hiện chính sách bảo vệ môi trường làng

nghề

Thực hiện chính sách bảo vệ môi trường làng nghề là hoạt động đưa chính sách, pháp luật về bảo vệ môi trường làng nghề vào cuộc sống, biến những quy định, biện pháp về bảo vệ môi trường làng nghề thành những hành vi ứng xử thực tế, hợp pháp của các chủ thể thực hiện trong thực tiễn, đặc biệt là trong quá trình xây dựng nông thôn mới

1.2.2 Các yếu tố đảm bảo thực hiện chính sách bảo vệ môi trường làng nghề

1.2.2.1 Yếu tố chủ quan

a Hệ thống pháp luật, chính sách quản lý môi trường

b Ý thức, nhận thức và hành vi ứng xử trong xã hội đối với BVMT

c Bộ máy tổ chức quản lý và thực hiện bảo vệ môi trường

d Năng lực và trình độ của đội ngũ cán bộ BVMT

đ Sự phối hợp của các bên liên quan tới BVMT làng nghề

1.2.2.2 Yếu tố khách quan

a Điều kiện phát triển kinh tế - xã hội

b Nguồn lực cho tổ chức thực hiện chính sách

c Cơ sở hạ tầng làng nghề, nông thôn

d Trình độ công nghệ sản xuất

1.3 Các bước tổ chức thực hiện chính sách bảo vệ môi trường

làng nghề

1.3.1 Xây dựng kế hoạch thực hiện chính sách

Xây dựng kế hoạch triển khai thực hiện chính sách là bước đầu tiên trong khâu tổ chức thực hiện chính sách Đây là bước có ý nghĩa vô cùng quan trọng, thiết lập rất nhiều nội dung với tính cách là kế hoạch,

là cơ sở để kiểm tra mức độ thực hiện trong bất kỳ thời điểm nào

1.3.2 Phổ biến, tuyên truyền chính sách

Chính sách bảo vệ môi trường làng nghề là một chính sách quan trọng trong chính sách BVMT, hướng đến đối tượng là những làng nghề, những cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch vụ trong làng nghề, là đối tượng chịu trách nhiệm trực tiếp trong quá trình sản xuất, kinh doanh, làm dịch vụ tại làng nghề.Với đối tượng chính sách như vậy, khâu tuyên truyền, phổ biến chính sách tốt sẽ tạo nên những ảnh hưởng tích cực, góp phần đảm bảo thực hiện tốt chính sách

1.3.3 Phân công, phối hợp thực hiện chính sách

Để tổ chức thực hiện chính sách có hiệu quả cần phải có sự phân công, phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, các ngành, các cấp Sự phối hợp này vừa mang tính tất yếu khách quan vừa mang tính chất, chức năng, xuất phát từ mô hình tổ chức nhà nước ở Việt Nam

1.3.5 Điều chỉnh chính sách

Điều chỉnh chính sách BVMT làng nghề là việc thay đổi một số nội dung của chính sách mà không làm thay đổi mục tiêu chính sách đã lựa chọn ban đầu và với những mức độ phù hợp không làm thay đổi tính chất, phạm vi của chính sách

1.3.6 Theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện chính sách

Việc tổ chức thực hiện chính sách BVMT làng nghề có tính chất thường xuyên, liên tục trong một quá trình Do đó, việc theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện chính sách là rất quan trọng và là việc làm thường xuyên để đảm bảo việc thực hiện chính sách nghiêm túc và có hiệu quả cao

1.3.7 Đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm

Đánh giá, tổng kết, rút kinh nghiệm là bước cuối cùng trong việc tổ chức thực hiện chính sách BVMT làng nghề, phân biệt với khâu cuối của quá trình chính sách là đánh giá, tổng kết toàn bộ chính sách Đây là quá trình xem xét, kết luận về chỉ đạo điều hành và chấp hành chính sách của các chủ thể và các đối tượng thực thi chính sách BVMT làng nghề

1.4 Chủ thể và các bên liên quan trong thực hiện chính sách bảo

vệ môi trường làng nghề

1.4.1 Chủ thể ban hành chính sách bảo vệ môi trường làng nghề

Chủ thể ban hành chính sách là các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền như: Quốc hội, Chính phủ, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Bộ Tài chính Ngoài ra, các Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan trực thuộc Chính phủ,

Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, Ủy ban nhân dân các địa phương cũng ban hành các văn bản phục vụ cho hoạt động quản lý môi trường của đơn vị mình

1.4.2 Các chủ cơ sở sản xuất ở làng nghề và các cơ sở dịch vụ môi trường

Các chủ cơ sở sản xuất ở làng nghề phải ký cam kết bảo vệ môi trường và trong quá trình sản xuất, kinh doanh phải thực hiện đúng và đầy đủ nội dung các quy định về bảo vệ môi và cam kết bảo vệ môi trường; Các cơ sở dịch vụ môi trường phải thực hiện nghiêm túc và có hiệu quả các nội dung trong hợp đồng đã được ký kết với địa phương

1.4.3 Các bên liên quan khác trong thực hiện chính sách bảo vệ môi trường làng nghề

* Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ở địa phương

Tuyên truyền, vận động các tổ chức thành viên và nhân dân tham gia hoạt động BVMT, thực hiện nghiêm túc pháp luật về BVMT và MT làng nghề; Tư vấn, phản biện, giám sát việc thực hiện chính sách, pháp luật về BVMT theo quy định của pháp luật

* Tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp

Tích cực tổ chức và tham gia các hoạt động BVMT; Tuyên truyền vận động tổ chức thành viên, đoàn viên, hội viên và nhân dân thực hiện nghiêm túc pháp luật về BVMT và MT làng nghề; Nâng cao chức năng và hiệu quả giám sát việc thực hiện chính sách và phản biện chính sách

1.5 Chính sách bảo vệ môi trường làng nghề của Việt Nam

1.5.1 Quan điểm, mục tiêu chính sách bảo vệ môi trường làng nghề

* Quan điểm: Bảo vệ môi trường là yêu cầu sống còn của nhân loại; Phát triển phải tôn trọng các quy luật tự nhiên, hài hòa với thiên nhiên, thân thiện với môi trường; Ưu tiên phòng ngừa và kiểm soát ô nhiễm; coi trọng tính hiệu quả, bền vững; từng bước phục hồi và cải thiện chất lượng môi trường; Bảo vệ môi trường là trách nhiệm của toàn

xã hội, là nghĩa vụ của mọi người dân; Tăng cường áp dụng các biện pháp hành chính, từng bước áp dụng các chế tài hình sự, đồng thời vận dụng linh hoạt các cơ chế kinh tế thị trường, bảo đảm các quy định của pháp luật về môi trường được thực hiện; Tổ chức, cá nhân gây ô nhiễm môi trường phải trả chi phí khắc phục, cải tạo, phục hồi và bồi thường thiệt hại

* Mục tiêu đến 2020:

- Mục tiêu tổng quát: Kiểm soát, hạn chế về cơ bản mức độ gia tăng ô nhiễm môi trường, suy thoái tài nguyên và suy giảm đa dạng sinh học; tiếp tục cải thiện chất lượng môi trường sống; nâng cao năng lực chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững đất nước

- Mục tiêu cụ thể: Giảm về cơ bản các nguồn gây ô nhiễm môi trường; Khắc phục, cải tạo môi trường các khu vực đã bị ô nhiễm, suy thoái; cải thiện điều kiện sống của người dân; Giảm nhẹ mức độ suy thoái, cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên; kiềm chế tốc độ suy giảm đa dạng sinh học; Tăng cường khả năng chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, giảm nhẹ mức độ gia tăng phát thải khí nhà kính

1.5.2 Các chính sách bảo vệ môi trường, môi trường làng nghề

Luật bảo vệ môi trường năm 2014; Nghị định 19/2015/NĐ-CP ngày 14/2/2015 của Chính phủ, quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường; Nghị định số 38/2015/NĐ-CP của Chính phủ ngày 24/4/2015 về quản lý chất thải và phế liệu; Nghị định 179/2013/NĐ-CP ngày 14/11/2013 của Chính phủ, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực BVMT; Nghị định 25/2013/NĐ-CP ngày 29/3/2013 của Chính phủ quy định về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải; Nghị quyết 35/NQ-CP về các vấn đề cấp bách trong công tác BVMT; Nghị định số 66/2006/NĐ-CP ngày 07/07/2006 của Chính phủ về Phát triển ngành nghề nông thôn; Thông tư số 113/TT-BTC năm

2006 của bộ Tài chính về việc hướng dẫn một số nội dung về ngân sách Nhà nước về hỗ trợ phát triển ngành nghề nông thôn theo Nghị định số 66/2006/NĐ/CP; Thông tư 46/2011/TT-BTNMT quy định về bảo vệ môi trường làng nghề

1.6 Kinh nghiệm thực hiện chính sách bảo vệ môi trường làng nghề ở một số địa phương

1.6.1 Kinh nghiệm ở Hà Nội

Trên địa bàn TP Hà Nội có 1.350 làng có nghề, 272 làng nghề được UBND TP cấp bằng công nhận làng nghề, trong đó có 198 làng nghề truyền thống Bên cạnh những mặt tích cực và đóng góp cho sự phát triển nói chung về kinh tế của các làng nghề, tại các làng nghề này

đã gây ô nhiễm và làm suy thoái môi trường tác động trực tiếp đến sức khỏe người dân đô thị

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường làng nghề nêu trên chủ yếu do ý thức của người dân chưa hiểu rõ mức độ nguy hiểm ô nhiễm môi trường từ chính họ gây ra Nguồn vốn đầu tư cho việc xử lý môi trường tại các làng nghề rất hạn chế Chưa có chế tài

bắt buộc của các cơ quan quản lý nhà nước nên các cơ sở sản xuất hầu như không quan tâm hoặc “phớt lờ” công tác này

Nhằm giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường làng nghề, UBND Thành phố Hà Nội cũng tiến hành xây dựng quy định chính sách hỗ trợ phát triển nghề và làng nghề trên địa bàn thành phố và quy định quản lý môi trường làng nghề Tập trung quy hoạch tổng thể, di chuyển các cơ

sở gây ô nhiễm trong làng nghề tới các cụm công nghiệp tập trung Nâng cao công tác tuyên truyền, giáo dục, nhận thức cho người dân về BVMT tại các làng nghề; xây dựng và hoàn chỉnh các cơ chế, chính sách, văn bản quy phạm pháp luật về bảo vệ môi trường làng nghề; tăng cường kiểm soát ô nhiễm, xử lý nghiêm minh những hộ kinh doanh vi phạm pháp luật tại các làng nghề; huy động nguồn lực đầu tư cho bảo

vệ môi trường; tăng cường chất lượng cán bộ làm công tác quản lý môi trường …

1.6.2 Kinh nghiệm ở tỉnh Bắc Ninh

Tỉnh Bắc Ninh hiện có 62 làng nghề, trong đó có 30 làng nghề truyền thống Sự tồn tại và phát triển của các làng nghề đã góp phần quan trọng, thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Tuy nhiên,

đa số các làng nghề có quy mô sản xuất nhỏ lẻ, dây chuyền công nghệ mang tính thủ công, lạc hậu, tiêu tốn nhiều nguyên, nhiên liệu Đặc biệt, các cơ sở sản xuất trực tiếp trong các làng nghề chưa đầu tư xây dựng công trình xử lý nước thải, không có các hạng mục, công trình BVMT theo quy định, gây ô nhiễm môi trường

Để giải quyết triệt để vấn đề ô nhiễm môi trường, góp phần đẩy mạnh phát triển nền kinh tế, thời gian tới, Bắc Ninh sẽ tập trung thực hiện các nhiệm vụ trọng tâm: Hoàn thiện cơ chế, chính sách về BVMT làng nghề; Xây dựng và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật nhằm cụ thể hóa Luật BVMT năm 2014; Tạo điều kiện, hỗ trợ các làng