Những tác động của nền kinh tế thị trường đến nền văn hóa Việt Nam hiện nay

DẪN LUẬN 1. Lí do chọn đề tài Văn hóa là một phạm trù riêng mang bản sắc của một dân tộc. Văn hóa Việt Nam là âm hưởng mang bản sắc của cả dân tộc Việt Nam được hình thành và hoàn thiện qua hàng ngàn năm lịch sử lâu dài của các thế hệ cha anh thời dựng nước và giữ nước. Do vậy nguyên cứu về văn hóa là cách để chúng ta học hỏi và tiếp thu tinh hoa văn hóa dân tộc trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc và lưu giữ tuyên truyền bản sắc dân tộc. Trong đó, giai đoạn nền kinh tế nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường có nhiều tác động đến văn hóa Việt Nam cần tìm hiểu để học hỏi và đánh giá những bài học để lại, hiểu rõ sâu sắc hơn tình hình đời sống văn hóa thời bấy giờ và cả hệ quả tác động đến đời sống ngày hôm nay. 2. Mục đích của đề tài Văn hóa là hồn cốt của một dân tộc. Vậy nên việc nghiên cứu văn hóa trong bối cảnh nền kinh tế thị trường trở nên quan trọng và cấp thiết. Nó có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến nhiều lĩnh vực trong đời sống xã hội như: Chính trị, kinh tế, khoa học… 3. Ý nghĩa của đề tài Việc nghiên cứu văn hóa Việt Nam có ý nghĩa rất quan trọng giúp trang bị năng lực phản tư văn hóa, có tác dụng lớn trong giáo dục và bồi dưỡng nhân cách con người; đặc biệt quan trọng nghiên cứu đã giúp lý giải khuynh hướng lựa chọn, cách ứng xử, cách hành động, triết lý sống của con người Việt Nam, cũng như hiểu rõ hơn đường lối và nghị quyết của Đảng. Cũng cố niềm tin đối với Đảng của dân tộc Việt Nam. 4. Phương pháp nguyên cứu. Văn hóa là một hệ thống những giá trị vật chất và tinh thần được hình thành và hoàn thiện tích lũy qua hoạt động lao động thực tiễn trong suốt quá trình lịch sử của mình. Do đó để nghiên cứu về văn hóa Việt Nam giai đoạn nên kinh tế thị trường cần kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu như phân tích, đánh giá, so sánh đối chiếu kết hợp phương pháp luận…

BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC TP HỒ CHÍ MINH

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

TIỂU LUẬN

ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT

NAM

ĐỀ TÀI: “Những tác động của nền kinh tế thị trường đến nền văn hóa Việt Nam

hiện nay? Làm thế nào để văn hóa thực sự là “nền tảng tinh thần xã hội, là mục

tiêu, là động lực phát triển đất nước”? Trách nhiệm của sinh viên?

GVHD: Nguyễn Thị Lan Chiên SVTH: Lê Quang Đạt

DẪN LUẬN

1 Lí do chọn đề tài

Văn hóa là một phạm trù riêng mang bản sắc của một dân tộc Văn hóa Việt Nam là âm hưởng mang bản sắc của cả dân tộc Việt Nam được hình thành và hoàn thiện qua hàng ngàn năm lịch sử lâu dài của các thế hệ cha anh thời dựng nước và giữ nước Do vậy nguyên cứu về văn hóa là cách để chúng ta học hỏi và tiếp thu tinh hoa văn hóa dân tộc trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc và lưu giữ tuyên truyền bản sắc dân tộc Trong đó, giai đoạn nền kinh tế nước ta chuyển sang nền kinh tế thị trường có nhiều tác động đến văn hóa Việt Nam cần tìm hiểu để học hỏi và đánh giá những bài học để lại, hiểu rõ sâu sắc hơn tình hình đời sống văn hóa thời bấy giờ và cả hệ quả tác động đến đời sống ngày hôm nay

2 Mục đích của đề tài

Văn hóa là hồn cốt của một dân tộc Vậy nên việc nghiên cứu văn hóa trong bối cảnh nền kinh tế thị trường trở nên quan trọng và cấp thiết Nó có ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến nhiều lĩnh vực trong đời sống xã hội như: Chính trị, kinh tế, khoa học…

3 Ý nghĩa của đề tài

Việc nghiên cứu văn hóa Việt Nam có ý nghĩa rất quan trọng giúp trang bị năng lực phản tư văn hóa, có tác dụng lớn trong giáo dục và bồi dưỡng nhân cách con người; đặc biệt quan trọng nghiên cứu đã giúp lý giải khuynh hướng lựa chọn, cách ứng xử, cách hành động, triết lý sống của con người Việt Nam, cũng như hiểu

rõ hơn đường lối và nghị quyết của Đảng Cũng cố niềm tin đối với Đảng của dân tộc Việt Nam

4 Phương pháp nguyên cứu.

Văn hóa là một hệ thống những giá trị vật chất và tinh thần được hình thành

và hoàn thiện tích lũy qua hoạt động lao động thực tiễn trong suốt quá trình lịch sử của mình Do đó để nghiên cứu về văn hóa Việt Nam giai đoạn nên kinh tế thị trường cần kết hợp nhiều phương pháp nghiên cứu như phân tích, đánh giá, so sánh đối chiếu kết hợp phương pháp luận…

NỘI DUNG Chương 1 NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐẾN

NỀN VĂN HÓA VIỆT NAM HIỆN NAY 1.1 Khái niệm

1.1.1.Kinh tế thị trường

Nền kinh tế được coi như một hệ thống các quan hệ kinh tế Khi các quan hệ kinh tế giữa các chủ thể biểu hiện qua mua, bán hàng hoá, dịch vụ trên thị trường (người bán cần tiền, người mua cần bán và họ phải gặp nhau trên thị trường) thì nền kinh tế đó gọi là nền kinh tế thị trường

Kinh tế thị trường là cách tổ chức nền kinh tế - xã hội, trong đó các quan hệ kinh tế của các cá nhân, các doanh nghiệp đều biểu hiện qua quan hệ mua, bán hàng hoá, dịch vụ trên thị trường và thái độ cư xử của từng thành viên chủ thể kinh

tế là định hướng vào việc tìm kiếm lợi ích của chính mình theo sự dẫn dắt của giá

cả thị trường

Kinh tế thị trường là kinh tế hàng hoá phát triển ở trình độ cao Khi tất cả các quan hệ kinh tế trong quá trình tái sản xuất xã hội đều được tiền tệ hoá, các yếu tố của sản xuất như: đất đai và tài nguyên, vốn bằng tiền và vốn vật chất, sức lao động, công nghệ và quản lý, các sản phẩm dịch vụ tạo ra, chất xám đều là đối tượng mua - bán và hàng hoá

Đại hội IX nêu lên: Nền kinh tế nước ta là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của Nhà nước, được gọi tắt là kinh tế thị trường định hướng XHCN

Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam là kiểu tổ chức kinh tế vừa dựa trên những nguyên tắc và quy luật của kinh tế thị trường vừa trên cơ sở được dẫn dắt và chi phối bởi các nguyên tắc và bản chất CNXH thể hệ trên ba mặt: Sở hữu, tổ chức quản lý và phân phối

1.1.2 Văn hóa Việt Nam

1.1.2.1 Khái niệm văn hóa Việt Nam

Có rất nhiều khái niệm, định nghĩa về văn hóa khác nhau, ở các mức độ rộng, hẹp và rất hẹp Nói văn hóa là nói tới con người, nói tới việc phát huy những năng lực, bản chất của con người nhằm hoàn thiện con người, hoàn thiện xã hội Để đi đến một định nghĩa về văn hóa, cần thiết phải hiểu mối quan hệ tương tác giữa con người và văn hóa Trước hết, chính con người đã sáng tạo ra văn hóa Chính trong quá trình phát huy những năng lực bản chất để cải biến tự nhiên, cải biến xã hội và thông qua đó cải biến chính bản thân, con người đã sáng tạo ra văn hóa Văn hóa là phương thức để con người tồn tại và phát triển, là cách thức để con người tách mình ra khỏi giới động vật Vì vậy khái niệm văn hóa luôn chứa đựng nội dung nhân văn, nhân bản Thứ hai, hoạt động văn hóa sáng tạo ra con người; nói cách khác, con người là sản phẩm của văn hóa Bởi chỉ trong xã hội loài người mới có khái niệm văn hóa và hoạt động văn hóa; văn hóa phản ảnh về môi trường sống hay

là tổng thể các mối quan hệ giữa con người với giới tự nhiên và với con người, cộng đồng; mặt khác con người chỉ có thể tồn tại đúng bản chất người ở ngay trong

xã hội loài người và chính văn hóa là môi trường tạo nên nhân cách con người Thứ

ba, nói đến văn hóa là nói đến hệ giá trị Dù tồn tại dưới dạng các sản phẩm vật thể hay phi vật thể, cái làm nên nội dung văn hóa của chúng chính là các giá trị Đó là các giá trị được tạo ra từ các hoạt động khoa học, đạo đức và nghệ thuật và các hoạt động đó luôn hướng tới sự hoàn hảo của 3 giá trị: Chân, Thiện và Mĩ Tóm lại, Văn hóa là hoạt động tinh thần nhằm phát huy những năng lực bẩm sinh và bản chất của con người để sáng tạo ra các giá trị vật chất và tinh thần dựa trên các chuẩn mực: chân, thiện, mỹ nhằm duy trì sự tồn tại và phát triển của cá nhân và cộng đồng xã hội Văn hóa cũng là hoạt động nhằm tạo ra những giá trị những chuẩn mực xã hội,

là môi trường thứ 2, cái nôi nuôi dưỡng sự hình thành nhân cách con người

Chủ tịch Hồ Chí Minh từng viết: “Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi hỏi sự sinh tồn”

Trong khái niệm này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã miêu tả văn hóa bằng những thành tố của nó Người đã nhìn văn hóa được xem là phương thức để con người tồn tại và phát triển, nhấn mạnh đến mối quan hệ biện chứng giữa “sản sinh” văn hóa với sự sinh tồn của con người

Văn hóa có mặt trong tất cả các hoạt động của con người, dù đó là hoạt động sản xuất vật chất hay sản xuất giá trị tinh thần; trong quan hệ giao tiếp, ứng xử trong xã hội hay thái độ ứng xử với thiên nhiên

1.1.2.2 Bản chất của văn hóa Việt Nam

Văn hóa có 7 thuộc tính cơ bản: Một là văn hóa luôn mang tính lịch sử Mỗi thời kỳ lịch sử, văn hóa có một dấu ấn riêng Hai là văn hóa mang tính truyền thống, do những giá trị văn hóa được lưu giữ, phát triển và truyền bá qua các giai đoạn lịch sử từ thế hệ này sang thế hệ khác Ba là văn hóa mang tính dân tộc thể hiện rõ nhất ở bản sắc văn hóa dân tộc; văn hóa nói lên đặc điểm của một dân tộc, biểu hiện bản lĩnh, tâm hồn, cốt cách của một dân tộc Bốn là văn hóa mang tính giá trị (vật thể, phi vật thể, vật chất hoặc tinh thần) Năm là, văn hóa bao giờ cũng mang tính nhân sinh; chỉ có con người mới sáng tạo ra văn hóa và hoàn thiện mình qua môi trường văn hóa Sáu là, văn hóa mang tính phái sinh Và bảy là trong xã hội có giai cấp, văn hóa bao giờ cũng mang tính giai cấp

Nền văn hóa Việt Nam là thành quả hàng nghìn năm lao động sáng tạo, đấu tranh kiên cường dựng nước và giữ nước của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là kết quả giao lưu và tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhiều nền văn minh thế giới để không ngừng hoàn thiện bản sắc văn hóa dân tộc mình Văn hóa Việt Nam đã hun đúc nên tâm hồn, khí phách, bản lĩnh Việt Nam; tạo nên cốt cách, bản sắc riêng có của con người, dân tộc Việt Nam

Từ khi Đảng ta ra đời và trong suốt lịch sử lãnh đạo cách mạng nước ta, Đảng

ta luôn coi văn hóa là một bộ phận quan trọng của sự nghiệp cách mạng Quan điểm này được đề cập trong Cương lĩnh, đường lối, chiến lược của Đảng Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ VIII khẳng định: “Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đầy sự phát triển KT-XH” Quan điểm này được cụ thể hóa trong Nghị quyết Hội nghị Trung ương

5, khóa VIII “về xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc”; và gần đây được khẳng định lại trong Kết luận hội nghị Trung ương 10, khóa IX

1.2 Mối quan hệ giữa kinh tế và văn hóa

Đời sống xã hội có hai mặt vật chất và tinh thần Nếu kinh tế là nền tảng vật chất của đời sống xã hội, thì văn hóa là nền tảng tinh thần của đời sống xã hội Khái quát khoa học đó cho thấy tất cả tầm rộng lớn và sâu sắc của văn hóa, từ đó dẫn đến nhiều khía cạnh lý luận cùng những kết luận thực tiễn hết sức quan trọng Xã hội đứng hai chân trên hai “nền tảng”, nếu chỉ có một nền tảng thì xã hội không thể đứng vững

Với tính cách là “nền tảng tinh thần của xã hội”, văn hóa vừa là mục tiêu, vừa

là động lực của sự phát triển kinh tế Nghị quyết Trung ương 5 viết: “Chăm lo văn hóa là chăm lo củng cố nền tảng tinh thần của xã hội Thiếu nền tảng tinh thần tiến

bộ và lành mạnh, không quan tâm giải quyết tốt mối quan hệ giữa phát triển kinh tế với tiến bộ và công bằng xã hội thì không thể có sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững Xây dựng và phát triển kinh tế phải nhằm mục tiêu văn hóa, vì xã hội công bằng, văn minh, con người phát triển toàn diện”

Cương lĩnh của Đảng được thông qua tại Đại hội XI thể hiện những quan điểm

xây dựng nền văn hóa Việt Nam ở tầm chiến lược phát triển Cương lĩnh viết: “Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phát triển toàn diện, thống nhất trong đa dạng, thấm nhuần sâu sắc tinh thần nhân văn, dân chủ, tiến bộ; làm cho văn hóa gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, trở thành nền tảng tinh thần vững chắc, sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển”.

Trên thế giới, người ta đang bàn nhiều về các lý thuyết phát triển, trong đó ưu thế ngày càng thuộc về quan niệm coi mục tiêu phát triển phải là nâng cao chất lượng cuộc sống con người với bảo đảm sao cho hài hòa đời sống vật chất và đời sống tinh thần; giữa mức sống cao với lối sống và nếp sống đẹp; không chỉ cho một

số ít người mà cho đại đa số, cho toàn xã hội; không chỉ cho hôm nay mà cho cả mai sau

Để đạt mục tiêu đó, nhất thiết phải có sự phát triển cao về kinh tế, về cơ sở vật chất kỹ thuật và công nghệ Song chỉ như thế thôi chưa đủ, và rất không đúng nếu hiểu xây dựng kinh tế chỉ là tăng trưởng đơn thuần, tăng trưởng với bất kỳ giá nào, thậm chí dù có phải hy sinh cả mặt xã hội, hy sinh văn hóa, hy sinh phẩm giá con người Nếu hiểu và làm như thế là hoàn toàn xa lạ với lý tưởng xã hội chủ nghĩa của chúng ta Ngay một số học giả tiến bộ phương Tây cũng đã đi đến nhận thức rằng: những tiến bộ về kinh tế làm tăng mức sống nhưng đôi khi lại làm rối loạn cuộc sống con người và môi trường Không phải cứ của cải tăng lên là cuộc sống gia đình, hôn nhân, lối sống, lao động sẽ chỉ có tốt đẹp lên Tiến bộ kỹ thuật góp phần làm cuộc sống dễ dàng, có khi lại là nguyên nhân của nhiều rối loạn xã hội nghiêm trọng Trong những trường hợp như thế, có tăng trưởng nhưng không có phát triển, trái lại là “phản phát triển”

1.3 Tác động của kinh tế thị trường đến nền văn hóa Việt Nam hiện nay

1.3.1 Tác động tích cực

Trước hết, cần khẳng định, đời sống văn hóa xã hội ta hiện nay so với thời cơ chế cũ có bước tiến bộ rõ rệt Điều dễ thấy là tính năng động xã hội kinh tế và tính tích cực công dân được khơi dậy và phát huy thay cho tâm lý thụ động, ỷ lại, trông chờ bao cấp trong cơ chế cũ Bầu không khí dân chủ, cởi mở trong xã hội tăng lên Mặt bằng dân trí từng bước được nâng cao, sở trường, năng lực cá nhân con người được khuyến khích, tôn trọng Những nét mới nổi bật ấy được phản ánh qua hoạt động khởi sắc, phong phú, đa dạng trên các lĩnh vực chính trị, kinh tế, đời sống, trên báo chí, xuất bản, phát thanh, truyền hình, giáo dục, văn học, nghệ thuật, Trong sự phong phú, đa dạng của đời sống và hoạt động văn hóa, chủ nghĩa Mác -Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh được Đảng ta vận dụng và phát triển sáng tạo đóng vai trò là nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam bảo đảm cho xã hội phát triển đúng hướng vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc nhân dân Kinh tế thị trường và

mở cửa với bên ngoài làm sống động nền kinh tế và các hoạt động xã hội, phát triển giao lưu hàng hóa, con người và các sản phẩm văn hóa với các nước, giúp nhân dân

ta mở rộng chân trời hiểu biết và kiến thức tiếp nhận từ bốn phương Các mặt trái của kinh tế thị trường và mở cửa - dù tác động dữ dội - đã không thể ngăn nổi nhân dân ta duy trì và phát triển truyền thống tốt đẹp, như thấy rõ nhất vào những dịp kỷ niệm lớn hướng về cội nguồn, về cách mạng và kháng chiến, tưởng nhớ các anh

hùng dân tộc, xóa đói, giảm nghèo, đền ơn, đáp nghĩa những người có công, giúp

đỡ những người bất hạnh, v.v

Ngày nay, toàn cầu hóa đã và đang trở thành một xu thế khách quan, trước hết trong lĩnh vực kinh tế và từ đó tác động mạnh lên mọi mặt đời sống của tất cả các quốc gia dân tộc Quá trình toàn cầu hóa tạo điều kiện cho các quốc gia, dân tộc xích lại gần nhau, hiểu biết lẫn nhau, bổ sung cho nhau, làm phong phú và hỗ trợ lẫn nhau Đất nước ta nhất định nắm lấy xu thế này, coi đó là một thời cơ lớn, ra sức tận dụng mọi điều kiện có lợi do xu thế ấy tạo ra, đặc biệt để tranh thủ những khả năng vật chất kỹ thuật, khoa học, công nghệ cao, những kinh nghiệm và tri thức hiện đại cần thiết cho sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa Tuy nhiên, cần thấy toàn cầu hóa hiện nay đang do chủ nghĩa tư bản chỉ đạo, là một quá trình đầy mâu thuẫn phức tạp Ở giác độ văn hóa, toàn cầu hóa đã mở ra khả năng

to lớn để giao lưu văn hóa toàn cầu, tạo thêm động lực cho quá trình đổi mới và hiện đại hóa văn hóa dân tộc Các dân tộc có điều kiện hiểu biết và học hỏi lẫn nhau, làm cho "những thành quả của hoạt động tinh thần của một dân tộc trở thành tài sản chung của tất cả các dân tộc Tính chất đơn phương và phiến diện dân tộc ngày càng không thể tồn tại được nữa; và từ những nền văn học dân tộc và địa phương, muôn hình muôn vẻ, đang nảy nở ra một nền văn học toàn thế giới"

1.3.2 Tác động tiêu cực

Đương nhiên, bức tranh không chỉ toàn màu sáng và thật sai lầm nếu chỉ thấy một màu sáng Cần thấy hết những mảng tối cùng nguyên nhân, trong đó một nguyên nhân quan trọng là chúng ta chưa thấy hết và chưa làm tốt việc ngăn ngừa, đấu tranh, khắc phục những tác động tiêu cực từ mặt trái của kinh tế thị trường Đó

là những hiện tượng suy thoái đạo đức, đặc biệt là nạn tham nhũng, hối lộ, buôn lậu, gian lận thương mại, mua bằng, bán điểm, mua bán chức quyền trước sự tấn công của thói lừa đảo, chủ nghĩa cá nhân, lối sống tiêu dùng, sức mạnh đồng tiền và chủ nghĩa thực dụng Đó là trạng thái dao động, hoài nghi, giảm sút niềm tin, phai nhạt lý tưởng ở một bộ phận đảng viên, cán bộ, kể cả một số cán bộ trung, cao cấp

Đó là nhiều hiện tượng nhức nhối trước đây không hề có trong quan hệ gia đình, đạo lý thầy trò, quan hệ bạn bè, sự đảo lộn một số chuẩn giá trị và nếp sống vốn tốt đẹp Đó là một bộ phận dân cư, kể cả một số thanh niên, học sinh, sinh viên do hiểu biết còn quá ít về lịch sử dân tộc, về các giá trị truyền thống mà lịch sử và cách mạng đã xây nên, trong khi đó lại phục hồi không phân biệt tốt, xấu các vốn cổ dân tộc, đồng thời đi liền với tâm lý sùng ngoại đôi khi đến mức mù quáng, phi lý, kệch

cỡm, mất gốc Đó là các tệ nạn xã hội có chiều hướng gia tăng, sự đam mê nhu cầu vật chất và những dục vọng thấp hèn, lối sống bất chấp đạo lý, dư luận xã hội và luật pháp, đang xô đẩy một số người đi vào con đường tội lỗi Tất cả những hiện tượng trên đang làm vẩn đục môi trường xã hội - văn hóa, gây bất bình lớn trong nhân dân, làm xói mòn nền tảng tinh thần xã hội, tạo miếng đất màu mỡ cho sự xâm nhập sản phẩm văn hóa độc hại từ bên ngoài

Những biến đổi phức tạp trong văn hóa gắn với thị trường toàn cầu mà căn bản đang là thị trường tư bản chủ nghĩa, lại đặt các nước đang phát triển trước những thách thức to lớn Sự tác động của chủ nghĩa thực dụng, "văn hóa tiêu dùng" đang dẫn đến nguy cơ đồng nhất về văn hóa, về lối sống, một số thói quen và hình thức giải trí lai căng Các hãng tư bản độc quyền xuyên quốc gia ra sức tuyên truyền, quảng cáo cho các sản phẩm mang tính toàn cầu có thể làm thay đổi nếp sống và văn hóa truyền thống của các dân tộc theo hướng "Tây hóa", "Mỹ hóa" Đứng trước thực trạng này, có lúc ngay Ủy ban Đối ngoại Quốc hội Pháp cũng phải kêu lên: Văn hóa không phải là một thứ hàng hóa thông thường Mối nguy cơ thực

sự chính là quan điểm kiểu Mỹ về văn hóa, theo đó văn hóa cũng là một thứ hàng hóa thông thường Chúng ta phải đấu tranh chống lại "thương mại hóa" ngày càng gia tăng đối với các hoạt động của con người, không cho nền công nghiệp giải trí

Mỹ vốn đã đạt được hiệu quả chính trên thị trường của họ giờ đây lại chiếm lĩnh nốt mọi không gian sáng tạo của các nền văn hóa khác

Có thể nói, toàn cầu hóa bên cạnh mặt tích cực, đang đặt văn hóa dân tộc trước những thách thức, thậm chí là nguy cơ bị tha hóa nếu thiếu bản sắc độc lập,

tự chủ Quá trình toàn cầu hóa tư bản chủ nghĩa, nếu áp dụng cho văn hóa, về thực chất có nghĩa là chủ nghĩa đế quốc văn hóa, nó đưa những giá trị phương Tây thống trị thế giới, nó đe dọa xóa bỏ sự khác biệt về nền văn hóa giữa các quốc gia dân tộc, giữa các vùng, các khu vực, sẽ làm nghèo đi sự đa dạng phong phú của bức tranh văn hóa nhân loại; nguy cơ đồng nhất hóa các hệ thống giá trị và truyền thống sẽ dẫn đến xóa bỏ ý thức dân tộc, làm cạn kiệt khả năng sáng tạo của các nền văn hóa

Chương 2 LÀM THẾ NÀO ĐỂ VĂN HÓA THỰC SỰ LÀ “NỀN TẢNG TINH THẦN XÃ HỘI, LÀ MỤC TIÊU, LÀ ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN ĐẤT

NƯỚC”?

2.1 Khái niệm

2.1.1 Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội

Đời sống xã hội có hai mặt: vật chất và tinh thần Nếu kinh tế là nền tảng vật chất của đời sống xã hội, thì văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội có nghĩa là văn hóa góp phần tạo nền móng của xã hội Nền móng có vững chắc thì sự phát triển của đất nước mới lành mạnh Nói văn hóa

là nền tảng tinh thần có nghĩa là coi văn hóa là tổng thể các giá trị, các tiềm năng sáng tạo của đất nước Muốn phát triển cần phải dựa vào các giá trị đó, cần khai thác

và phát huy các giá trị đó Thông qua thực tế kiểm nghiệm, Đảng ta chỉ ra rằng: Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội; văn hóa thể hiện sức sống, sức sáng tạo phát triển và bản lĩnh của một dân tộc

Văn hóa là nền tảng tinh thần, đòi hỏi phải đặt văn hóa vào vị trí quan trọng Cũng như kinh tế tạo nên giá trị vật chất, nền tảng vật chất và nền tảng tinh thần tạo những điều kiện cần và đủ để xã hội tồn tại và phát triển Thiếu điều kiện vật chất thì không có sự tồn tại của con người, nhưng thiếu điều kiện tinh thần thì xã hội không thể phát triển được Trong quá trình tồn tại và phát triển của lịch sử, cơ sở vật chất

và tinh thần thường xuyên thấm lẫn vào nhau và hỗ trợ lẫn nhau Chừng nào nền tảng tinh thần suy yếu, chừng đó xã hội sẽ lâm vào khủng hoảng, các tệ nạn xã hội xuất hiện và sự phát triển kinh tế sẽ gặp khó khăn

Mỗi một quốc gia, dân tộc trong quá trình hình thành và phát triển, cải tạo tự nhiên, lao động sản xuất, tổ chức xã hội … đã hình thành và tích lũy một hệ thống những kinh nghiệm, những tri thức về tự nhiên, xã hội và tư duy

Mỗi dân tộc, và nhân loại trong quá trình hình thành và phát triển cho mình những giá trị xã hội, những truyền thống, chuẩn mực xã hội Giá trị là kết quả hoạt động sáng tạo của con người và nó được coi là giá trị có ý nghĩa được cộng đồng khẳng định, bảo vệ, có vai trò liên kết cộng đồng và định hướng cho hoạt động của cộng đồng Còn chuẩn mực xã hội là sự cụ thể hóa giá trị những quy định nhằm điều chỉnh hành vi ứng xử của con người Chuẩn mực đạo đức thông qua xã hội tác động