nghiên cứu tình hình thực hiện chuyển đổi hợp tác xã theo luật hợp tác xã năm 2012 trong nông nghiệp trên địa bàn tỉnh bắc ninh

Các khó khăn, vướng mắc của HTX trong quá trình thực hiện chuyển đổi HTX trong nông nghiệp theo Luật HTX năm 2012 như: Xác định phương án sản xuất- kinh doanh, nhận thức của xã viên; cơ

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

NGUYỄN VĂN HOÀN

NGHIÊN CỨU TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CHUYỂN ĐỔI HỢP TÁC XÃ THEO LUẬT HỢP TÁC XÃ NĂM 2012 TRONG NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC NINH

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Đỗ Kim Chung

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo

vệ lấy bất kỳ học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám

ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Hoàn

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được

sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết

ơn sâu sắc thầy giáo GS.TS Đỗ Kim Chung đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Kinh tế nông nghiệp và Chính sách, Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ công chức, viên chức Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Bắc Ninh đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn./

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Hoàn

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục chữ viết tắt vi

Danh mục các bảng vii

Danh mục các sơ đồ, biểu đồ viii

Trích yếu luận văn ix

Thesis Abstract xii

Phần 1 Mở đầu 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu 2

1.2.1 Mục tiêu chung 2

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 2

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu 3

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu 3

Phần 2 Cơ sở lý luận và thực tiễn về tình hình thực hiện chuyển đổi hợp tác xã theo luật hợp tác xã năm 2012 trong nông nghiệp 4

2.1 Cơ sở lý luận 4

2.1.1 Khái niệm và đặc trưng của Hợp tác xã theo Luật HTX năm 2012 4

2.1.2 Vai trò của thực hiện chuyển đổi hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã năm 2012 trong nông nghiệp 13

2.1.3 Nội dung nghiên cứu về tình hình thực hiện chuyển đổi hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã năm 2012 trong nông nghiệp 18

2.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chuyển đổi hợp tác xã trong nông nghiệp 24

2.2 Cơ sở thực tiễn 26

2.2.1 Kinh nghiệm phát triển hợp tác xã nông nghiệp ở một số nước trên thế giới 26

2.2.2 Kinh nghiệm phát triển hợp tác xã nông nghiệp ở Việt Nam 28

2.2.3 Kinh nghiệm rút ra 33

Phần 3 phương pháp nghiên cứu 35

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 35

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 35

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 36

3.2 Phương pháp nghiên cứu 38

3.2.1 Phương pháp chọn điểm, chọn mẫu nghiên cứu 38

3.2.2 Phương pháp thu thập số liệu 40

3.2.3 Phương pháp tổng hợp thống kê 42

3.2.4 Phương pháp phân tích số liệu 42

3.2.5 Phương pháp nghiên cứu trường hợp 43

3.2.6 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 43

Phần 4 Kết quả nghiên cứu và thảo luận 44

4.1 Tình hình thực hiện chuyển đổi hợp tác xã trong nông nghiệp ở tỉnh Bắc Ninh 44

4.1.1 Mô hình hợp tác xã nông nghiệp theo Luật Hợp tác xã năm 2012 44

4.1.2 Chính sách của tỉnh thúc đẩy thực hiện chuyển đổi hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã năm 2012 48

4.1.3 Cơ quan tổ chức thực hiện Luật Hợp tác xã 2012 ở tỉnh Bắc Ninh 51

4.1.4 Tuyên truyền thực hiện chuyển đổi hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã năm 2012 54

4.1.5 Tập huấn chuyển đổi hợp tác xã cho cán bộ hợp tác xã 56

4.1.6 Chuyển đổi hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã năm 2012 trong nông nghiệp trên địa bàn tỉnh 58

4.1.7 Kết quả thực hiện chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012 trong nông nghiệp 62

4.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc chuyển đổi hợp tác xã theo luật hợp tác xã năm 2012 trong nông nghiệp 69

4.2.1 Nội dung của Luật HTX năm 2012 và văn bản hướng dẫn thực hiện Luật 69

4.2.2 Chính sách hỗ trợ của nhà nước đối với hợp tác xã nông nghiệp 72

4.2.3 Trình độ của Giám đốc (chủ nhiệm) hợp tác xã 73

4.2.4 Nhận thức của thành viên hợp tác xã (xã viên) 76

4.2.5 Sự vào cuộc của cơ quan quản lý nhà nước 77

4.3 Giải pháp góp phần đẩy nhanh thực hiện chuyển đổi hợp tác xã trong

nông nghiệp ở tỉnh Bắc Ninh 77

4.3.1 Giải pháp về sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật HTX năm 2012 và văn bản hướng dẫn kèm theo 78

4.3.2 Nâng cao nhận thức của thành viên hợp tác xã (xã viên) 79

4.3.3 Nâng cao trình độ của giám đốc (chủ nhiệm) hợp tác xã 80

4.3.4 Giải pháp ban hành chính sách hỗ trợ, khuyến khích hợp tác xã nông nghiệp 80

4.3.5 Giảỉ pháp về chuyển đổi mô hình hợp tác xã nông nghiệp 82

4.3.6 Tăng cường sự vào cuộc của các cơ quan quản lý nhà nước 86

Phần 5 Kết luận và kiến nghị 89

5.1 Kết luận 89

5.2 Kiến nghị 90

5.2.1 Đối với tỉnh Bắc Ninh 90

5.2.2 Đối với các huyện, thị xã, thành phố 90

Tài liệu tham khảo 91

Phụ lục 93

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt

CNH Công nghiệp hóa

GTSX Giá trị sản xuất

HĐH Hiện đại hóa

HTX Hợp tác xã

LHHTX Liên hiệp Hợp tác xã

PTNT Phát triển nông thôn

UBND Ủy ban nhân dân

XHCN Xã hội chủ nghĩa

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 So sánh HTX theo Luật 2003 với HTX theo Luật 2012 9

Bảng 3.1 Hiện trạng sử dụng đất của tỉnh Bắc Ninh năm 2014 36

Bảng 3.2 Một số chỉ tiêu phản ánh đời sống người dân tỉnh Bắc Ninh 37

Bảng 3.3 Phân loại mẫu điều tra 39

Bảng 3.4 Nguồn cung cấp các loại dữ liệu thứ cấp 40

Bảng 4.1 Thực hiện tuyên truyền Luật HTX năm 2012 54

Bảng 4.2 Số lượng người được tuyên truyền Luật HTX năm 2012 55

Bảng 4.3 Số lượng người được tập huấn về nghiệp vụ trong quản lý HTX 57

Bảng 4.4 Vấn đề các HTX gặp phải khi thực hiện chuyển đổi HTX 59

Bảng 4.5 Số HTX trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh tính đến ngày 31/12/2015 63

Bảng 4.6 Kết quả thực hiện chuyển đổi HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh65 Bảng 4.7 Tiến độ thực hiện các bước chuyển đổi HTX 67

Bảng 4.8 Lý do chưa chuyển đổi theo Luật của các HTX 68

Bảng 4.9 Trình độ giám đốc (chủ nhiệm) HTX 74

Bảng 4.10 Nhận thức của thành viên HTX 77

DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ

Sơ đồ 2.1 Mô hình tổ chức HTX 11

Sơ đồ 2.2 Tổ chức thực hiện Luật HTX năm 2012 21

Hình 3.1 Bản đồ hành chính tỉnh Bắc Ninh 35

Sơ đồ 4.1 Mô hình HTX kiểu mới theo Luật HTX năm 2012 (mô hình chung) 44

Sơ đồ 4.2 Loại hình HTX nông nghiệp ở tỉnh Bắc Ninh 46

Sơ đồ 4.3 Tổ chức thực hiện Luật HTX năm 2012 51

Sơ đồ 4.4 Ban chỉ đạo triển khai Luật HTX 2012 tỉnh Bắc Ninh 52

Hộp 4.1 Ý kiến về phương án sản xuất, kinh doanh của HTX 60

Biểu đồ 4.1 Vấn đề các HTX gặp phải khi thực hiện chuyển đổi 61

Hộp 4.2 Vốn góp ban đầu vào HTX 62

Biểu đồ 4.2 So sánh trình độ cán bộ HTX 75

Hộp 4.3 Nhận thức của người dân về chuyển đổi HTX theo Luật HTX 2012 76

Sơ đồ 4.5 Mô hình tổ chức HTX dịch vụ nông nghiệp quy mô xã 83

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN

Tên tác giả: Nguyễn Văn Hoàn

Tên Luận văn: “Nghiên cứu tình hình thực hiện chuyển đổi hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã năm 2012 trong nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh”

Tuy nhiên, đa số HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đang được tổ chức

và hoạt động theo Luật HTX năm 2003; Việc thực hiện chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012 đang thực hiện với tiến độ chậm, còn nhiều vấn đề cần giải quyết như: việc ban hành chính sách, nhận thức của người dân, sự vào cuộc của cơ quản quản lý Việc tìm hiểu tình hình thực hiện chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012 trong nông nghiệp ở tỉnh Bắc Ninh là rất cần thiết, góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện Luật HTX năm 2012 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh nói riêng và cả nước nói chung Vì những lý do đó tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu tình hình thực hiện chuyển đổi hợp tác xã theo Luật hợp tác xã năm 2012 trong nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh” làm báo cáo Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ

Đề tài nghiên cứu tình hình thực hiện chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012 trong nông nghiệp Trên cơ sở đó, đề xuất giải pháp thực hiện chuyển đổi HTX trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh góp phần phát triển nông nghiệp, nông thôn Cụ thể là các mục tiêu: Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về tình hình chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012 trong nông nghiệp; Phân tích tình hình thực hiện chuyển đổi HTX trong nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh; Đề xuất giải pháp chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm

2012 trong nông nghiệp ở tỉnh Bắc Ninh

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài thực hiện trên cơ sở lý luận về khái niệm, đặc điểm, vai trò của chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012 trong nông nghiệp; khái quát cơ chế chính sách của nhà nước về triển khai Luật HTX năm 2012 Đồng thời tìm hiểu thực tiễn tổng quan về phát triển HTX ở một số nước: Mỹ, Thái Lan và ở Việt Nam

Để tiến hành đề tài, trước tiên tôi đã tìm hiểu các đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội của địa bàn Thông qua các phương pháp nghiên cứu: phương pháp chọn điểm và chọn mẫu điều tra, phương pháp thu thập số liệu, phương pháp tổng hợp thống kê, phương pháp phân tích số liệu, hệ thống các chỉ tiêu nghiên cứu Đề tài tiến hành điều tra 240 mẫu thuộc 115 HTX trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

Kết quả chính và kết luận

Qua nghiên cứu, tôi đã rút ra được một số kết quả:

Việc ban hành văn bản chính sách của Nhà nước: Cả Trung ương và tỉnh ban hành các văn bản hướng dẫn thi hành Luật HTX năm 2012 còn chậm làm cho cơ quan thực thi và các HTX lúng túng trong việc thực hiện chuyển đổi HTX

Công tác tuyên truyền, tập huấn: Việc tuyên truyền Luật HTX ở Bắc Ninh đã triển khai khá tốt, hình thức tuyên truyền rất đa dạng (phát thanh, báo địa phương, hội nghị tuyên truyền ) Tuy nhiên, công tác tập huấn cho cán bộ HTX trong quá trình thực hiện vẫn còn chậm do khó khăn về nguồn vốn tổ chức lớp đào tạo, tập huấn nghiệm vụ cho cán bộ HTX

Đến hết năm 2015, trên địa bản tỉnh có 620 HTX, chủ yếu là các HTX dịch vụ có quy

mô thôn (523 HTX), có đến 229 HTX quy mô thôn có chủ nhiệm kiêm trưởng thôn, hoạt động chưa tách biệt giữa chính quyền và HTX Trong ba năm 2012 - 2015, có 82 HTX hoạt động theo luật HTX năm 2012 Trong đó, 26 HTX đã hoạt động phù hợp với Luật, 19 HTX dịch vụ nông nghiệp đã tổ chức lại hoạt động; thành lập mới 37 HTX chuyên ngành Các HTX chuyên ngành cơ bản đã thực hiện theo Luật HTX năm 2012 Các HTX dịch vụ nông nghiệp còn gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện chuyển đổi

Các khó khăn, vướng mắc của HTX trong quá trình thực hiện chuyển đổi HTX trong nông nghiệp theo Luật HTX năm 2012 như: Xác định phương án sản xuất- kinh doanh, nhận thức của xã viên; cơ cấu tổ chức; xử lý khoản nợ… Và các yếu tố ảnh hưởng đến tình hình thực hiện mô hình HTX kiểu mới như: Cơ chế chính sách, trình độ cán bộ HTX, nhận thức của xã viên, sự vào cuộc của cơ quan quản lý nhà nước…

Từ các khó khăn, vướng mắc đó, tôi đã đưa ra giải pháp góp phần đẩy nhanh thực hiện chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012 trong nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc

Ninh: Tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức của người dân trên địa bàn; Hoàn

thiện các cơ chế, chính sách về tổ chức triển khai Luật HTX năm 2012; các chính sách hỗ trợ các HTX; nâng cao trình độ của chủ nhiệm HTX và nhận thức của người dân; sự vào cuộc của cơ quan quản lý nhà nước Trên cơ sở đó, tôi đã đưa ra một số kiến nghị nhằm thúc đẩy thực hiện chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012 trong nông nghiệp

THESIS ABSTRACT

Master candidate: Van Hoan Nguyen

Thesis title: “Research on the implementation of Cooperative converted follow the Law on Cooperatives in 2012 in agriculture of the Bac Ninh province”

Major: Economic management Code: 60.34.04.10

Educational organization: Vietnam National University of Agriculture (VNUA)

Research Objectives

Cooperatives Law in 2012 was enacted by Congress, imposing requirements the end of June 30, 2016, 100 percent Cooperative must reorganize operating under the Cooperative Law in 2012

However, the majority of agricultural Cooperatives in the Bac Ninh province of is being organized and operated under the Cooperative Law in 2003 The implementation converted Cooperatives under the Law on Cooperatives in 2012 was done with the slow progress, there are many issues to be resolved as: The promulgation policies, awareness

of the people, the participation of management agency Understanding on the implementation of converted Cooperative Law in 2012 in agricultural in the Bac Ninh province is essential, contributing to accelerate the implementation of Law Cooperatives

in 2012 in the Bac Ninh province, in particular and the country in general.For reasons that I conduct research the subject: "Research on the implementation of Cooperative converted follow the Law on Cooperatives in 2012 in agriculture of the Bac Ninh province " as reported a graduation thesis Masters

Research project on the implementation of converted Cooperative Law in 2012 in agricultural On this basis, proposing the solutions to converted Cooperatives in the Bac Ninh province contribute to the development of agriculture and rural areas Specifically, the following objectives: Contributing to systematize theoretical basis and practical on the converted Cooperative Law in 2012 in agricultural; analyzing the situation of Cooperatives

in agriculture converted in the Bac Ninh province, Proposing solutions to converted Cooperatives under the Cooperatives Law in 2012 for Agricultural in Bac Ninh province

Materials and Methods

The research implements which based on the theoretical basis of the concept, characteristics, and the role of Cooperatives converted Cooperative Law in 2012 in agricultural; The mechanisms generalization of state policy implements Cooperative Law

2012 Also learn about the practical overview of the development of Cooperatives in some countries: The US, Thailand, and Vietnam

To conduct the subject, the first, I had to learn the natural characteristics, economic of local Through the research methods: Survey Sampling method, data

social-collection method, Statistical synthesis method, data analysis method, indicators research systems Topics surveyed 240 samples of 115 Cooperative in the Bac Ninh province

Main findings and conclusions

Through research, I have obtained some results:

The policy document is issued by the State: Both the government and province issued guidelines documents for implementation of the Cooperative Law in 2012 was slow, which makes enforcement agencies and Cooperatives is very embarrassing in the performance to convert Cooperative

The propaganda in Bac Ninh Cooperative Law was implemented fairly well, the forms of communication are diverse (Radio, local newspapers, propaganda conferences .) However, the training staff for the Cooperative in the implementation process is still slow due to difficulties in funding to organize the training courses, training experience for officials of Cooperative

By the end of 2015, in the province there are 620 Cooperative, most of them are services Cooperative which includes (523 Cooperative), in which there are 229 which have sized village These cooperatives opertate which have no separation between the Authority and Cooperative

In the three years from 2012 to 2015, 82 Cooperative operating under the Cooperative Law of 2012 Among 26 Cooperative obey the Law, 19 agricultural service cooperatives were reorganized operations; Newly established 37 specialized Cooperative.Specialized cooperatives basically implemented according the Law of

2012 The Cooperative agricultural service cooperatives still face many difficulties in the implementation of transition

The difficulties and problems of Cooperative in the implementation process converted agricultural Cooperative follow Cooperative Law 2012 as:

Determining production - business plan, awareness of the cooperative members; organizational structure; handle debts And factors affect the implementation of a new type of cooperative model as: Mechanisms and policies, staff qualifications Cooperative, awareness of the cooperative members, the participation of state authorities

From the difficulties and problems, I have to propose solutions to accelerate the transformation Cooperative under the Cooperative Law in 2012 in Bac Ninh province:

Promoting advocacy to raise awareness of the people in the province; Completing the mechanisms and policies on implementing Law Cooperative in 2012; policies support Cooperatives; raising the level for president of Cooperative and the awareness

of the local people; The participation of state authorities On this basis, I propose a number of recommendations to promote the transformation Cooperative follow Cooperative Law 2012 in the agricultural

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Cùng với quá trình đổi mới kinh tế, chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường, Hợp tác xã (HTX) ở Việt Nam đã trải qua nhiều thăng trầm Những đổi mới trong các ngành kinh tế đặc biệt trong nông nghiệp đã dẫn tới việc chuyển đổi HTX kiểu cũ sang HTX kiểu mới để hoạt động phù hợp với điều kiện thực tế

Trong những năm qua, các HTX đối mặt với khó khăn và thách thức nghiêm trọng vì không thích ứng được với cơ chế thị trường Đại bộ phận các HTX tồn tại một cách hình thức, không có phương hướng sản xuất- kinh doanh, nội dung hoạt động hoặc hoạt động chưa mang lại hiệu quả Sự chuyển đổi HTX

là một yêu cầu tất yếu khách quan của quá trình phát triển, hội nhập kinh tế quốc

tế Nó không chỉ diễn ra đơn lẻ một số vùng, miền, khu vực, một số quốc gia mà còn ở quy mô toàn cầu, tính tất yếu khách quan của sự ra đời và phát triển của HTX cũng được thể hiện theo thời gian và ở những thể chế chính trị, bối cảnh kinh tế xã hội khác nhau của các quốc gia trên thế giới

Tổ chức hoạt động HTX diễn ra trong bối cảnh cơ chế kinh tế thị trường với sự tham gia của các tổ chức kinh tế thuộc nhiều thành phần kinh tế Mỗi một loại tổ chức kinh tế có bản chất riêng, khác biệt nhau phù hợp với nhu cầu của những nhà đầu tư – tức những người chủ sở hữu HTX chuyển đổi, HTX mới hình thành và hoạt động phải tạo được bản sắc riêng có, phải có lợi thế riêng thì mới tạo được vị trí, vai trò của mình trong đời sống kinh tế xã hội Vì vậy, thách thức thứ hai đối với tổ chức HTX là phải tạo được sự khác biệt với các loại hình

tổ chức của các thành phần kinh tế khác

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định “Phát triển kinh tế hợp tác và hợp tác xã là vấn đề hết sức quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội Chuyển đổi HTX kiểu cũ theo luật HTX đạt hiệu quả thiết thực, phát triển HTX kinh doanh tổng hợp đa ngành hoặc chuyên ngành để sản xuất hoặc kinh doanh dịch vụ tạo điều kiện mở rộng quy mô sản xuất, kinh doanh phù hợp với quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa”

Nắm bắt được thực tế này, năm 1996 Luật HTX ra đời và sau đó năm 2003

và năm 2012 là Luật HTX sửa đổi HTX với tư duy sản xuất nông nghiệp là sản

xuất hàng hóa, liên kết với doanh nghiệp tạo ra chuỗi giá trị, kết nối và mở rộng thị trường Yêu cầu đặt ra là đến ngày 30 tháng 6 năm 2016, 100% HTX phải chuyển đổi xong theo Luật HTX năm 2012

Bắc Ninh là tỉnh thuộc vùng đồng bằng Sông Hồng, có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển nông nghiệp Hiện nay, HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh đã được chuyển đổi tổ chức lại hoạt động theo Luật HTX năm

2003 và đang thực hiện chuyển đổi theo Luật HTX năm 2012 Tuy nhiên, thực hiện chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012 trong nông nghiệp ở tỉnh Bắc Ninh còn nhiều vấn đề cần được nghiên cứu giải quyết đó là: Những khó khăn trong quá trình thực hiện? Giải pháp nào để thúc đẩy thực hiện Chuyển đổi HTX trong nông nghiệp ở tỉnh Bắc Ninh?

Hiện nay, chưa có một đề tài nghiên cứu cụ thể nào về tình hình thực hiện chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012 trong nông nghiệp ở tỉnh Bắc Ninh

Từ những vấn đề thực tiễn và được sự giúp đỡ của các thầy, cô giáo Bộ môn Kinh tế nông nghiệp và Chính sách, mà trực tiếp là thầy GS.TS Đỗ Kim

Chung, tôi đã lựa chọn và tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu tình hình thực hiện chuyển đổi hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã năm 2012 trong nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh” làm báo cáo Luận văn tốt nghiệp Thạc sĩ

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

1.2.1 Mục tiêu chung

Nghiên cứu tình hình thực hiện chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012 trong nông nghiệp Trên cơ sở đó, đề xuất giải pháp thực hiện chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh góp phần phát triển nông nghiệp, nông thôn

1.3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là HTX nông nghiệp, các văn bản chính sách của nhà nước về thực hiện chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012, các yếu tố ảnh hưởng đến tình hình thực hiện chuyển đổi HTX

Chủ thể nghiên cứu là Cán bộ HTX nông nghiệp, thành viên, xã viên HTX nông nghiệp, Cán bộ quản lý nhà nước HTX trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi nội dung: Đề tài nghiên cứu tình hình thực hiện chuyển đổi HTX

theo Luật HTX năm 2012 trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh và tập trung chủ yếu vào

HTX thực hiện theo Luật năm 2003 và Luật HTX năm 2012

- Phạm vi không gian: Đề tài lựa chọn nghiên cứu HTX nông nghiệp trên

địa bàn tỉnh Bắc Ninh bao gồm: HTX dịch vụ nông nghiệp, HTX chuyên ngành (trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản ), HTX kinh doanh tổng hợp

- Phạm vi thời gian: Tổng quan tài liệu sử dụng tài liệu những năm trước từ

năm 2003 đến 2015

PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN CHUYỂN ĐỔI HỢP TÁC XÃ THEO LUẬT HỢP TÁC XÃ

NĂM 2012 TRONG NÔNG NGHIỆP

Tổ chức lao động quốc tế (ILO) định nghĩa HTX là sự liên kết của những người đang gặp phải những khó khăn kinh tế giống nhau, tự nguyện liên kết nhau lại trên cơ sở bình đẳng quyền lợi, nghĩa vụ sử dụng tài sản mà họ đã chuyển giao vào HTX Phù hợp với nhu cầu chung và giải quyết những khó khăn đó chủ yếu bằng sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm và bằng cách sử dụng các chức năng kinh doanh trong tổ chức hợp tác phục vụ cho lợi ích vật chất và tinh thần chung…(Bộ kế hoạch đầu tư, 2007)

Theo liên minh HTX quốc tế “HTX là một tổ chức tự trị của những người

tự nguyện liên hiệp lại để đáp ứng các nhu cầu và nguyện vọng chung của họ

về kinh tế, xã hội và văn hóa thông qua một xí nghiệp cùng sở hữu và quản lý dân chủ” ” (Đào Xuân Cần – 2012)

Luật hợp tác xã năm 2003, định nghĩa: “Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân (gọi chung là thành viên) có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của luật này để phát huy sức mạnh của tập thể của từng thành viên tham gia hợp tác xã, cùng

nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuất kinh doanh và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Hợp tác xã hoạt động như một loại hình doanh nghiệp, có tư cách pháp nhân, tự chủ,

tự chịu trách nhiệm về các nghĩa vụ tài chính trong phạm vi vốn điều lệ, vốn tích lũy và các nguồn vốn khác của hợp tác xã theo quy định của pháp luật”

Luật HTX năm 2012, định nghĩa: “Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập

và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã”

HTX trong lĩnh vực nông nghiệp chính là HTX nông nghiệp được tuân thủ theo Luật HTX sau quá trình đổi mới là Luật HTX năm 1996, 2003 và 2012 Trong lĩnh vực nông nghiệp, hợp tác rất quan trọng bởi lẽ nông nghiệp phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, mang tính thời vụ cao do đó hợp tác với nhau tạo ra sức mạnh, tận dụng được thời gian, vật lực, tài lực Có nhiều mô hình tổ chức hợp tác như: hình thức đổi công, vần công, hợp tác xã bậc thấp đến hợp tác xã bậc cao Hợp tác xã là sản phẩm của lịch sử, nó ngày càng phát triển phục vụ đắc lực cho sự phát triển sản xuất nông nghiệp

Như vậy, HTX trong nông nghiệp được hiểu là một trong các hình thức cụ thể của kinh tế hợp tác trong nông nghiệp, là tổ chức kinh tế của những người nông dân có cùng nhu cầu và nguyện vọng, tự nguyện liên kết lại để phối hợp giúp nhau phát triển kinh tế hoặc đáp ứng tốt hơn nhu cầu về đời sống của mỗi thành viên, tổ chức và hoạt động theo các nguyên tắc luật pháp quy định (Luật HTX năm 1996, 2003 và 2012), có tư cách pháp nhân

HTX nông nghiệp có những đặc điểm:

Là một tổ chức kinh tế tập hợp đông đảo nông dân, những người thường thiếu vốn, cơ sở vật chất kỹ thuật và trình độ dân trí thấp Mặt khác, đối tượng sản xuất của nông nghiệp là cây trồng, vật nuôi cho nên quá trình hoạt động không những HTX nông nghiệp bị chi phối bởi các quy luật kinh tế mà lại còn bị ảnh hưởng bởi điều kiện tự nhiên Đây là những đặc điểm có ảnh hưởng nhất định đến kết quả hoạt động của HTX nông nghiệp mà cán bộ lãnh đạo, quản lý phải quan tâm để có biện pháp giúp đỡ, hỗ trợ HTX nông nghiệp phát triển

HTX nông nghiệp được chia thành 3 loại hình:

HTX nông nghiệp chuyên ngành: Là tổ chức kinh tế của những thành viên

có sản xuất kinh doanh ở cùng một ngành hàng nông sản thực phẩm như: gạo, rau xanh, thịt gia súc gia cầm, trứng gia cầm, cá Nhưng có cùng nhu cầu và nguyện vọng, tự nguyện hợp tác liên kết để mở rộng sản xuất kinh doanh phát triển kinh tế và đáp ứng tốt hơn nhu cầu và đời sống của thành viên Hợp tác xã được tổ chức hoạt động theo luật HTX và có tư cách pháp nhân Hợp tác xã vừa thực hiện chức năng dịch vụ “đầu vào” và “đầu ra” cho sản xuất kinh doanh của thành viên vừa tổ chức sản xuất kinh doanh nhằm tăng lợi nhuận cho HTX HTX nông nghiệp dịch vụ đơn thuần: Là tổ chức kinh tế của những hộ nông dân có cùng nhu cầu trong sản xuất nông nghiệp, bao gồm các lĩnh vực như: trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản Họ tự nguyện hợp tác, giúp nhau trong sản xuất nông nghiệp HTX được tổ chức, hoạt động theo luật HTX và có tư cách pháp nhân HTX thực hiện chức năng chủ yếu là thực hiện một số dịch vụ thiết yếu phục vụ sản xuất nông nghiệp như: dịch vụ tưới tiêu, bảo vệ thực vât, thú y, bảo

vệ đồn điền và cung ứng giống, vật tư

HTX nông nghiệp dịch vụ và sản xuất kinh doanh tổng hợp: là tổ chức kinh tế chủ yếu các thành viên bao gồm: thành viên là cá nhân, thành viên là hộ gia đình, thành viên là pháp nhân Nhưng có cùng nguyện vọng tự nguyện hợp tác liên kết với nhau để mở rộng sản xuất kinh doanh, phát triển kinh tế, tăng thu nhập và đáp ứng nhu cầu đời sống của mỗi thành viên HTX được tổ chức

và hoạt động theo luật HTX, có tư cách pháp nhân HTX vừa thực hiện dịch vụ theo nhu cầu sản xuất và đời sống thành viên vừa sản xuất kinh doanh theo nhu cầu của thị trường nhằm tăng lợi nhuận, tích lũy cho HTX (Liên minh HTX tỉnh Bắc Ninh, 2015)

* Nguyên tắc tổ chức, hoạt động của HTX theo Luật HTX năm 2012:

- Tự nguyện gia nhập, thành lập HTX

- HTX kết nạp rộng rãi thành viên

Thành viên là cốt lõi, là đối tác, là khách hàng, là thị trường chính của HTX Không có thành viên: không có HTX Đối với HTX việc phát triển thành viên là tăng cường nguồn lực (góp vốn), tăng thị trường, bạn hàng (sử dụng dịch vụ, sản phẩm) đây là nền tảng để HTX phát triển bền vững trong cơ chế thị trường và hội nhập quốc tế

- Bình đẳng: Thành viên, HTX thành viên có quyền bình đẳng, biểu quyết ngang nhau không phụ thuộc vốn góp trong việc quyết định tổ chức, quản lý và hoạt động của HTX; được cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời, chính xác về hoạt động sản xuất, kinh doanh, tài chính, phân phối thu nhập và những nội dung khác theo quy định của điều lệ

- HTX tự chủ, tự chịu trách nhiệm:

Tự chủ, tự chịu trách nhiệm vừa là quyền, vừa là trách nhiệm của HTX Tự chủ, tự chịu trách nhiệm về việc tổ chức các hoạt động sản xuất, kinh doanh ngành, nghề gì? chất lượng? hiệu quả? môi trường? trước pháp luật và trước HTX, trước các thành viên của mình và cộng đồng xã hội

- Thành viên HTX có trách nhiệm thực hiện cam kết theo hợp đồng dịch vụ và theo quy định của điều lệ Thu nhập của HTX được phân phối chủ yếu theo mức độ

sử dụng sản phẩm, dịch vụ của thành viên, HTX thành viên hoặc theo công sức lao động đóng góp của thành viên đối với HTX tạo việc làm

- HTX quan tâm giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng cho thành viên, HTX thành viên, cán bộ quản lý, người lao động trong HTX và thông tin về bản chất, lợi ích của HTX

- HTX chăm lo phát triển bền vững cộng đồng thành viên, HTX thành viên

và hợp tác với nhau nhằm phát triển phong trào HTX trên quy mô địa phương, vùng, quốc gia và quốc tế

* Những điểm khác giữa HTX theo Luật HTX năm 2003 và HTX theo Luật HTX năm 2012

HTX nông nghiệp theo Luật HTX năm 2003 và HTX theo Luật HTX năm

2012 đều ra đời trên cơ sở kinh tế hộ nông dân phát triển và nhu cầu của sự hợp tác trên cơ sở nhu cầu phát triển kinh tế của hộ Hộ nông dân được giao quyền sử dụng ruộng đất lâu dài Họ là chủ thể kinh doanh độc lập với tài sản riêng của mình trên ruộng đất được giao Hộ nông dân là xã viên HTX được hưởng phần lợi nhuận của HTX theo cổ phần đóng góp và mức độ tham gia hoạt động dịch vụ của HTX; Trong HTX sở hữu cá nhân và sở hữu tập thể đan xen nhau Sở hữu cá nhân mang tính chất cổ phần Nó không bị hòa nhập vào sở hữu tập thể; nó kết hợp cái chung

và cái riêng trong hoạt động kinh doanh dịch vụ

HTX nông nghiệp hoạt động theo luật HTX năm 2003 và HTX hoạt động theo Luật HTX năm 2012 có những điểm khác nhau cơ bản sau đây:

- Khác nhau về mục đích, nội dung và phương pháp hoạt động

+ Hoạt động HTX nông nghiệp theo Luật 2003 đi vào hoạt động sản xuất kinh doanh với toàn bộ sản xuất của HTX Thu nhập của xã viên phần lớn dựa vào kết quả kinh doanh của HTX HTX ra đời và hoạt động với mục đích phát triển kinh tế tập thể, làm cho HTX giàu lên và nâng cao thu nhập của xã viên từ HTX Mọi hoạt động của HTX đều dới sự chỉ đạo thống nhất từ một trung tâm điều hành đó là ban quản trị HTX

+ HTX nông nghiệp theo Luật HTX năm 2012 không tham gia sản xuất mà chỉ hoạt động kinh doanh dịch vụ phục vụ cho kinh tế hộ phát triển, coi sự phát triển, hiệu quả và sự giàu lên của kinh tế hộ là chủ yếu Do đó nó đã chuyển từ trung tâm điều hành sang trung tâm dịch vụ

- Khác nhau về cơ chế và bộ máy quản lý điều hành

+ HTX nông nghiệp theo Luật HTX năm 2003 có bộ máy quản lý cũng là

bộ máy điều hành (do xã viên bầu ra) tổ chức, điều hành và quản lý hoạt động sản xuất kinh doanh lấy kết quả hoạt động của HTX là chủ yếu HTX được hình thành không bắt buộc cần phương án sản xuất – kinh doanh do vâỵ việc điều hành hoạt động của HTX mang tinh chất thời điểm và phụ thuộc quan điểm chỉ đạo của ban quản trị, chủ nhiệm HTX

+ HTX nông nghiệp theo Luật HTX năm 2012 đòi hỏi có đội ngũ cán bộ và lao động tham gia hoạt động kinh doanh dịch vụ cho HTX được đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ kỹ thuật Bộ máy quản lý và bộ máy điều hành HTX riêng biệt, điều hành hoạt động theo cơ chế thị trường, có phương án sản xuất – kinh doanh khi thành lập HTX, có điều lệ quy định rõ ràng do vậy HTX hoạt động khách quan hơn, phù hợp với yêu cầu xã hội, thị trường

- Khác nhau về việc quy định chức năng, nhiệm vụ

Chức năng, nhiệm vụ của HTX nông nghiệp theo Luật HTX năm 2003 chủ yếu là sản xuất ra sản phẩm nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội

Các HTX nông nghiệp theo Luật HTX năm 2012 thì chức năng, nhiệm vụ

đa dạng nhưng chủ yếu là dịch vụ cho quá trình sản xuất sản phẩm của các hộ nông dân

So sánh sự khác nhau giữa HTX theo Luật 2003 với HTX theo Luật 2012 thể hiện thông qua bảng sau:

Bảng 2.1 So sánh HTX theo Luật 2003 với HTX theo Luật 2012

Nội dung HTX theo Luật 2003 HTX theo Luật 2012

1 Định nghĩa

- Là tổ chức Kinh tế tập thể

- Cá nhân hộ gia đình tự nguyện góp vốn, sức

- Cùng thực hiện có hiệu quả

- Nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần

Điều 3

- Là tổ chức Kinh tế tập thể

- Đồng sở hữu TLSX, có tư cách pháp nhân

- Do ít nhất 7 thành viên tự nguyện thành lập

- Hợp tác, tương trợ SXKD, tạo việc làm Nhằm đáp ứng nhu cầu của thành viên

- Tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng, dân chủ

2 Nguyên tắc

- Tự nguyện

- Dân chủ, bình đẳng và công khai

- Tự chủ, bình đẳng và công khai

- Cùng có lợi (lợi ích HTX và xã viên)

- Hợp tác và phát triển cộng đồng

Bổ sung thêm 2 nguyên tắc:

- HTX và thành viên thực hiện cam kết hợp đồng dịch vụ; Phân phối thu nhập chủ yếu theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch

vụ, công sức lao động đóng góp của thành viên

- Quy mô địa phương, vùng, quốc gia và quốc tế (không giới hạn, kết nạp rộng rãi)

bộ máy điều hành (do

xã viên bầu ra)

Tách riêng bộ máy quản lý và bộ máy điều hành (Bộ máy quản lý do thành viên HTX bầu ra; bộ máy điều hành do bộ máy quản trị bổ nhiệm hoặc thuê)

Nội dung HTX theo Luật 2003 HTX theo Luật 2012

6 Vốn góp

Vốn góp của xã viên không vượt quá 30%

tổng số vốn điều lệ HTX ở mọi thời điểm

Bổ sung thêm:

Điều 16 Chấm dứt tư cách thành viên khi không sử dụng bất cứ sản phẩm nào hoặc dịch vụ nào của HTX trong thời gian liên tục theo quy định của điều lệ (không quá 3 năm)

Điều 17 góp vốn điều lệ và giấy chứng nhận vốn góp

- Vốn góp thành viên đối với HTX không vượt quá 20% vốn điều lệ HTX; vốn góp của HTX thành viên không quá giới 30% vốn điều lệ của liên hiệp HTX

- Khi góp đủ vốn thành viên HTX, HTX thành viên, được cấp giấy chứng nhận góp vốn

7 Phương thức

quản lý

- Điều hành của Ban Quản trị nhất là Chủ nhiệm

- Hướng vào làm lợi cho thành viên

- Quyền biểu quyết bình đẳng giữa các thành viên (mỗi thành viên 1 phiếu)

8 Phân chia lợi

Nguồn: Chi cục Phát triển nông thôn Bắc Ninh (2014) Qua so sánh những điều cơ bản của HTX nông nghiệp theo Luật HTX năm 2003 với HTX theo Luật HTX năm 2012, chúng ta mới thấy được tính ưu việt của HTX nông nghiệp theo Luật HTX năm 2012 do có các ràng buộc chặt chẽ hơn Từ đó có những quan điểm, cách nghĩ, cách làm, và thực hiện hoạt động kinh doanh dịch vụ ở HTX nông nghiệp có hiệu quả hơn

Theo Luật HTX năm 2003 Theo Luật HTX năm 2012

Sơ đồ 2.1 Mô hình tổ chức HTX

ĐẠI HỘI XÃ VIÊN

BAN KIỂM SOÁT

VỤ 1

TỔ DỊCH

VỤ 2

Bổ nhiệm

Bộ máy quản

lý

Bộ máy điều hành

ĐẠI HỘI THÀNH VIÊN

BAN KIỂM SOÁT

TRƯỞNG BAN KIỂM SOÁT

VỤ 1

TỔ DỊCH

VỤ 2

Bổ nhiệm

Bổ nhiệm (thuê)

2.1.1.2 Đặc trưng của hợp tác

- Hợp tác xã dựa trên nền tảng “hợp tác”, bản chất của sự hợp tác thể hiện

ở những nội dung sau đây:

+ Thành viên phải có nhu cầu chung, mà việc đáp ứng nhu cầu chung ấy thông qua sự hợp tác có hiệu quả hơn sơ với từng thành viên đơn lẻ tự thực hiện Nhu cầu chung là cái đầu tiên, căn bản đưa đến hợp tác thông qua hợp tác xã + Các thành viên vẫn giữ được sự độc lập, tự chủ của mình trong quá trình hợp tác Hợp tác xã thỏa mãn nhu cầu chung cho mọi thành viên, nhưng không

“xóa bỏ” và triệt tiêu lợi ích riêng của thành viên, Thành viên vẫn là chủ thể độc lập với hợp tác xã

+ Các thành viên có vai trò bình đẳng trong hợp tác trên cơ sở có trách nhiệm và nghĩa vụ tương tự nhau trong việc bảo đảm cho hợp tác xã Do vậy dân chủ trong hợp tác xã được hình thành và phát triển Tính “hợp tác” trong hợp tác

xã được phát triển dần trong quá trình phát triển hợp tác xã Hợp tác xã mới thành lập có thể chưa phát huy ngay lập tức và đầy đủ tính chất hợp tác, giá trị và nguyên tắc hợp tác xã, mà đòi hỏi quá trình lâu dài để thu hút ngày càng nhiều xã viên tham gia hợp tác xã và ngày càng có nhiều nhu cầu chung của xã viên được đáp ứng để cùng chia sẻ lợi ích và từ đó tăng cường sự hợp tác có hiệu quả giữa các cơ sở sản xuất kinh doanh tự chủ Tạo ra tăng trưởng kinh tế của bản thân tổ chức hợp tác xã và nâng cao chất lượng, hiệu quả tăng trưởng của kinh tế thành viên, vừa phát huy được kinh tế tự chủ thành viên Đồng thời làm hài hòa mối quan hệ giữa giới chủ và người làm thuê, gắn kết ngày càng chặt chẽ hơn về lợi ích giữa người sản xuất và người tiêu dùng, làm chi những người tiêu dung trong

xã hội được hưởng sản phẩm, dịch vụ rẻ hơn với chất lượng tốt hơn thông qua hợp tác xã

Do cần thu hút càng nhiều thành viên hợp tác xã thì càng nhiều thành viên được hưởng lợi từ hợp tác xã, đồng thời huy động được thêm vốn góp từ nhiều thành viên, đồng thời hiệu quả hoạt động của hợp tác xã sẽ cao hơn, từ đó mà sinh ra nguyên tắc “ mở” của tổ chức hợp tác xã Do thành viên được hưởng lợi

từ hợp tác xã khi tham gia hợp tác xã, việc chia lợi ích được phân phối không chỉ theo vốn mà chủ yếu theo mức độ sử dụng dịch vụ hợp tác xã (hoặc tiền lương, tiền công), vốn góp thành viên là bình đẳng hoặc bị khống chế một tỷ lệ nhất định để tránh nguy cơ tập trung quyền lực vào người có vốn góp lớn hoặc nguy

cơ tan rã khi người có vốn lớn rút khỏi hợp tác xã, nên thực hiện được nguyên tắc

“quản lý dân chủ”, mỗi người một phiếu và minh bạch trong hoạt động của hợp tác xã Đây là nguyên tắc quan trọng của hợp tác xã

- Hợp tác xã phục vụ kinh tế từng hộ, từng thành viên và phục vụ nhu cầu chung của các thành viên:

+ Hợp tác xã là tổ chức tập hợp của cá nhân con người (chứ không phải vốn) cùng với hoạt động kinh tế của riêng từng cá nhân, trong đó bao gồm cả hoạt động sản xuất, tiêu thụ sản phẩm Nói cách khác, cá nhân con người cùng với hoạt động kinh tế, xã hội, văn hóa của họ là nền tảng của hợp tác xã, là cái có trước, từ đó mới hình thành nên hợp tác xã Hợp tác xã và hoạt động kinh tế thành viên là hai chủ thể độc lập những gắn bó hữu cơ với nhau, hợp tác xã không tự nó sinh ra và không có mục đích tự thân hợp tác xã hoạt động vì lợi ích thành viên, tức mọi lợi ích trong hợp tác xã thuộc về thành viên

Thành viên hợp tác xã với hoạt động kinh tế riêng của mình là pháp nhân tự chủ, tự chịu trách nhiệm và trực tiếp thực hiện nghĩa vụ nhà nước

+ Hoạt động kinh tế của các thành viên có rất nhiều nhu cầu khác nhau nhưng các thành viên hợp tác xã phải có nhu cầu chung trong hoạt động kinh tế, đồi sống của mình thì mới có thể tập hợp nhau trong hợp tác xã Do vậy, hoạt động kinh tế của các xã viên thường giống nhau, hoặc trong cùng một ngành nghề nhất địch Hợp tác xã không phục vụ tất cả nhu cầu đa dạng của các thành viên, mà chỉ đáp ứng nhu cầu chung, mà chúng có ý nghĩa quan trọng về hiệu quả (toàn diện, cả về kinh tế, xã hội, văn hóa) có thể được đáp ứng tốt hơn thông qua hợp tác xã hơn là từng thành viên thực hiện một cách đơn lẻ Nói cách khác, chức năng hợp tác xã là đáp ứng nhu cầu chung của thành viên; Thành viên hợp tác xã chính là khách hàng của hợp tác xã và hợp tác xã cùng tập thể hợp thành một thị trường, hợp tác xã và tập thể thành viên là khách hàng của nhau Phương

án hoạt động của hợp tác xã là phương án phương án tổ chức thực hiện đáp ứng nhu cầu chung của thành viên một cách hiệu quả nhất

2.1.2 Vai trò của thực hiện chuyển đổi hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã năm

2012 trong nông nghiệp

Trong nền kinh tế thị trường, sự tồn tại và phát triển của các HTX là một tất yếu khách quan mang tính phổ biến Bởi vì, khi kinh tế thị trường phát triển, tính cạnh tranh ngày càng gay gắt thì nhu cầu hợp tác, liên kết của những người sản

xuất hàng hoá ngày càng trở nên bức thiết hơn Trong bối cảnh đó, HTX tập hợp những người sản xuất cá thể nhằm tạo ra sức mạnh tổng hợp và giải quyết những

bế tắc về vốn, về thị trường Đồng thời tạo những điều kiện quan trọng cho việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế phù hợp với xu hướng vận động của nền kinh tế, tăng tích luỹ vốn để thực hiện tái sản xuất mở rộng Đó là những nhân tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển lực lượng sản xuất

Ở nước ta hiện nay, sự tồn tại và phát triển của HTX không chỉ xuất phát từ đòi hỏi khách quan của nền kinh tế mà còn là điều kiện quan trọng cho nền kinh

tế thị trường phát triển theo định hướng xã hội chủ nghĩa (XHCN)

Vai trò của thực hiện chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012 trong nông nghiệp thể hiện ở những góc độ sau:

- Thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp:

Từ khi Luật HTX 2003 và 2012 đi vào thực tiễn và tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể, có thể thấy nhiều HTX đã thể hiện tốt vai trò kinh tế của mình trong lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn Các HTX đã bước đầu hỗ trợ cho kinh tế xã viên thông qua việc đáp ứng từng bước các loại dịch vụ và các nhu cầu cơ bản trong sản xuất và đời sống của thành viên, giúp kinh tế thành viên giảm chi phí đầu tư, nâng cao hiệu quả sản xuất và mở rộng quy mô hoạt động

HTX nông nghiệp làm được những việc mà từng người, từng hộ không làm được hoặc làm không có hiệu quả Thực hiện chuyển đổi HTX nông nghiệp theo Luật HTX 2012 góp phần thúc đẩy kinh tế hộ, cá nhân, doanh nghiệp phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ trang trại, doanh nghiệp liên kết, hợp tác, thành lập HTX HTX nông nghiệp thay đổi mô hình để góp phần nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm được nhiều khoản chi phí trong đầu tư cho sản xuất, kinh doanh; huy động được nhiều vốn, nhiều nhân lực, chế ngự được thiên tai, đáp ứng kịp thời yêu cầu sản xuất, kinh doanh; cung cấp sản phẩm cho xã hội, góp phần tăng trưởng kinh tế, góp phần vào ngân sách nhà nước HTX nông nghiệp khai thác đựơc tiềm năng trong dân cư để mở mang ngành nghề, phát triển sản xuất, tăng nguồn hàng xuất khẩu, đóng góp vào sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế -

xã hội

+ Cầu nối khoa học công nghệ: Chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012

là tiền đề quan trọng cho việc triển khai, áp dụng khoa học tiên tiến vào sản xuất

do có các phương án sản xuất- kinh doanh rõ ràng Tham gia HTX, các hộ nhất là

hộ nghèo có điều kiện ổn định và nâng cao năng lực sản xuất, ứng dụng khoa học- kỹ thuật và công nghệ mới vào sản xuất kinh doanh HTX là cầu nối để đưa các phương tiện khoa học kỹ thuật hiện đại ứng dụng vào sản xuất làm tăng năng suất cây trồng, vật nuôi Ở nông thôn, các HTX dịch vụ nông nghiệp đã tạo ra một số thay đổi đáng kể trong quá trình sản xuất nông nghiệp, mạnh dạn chuyển đổi cơ cấu sản xuất cây trồng, vật nuôi, hướng dẫn các hộ ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất làm tăng giá trị sản lượng trên một đơn vị diện tích, đồng thời tạo ra nhiều việc làm mới cho thành viên thông qua việc triển khai các dịch vụ phục vụ đời sống và phát triển ngành nghề

+ Đa dạng hoá các ngành nghề: Do yêu cầu tự hoạt động, tồn tại bằng chính nội lực của minh nên HTX theo Luật HTX 2012 sẽ cần đa dạng hóa ngành nghề, một số ngành nghề mới được hình thành và phát triển, tăng cường các khâu dịch

vụ, hỗ trợ sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, giúp cho người lao động có việc làm, nhất

là thời điểm “nông nhàn” và tạo ra nguồn thu nhập cho thành viên HTX Hướng tạo việc làm này đã giúp giảm sức ép về số lượng lao động trực tiếp trên một đơn

vị diện tích đất sản xuất nông nghiệp và như vậy sẽ có tác dụng làm tăng hiệu suất sử dụng thời gian lao động ở khu vực nông thôn (do chuyển dịch lao động từ thuần nông sang đa dạng ngành nghề)

+ Tín dụng: Hoạt động này của các HTX tín dụng có vai trò quan trọng trong việc cho vay, hỗ trợ nguồn vốn cho hoạt động sản xuất, kinh doanh Trong

bối cảnh người dân luôn có nhu cầu phát triển sản xuất, vươn lên thoát nghèo nhưng lại thiếu vốn và không thể tiếp cận các nguồn vốn vay của các tổ chức tài chính hoạt động vì mục tiêu lợi nhuận, việc thành lập các HTX tín dụng hoặc tổ chức hoạt động tín dụng nội bộ trong các HTX nông nghiệp là giải pháp rất cần thiết và hiệu quả

+ Phát triển thị trường: HTX theo Luật HTX năm 2012 đặc biệt trú trọng đến phát triển thị trường, thay đổi để thích nghi với thị trường Trong quá trình phát triển sản xuất, kinh doanh, các hộ xã viên thường gặp khó khăn trong vấn đề thị trường tiêu thụ sản phẩm HTX với những hoạt động tích cực của mình đã là cầu nối giữa kinh tế hộ và thị trường Hiện nay, khi thị trường dịch vụ ở các địa phương hoạt động theo cơ chế mở, bản thân các HTX đã nỗ lực vươn lên làm tốt

và hiệu quả hơn các lĩnh vực dịch vụ điện, thuỷ lợi… Thông qua việc phát triển các HTX này mà nhiều vùng sản xuất hàng hoá đã hình thành, khả năng cạnh tranh của sản phẩm hàng hoá ngày càng được nâng cao

Với tư cách là người tạo điều kiện và cung cấp các dịch vụ về vốn, tín dụng, khoa học kỹ thuật, vật tư …cho các hộ nông dân, HTX đã góp phần đáng kể vào việc mở rộng cơ cấu ngành nghề, thúc đẩy kinh tế hộ phát triển Quá trình sản xuất kinh doanh theo HTX góp phần tăng năng suất lao động, sản xuất và cung cấp phần lớn hàng hoá phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, đầu

tư đáng kể cho việc xây dựng kết cấu hạ tầng ở nông thôn

Hiện nay, các HTX dịch vụ nông nghiệp có chiều hướng phát triển đa ngành nghề, kinh doanh tổng hợp nhằm phục vụ tốt hơn cho nhu cầu xã viên, góp phần tạo nên những thay đổi đáng kể trong quá trình sản xuất nông nghiệp, như: động viên và tạo điều kiện cho xã viên chuyển đổi cơ cấu sản xuất, cây trồng, vật nuôi, chống hạn, chống lũ, chống sâu bệnh Nhờ việc cung ứng các dịch vụ đầu vào của hợp tác xã, các hộ xã viên đã tiết kiệm được phần kinh phí không nhỏ so với trước

đó Để nâng cao hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp, nông thôn, hiện nay công tác dồn điển đổi thửa đang được tiến hành mạnh mẽ để tránh tình trạng ruộng đất

bị xé lẻ, phân tán

Chính sách này đã tạo ra sự thuận lợi cho việc cơ giới hoá, thuỷ lợi hoá và chuyên môn hoá nông nghiệp nên đã giảm được thời gian gián đoạn sản xuất, năng suất lao động tăng Mặt khác, sự xuất hiện các trang trại ở nông thôn với tư cách là một mô hình sản xuất mới đã đóng một vai trò tích cực trong việc khai

thác và sử dụng đất, tạo thêm việc làm, tăng năng suất lao động và thu nhập cho nông dân Chất lượng, khối lượng hàng hoá nông sản từng bước được nâng cao, đáp ứng được nhu cầu của nền sản xuất hàng hoá theo hướng công nghiệp, dần tạo được nguồn nguyên liệu lớn cho công nghiệp chế biến phát triển

- Vai trò xã hội,văn hoá:

Do HTX là tổ chức kinh tế - xã hội mang tính chất trợ giúp người dân, được xây dựng trên cơ sở các giá trị về tự chịu trách nhiệm, dân chủ, bình đẳng, công khai và đoàn kết nên việc chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012 ngoài vai trò về kinh tế cũng đảm bảo vai trò xã hội, văn hóa Về bản chất, HTX theo Luật HTX năm 2012 trước hết là một tổ chức xã hội có mục tiêu đáp ứng nhu cầu và nguyện vọng chung của thành viên về kinh tế và đời sống, phục vụ và hỗ trợ thành viên phát triển sản xuất kinh doanh, khác với các doanh nghiệp lấy lợi nhuận làm mục tiêu hoạt động

Vai trò nổi bật của HTX ở nông thôn chính là việc góp phần quan trọng trong xoá đói giảm nghèo thông qua nhiều hoạt động thiết thực như HTX đứng ra làm tín dụng, hỗ trợ xã viên vay vốn phát triển sản xuất kinh doanh, là cầu nối đưa phương tiện khoa học kỹ thuật hiện đại ứng dụng vào sản xuất làm tăng năng

suất cây trồng, vật nuôi HTX nông nghiệp không chỉ gắn bó các thành viên về

kinh tế mà còn được hình thành và phát triển trên cơ sở tình làng nghiã xóm, góp phần thực hiện các chính sách xã hội trên địa bàn như cung ứng các mặt hàng chính sách cho vùng thiên tai bão lụt, tham gia xoá đói, giảm nghèo; phòng chống các tệ nạn xã hội HTX nông nghiệp còn tạo điều kiện cho những người lao động, những người sản xuất nhỏ phát triển marketing, nhờ đó những khả năng mở rộng được thị trường trong và ngoài nước đảm bảo sự cân bằng và chẳng những có thể trụ vững trong thị trường cạnh tranh, mà còn không ngừng phát triển, không bị phá sản trở thành gánh nặng lao động thất nghiệp cho xã hội Bên cạnh vai trò tích cực trong chiến lược xoá đói giảm nghèo, HTX theo sự lớn mạnh của mình đã tổ chức nhiều hoạt động văn hoá, xã hội, chăm

lo phát triển cộng đồng như hỗ trợ về kinh tế khi xã viên, gia đình hộ xã viên hiếu hỷ, ốm đau, cơ nhỡ; đóng góp xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn Ở nhiều nơi, HTX là một trong những nguồn đóng góp quan trọng để xây dựng

tổ các cơ sở giáo dục tiểu học, mầm non, cơ sở y tế làm cho cộng đồng

dân cư trở nên đoàn kết, gắn bó nhau hơn, góp phần củng cố an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội

2.1.3 Nội dung nghiên cứu về tình hình thực hiện chuyển đổi hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã năm 2012 trong nông nghiệp

2.1.3.1 Giới thiệu mô hình hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã năm 2012 trong nông nghiệp

Mô hình HTX theo Luật HTX 2012 quy định:

- Thành viên: Là các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân

- Sản phẩm: Sản phẩm nông nghiệp và dịch vụ đầu vào, đầu ra trong

+ HTX dịch vụ tổng hợp: HTX làm dịch vụ tập trung hỗ trợ thành viên sản xuất kinh doanh và đáp ứng nhu cầu đời sống HTX kinh doanh nhiều ngành nghề, lĩnh vực lấy lợi ích của ngành có lợi nhuận cao hỗ trợ ngành khác để duy trì dịch vụ tổng hợp

- Vốn: Vốn góp của thành viên, vốn ứng trước của đối tác

- Cơ cấu tổ chức của HTX:

Cơ cấu tổ chức của HTX gồm đại hội thành viên, hội đồng quản trị, giám đốc (tổng giám đốc) và ban kiểm soát hoặc kiểm soát

+ Hội đồng quản trị HTX: Là cơ quan quản lý HTX do hội nghị thành lập hoặc đại hội thành viên bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm theo thể thức bỏ phiếu kín Người đại diện theo pháp luật của HTX là Chủ tịch Hội đồng quản trị

+ Giám đốc (tổng giám đốc) HTX: do Hội đồng quản trị bầu ra hoặc thuê Giám đốc (tổng giám đốc) có quyền và nhiệm vụ:

Tổ chức thực hiện phương án sản xuất, kinh doanh của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; Thực hiện nghị quyết của đại hội thành viên, quyết định của hội đồng

quản trị; Ký kết hợp đồng nhân danh hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo ủy quyền của chủ tịch hội đồng quản trị; Trình hội đồng quản trị báo cáo tài chính hằng năm; Xây dựng phương án tổ chức bộ phận giúp việc, đơn vị trực thuộc của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã trình hội đồng quản trị quyết định; Tuyển dụng lao động theo quyết định của hội đồng quản trị; Thực hiện quyền hạn và nhiệm

vụ khác được quy định tại điều lệ, quy chế của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã Trong trường hợp giám đốc (tổng giám đốc) do hợp tác xã thuê thì ngoài việc thực hiện quyền hạn và nhiệm vụ như quy định trên còn phài thực hiện quyền hạn và nhiệm vụ theo hợp đồng lao động và có thể được mời tham gia cuộc họp đại hội thành viên, hội đồng quản trị

+ Ban kiểm soát (hoặc kiểm soát viên): Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên

do đại hội thành viên bầu trực tiếp trong số thành viên, đại diện hợp tác xã thành viên theo thể thức bỏ phiếu kín Số lượng thành viên ban kiểm soát do đại hội thành viên quyết định nhưng không quá 07 người

Ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên chịu trách nhiệm trước đại hội thành viên và có quyền hạn, nhiệm vụ: Kiểm tra, giám sát hoạt động của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo quy định của pháp luật và điều lệ; Kiểm tra việc chấp hành điều lệ, nghị quyết, quyết định của đại hội thành viên, hội đồng quản trị và quy chế của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; Giám sát hoạt động của hội đồng quản trị, giám đốc (tổng giám đốc), thành viên, hợp tác xã thành viên theo quy định của pháp luật, điều lệ, nghị quyết của đại hội thành viên, quy chế của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; Kiểm tra hoạt động tài chính, việc chấp hành chế độ

kế toán, phân phối thu nhập, xử lý các khoản lỗ, sử dụng các quỹ, tài sản, vốn vay của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã và các khoản hỗ trợ của Nhà nước; Thẩm định báo cáo kết quả sản xuất, kinh doanh, báo cáo tài chính hằng năm của hội đồng quản trị trước khi trình đại hội thành viên; Tiếp nhận kiến nghị liên quan đến hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; giải quyết theo thẩm quyền hoặc kiến nghị hội đồng quản trị, đại hội thành viên giải quyết theo thẩm quyền; Trưởng ban kiểm soát hoặc kiểm soát viên được tham dự các cuộc họp của hội đồng quản trị nhưng không được quyền biểu quyết; Thông báo cho hội đồng quản trị và báo cáo trước đại hội thành viên về kết quả kiểm soát; kiến nghị hội đồng quản trị, giám đốc (tổng giám đốc) khắc phục những yếu kém, vi phạm trong hoạt động của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; Yêu cầu cung cấp tài liệu, sổ sách, chứng từ

và những thông tin cần thiết để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát; Chuẩn bị chương trình và triệu tập đại hội thành viên bất thường

2.1.3.2 Chính sách thực hiện chuyển đổi hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã năm 2012

Các văn bản chính sách thực hiện chuyển đổi HTX theo Luật HTX 2012 trong nông nghiệp là các văn bản quy định, triển khai, hướng dẫn thi hành Luật HTX 2012; các văn bản chỉ đạo thực hiện Luật HTX để các HTX chuyển đổi mô hình hoạt động theo Luật HTX năm 2012 Một số văn bản quy định của Trung ương như:

1 Luật số 23/2012/QH13 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XIII, kỳ họp thứ 4 thông qua ngày 20 tháng 11 năm 2012 về việc ban hành Luật Hợp tác xã

2 Nghị định số 193/2013-NĐ-CP, ngày 21/11/2013 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật HTX

Nọi dung: Nghị định này quy định chi tiết hơn, cụ thể hơn một số điều của Luật HTX năm 2012

3 Thông tư số 03/2014/TT-BKHĐT, ngày 26/5/2014 về việc hướng dẫn đăng ký hợp tác xã và chế độ báo cáo tình hình hoạt động của hợp tác xã

Nội dung: Thông tư này hướng dẫn về đăng ký hợp tác xã, liên hiệp HTX

và chế độ báo cáo tình hình hoạt động của HTX, liên hiện HTX theo Nghị định 193/2013-NĐ-CP

2.1.3.3 Cơ quan tổ chức thực hiện

Cơ quan tổ chức thực hiện là cơ quan trực tiếp xây dựng các chính sách của địa phương, đồng thời có trách nhiệm chính trong việc tổ chức thực thi các chính sách của Trung ương về thực hiện Luật HTX, chuyển đổi HTX Cơ quan tổ chức thực hiện cũng chịu trách nhiệm trong việc thực hiện kế hoạch đặt ra của địa phương

1 Bộ Kế hoạch và Đầu tư giúp Chính phủ quản lý nhà nước về hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã, chịu trách nhiệm chung trong việc triển khai thực hiện Luật HTX năm 2012

2 Bộ, cơ quan ngang bộ trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm thực hiện quản lý nhà nước đối với hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã theo quy định của pháp luật

Sơ đồ 2.2 Tổ chức thực hiện Luật HTX năm 2012

Bộ Kế hoạch và đầu tư

(Giúp chính phủ quản lý HTX, chịu trách nhiệm chung)

Các Bộ, cơ quan ngang bộ

(chịu trách nhiệm của ngành mình quản lý)

UBND cấp tỉnh

(chịu trách nhiệm quản lý theo địa bàn)

Các Hội, đoàn thể các cấp: Hội phụ nữ, Hội

Nông dân, Đoàn thanh niên

( Phối hợp tổ chức tuyên truyền, phổ biến)

Chính phủ

(thống nhất quản lý)

Mặt trận tổ quốc các cấp

(Giám sát)

3 Ủy ban nhân dân các cấp trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình

có trách nhiệm thực hiện quản lý nhà nước đối với hợp tác xã, liên hiệp hợp tác

xã theo quy định của pháp luật

4 Cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm phối hợp với Mặt trận tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên; các tổ chức xã hội khác trong việc tổ chức thi hành pháp luật về hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; tuyên truyền, phổ biến pháp luật về hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; triển khai các chương trình, dự án phát triển hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã

5 Các hội, ban ngành đoàn thể các cấp như: Hội phụ nữ, hội nông dân, Đoàn thanh niên phối hợp với các cơ quan quản lý nhà nước thực hiện công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức của nhân dân về Luật HTX, về thực hiện chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012…

2.1.3.4 Tuyên truyền thực hiện chuyển đổi hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã năm 2012

Là việc phổ biến về chính sách của nhà nước liên quan đến HTX, mô hình HTX kiểu mới tới đối tượng thụ hưởng, chịu tác động của chính sách Mục tiêu của tuyên truyền thực hiện mô hình HTX kiểu mới trong nông nghiệp là để thay đổi suy nghĩ, thái độ, nhận thức của nhân dân để họ nắm được nội dung và thực hiện theo nội dung và các yêu cầu của chính sách

Nếu việc tuyên truyền không tốt thì dẫn tới nhận thức lệch lạc của nhân dân về chính sách và việc thực hiện chuyển đổi HTX trong nông nghiệp sẽ không đạt kết quả mong muốn

đó chưa làm được, cụ thể là việc tập huấn chuyển đổi HTX theo luật HTX năm

2012 để thành viên HTX năm được mục đích, yêu cầu, nguyên tắc chuyển đổi

HTX; trình tự các bước tiến hành tổ chức lại HTX; các thủ tục cần thiết và cách

tổ chức thực hiện

Tập huấn các nghiệp vụ chuyên môn cho các cán bộ HTX như: Cách quản

lý, điều hành; nghiệp vụ kế toán…

2.1.3.6 Chuyển đổi hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã năm 2012

- Cơ cấu tổ chức: Chuyển đổi cơ cấu tổ chức của HTX từ hoạt động theo Luật HTX năm 2003 sang hoạt động theo Luật HTX năm 2012 là điều bắt buộc

Cơ cấu tổ chức của HTX theo Luật HTX năm 2003 gồm: Đại hội xã viên, Ban quản trị HTX, Ban kiểm soát

Cơ cấu tổ chức của hợp tác xã kiểu mới theo Luật HTX 2012 gồm: Đại hội thành viên, hội đồng quản trị, giám đốc (tổng giám đốc) và ban kiểm soát hoặc kiểm soát

- Vấn đề nguồn vốn (vốn góp, quỹ HTX, vốn huy động): Là việc xử lý, chuyển đổi nguồn vốn bao gồm: vốn đóng góp của xã viên khi tham gia HTX, vốn huy động của xã viên, vốn được hình thành trong quá trình hoạt động của HTX, các khoản trợ cấp, hỗ trợ không hoàn lại của nhà nước; khoản được tặng cho…

- Vấn đề tài sản: là việc giải quyết các vấn đề về tài sản của HTX khi chuyển đổi gồm:

+ Quyền sử dụng đất do Nhà nước giao đất, cho thuê đất;

+ Tài sản, vốn do nhà nước trợ cấp, bàn giao cho quản lý, sử dụng (công trình thuỷ lợi do nhà nước đầu tư; thuỷ lợi phí được nhà nước cấp bù chưa chi (cả tiền mặt và tiền gửi);

+ Tài sản hình thành từ tích luỹ của HTX đã được điều lệ quy định là tài sản không chia: Công trình thuỷ lợi hình thành từ nguồn tích luỹ của HTX đã đầu tư xây dụng; nhà làm việc, nhà kho, sân phơi, vật tư, công cụ, sản phẩm hàng hoá,…;

- Vấn đề về công nợ: Khi chuyển đổi HTX cần giải quyết, xử lý công nợ của HTX cũ để lại như:

+ Các khoản phải thu và các khoản phải trả

+ Các khoản HTX nợ nhà nước có nguồn gốc rõ ràng mà không có khả năng thanh toán

+ Những khoản nợ nhà nước do HTX vay từ các tổ chức tín dụng (Ngân hàng ) để xây dựng kết cấu hạ tầng phục vụ chung cho cộng đồng dân cư

2.1.3.7 Kết quả thực hiện chuyển đổi hợp tác xã theo Luật Hợp tác xã năm

2012 trong nông nghiệp

- Kết quả ban hành chính sách, tuyên truyền và phổ biến chính sách về thực hiện mô hình HTX kiểu mới: Việc ban hành cơ chế chính sách đóng vai trò quan trọng đối với chính quyền các cấp, xã viên và nhân dân

+ Đối với chính quyền các cấp: Cơ chế chính sách được ban hành kịp thời

là cơ sở để triên khai, tổ chức thực hiện để hoàn thành các mục tiêu đề ra

+ Đối với xã viên, nhân dân: Giúp xã viên nâng cao nhận thực, nắm bắt được chính sách, nâng cao nhận thức về mô hình HTX theo Luật HTX năm 2012 Biết được các chính sách hỗ trợ, quy định của nhà nước đề thực hiện đúng và đem lại hiệu quả

- Kết quả thực hiện chuyển đổi HTX: Việc triển khai thưc hiện chuyển đổi HTX trong nông nghiệp đạt được kết quả gì? bao gồm: Số lượng HTX đã thực hiện tổ chức lại, thành lập mới; Số lượng thành viên HTX biến động trước và sau khi thực hiện mô hình

- Đánh giá tình hình ban hành chính sách và phổ biến chính sách để thực hiện chuyển đổi HTX

+ Chính sách ban hành đã đầy đủ và kịp thời chưa? Chính sách đem lại lợi ích hay trở ngại gì cho đối tượng thực hiện và chịu tác động của chính sách

- Đánh giá tiến độ thực hiện chuyển đổi HTX:

Đánh giá mức độ thực hiện chuyển đổi HTX nhanh chậm? Việc thực hiện chuyển đổi còn khó khăn ở khâu nào?

2.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện chuyển đổi hợp tác xã trong nông nghiệp

2.1.4.1 Nội dung của Luật HTX năm 2012 và văn bản hướng dẫn thực hiện Luật

Nội dung của Luật HTX năm 2012 và các văn bản hướng dân thực hiện luật bao gồm các điều khoản thi hành, các quy định bắt buộc về tổ chức hoạt động của HTX Nội dung của các văn bản có ảnh hưởng nhất định đến việc thực hiện chuyển đổi HTX Nội dung của các văn bản chưa phù hợp thì sẽ gây khó khăn cho các HTX tuân thủ theo Luật dẫn đến kết quả chuyển đổi hợp tác xã không đạt yêu cầu đặt ra

2.1.4.2 Chính sách của Nhà nước đối với hợp tác xã nông nghiệp

Tác động của pháp luật đến HTX được thể hiện rõ nhất vào các thời kỳ sau năm 1996 và sau năm 2003 Sự ra đời của Luật HTX vào năm 1996 đã làm cho HTX trở nên tự chủ hơn, ít chịu sự chi phối hơn từ các cơ quan hành chính nhà nước Điều này đã góp phần cải thiện nguyên tắc tự chủ của HTX Luật HTX năm 2003 đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của HTX thông qua việc cho phép các pháp nhân tham gia HTX

Trong thời gian qua, Chính phủ đã đưa ra và triển khai nhiều chính sách khác nhau nhằm thúc đẩy sự phát triển của HTX Các chính sách này phần nào đã tác động đến sự phát triển của HTX, tuy nhiên tác động của các chính sách này còn tương đối hạn chế, những hạn chế này xuất phát từ sự không rõ ràng trong nhận thức về khái niệm HTX HTX cần được coi là một tổ chức kinh tế - xã hội thì các chính sách ưu đãi xã hội về mặt đất đai, thuế, đầu tư, và các ưu đãi xã hội khác mới

có thể được thực thi một cách hiệu quả (Bùi Quang Vinh, 2014)

độ của Giám đốc cũng quyết định đến khả năng tiếp nhận, chuyển giao khoa học

kỹ thuật; khả năng quản lý điều hành các thành viên HTX; khả năng thuyết phục thành viên lựa chọn các phương án sản xuất, kinh doanh đem lại hiệu quả cao

2.1.4.4 Nhận thức của nhân dân, xã viên

Thực hiện chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012 trong nông nghiệp chỉ có thể thành công khi nhận được thái độ và hành động ủng hộ, hưởng ứng của nhân dân Việc nhân dân, xã viên nhận thức đúng được chính sách đóng vai trò quan trọng, ảnh hưởng không nhỏ đến việc thực hiện chuyển đổi HTX Người dân, xã viên phải nhận thức được tầm quan trọng, vai trò của bản thân trong việc thực hiện chuyển đổi HTX; nhận thức được nội dung chính sách, quy trình thực hiện

2.1.4.5 Sự vào cuộc của cơ quan quản lý

Để thực hiện chuyển đổi HTX theo Luật HTX năm 2012 trong nông nghiệp, các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền sẽ ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quy định, hướng dẫn thực hiện mô hình HTX… Các văn bản này tạo môi trường pháp lý cho hiện chuyển đổi HTX

Mỗi cơ quan, Nhà nước có các quy định về thủ tục hành chính tạo điều kiện cho việc thực hiện chuyển đổi HTX trong nông nghiệp được thuận lợi Các chính sách phải có tính ổn định tương đối để không gây nhiều xáo trộn cho quá trình thực thi chính sách

Có được sự vào cuộc của cơ quan quản lý thì việc thực hiện chuyển đổi HTX trong nông nghiệp mới đem lại kết quả mong đợi

Mặt khác, nó còn chịu sự tác động của môi trường, điều kiện đặc thù của từng địa phương, đó là trình độ dân trí, văn hóa, truyền thống, tâm lý, tính cộng đồng, sự hiểu biết, tính năng động sáng tạo trong hoạt động sản xuất-kinh doanh dưới tác động của nền kinh tế thị trường đang trong quá trình hội nhập với khu vực và thế giới (Bộ kế hoạch đầu tư, 2007)

2.2 CƠ SỞ THỰC TIỄN

2.2.1 Kinh nghiệm phát triển hợp tác xã nông nghiệp ở một số nước trên thế giới

2.2.1.1 Kinh nghiệm phát triển hợp tác xã nông nghiệp ở Mỹ

Ngay từ những năm đầu thế kỷ 20, theo quy định của các bang thì các HTX

có thể do các chủ trại thành lập để cùng hoạt động buôn bán hoặc tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp của chủ trại Về cơ bản, các HTX nông nghiệp của các chủ trại được phân làm ba loại: HTX tiêu thụ, HTX cung ứng và HTX chuyên đảm bảo các dịch vụ sản xuất

Trong các HTX tiêu thụ, trên 50% giá trị chu chuyển hàng hoá là do việc bán các sản phẩm nông nghiệp

Các HTX cung ứng làm nhiệm vụ cung ứng hạt giống, phân bón, nhiên liệu, vật liệu xây dựng và các hàng hoá cho các chủ nông trại (chiếm khoảng 31% chu chuyển hàng hoá)

Nhiều HTX được chuyên môn hoá theo ngành như: ngũ cốc, sữa, rau quả, bông Số HTX sản xuất ngũ cốc rất lớn Bên cạnh đó còn có một số lớn HTX