Giải pháp tăng cường quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước huyện yên phong, tỉnh bắc ninh

- Tập trung và phản ánh đầy đủ, kịp thời các khoản thu ngân sách nhà nước; tổ chức thực hiện việc thu nộp vào ngân sách nhà nước các khoản tiền do các tổ chức và cá nhân nộp tại hệ thống

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

ĐẶNG THỊ THU THẢO

GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI KHO BẠC NHÀ NƯỚC

HUYỆN YÊN PHONG, TỈNH BẮC NINH

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Quyền Đình Hà

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo

vệ lấy bất kỳ học vị nào

Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám

ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả luận văn

Đặng Thị Thu Thảo

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn

bè, đồng nghiệp và gia đình

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết

ơn sâu sắc tới PGS.TS Quyền Đình Hà đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo,

Bộ môn Kinh tế nông nghiệp và chính sách, Khoa Kinh tế và phát triển nông thôn - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Kho bạc nhà nước huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh; Văn phòng Ủy ban nhân dân huyện và các phòng ban trực thuộc đã cung cấp số liệu, thông tin giúp tôi hoàn thành luận văn

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn./

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Tác giả luận văn

Đặng Thị Thu Thảo

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục bảng v

Danh mục hình, biểu đồ, sơ đồ vi

Danh mục viết tăt vii

Trích yếu luận văn viii

Thesis extract x

Phần 1 Mở đầu 1

1.1 Tính cấp thiết của đề tài 1

1.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 3

1.2.1 Mục tiêu chung 3

1.2.2 Mục tiêu cụ thể 3

1.3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu 3

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu 3

Phần 2 Cơ sở lý luận và thực tiến 4

2.1 Cơ sở lý luận về quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước 4

2.1.1 Một số khái niệm 4

2.1.2 Vai trò, chức năng nhiệm vụ quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc Nhà nước 12

2.1.3 Sự cần thiết tăng cường quản lý NSNN tại kho bạc nhà nước 18

2.1.4 Đặc điểm quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước 20

2.1.5 Nội dung quản lý ngân sách của kho bạc nhà nước 20

2.1.6 Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý NSNN qua kho bạc nhà nước 26

2.2 Cơ sở thực tiễn 29

2.2.1 Kinh nghiệm quản lý NSNN tại KBNN trên thế giới 29

2.2.2 Kinh nghiệm quản lý NSNN ở một số địa phương 32

2.2.3 Tổng quan các nghiên cứu có liên quan tới quản lý ngân sách nhà nước 34

2.3 Bài học kinh nghiệm 34

Phần 3 Phương pháp nghiên cứu 36

3.1 Đặc điểm địa bàn nghiên cứu 36

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 36

3.1.2 Điều kiện kinh tế xã hội 36

3.2 Phương pháp nghiên cứu 37

3.2.1 Phương pháp chọn điểm nghiên cứu 37

3.2.2 Phương pháp thu thập thông tin 38

3.2.3 Phương pháp xử lý số liệu 40

3.2.4 Phương pháp phân tích thông tin 40

3.2.5 Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu 42

Phần 4 Kết quả nghiên cứu và thảo luận 43

4.1 Thực trạng quản lý nsnn tại kho bạc nhà nước huyện yên phong 43

4.1.1 Khái quát hoạt động của Kho bạc nhà nước huyện Yên Phong 43

4.1.2 Thực trạng quản lý NSNN tại kho bạc nhà nước huyện Yên Phong 46

4.2 Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước huyện Yên Phong 67

4.2.1 Hệ thống pháp luật và chính sách quản lý ngân sách của Nhà nước 67

4.2.2 Năng lực cán bộ Kho bạc nhà nước Yên Phong 70

4.2.3 Sự phát triển kinh tế xã hội địa phương 73

4.2.4 Ứng dụng công nghệ thông tin 74

4.2.5 Sự phối hợp hoạt động với cơ quan liên quan 76

4.3 Định hướng và giải pháp tăng cường quản lý nsnn tại kho bạc nhà nước huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh 78

4.3.1 Định hướng 78

4.3.2 Giải pháp 80

Phần 5 Kết luận và kiến nghị 84

5.1 Kết luận 84

5.2 Kiến nghị 85

Danh mục tài liệu tham khảo 86

Phụ lục 88

DANH MỤC BẢNG

Bảng 3.1 Thu thập số liệu thứ cấp 38

Bảng 4.1 Trình độ chuyên môn nghiệp vụ của cán bộ kho bạc huyện Yên Phong giai đoạn 2013-2015 45

Bảng 4.2 Số lượng cán bộ cán bộ các bộ phận của kho bạc Yên Phong 46

Bảng 4.3 Kết quả thu ngân sách nhà nước tại KBNN huyện Yên Phong giai đoạn 2013-2015 48

Bảng 4.4 Kết quả thu ngân sách so với kế hoạch giai đoạn 2013 - 2015 51

Bảng 4.5 Chi ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước huyện Yên Phong giai đoạn 2013 – 2015 53

Bảng 4.6 Kết quả thực hiện chi ngân sách theo dự toán giai đoạn 2013 - 2015 55

Bảng 4.7 Kết quả hoạt động thu - chi NSNN qua kho bạc Nhà nước Yên Phong giai đoạn 2013-2015 57

Bảng 4.8 Kết quả kiểm tra, giám sát thu chi NSNN từ 2013 - 2015 59

Bảng 4.9 Hệ thống văn bản pháp luật liên quan đến quản lý NSNN tại kho bạc Yên Phong 68

Bảng 4.10 Đánh giá chính sách và luật ngân sách 70

Bảng 4.11 Đánh giá về năng lực chuyên môn của cán bộ KBNN Yên Phong 71

Bảng 4.12 Nhu cầu đào tạo của cán bộ kho bạc 72

Bảng 4.13 Khó khăn trong quản lý thu ngân sách 74

Bảng 4.14 Nhu cầu trang bị phục vụ quản lý NSNN 76

Bảng 4.15 Liên kết trong hoạt động quản lý NSNN 77

Bảng 4.16 Hiệu quả tăng cường liên kết giữa kho bạc với các cơ quan khác 78

DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ

Sơ đồ 2.1 Hệ thống Ngân sách nhà nước ở Việt Nam 7

Sơ đồ 2.2 Hệ thống kho bạc nhà nước của Việt Nam 11

Sơ đồ 4.1 Bộ máy tổ chức của kho bạc nhà nước huyện Yên Phong 44 Biểu đồ 4.2 Kết quả xử lý tài sản tạm thu, tạm giữ của KBNN huyện

Yên Phong giai đoạn 2013 – 2015 58 Biểu đồ 4.3 Đánh giá của cán bộ Kho bạc về nguồn thu NS tại Yên Phong 73 Biểu đồ 4.3 Đánh giá của cán bộ kho bạc về cơ sở vật chất và hệ thống thông

tin quản lý NSNN tại kho bạc nhà nước Yên Phong 75

DANH MỤC VIẾT TĂT

Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN

Ngân sách Nhà nước là xương sống của tài chính nhà nước và là nguồn lực quan trọng cho đầu tư phát triển, đảm bảo quốc phòng an ninh và duy trì hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước Việc nâng cao hiệu quả quản trị điều hành ngân sách quốc gia ngày càng được Quốc hội, Chính phủ, các bộ ngành quan tâm sâu sắc Quản lý ngân sách nhà nước là việc xây dựng kế hoạch tạo lập, sử dụng ngân sách Nhà nước tập trung các khoản thu, tổ chức và điều hòa vốn tiền mặt đảm bảo thực hiện chi trả tiền ngân sách Nhà nước

Quản lý NSNN hiệu quả cũng là công cụ hữu hiệu để điều tiết, điều chỉnh nền kinh tế Việc nâng cao hiệu quả quản lý NSNN cũng góp phần tạo uy tín cho hoạt động Nhà nước và tạo điều kiện chống tiêu cực hiệu quả hơn

Hiện tại chưa có nghiên cứu nào nghiên cứu và đánh giá về hoạt động quản lý

ngân sách của KBNN huyện Yên Phong, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Giải pháp

tăng cường quản lý ngân sách Nhà nước tại Kho bạc Nhà nước huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh” với mục tiêu nghiên cứu đánh giá thực trạng quản lý NSNN tại Kho bạc nhà

nước Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh từ đó đề xuất định hướng và giải pháp tăng cường quản

lý NSNN tại KBNN Yên Phong trong thời gian tới

Nội dung, không gian và thời gian nghiên cứu:

Nghiên cứu lý luận và thực tiễn về hoạt động quản lý NSNN, hoạt động điều hành NSNN, hoạt động kiểm tra, giám sát thu và chi ngân sách và hoạt động hướng dẫn quản lý thu, chi NSNN Đề tài nghiên cứu tại Kho bạc nhà nước huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh Số liệu phân tích thu thập từ thực trạng quản lý NSNN giai đoạn 2013 đến

2015 Định hướng và giải pháp đề xuất đến năm 2020

Qua nghiên cứu lý luận và thực tiễn tại địa bàn huyện Yên Phong, tác giả đã khái quát các nội dung Quản lý Ngân sách nhà nước trên cơ sở lý luận và rút ra các bài học thực tế sâu sắc Kho bạc Nhà nước là cơ quan trực thuộc Bộ Tài chính, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Tài chính quản lý nhà nước về ngân sách nhà nước, các quỹ tài chính nhà nước; quản lý ngân quỹ nhà nước; tổng kế toán nhà nước; thực hiện việc huy động vốn cho ngân sách nhà nước và cho đầu tư phát triển thông qua hình thức phát hành trái phiếu Chính phủ theo quy định của pháp luật

Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản tiền của Nhà nước, kể cả tiền vay có trên tài khoản của ngân sách nhà nước các cấp tại một thời điểm Quản lý ngân sách nhà nước tại Kho bạc nhà nước về bản chất chính là quản lý ngân sách nhà nước Vì vậy

quản lý Ngân sách nhà nước tại Kho bạc nhà nước là việc:

- Tập trung và phản ánh đầy đủ, kịp thời các khoản thu ngân sách nhà nước;

tổ chức thực hiện việc thu nộp vào ngân sách nhà nước các khoản tiền do các tổ chức và cá nhân nộp tại hệ thống Kho bạc Nhà nước; thực hiện hạch toán số thu ngân sách nhà nước cho các cấp ngân sách theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước và của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền;

- Kiểm soát, thanh toán, chi trả các khoản chi của ngân sách nhà nước và các nguồn vốn khác được giao theo quy định của pháp luật;

Thông qua kết quả điều tra, thu thập số liệu trên địa bàn huyên Yên Phong, và

số liệu quản lý ngân sách nhà nước tại KBNN Yên Phong giai đoạn từ năm 2010 đến năm 2015, có thể thấy là hoạt động thu ngân sách nhà nước qua kho bạc nhà nước huyện Yên Phong đã đạt được nhiều kết quả đáng khích lệ Nguồn vốn ngân sách thu được tăng qua các năm, trung bình mỗi năm tổng thu ngân sách tăng 4,5% Kết quả thực hiện kế hoạch thu qua các năm đều đạt trên 100% so với dự toán đề ra Có thể thấy được mức độ tăng trưởng cao về kinh tế xã hội của địa phương.Trên địa bàn của Huyện Yên Phong, tuy diện tích nhỏ hơn các huyện khác trong Tỉnh, nhưng có mức độ thu hút vốn đầu tư mạnh mẽ, với nhiều doanh nghiệp lớn trong nước và nước ngoài Trong các nguồn thu của ngân sách nhà nước ở kho bạc nhà nước Yên Phong có tới hơn 70% là thu từ thuế, như vậy có thể nói thuế là nguồn thu chủ yếu

và quan trọng trong cơ cấu nguồn thu của ngân sách Thu từ phí và lệ phí cũng như thu từ các hoạt động huy động vốn khác của kho bạc tuy không chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu nguồn vốn huy động nhưng có mức tăng trưởng mạnh

Nguồn ngân sách nhà nước được kho bạc giải ngân cho các hoạt động xây dựng cơ bản và các hoạt động chi thường xuyên có xu hướng vượt dự toán từ 1,13% đến 1,97% tùy thuộc vào từng năm ngân sách Chi thường xuyên là hoạt động chi chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu chi ngân sách ở tất cả các kho bạc nhà nước, cân đối chi và đảm bảo chi trong dự toán là yêu cầu đặt ra trong thực hiện quản lý nguồn quỹ ngân sách ở kho bạc Thu ngân sách trong giai đoạn 2013-2015 tăng 9,2% tuy nhiên mức chi ngân sách qua kho bạc nhà nước Yên Phong tăng 16,18%, điều này có nghĩa là mức chi ngân sách cao hơn mức thu tạo ra sự không cân đối giữa thu và chi ngân sách Nguyên nhân chi luôn cao hơn thu là do tổng chi trên bao gồm cả phần chi

NS Trung ương và NS Tỉnh thuộc nhiệm vụ chi của Trung ương và Tỉnh phát sinh trên địa bàn (trên địa bàn không thực hiện cân đối thu – chi NS Trung ương và NS Tỉnh mà cân đối tại Tỉnh và trung ương)

THESIS EXTRACT

State budget is the financial backbone of the state and is an important resource for development investment, ensuring national defense and security and maintain the operation of the state administrative apparatus Improving governance effective national budgets increasingly Parliament, Government, ministries deep concern Management of the state budget funds are planning to create, use centralized state budget revenues, organize and regulate the cash capital to ensure the payment of state budget

Effective budget management is also an effective tool to regulate and adjust the economy Improving the management efficiency of state budget funds also contributed

to the prestige of the State activities and facilitate more effective against negative phenomena

Wishing to contribute my small effort to the work of the State Treasury Yen Phong, Bac Ninh Province, titled "Solutions to strengthen the State budget management at the State Treasury Yen Phong District, Bac Ninh Province" were selected as research object in the thesis

The general objective is to study assessing the situation in the state budget to manage the state treasury Yen Phong, Bac Ninh province then propose orientations and solutions to enhance the management of state budget at the State Treasury Yen Phong in the future

The specific objectives are:

- To systematize the theoretical basis and practical solutions to enhance the management of state budget at the state treasury;

- Assess the situation and analyze the factors that affect the management of the state budget at the State Treasury Yen Phong District, Bac Ninh Province;

- Propose orientations and solutions to enhance the management of state budget

at the State Treasury Yen Phong District, Bac Ninh Province in the near future Subjects of the research study are theoretical issues and practical management of the state budget of the State Treasury Subjects of investigation are officials and experts of the State Treasury Yen Phong District, Bac Ninh Province and related departments Content, space and time study:

Theoretical studies and practical activities of state budget management, operational budget, operational inspection and monitoring revenues and expenditures and operations management guidelines budget revenue and expenditure Research project at the State Treasury Yen Phong District, Bac Ninh Province Analyzed data

collected from the state budget situation management period 2013 to 2015 Orientation and proposed solutions by 2020

Through research and practical reasoning in Yen Phong district, the author outlined the contents Budget Management on a theoretical basis and draw practical lessons deeply The State Treasury is an agency under the Ministry of Finance, performing the function of advising and assisting the Minister of Finance and the State management of State budget funds, state financial funds; State treasury management; State general accounting; implementation of the mobilization for the state budget and for investment and development in the form of government bonds issued under the provisions of the law (the Prime Minister, 2015)

State budget funds is the whole of the State funds, including loans on account of the state budget at a time of grant.(Congress, 2015)

Management of the state budget in the state treasury is essentially managing the state budget funds So Budget management in the state treasury is the:

- Focus and reflect fully and promptly the state budget revenues; organize the collection of funds paid into the state budget funds by organizations and individuals filed in the State Treasury system; perform accounting of state budget revenues for funding under the provisions of the Law on the State Budget and the State agencies competent;

- Control, billing, payment of the expenses of the state budget and other sources

of funds allocated in accordance with the law;

Through a survey, data collection Yen Phong district, and data management at the Treasury Budget Yen Phong period from 2010 to 2015, can be seen as operational budget revenues water through the state treasury Yen Phong district has achieved encouraging results Budget revenues are increased through the years, the average annual total revenues increased 4.5% Results of the implementation plan are collected through years of over 100% compared to the estimate set out Can see the high level of economic growth of the local society's geographical phuong.Tren Yen Phong District, although smaller area to other districts in the province, but the degree to attract strong investment, with many large enterprises at home and abroad In the revenues of the state budget in Yen Phong state treasury has more than 70% of tax revenue, so it can be said that tax revenues and significant mainly in the structure of budget revenues Revenues from fees and charges as well as revenues from other capital raising activities of the Treasury, though not a large proportion of mobilized capital structure but strong growth State budget funds were disbursed to the treasury operations and capital construction activities recurrent expenditure exceeding the estimated trend from 1.13%

to 1.97% depending on the budget year Regular expenses are operating expenses account for the bulk of the budget structure in all the state treasury, balance expenditure and expenditure in the budget to ensure that the requirements set forth in the

management of budget funds in treasury Budget revenue in the 2013-2015 period increased by 9.2%, however the budget expenditures through the State Treasury 16.18% Yen Phong increase, this means spending levels higher than the revenue generated is not balance between revenue and expenditure The cause is always higher than revenue expenditure is the total cost by including the expenditure on central and NS NS Province of tasks of the central and provincial expenditures incurred in the province (in the province did not balance the revenue - expenditure on Central and provincial NS that balance at the central and provincial)

PHẦN 1 MỞ ĐẦU

1.1 TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI

Trong xã hội hiện đại, Nhà nước là một thiết chế không những có vai trò quan trọng về chính trị, quân sự, ngoại giao, mà ngày càng có vai trò to lớn hơn

về kinh tế Để đảm đương được các vai trò đó, Nhà nước cần có nguồn lực tài chính, đó là ngân sách Nhà nước (NSNN), việc quản lý điều hành Ngân sách nhà nước có vai trò to lớn trong công cuộc xây dựng, ổn định và phát triển nền kinh

tế quốc gia nói chung và từng địa phương nói riêng Để quản lý ngân sách nhà nước và tài sản quốc gia, Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) quyết định tại Nghị định số 155/HÐBT ngày 15/10/1988 về chức năng nhiệm vụ và tổ chức bộ máy của Bộ Tài chính, Hệ thống Kho bạc nhà nước trực thuộc Bộ Tài chính được hình thành , với nhiệm vụ chính là tập trung nhanh các nguồn thu, đáp ứng đầy

đủ kịp thời các nhu cầu chi Ngân sách Nhà nước, trợ giúp đắc lực cho cơ quan Tài chính và chính quyền trong việc quản lý và điều hành Ngân sách tại trung ương và địa phương

Ngân sách Nhà nước là xương sống của tài chính nhà nước và là nguồn lực quan trọng cho đầu tư phát triển, đảm bảo quốc phòng an ninh và duy trì hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước Việc nâng cao hiệu quả quản trị điều hành ngân sách quốc gia ngày càng được Quốc hội, Chính phủ, các bộ ngành quan tâm sâu sắc Quản lý ngân sách nhà nước là việc xây dựng kế hoạch tạo lập,

sử dụng ngân sách Nhà nước tập trung các khoản thu, tổ chức và điều hòa vốn tiền mặt đảm bảo thực hiện chi trả tiền ngân sách Nhà nước

Hiện nay, thể chế quản lý NSNN còn nhiều bất cập NSNN chưa bao quát đầy đủ các thu, chi thuộc phạm vi của Ngân sách Một số khoản thu thực chất là thu ngân sách nhưng không được đưa vào ngân sách (một số khoản thu phí, lệ phí; một số quỹ tài chính tập trung) hoặc chỉ thực hiện quản lý qua NSNN Phân cấp nguồn thu, nhiệm vụ chi giữa NS TW và NS địa phương còn nhiều vấn đề chưa hợp lý, vẫn còn tình trạng lồng ghép giữa NSTW và NS địa phương Một số khoản thu phân chia giữa NSTW và NS địa phương chưa đảm báo tính công bằng và không phù hợp với tính chất phát sinh của khoản thu này (ví dụ, thuế TNDN của đơn vị hạch toán toàn ngành) Quy định bổ sung cân đối

từ NSTW cho NSĐP trong thời kỳ ổn định ngân sách theo số tuyệt đối, dẫn đến nhiều địa phương quy mô ngân sách nhỏ, thu NSNN trên địa bàn thấp gặp nhiều

khó khăn trong việc bố trí chi đầu tư xây dựng cơ bản trong cân đối ngân sách hàng năm Quy định về việc bổ sung có mục tiêu từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới, nhưng chưa xác định được những tiêu chí, nhiệm vụ cụ thể dẫn đến một số địa phương thiếu nỗ lực, chủ động, trông chờ, ỷ lại vào Trung ương Hai hoạt động chủ yếu là Thu và chi Ngân sách nhà nước không những tăng về qui mô, đa dạng về cơ cấu, mà còn phải đáp ứng yêu cầu hiệu quả, minh bạch, hợp lý, chính vì thế tìm kiếm phương thức quản lý NSNN tối ưu đang là nhiệm vụ của tất cả các quốc gia

Ở nước ta từ khi Luật tổ chức Nhà nước và các Luật thuế, Luật Ngân sách nhà nước ra đời quản lý Ngân sách nhà nước đã từng bước đi vào nề nếp Nước ta cũng đã áp dụng mô hình quản lý tách bạch giữa ba khâu: thu NSNN; giữ quỹ NSNN và chi NSNN Nhờ đó, quá trình quản lý ngân sách nhà nước đã góp phần vào đem lại hiệu quả trong việc ổn định và phát triển kinh tế từ trung ương đến địa phương bằng vốn nhà nước những năm qua, không những đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nước mà còn dành phần đáng kể cho dự phòng, dự trữ tài chính, đầu tư phát triển và trả nợ

Quản lý NSNN hiệu quả cũng là công cụ hữu hiệu để điều tiết, điều chỉnh nền kinh tế Việc nâng cao hiệu quả quản lý NSNN cũng góp phần tạo uy tín cho hoạt động Nhà nước và tạo điều kiện chống tiêu cực hiệu quả hơn

Đóng góp vào thành tựu chung đó, Kho bạc Nhà nước (KBNN) các cấp cung cấp một khâu quan trọng trong quản lý thu, chi NSNN Từ khi ra đời và đi vào hoạt động đến nay hệ thống KBNN đã cơ bản làm tốt nhiệm vụ tập trung các khoản thu NSNN và kiểm soát các khoản chi NSNN Khi thực hiện nhiệm vụ này, hệ thống KBNN đã nỗ lực khắc phục khó khăn, liên tục cải tiến thủ tục, nghiệp vụ liên quan đến quản lý NSNN; đáp ứng yêu cầu của các bên liên quan

và góp phần thực hiện thành công chức năng quản lý của Nhà nước

Bên cạnh những thành công, hệ thống KBNN cũng còn một số hạn chế như chưa rút ngắn thời gian làm thủ tục của đối tượng có quan hệ với KBNN, chia sẻ và lưu giữ thông tin chưa hợp lý, thủ tục vẫn còn rờm rà, chi phí giấy mực còn lớn…

Trong hệ thống KBNN, KBNN Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh được coi là đơn vị mới được thành lập sau khi tái lập tỉnh Bắc Ninh Do đó, bên cạnh những nhược điểm chung, KBNN Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh còn có thêm nhược điểm về đội ngũ cán bộ thiếu kinh nghiệm, cơ sở vật chất chưa đầy đủ Chính vì vậy tiếp tục hoàn thiện cơ cấu để thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý NSNN là việc làm cấp bách

Với mong muốn góp phần công sức nhỏ bé của mình vào công việc chung

của KBNN Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh, đề tài “Giải pháp tăng cường quản lý

ngân sách Nhà nước tại Kho bạc Nhà nước huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh”

được lưạ chọn làm đối tượng nghiên cứu trong luận văn

1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI

1.2.1 Mục tiêu chung

Nghiên cứu đánh giá thực trạng quản lý NSNN tại Kho bạc nhà nước Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh từ đó đề xuất định hướng và giải pháp tăng cường quản lý NSNN tại KBNN Yên Phong trong thời gian tới

1.2.2 Mục tiêu cụ thể

- Hệ thống hoá cơ sở lý luận và thực tiễn về giải pháp tăng cường quản lý

ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước;

- Đánh giá thực trạng và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh;

- Đề xuất định hướng và các giải pháp tăng cường quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh trong thời gian tới

1.3 ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU

1.3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lý luận và thực tiến về hoạt động quản lý NSNN của KBNN Đối tượng điều tra là cán bộ và chuyên viên của Kho bạc nhà nước huyện Yên Phong, tỉnh Bắc Ninh và các phòng ban liên quan

1.3.2 Phạm vi nghiên cứu

1.3.2.1 Phạm vi nội dung

Nghiên cứu lý luận và thực tiễn về hoạt động quản lý NSNN như: hoạt động điều hành NSNN, hoạt động kiểm tra, giám sát thu và chi ngân sách và hoạt động hướng dẫn quản lý thu, chi NSNN

PHẦN 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN

2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TẠI KHO BẠC NHÀ NƯỚC

2.1.1 Một số khái niệm

2.1.1.1 Khái niệm về ngân sách nhà nước

Sự ra đời và phát triển của nhà nước trong lịch sử là sự thay thế giữa các hình thái kinh tế xã hội, xã hội nào cũng có bộ máy quyền lực cai trị và bảo vệ quyền lợi cho giai cấp thống trị Để duy trì hoạt động của bộ máy chính quyền, nhà nước cần có một nguồn tài chính nhất định, nguồn tài chính này được sử dụng theo kế hoạch và được bổ sung thường xuyên nhằm đảm bảo tính ổn định Bên cạnh việc duy trì hoạt động của bộ máy nhà nước, nguồn tài chính này còn giúp nhà nước thực hiện các hoạt động khác như quốc phòng, an ninh, đối ngoại, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng xã hội những khoản tài chính đó được gọi chung

Tại Điều 4 Luật Ngân sách nhà nước năm 2015, ngân sách nhà nước được hiểu Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà

nước Ngân sách nhà nước bao gồm Ngân sách trung ương và ngân sách địa phương, NSNN được phân cấp quản lý nguồn thu, nhiệm vụ chi và quan hệ giữa các cấp ngân sách Ngân sách trung ương là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp trung ương hưởng và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp trung ương Ngân sách địa phương là các khoản thu ngân sách nhà nước phân cấp cho cấp địa phương hưởng, thu bổ sung từ ngân sách trung ương cho ngân sách địa phương và các khoản chi ngân sách nhà nước thuộc nhiệm vụ chi của cấp địa phương (Quốc hội, 2015)

Từ những định nghĩa về ngân sách nhà nước đã nêu ở trên, tác giả định nghĩa: Ngân sách nhà nước là một phạm trù kinh tế bao gồm toàn bộ khác khoản thu, khoản chi của nhà nước trong một năm được dự toán, thực hiện do cơ quan

có thẩm quyền quyết định nhằm mục đích thực hiện chức năng và nhiệm vụ của nhà nước

Bên cạnh đó, NSNN còn có vai trò là công cụ thực hiện các chính sách kinh tế vĩ mô thông qua điều tiết cung cầu trong sản xuất bằng công cụ thuế, điều chỉnh hay kiềm chế lạm phát hoặc thúc đẩy phát triển kinh tế thông qua các gói

hỗ trợ hoặc các biện pháp giảm chi ngân sách Ngân sách thúc đẩy quá trình phát triển của nền kinh tế xã hội, nền kinh tế cần có sự điều tiết thông qua các công cụ kinh tế vĩ mô, nguồn lực tài chính là yếu tố quan trọng để giúp nhà nước thực

hiện điều tiết tức là nhà nước sử dụng triệt để công cụ NS nhằm điều tiết thị trường NSNN góp phần định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại, hạn chế những khuyết tật của nền kinh tế thị trường như độc quyền, cạnh tranh độc quyền thông qua việc cung cấp vốn cho doanh nghiệp nhà nước hoặc

hỗ trợ các thành phần kinh tế phát triển (Nguyễn Ngọc Hùng, 2006)

Ngân sách nhà nước còn có vai trò điều tiết thu nhập giữa các vùng dân

cư, giảm khoảng cách phát triển giữa các vùng, đảm bảo an sinh xã hội và phát triển bền vững, giảm khoảng cách giàu nghèo trong sự phát triển Mục tiêu của nhà nước là tạo nên sự phát triển đồng đều giữa các vùng miền trên cả nước nhưng do những yếu tố khách quan nên còn nhiều địa phương chậm phát triển

Để đầu tư cho phát triển hạ tầng đòi hỏi có sự đầu tư công cho phát triển, chỉ có nguồn lực tài chính từ ngân sách mới có thể đáp ứng nhu cầu đầu tư cho phát triển Nguồn ngân sách được thu từ thuế ở các vùng phát triển để đầu tư cho nơi kém phát triển, quá trình này đã góp phần điều chỉnh thu nhập, điều tiết sự phát triển, rút ngắn sự phát triển giữa các tầng lớp dân cư và các vùng miền đảm bảo

sự phát triển đồng bộ và bền vững (Lê Văn Ái và Hồ Xuân Phương, 2000)

Sơ đồ 2.1 Hệ thống Ngân sách nhà nước ở Việt Nam

Nguồn: Quốc hội (2015)

Hệ thống NSNN ở Việt Nam đã đảm bảo những nguyên tắc cơ bản trong phân cấp NSNN tức là đảm bảo tính thống nhất, tính tập trung dân chủ, đảm bảo giải quyết các mối quan hệ về quyền lực và sử dụng ngân sách giữa các cấp chính quyền, đảm bảo tính công bằng Ngân sách địa phương là một bộ phận của NSNN Các khoản thu, chi của ngân sách mỗi cấp là những khoản thu, chi của Ngân sách nhà nước giao cho Uỷ ban nhân dân cấp tương đương xây dựng, tổ chức quản lý, Hội đồng nhân dân cấp tương đương quyết định và giám sát thực hiện theo nhiệm vụ quyền hạn được quy định tại Luật Ngân sách nhà nước

2.1.1.2 Khái niệm quản lý và quản lý ngân sách nhà nước

Có nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm quản lý do được nhìn nhận từ các góc độ khác nhau và phụ thuộc vào mục đích nghiên cứu của từng môn khoa học cụ thể Tuy nhiên, dù khái niệm quản lý được hiểu như thế nào thì cũng có đặc điểm chung đó là có chủ thể quản lý, đối tượng quản lý và mục tiêu quản lý

NGÂN SÁCH ĐỊA PHƯƠNG NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

NGÂN SÁCH CẤP TỈNH

NGÂN SÁCH CẤP HUYỆN

NGÂN SÁCH CẤP XÃ NGÂN SÁCH TRUNG ƯƠNG

Do vậy, khái niệm chung nhất về quản lý đó là: Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý để sử dụng hiệu quả các nguồn lực nhằm thực hiện mục tiêu quản lý (Nguyễn Hồng Sơn và Phan Huy Đường, 2013)

Có nhiều quan điểm khác nhau về quản lý NSNN Quản lý ngân sách nhà nước là việc xây dựng kế hoạch tạo lập, sử dụng ngân sách nhà nước tập trung các khoản thu, tổ chức và điều hòa vốn tiền mặt đảm bảo thực hiện chi trả tiền ngân sách nhà nước (Nguyễn Ngọc Hùng, 2006)

Quản lý ngân sách nhà nước là hoạt động do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện trong quá trình tổ chức thu, cấp phát, thanh toán các khoản chi

và kiểm soát các khoản chi Mục đích của quản lý ngân sách nhà nước là nhằm đảm bảo khả năng thanh thoán, chi trả và sử dụng có hiệu quả ngân sách (Tô Thiện Hiền, 2012)

Dựa trên những đặc trưng cơ bản của NSNN và khái niệm về quản lý, tác giả cho rằng: Quản lý ngân sách nhà nước là quản lý từ quá trình tạo lập, sử dụng các nguồn lực tài chính của nhà nước để thực hiện các mục tiêu của nhà nước trên tất cả các lĩnh vực Quản lý ngân sách nhà nước bao gồm quản lý thu ngân sách, quản lý chi ngân sách và các nghiệp vụ khác có liên quan

+ Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước

Phân cấp NSNN là xác định quyền lực của các cấp chính quyền trong việc ban hành các chính sách, chế độ, tiêu chuẩn định mức lien quan đến ngân sách Phân cấp ngân sách còn là việc xác định quyền lợi và nghĩa vụ của các cấp chính quyền trong việc thực hiện chu trình ngân sách Nguyên tắc quản lý ngân sách nhà nước thể hiện trong điều 8 Luật Ngân sách nhà nước năm 2015, theo đó quản

lý ngân sách dựa trên 11 nguyên tắc chủ đạo bao gồm:

1 Ngân sách nhà nước được quản lý thống nhất, tập trung dân chủ, hiệu quả, tiết kiệm, công khai, minh bạch, công bằng; có phân công, phân cấp quản lý; gắn quyền hạn với trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước các cấp

2 Toàn bộ các khoản thu, chi ngân sách phải được dự toán, tổng hợp đầy

đủ vào ngân sách nhà nước

3 Các khoản thu ngân sách thực hiện theo quy định của các luật thuế và chế độ thu theo quy định của pháp luật

4 Các khoản chi ngân sách chỉ được thực hiện khi có dự toán được cấp có thẩm quyền giao và phải bảo đảm đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quy định Ngân sách các cấp, đơn vị dự toán ngân sách, đơn vị sử dụng ngân sách không được thực hiện nhiệm vụ chi khi chưa có nguồn tài chính, dự toán chi ngân sách làm phát sinh nợ khối lượng xây dựng cơ bản, nợ kinh phí thực hiện nhiệm vụ chi thường xuyên

5 Bảo đảm ưu tiên bố trí NS để thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước trong từng thời kỳ về phát triển kinh tế; xóa đói, giảm nghèo; chính sách dân tộc; thực hiện mục tiêu bình đẳng giới; phát triển nông nghiệp, nông thôn, giáo dục, đào tạo, y tế, khoa học và công nghệ và những chính sách quan trọng khác

6 Bố trí ngân sách để thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội; bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, kinh phí hoạt động của bộ máy nhà nước

7 Ngân sách nhà nước bảo đảm cân đối kinh phí hoạt động của tổ chức chính trị và các tổ chức chính trị - xã hội

8 Kinh phí hoạt động của các tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp được thực hiện theo nguyên tắc tự bảo đảm; ngân sách nhà nước chỉ hỗ trợ cho các nhiệm vụ Nhà nước giao theo quy định của Chính phủ

9 Bảo đảm chi trả các khoản nợ lãi đến hạn thuộc nhiệm vụ chi của ngân sách nhà nước

10 Việc quyết định đầu tư và chi đầu tư chương trình, dự án có sử dụng vốn ngân sách nhà nước phải phù hợp với Luật đầu tư công và quy định của pháp luật có liên quan

11 Ngân sách nhà nước không hỗ trợ kinh phí hoạt động cho các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách Trường hợp được ngân sách nhà nước hỗ trợ vốn điều lệ theo quy định của pháp luật thì phải phù hợp với khả năng của ngân sách nhà nước và chỉ thực hiện khi đáp ứng đủ các điều kiện sau: được thành lập và hoạt động theo đúng quy định của pháp luật; có khả năng tài chính độc lập; có nguồn thu, nhiệm vụ chi không trùng với nguồn thu, nhiệm

vụ chi của ngân sách nhà nước

2.1.1.3 Quản lý ngân sách nhà nước tại Kho bạc nhà nước

Kho bạc nhà nước là tổ chức chuyên ngành trực thuộc Bộ tài chính, có nhiệm vụ giúp Bộ tài chính, Ủy ban nhân dân các cấp thực hiện chức năng quản

lý nhà nước về ngân sách nhà nước; quỹ dự trữ tài chính nhà nước như tiền, tài sản tạm thu, tạm giữ; huy động vốn cho ngân sách nhà nước và thực hiện hoạt động chi cho đầu tư phát triển

Vị trí và chức năng của Kho bạc nhà nước được quy định như sau :

Kho bạc Nhà nước là cơ quan trực thuộc Bộ Tài chính, thực hiện chức năng tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Tài chính quản lý nhà nước về ngân sách nhà nước, các quỹ tài chính nhà nước; quản lý ngân quỹ nhà nước; tổng kế toán nhà nước; thực hiện việc huy động vốn cho ngân sách nhà nước và cho đầu tư phát triển thông qua hình thức phát hành trái phiếu Chính phủ theo quy định của pháp

luật (Thủ tướng Chính phủ, 2015)

Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản tiền của Nhà nước, kể cả tiền

vay có trên tài khoản của ngân sách nhà nước các cấp tại một thời điểm

(Quốc hội, 2015)

Quản lý ngân sách nhà nước tại Kho bạc nhà nước về bản chất chính là quản lý ngân sách nhà nước Vì vậy quản lý Ngân sách nhà nước tại Kho bạc nhà nước là việc:

- Tập trung và phản ánh đầy đủ, kịp thời các khoản thu ngân sách nhà nước; tổ chức thực hiện việc thu nộp vào ngân sách nhà nước các khoản tiền do các tổ chức và cá nhân nộp tại hệ thống Kho bạc Nhà nước; thực hiện hạch toán

số thu ngân sách nhà nước cho các cấp ngân sách theo quy định của Luật Ngân sách Nhà nước và của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền;

- Kiểm soát, thanh toán, chi trả các khoản chi của ngân sách nhà nước và các nguồn vốn khác được giao theo quy định của pháp luật;

Là một khâu quan trọng trong hệ thống quản ký Ngân sách nhà nước, Kho bạc nhà nước được tổ chức theo mô hình chặt chẽ từ trung ương đến địa phương theo hệ thống ngành dọc, và có mối quan hệ chặt chẽ, phối hợp nhịp nhàng với các cơ quan liên quan khác trong hệ thống Tài chính để giúp chính phủ điều hành ngân sách một cách hiệu quả nhất Cơ cấu tổ chức của kho bạc nhà nước các cấp thể hiện qua sơ đồ 2.2:

Sơ đồ 2.2 Hệ thống kho bạc nhà nước của Việt Nam

Nguồn: Thủ tướng Chính phủ (2015)

Cơ cấu tổ chức của kho bạc nhà nước được tổ chức thành hệ thống dọc từ trung ương đến địa phương theo đơn vị hành chính, bảo đảm nguyên tắc tập trung, thống nhất Kho bạc nhà nước trực thuộc Bộ Tài chính, kho bạc nhà nước cấp tỉnh trực thuộc kho bạc nhà nước, kho bạc nhà nước cấp huyện trực thuộc kho bạc nhà nước cấp huyện Khác với hệ thống ngân sách nhà nước, hệ thống kho bạc nhà nước không có tổ chức cấp xã Kho bạc nhà nước các cấp có mối quan hệ chặt chẽ với cơ quan tài chính cấp tương đương trong thực hiện các hoạt động quản lý ngân sách

Nhiệm vụ cơ bản của KBNN: Căn cứ vào tính chất của các nhiệm vụ có thể chia các nhiệm vụ của KBNN thành 2 nhóm:

+ Nhóm nhiệm vụ có tính chất quản lý nhà nước: Quản lý NSNN, quỹ tài chính nhà nước được giao bao gồm tập trung các nguồn thu vào NSNN, quản

lý kiểm soát các khoản chi của NSNN; quản lý quỹ ngoại tệ tập trung của Nhà nước; quản lý các quỹ tài chính của Nhà nước, tài sản tạm thu tạm giữ, tài sản quý hiếm ; tổ chức hạch toán kế toán NSNN, kế toán các quỹ và tài sản của Nhà nước, kế toán các khoản vay nợ, viện trợ, trả nợ của Chính phủ

và chính quyền địa phương theo quy định của pháp luật; tổ chức lập báo cáo tài chính nhà nước trên phạm vi toàn quốc và từng địa phương; tổ chức thực hiện thanh tra chuyên ngành

+ Nhóm nhiệm vụ có tính chất cung cấp dịch vụ công và có tính chất như một ngân hàng của Chính phủ gồm: Mở tài khoản, kiểm soát tài khoản tiền gửi,

Các

Vụ

Các đơn

vị sự nghiêp Các

Cục

tổ chức thanh toán chuyển tiền, thu chi tiền mặt, quản lý kho quỹ, tổ chức huy động vốn thông qua phát hành và thanh toán trái phiếu Chính phủ phục vụ cho cân đối ngân sách và cho đầu tư phát triển (Thủ tướng Chính phủ, 2015)

2.1.2 Vai trò, chức năng nhiệm vụ quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước

2.1.2.1 Vai trò quản lý ngân sách nhà nước tại Kho Bạc nhà nước

Ngân sách nhà được hình thành từ việc tập trung các khoản thu của nhà nước bao gồm cả các khoản vay để chi tiêu cho các hoạt động của nhà nước trong tất cả các lĩnh vực Kho bạc nhà nước có nhiều vai trò trong thực hiện chu trình của ngân sách nhà nước, ghi nhận các hoạt động thu nộp và sử dụng ngân sách ở các cấp, các đơn vị Vai trò của quản lý NSNN tại Kho bạc nhà nước thể hiện ở một số khía cạnh sau:

+ Tạo lập cơ chế, chính sách quản lý ngân sách:

Cơ chế quản lý NSNN tại KBNN là tổng thể các hình thức và phương pháp để tập trung, phân phối và sử dụng quỹ NSNN một cách chính xác kịp thời, đúng quy định của nhà nước Mỗi thời kỳ phát triển cần có những chính sách ngân sách phù hợp để đáp ứng các yêu cầu đặt ra do vậy cần có sự linh hoạt trong

cơ chế quản lý, tập trung và sử dụng ngân sách nhà nước Chính vì vậy, không ngừng hoàn thiện, đổi mới cơ chế quản lý ngân sách với mục tiêu thích ứng, phù hợp với sự biến động của chính sách ngân sách là yêu cầu hàng đầu trong hoạt động quản lý NSNN tại KBNN Để làm được điều đó cần thực hiện nhiều nhóm giải pháp cả về thể chế pháp luật lẫn nâng cao trình độ cán bộ thực hiện quản lý

NSNN trong hệ thống Kho bạc nhà nước (Võ Đình Hảo, 1992)

Chính sách ngân sách là những định hướng cơ bản trong huy động thu và

sử dụng ngân sách của Nhà nước ở từng thời kỳ nhất định, phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội và những nhiệm vụ đặt ra cho Nhà nước ở thời kỳ đó Cơ cấu chính sách ngân sách bao gồm chính sách động viên, tập trung các nguồn tài chính vào quỹ ngân sách tập trung của Nhà nước, chính sách phân phối sử dụng quỹ ngân sách cho các mục tiêu kinh tế - xã hội và thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của bộ máy nhà nước, những định hướng cơ bản về tổ chức, xây dựng

và quản lý hệ thống NSNN Chính sách NS thay đổi theo từng giai đoạn lịch sử nhất định và tác động tới sự phát triển của kinh tế xã hội theo các chiều hướng khác nhau, dựa vào sự phát triển của kinh tế xã hội của đất nước ở từng giai đoạn

mà có các biện pháp huy động các nguồn thu và sử dụng chi ngân sách sao cho hợp lý và có hiệu quả nhất (Võ Đình Hảo, 1992)

+ Thực hiện kế hoạch thu - chi NSNN

Trên cơ sở chế độ chính sách thu - chi đã được ban hành, các cấp chính quyền địa phương (từ cấp xã trở lên) hoạch định kế hoạch thu – chi ngân sách sát, đúng và phù hợp với tình hình thực tế của địa phương nhằm đảm bảo thu đủ

và sử dụng ngân sách có hiệu quả cao nhất Căn cứ vào kế hoạch thu – chi ngân sách đã được chính quyền địa phương thông qua, Kho bạc nhà nước các cấp lập

kế hoạch tổ chức ghi nhận các khoản thu, báo cáo kịp thời tình hình thu nộp trên địa bàn Đồng thời, Kho bạc nhà nước tiến hành kiểm soát các khoản chi sử dụng ngân sách nhà nước cho các mục đích duy trì hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước các cấp và đầu tư phát tiển cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế, giáo dục,

và các dịch vụ xã hội (Lê Thị Hà, 2010)

Nội dung cơ bản của kế hoạch thu - chi NSNN được cụ thể hoá trong quá trình lập dự toán ngân sách ở các cấp ngân sách với việc xác định các khoản thu - chi cụ thể: tổng số thu, tổng số chi, mức bội chi và các nguồn bù đắp Việc lập kế hoạch trong dự toán NSNN phải dựa trên cơ sở, tình hình diễn biến về kinh tế -

xã hội ở mỗi cấp, ngành, địa phương Kế hoạch ngân sách vừa phải bảo đảm nguồn thu, đáp ứng nhu cầu chi cho bộ máy quản lý nhà nước, nhưng phải bảo đảm nuôi dưỡng nguồn thu, kế hoạch chi tiêu phải sát, đúng và bảo đảm hiệu quả, tránh thất thoát lãng phí Kế hoạch thu - chi NSNN phải sát đúng và phù hợp với tình hình kinh tế, để tổ chức thực hiện tốt, có hiệu quả hoạt động quản lý, hoạt động thu - chi NSNN ở các cấp, các ngành, địa phương

+ Tổ chức và kiểm soát quá trình thu - chi NSNN

Tổ chức quá trình thu - chi NSNN là một trong những nội dung quan trọng của quản lý NSNN tại Kho bạc nhà nước Kết quả quản lý NSNN phụ thuộc rất lớn vào khâu này, tổ chức quá trình thu - chi NSNN bao gồm hai nội dung cơ bản: Xây dựng quy trình thu - chi NSNN một cách hợp lý và tổ chức bộ máy thu - chi NSNN ở tất cả các khâu, các cấp ngân sách Kiểm soát thu - chi NSNN nhằm mục đích bảo đảm cho việc thu - chi ngân sách được hiệu quả, đúng mục đích và an toàn

Quy trình thu - chi cần được xây dựng cụ thể cho từng loại thu và các khoản mục chi cụ thể Việc xác lập quy trình thu - chi ngân sách cụ thể, hợp lý không những bảo đảm thực hiện tốt kế hoạch thu - chi NSNN, mà còn có tác dụng công khai hoá các nguồn thu và khoản mục chi, tạo cơ sở cho việc kiểm

soát NSNN được tốt hơn Cần tổ chức bộ máy quản lý NSNN linh hoạt để đảm bảo hoạt động có hiệu lực và hiệu quả cao

Xu hướng chung của NSNN là nguồn thu bị hạn chế và tăng chậm trong khi nhu cầu chi lại tăng, dẫn đến tình trạng bội chi ngân sách Một trong những nguyên tắc cơ bản, quan trọng nhất trong quá trình quản lý ngân sách là đảm bảo cân đối giữa thu và chi Tuy nhiên, trong nền kinh tế thị trường đó là sự cân bằng động Thâm hụt ngân sách nếu không được xử lý giải quyết đúng đắn sẽ có tác hại, ảnh hưởng xấu đến sự phát triển kinh tế - xã hội Các biện pháp để giải quyết thâm hụt ngân sách đó là tăng thu, giảm chi, vay nợ trong dân và vay nợ nước ngoài, in thêm tiền Việc lựa chọn biện pháp này hay biện pháp khác phụ thuộc vào điều kiện thực tế tại từng thời điểm cụ thể (Hoàng Văn Công, 2014)

2.1.2.2 Các hoạt động của Kho bạc nhà nước trong quản lý NSNN

Các hoạt động quản lý ngân sách nhà nước của kho bạc nhà nước được quy định tại Điều 2 của Quyết định 26/2015/QĐ-TTg ngày 08 tháng 07 năm

2015 của Chính phủ Quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Kho bạc Nhà nước trực thuộc Bộ Tài chính Các hoạt động quản lý NSNN của kho bạc nhà nước bao gồm:

1 Quản lý ngân sách nhà nước, quỹ tài chính nhà nước được giao theo quy định của pháp luật

2 Được trích tài khoản của tổ chức, cá nhân mở tại Kho bạc Nhà nước để nộp ngân sách nhà nước hoặc áp dụng các biện pháp hành chính khác để thu cho ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật; từ chối thanh toán, chi trả các khoản chi không đúng, không đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật

3 Tổ chức thực hiện kế toán ngân sách nhà nước:

a) Tổ chức hạch toán kế toán ngân sách nhà nước, các quỹ và tài sản của Nhà nước được giao quản lý, các khoản viện trợ, vay nợ, trả nợ của Chính phủ và chính quyền địa phương theo quy định của pháp luật;

b) Báo cáo tình hình thực hiện thu, chi ngân sách nhà nước cho cơ quan tài chính cùng cấp và cơ quan nhà nước có liên quan theo quy định của pháp luật; c) Tổng hợp, lập quyết toán ngân sách nhà nước hàng năm trình Bộ Tài chính để trình Chính phủ theo quy định của pháp luật

4 Tổ chức thực hiện tổng kế toán nhà nước:

a) Tiếp nhận thông tin báo cáo tài chính của các đơn vị kế toán thuộc khu vực nhà nước theo quy định của pháp luật;

b) Tổng hợp thông tin tài chính nhà nước về tình hình tài sản nhà nước; nguồn vốn và nợ phải trả của Nhà nước; tình hình hoạt động, kết quả thu, chi ngân sách nhà nước; vốn nhà nước tại các doanh nghiệp và các tài sản, nguồn lực, nghĩa vụ khác của Nhà nước;

c) Lập báo cáo tài chính nhà nước trên phạm vi toàn quốc và từng địa phương, báo cáo cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật

5 Tổ chức thực hiện công tác thống kê kho bạc nhà nước và chế độ báo cáo theo quy định của pháp luật

6 Tổ chức quản lý, điều hành ngân quỹ nhà nước tập trung, thống nhất trong toàn hệ thống:

a) Mở tài khoản, kiểm soát tài khoản tiền gửi và thực hiện thanh toán bằng tiền mặt, chuyển khoản đối với tổ chức, cá nhân có quan hệ giao dịch với Kho bạc Nhà nước;

b) Mở tài khoản tiền gửi hoặc tài khoản thanh toán tại Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại để thực hiện các nghiệp vụ thu, chi, thanh toán của Kho bạc Nhà nước theo quy định của pháp luật;

c) Được sử dụng ngân quỹ nhà nước để tạm ứng cho ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật;

d) Xây dựng và phát triển hệ thống các công cụ, nghiệp vụ quản lý hiện đại theo nguyên tắc đảm bảo an toàn và hiệu quả ngân quỹ nhà nước

7 Tổ chức huy động vốn cho ngân sách nhà nước và đầu tư phát triển thông qua việc phát hành trái phiếu Chính phủ

8 Tổ chức quản trị và vận hành hệ thống thông tin quản lý NS và kho bạc

9 Thanh tra chuyên ngành, kiểm tra, kiểm toán nội bộ, giải quyết khiếu nại, tố cáo; xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật đối với hành vi vi phạm pháp luật trong phạm vi quản lý nhà nước của Kho bạc Nhà nước; phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong việc sử dụng tài sản, kinh phí được giao theo quy định của pháp luật

10 Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về lĩnh vực quản lý của Kho bạc Nhà nước

Quản lý ngân sách nhà nước không giống quản lý các lĩnh vực khác của đời sống kinh tế xã hội, quản lý ngân sách có đặc trưng cơ bản là quản lý theo năm ngân sách Năm ngân sách được hiểu là khoảng thời gian mà hoạt động thu chi ngân sách nhà nước được thực hiện, ở Việt Nam năm ngân sách bắt đầu từ ngày 01 tháng 01 và kết thúc vào ngày 31 tháng 12 năm dương lịch Hoạt động ngân sách nhà nước có tính chu kỳ, lặp đi lặp lại hình thành chu trình ngân sách Chu trình ngân sách bao gồm: dự toán, chấp hành, quyết toán ngân sách Chu trình ngân sách hay còn gọi là quy trình ngân sách là toàn bộ hoạt động của một năm ngân sách kể từ khi bắt đầu hình thành cho tới khi kết thúc chuyển sang năm ngân sách mới Như vậy, chu trình ngân sách có độ dài hơn năm ngân sách Hoạt động quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước bao gồm một số hoạt động chủ yếu:

a) Ghi nhận các khoản thu vào ngân sách nhà nước từ cơ quan thu

Dựa trên dự toán ngân sách được cơ quan tài chính cùng cấp, cơ quan thu ngân sách thực hiện quá trình thu ngân sách theo chỉ tiêu được giao theo từng hạng mục thu Sau quá trình thu, nguồn ngân sách được chuyển từ cơ quan thu là cơ quan thuế, hải quan … tới kho bạc nhà nước, kết thúc quá trình thu nguồn thu được nhập vào ngân sách nhà nước và được phân bổ theo tỷ lệ được quy định theo Luật NSNN Toàn bộ các khoản thu ngân sách nhà nước đều phải nộp trực tiếp vào Kho bạc Nhà nước Đối với một số khoản phí, lệ phí, thuế của các hộ kinh doanh không cố định, các hộ sản xuất kinh doanh nhỏ và một số khoản thu ngân sách nhà nước ở địa bàn mà việc nộp trực tiếp vào Kho bạc Nhà nước khó khăn, thì cơ quan thu được trực tiếp thu, sau đó

định kỳ nộp vào Kho bạc Nhà nước (Thủ tướng Chính phủ, 2015)

Kho bạc nhà nước ghi nhận các khoản thu từ cơ quan thu theo từng nguồn thu nhất định để xác định tỷ lệ phân bổ phù hợp Ghi nhận số dư phát sinh vào tài khoản của kho bạc nhà nước để thực hiện báo cáo lên cơ quan lập dự toán Ngoài

ra, kho bạc nhà nước còn trực tiếp thu các khoản thuế, phí, lệ phí của các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, cá nhân, hộ kinh doanh hoạt động thường xuyên, có

địa điểm cố định, thuận lợi cho việc nộp tiền; ghi nhận các khoản thu hộ ngân sách từ các ngân hàng (thu từ phạt vi phạm an toàn giao thông, phạt hành chính

…) Các khoản thu trực tiếp hoặc thu thông qua ngân hàng đều được ghi nhận, phân loại, kết sổ và báo cáo về cơ quan tài chính

b) Ghi nhận các khoản chi và giải ngân ngân ngân sách nhà nước theo hạng mục được dự toán chi

Sau khi tiếp nhận dự toán chi từ cơ quan tài chính, kho bạc nhà nước tiến hành giải ngân ngân sách nhà nước theo dự toán chi được duyệt Thực chất đây chính là việc chấp hành ngân sách của kho bạc nhà nước Chấp hành NSNN là việc tổ chức thực hiện dự toán NSNN đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định Nội dung tổ chức chấp hành NSNN: Khi nhận được số phân bổ về ngân sách, các cơ quan Nhà nước và các đơn vị dự toán cấp trên giao nhiệm vụ cho các đơn vị trực thuộc đảm bảo đúng với dự toán ngân sách được phân bổ, đồng thời thông báo cho cơ quan tài chính cùng cấp và Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch để theo dõi, cấp phát, quản lý Hoạt động chấp hành ngân sách không chỉ do

cơ quan kho bạc thực hiện mà còn là nhiệm vụ của cả cơ quan thu ngân sách Các cơ quan Nhà nước trong phạm vi, nhiệm vụ và quyền hạn của mình

đề ra những biện pháp cần thiết nhằm đảm bảo hoàn thành tốt nhiệm vụ thu, chi ngân sách được giao Các đơn vị dự toán ngân sách, các tổ chức và cá nhân phải chấp hành nghĩa vụ nộp ngân sách theo quy định của pháp luật, sử dụng kinh phí ngân sách theo đúng mục đích, đúng chế độ, tiết kiệm, hiệu quả Các cơ quan tài chính các cấp, trong nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm đôn đốc, kiểm tra các tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ nộp NSNN, nộp đầy đủ, đúng kỳ hạn các khoản phải nộp vào NSNN Các khoản chi thường xuyên theo định kỳ phải được bố trí kinh phí đều trong năm để chi

Tất cả các khoản thu ngân sách phải được nộp trực tiếp vào Kho bạc Nhà nước Trong trường hợp đặc biệt, cơ quan thu được tổ chức thu trực tiếp và phải nộp đầy đủ, đúng thời hạn vào Kho bạc Nhà nước theo quy định Các đơn vị sử dụng NSNN có nhiệm vụ báo cáo định kỳ tình hình thực hiện NSNN gửi cho cơ quan tài chính theo quy định Nếu vi phạm chế độ báo cáo, cơ quan tài chính cùng cấp có quyền tạm đình chỉ cấp phát kinh phí của tổ chức, cá nhân và chịu trách nhiệm về quyết định của minh (Thủ tướng Chính phủ, 2015)

c) Quyết toán ngân sách nhà nước

Quyết toán ngân sách là bảng tổng hợp toàn bộ số thực thu và thực chi trong năm ngân sách vào cuối năm ngân sách Các tổ chức thực hiện việc thu chi NSNN phải tổ chức hạch toán kế toán, báo cáo và quyết toán theo đúng chế độ kế toán Nhà nước để tổng kết, đánh giá lại toàn bộ quá trình hoạt động thu, chi ngân sách trong năm ngân sách đã qua của đơn vị mình cho các cơ quan quản lý cấp trên Như vậy, sau khi thực hiện hoạt động ghi nhận các khoản thu, ghi nhận các khoản chi và thực hiện chi ngân sách theo dự toán được duyệt, Kho bạc nhà nước phải tiến hành quyết toán ngân sách nhà nước và báo cáo tình hình sử dụng ngân sách nhà nước theo quy định Dựa trên báo cáo quyết toán thu chi để cân đối nguồn ngân sách nhà nước và là cơ sở lập dự toán thu chi cho các giai đoạn tiếp theo (Thủ tướng Chính phủ, 2015)

Báo cáo quyết toán NSNN phải đảm bảo các yêu cầu sau: Số liệu báo cáo quyết toán phải chính xác, trung thực, đầy đủ Nội dung báo các quyết toán ngân sách phải theo đúng các nội dung ghi trong dự toán được và chi tiết theo Mục lục ngân sách Số liệu trên sổ sách của đơn vị phải bảo đảm cân đối và khớp đúng với chứng từ thu, chi ngân sách của đơn vị và số liệu của cơ quan tài chính, Kho bạc Nhà nước về tổng thể và chi tiết Mẫu biểu báo cáo quyết toán phải theo quy định của Bộ Tài chính, đơn vị dự toán phải gửi kèm báo cáo giải trình chi tiết để

cơ quan chủ quản cấp trên xem xét trước khi ra thông báo duyệt quyết toán năm cho đơn vị

Lập quyết toán ngân sách thường được thực hiện theo phương pháp lập từ

cơ sở, tổng hợp từ dưới lên trên, đảm bảo công tác lập quyết toán ngân sách được thực hiện đầy đủ, chính xác, khách quan, trung thực Trình tự lập, xét duyệt báo cáo quyết toán ngân sách phải tuân theo đúng quy trình đã được quy định trong Luật NSNN hiện hành và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật

2.1.3 Sự cần thiết tăng cường quản lý NSNN tại kho bạc nhà nước

Hoạt động thu và sử dụng ngân sách nhà nước có sự phối hợp tham gia của 3 cơ quan bao gồm cơ quan tài chính, cơ quan kho bạc và cơ quan thuế, giữa các cơ quan này có mối quan hệ rất chặt chẽ trong quá trình thu và chi NSNN

Cơ quan tài chính có nhiệm vụ lập dự toán thu và chi, cân đối giữa thu và chi để đảm bảo không thâm hụt ngân sách; cơ quan thuế thực hiện những chính sách

thuế và thực hiện việc thu thuế dựa trên dự toán của cơ quan tài chính; kho bạc nhà nước có vai trò tiếp nhận các khoản thu từ cơ quan thuế, nhận thông tin từ cơ quan tài chính về dự toán chi ngân sách và tiến hành giải ngân ngân sách theo dự toán Như vậy, thực chất của quản lý NSNN tại kho bạc nhà nước là hoạt động quản lý ngân sách nhà nước, kho bạc nhà nước đóng vai trò là trung gian giữa cơ quan thu ngân sách và cơ quan thực hiện chỉ đạo chi ngân sách Tăng cường quản

lý NSNN tại kho bạc nhà nước có một số vai trò chủ yếu sau:

Đảm bảo hoạt động thu và chi ngân sách theo quy trình ngân sách giữa các cơ quan liên quan trong chu trình ngân sách Đảm bảo cân đối giữa nguồn thu

và các khoản chi từ ngân sách nhà nước Thực hiện công khai minh bạch trong hoạt động thu và chi ngân sách nhà nước Phát hiện những bất cập trong hoạt động thu ngân sách và những khoản chi ngân sách không hợp lý để điều chỉnh cho phù hợp tránh thất thu và sử dụng lãng phí quỹ NSNN Theo dõi và đánh giá hoạt động thu – chi ngân sách theo định mức để có kế hoạch điều chỉnh cho phù hợp với tình hình thực tế trên cơ sở đảm bảo sự cân bằng giữa thu và chi ngân sách.Hoàn thiện hệ thống thông tin về thu và sử dụng ngân sách nhà nước Thực hiện cải cách thủ tục hành chính trong thu và chi nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, giảm thiểu chi phí trong hoạt động thu (Lê Thị Hà, 2010)

KBNN tập trung đầy đủ, kịp thời các khoản thu NSNN và phân chia chính xác các khoản thu cho NSNN các cấp theo đúng tỷ lệ được cấp có thẩm quyền quyết định đối với từng khoản thu Kiểm soát các khoản chi, nhiệm vụ chi qua KBNN đảm bảo đúng luật, đúng quy trình và đúng đối tượng thụ hưởng

+ Thực hiện tổng hợp số liệu, lập báo cáo thu, chi NSNN gửi cơ quan tài chính và cơ quan hữu quan theo chế độ qui định Hạch toán kịp thời đầy đủ, đúng mục lục NSNN theo chế độ qui định Phối hợp kiểm tra đối chiếu số liệu, lập báo cáo tình hình sử dụng NSNN trên địa bàn, phối hợp với các cơ quan thu, cơ quan tài chính và các đơn vị có sử dụng ngân sách nhà nước đối chiếu thường xuyên, bảo đảm chính xác, đầy đủ kịp thời, xác nhận số liệu thu, chi NSNN theo yêu cầu của các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền Góp phần giảm chi phí, nâng cao hiệu quả quản lý NSNN; tạo điều kiện cải tiến qui trình, thủ tục qua KBNN; hỗ trợ, kiểm tra hoạt động của cơ quan quản lý, cơ quan thu và đơn vị sử dụng NSNN khác (Đỗ Thị Thu Trang, 2013)

2.1.4 Đặc điểm quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước

Quản lỹ ngân sách nhà nước qua KBNN có một số đặc điểm sau:

Là hoạt động do Kho bạc nhà nước tiến hành Đối tượng quản lý là các khoản thu và chi theo dự toán được duyệt Kho bạc nhà nước với vai trò là người “thủ quỹ” trong hoạt động thu và chi ngân sách giữa cơ quan thuế và

cơ quan tài chính (Huỳnh Thị Cẩm Liên, 2013)

Hoạt động quản lý ngân sách được thực hiện trong quá trình thực hiện dự toán thu và chi ngân sách, thường kéo dài trong cả năm ngân sách, có tính lặp đi lặp lại để hình thành chu trình NS Kho bạc nhà nước kiểm soát hoạt động thu và chi ngân sách, báo cáo cho cơ quan tài chính về tình hình thực hiện thu chi và đề xuất những giải pháp tăng cường thu, tiết kiệm chi ngân sách đảm bảo cân đối ngân sách (Hoàng Văn Công, 2014)

Quản lý ngân sách nhà nước nhằm mục tiêu cân đối ngân sách, đảm bảo khả năng thanh toán và sử dụng ngân sách có hiệu quả Quá trình trao đổi thông tin giữa các cơ quan là trao đổi thông tin hai chiều, các giao dịch thu và chi ngân sách thực chất là các giao dịch tài chính (Tô Thiện Hiền, 2012)

2.1.5 Nội dung quản lý ngân sách của kho bạc nhà nước

Các hoạt động quản lý ngân sách nhà nước của kho bạc nhà nước được quy định tại Điều 2 của Quyết định 26/2015/QĐ-TTg ngày 08 tháng 07 năm

2015 của Chính phủ Quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Kho bạc Nhà nước trực thuộc Bộ Tài chính Quản lý Ngân sách nhà nước không giống quản lý các lĩnh vực khác của đời sống kinh tế xã hội, quản lý ngân sách có đặc trưng cơ bản là quản lý theo năm ngân sách Năm ngân sách được hiểu là khoảng thời gian mà hoạt động thu chi ngân sách nhà nước được thực hiện, ở Việt Nam năm ngân sách bắt đầu từ ngày 01 tháng 01 và kết thúc vào ngày 31 tháng 12 năm dương lịch Hoạt động ngân sách nhà nước có tính chu kỳ, lặp đi lặp lại hình thành chu trình ngân sách Chu trình ngân sách bao gồm: dự toán, chấp hành, quyết toán ngân sách Chu trình ngân sách hay còn gọi là quy trình ngân sách là toàn bộ hoạt động của một năm ngân sách kể từ khi bắt đầu hình thành cho tới khi kết thúc chuyển sang năm ngân sách mới Như vậy, chu trình ngân sách có độ dài hơn năm ngân sách Nội dung quản lý NSNN của kho bạc nhà nước bao gồm:

1) Tập trung và phản ánh đầy đủ, kịp thời các khoản thu ngân sách nhà nước; tổ chức thực hiện việc thu nộp vào ngân sách nhà nước các khoản tiền do

các tổ chức và cá nhân nộp tại hệ thống Kho bạc Nhà nước; thực hiện hạch toán

số thu ngân sách nhà nước cho các cấp ngân sách theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước và của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền:

Dựa trên dự toán ngân sách được cơ quan tài chính cùng cấp, cơ quan thu ngân sách thực hiện quá trình thu ngân sách theo chỉ tiêu được giao theo từng hạng mục thu Sau quá trình thu, nguồn ngân sách được chuyển từ cơ quan thu là cơ quan thuế, hải quan … tới kho bạc nhà nước, kết thúc quá trình thu nguồn thu được nhập vào quỹ ngân sách nhà nước và được phân bổ theo tỷ

lệ được quy định theo Luật NSNN Toàn bộ các khoản thu ngân sách nhà nước đều phải nộp trực tiếp vào Kho bạc Nhà nước Đối với một số khoản phí, lệ phí, thuế của các hộ kinh doanh không cố định, các hộ sản xuất kinh doanh nhỏ và một số khoản thu ngân sách nhà nước ở địa bàn mà việc nộp trực tiếp vào Kho bạc Nhà nước khó khăn, thì cơ quan thu được trực tiếp thu, sau đó định kỳ nộp vào Kho bạc Nhà nước

Kho bạc nhà nước ghi nhận các khoản thu từ cơ quan thu theo từng nguồn thu nhất định để xác định tỷ lệ phân bổ phù hợp Ghi nhận số dư phát sinh vào tài khoản của kho bạc nhà nước để thực hiện báo cáo lên cơ quan lập dự toán Ngoài

ra, kho bạc nhà nước còn trực tiếp thu các khoản thuế, phí, lệ phí của các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, cá nhân, hộ kinh doanh hoạt động thường xuyên, có địa điểm cố định, thuận lợi cho việc nộp tiền; ghi nhận các khoản thu hộ ngân sách từ các ngân hàng Các khoản thu trực tiếp hoặc thu thông qua ngân hàng đều được ghi nhận, phân loại, kết sổ và báo cáo về cơ quan tài chính

Sau khi tiếp nhận dự toán chi từ cơ quan tài chính, kho bạc nhà nước tiến hành giải ngân quỹ ngân sách nhà nước theo dự toán chi được duyệt Thực chất đây chính là việc chấp hành ngân sách của kho bạc nhà nước Chấp hành NSNN

là việc tổ chức thực hiện dự toán NSNN đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định Nội dung tổ chức chấp hành NSNN: Khi nhận được số phân bổ về ngân sách, các cơ quan Nhà nước và các đơn vị dự toán cấp trên giao nhiệm vụ cho các đơn vị trực thuộc đảm bảo đúng với dự toán ngân sách được phân bổ, đồng thời thông báo cho cơ quan tài chính cùng cấp và Kho bạc Nhà nước nơi giao dịch để theo dõi, cấp phát, quản lý Hoạt động chấp hành ngân sách không chỉ do

cơ quan kho bạc thực hiện mà còn là nhiệm vụ của cả cơ quan thu ngân sách

Các cơ quan Nhà nước trong phạm vi, nhiệm vụ và quyền hạn của mình

đề ra những biện pháp cần thiết nhằm đảm bảo hoàn thành tốt nhiệm vụ thu, chi ngân sách được giao Các đơn vị dự toán ngân sách, các tổ chức và cá nhân phải chấp hành nghĩa vụ nộp ngân sách theo quy định của pháp luật, sử dụng kinh phí ngân sách theo đúng mục đích, đúng chế độ, tiết kiệm, hiệu quả Các cơ quan tài chính các cấp, trong nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm đôn đốc, kiểm tra các tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ nộp NSNN, nộp đầy đủ, đúng kỳ hạn các khoản phải nộp vào NSNN Các khoản chi thường xuyên theo định kỳ phải được bố trí kinh phí đều trong năm để chi

Tất cả các khoản thu ngân sách phải được nộp trực tiếp vào Kho bạc Nhà nước Trong trường hợp đặc biệt, cơ quan thu được tổ chức thu trực tiếp và phải nộp đầy đủ, đúng thời hạn vào Kho bạc Nhà nước theo quy định Các đơn vị sử dụng NSNN có nhiệm vụ báo cáo định kỳ tình hình thực hiện NSNN gửi cho cơ quan tài chính theo quy định Nếu vi phạm chế độ báo cáo, cơ quan tài chính cùng cấp có quyền tạm đình chỉ cấp phát kinh phí của tổ chức, cá nhân và chịu trách nhiệm về quyết định của mình

2) Kiểm soát, thanh toán, chi trả các khoản chi của ngân sách nhà nước và các nguồn vốn khác được giao theo quy định của pháp luật:

Sau khi tiếp nhận báo cáo tổng kết thu, chi ngân sách từ các đơn vị, KBNN thực hiện tổng hợp kết quả thu chi ngân sách và báo cáo với cơ quan tài chính và cơ quan kho bạc cấp trên để báo cáo về KBNN trung ương Kho bạc nhà nước trung ương và Bộ tài chính dựa trên các báo cáo tổng hợp kế toán thu chi ngân sách từ đó có cơ sở lập dự toán ngân sách cho năm ngân sách tiếp theo Việc tổng hợp tổng kế toán nhà nước cũng nhận định được xu hướng thực hiện hoạt động thu, chi NSNN, mức độ sử dụng NSNN qua từng giai đoạn, trên cơ sở

đó có thể lập kế hoạch NS trong trung hạn và có các biện pháp huy động nguồn

NS cũng như sử dụng NSNN hợp lý và hiệu quả

3) Quyết toán số liệu thu – chi ngân sách nhà nước hàng năm Lập báo cáo, cung cấp số liệu và tham mưu cho các cấp chính quyền địa phương trong việc thực hiện ngân sách nhà nước trong những năm tiếp theo:

Quyết toán ngân sách là bảng tổng hợp toàn bộ số thực thu và thực chi trong năm ngân sách vào cuối năm ngân sách Các tổ chức thực hiện việc thu chi NSNN phải tổ chức hạch toán kế toán, báo cáo và quyết toán theo đúng chế độ kế

toán Nhà nước để tổng kết, đánh giá lại toàn bộ quá trình hoạt động thu, chi ngân sách trong năm ngân sách đã qua của đơn vị mình cho các cơ quan quản lý cấp trên Như vậy, sau khi thực hiện hoạt động ghi nhận các khoản thu, ghi nhận các khoản chi và thực hiện chi ngân sách theo dự toán được duyệt, Kho bạc nhà nước phải tiến hành quyết toán ngân sách nhà nước và báo cáo tình hình sử dụng ngân sách nhà nước theo quy định Dựa trên báo cáo quyết toán thu chi để cân đối nguồn quỹ ngân sách nhà nước và là cơ sở lập dự toán thu chi cho các giai đoạn tiếp theo

Báo cáo quyết toán NSN phải đảm bảo các yêu cầu sau: Số liệu báo cáo quyết toán phải chính xác, trung thực, đầy đủ Nội dung báo các quyết toán ngân sách phải theo đúng các nội dung ghi trong dự toán được và chi tiết theo Mục lục ngân sách Số liệu trên sổ sách của đơn vị phải bảo đảm cân đối và khớp đúng với chứng từ thu, chi ngân sách của đơn vị và số liệu của cơ quan tài chính, Kho bạc Nhà nước về tổng thể và chi tiết Mẫu biểu báo cáo quyết toán phải theo quy định của Bộ Tài chính, đơn vị dự toán phải gửi kèm báo cáo giải trình chi tiết để

cơ quan chủ quản cấp trên xem xét trước khi ra thông báo duyệt quyết toán năm cho đơn vị

Lập quyết toán ngân sách thường được thực hiện theo phương pháp lập từ

cơ sở, tổng hợp từ dưới lên trên, đảm bảo công tác lập quyết toán ngân sách được thực hiện đầy đủ, chính xác, khách quan, trung thực Trình tự lập, xét duyệt báo cáo quyết toán ngân sách phải tuân theo đúng quy trình đã được quy định trong Luật NSNN hiện hành và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật

4) Quản lý, kiểm soát và thực hiện nhập, xuất các quỹ tài chính nhà nước

do Kho bạc Nhà nước quản lý; quản lý các khoản tạm thu, tạm giữ, tịch thu, ký cược, ký quỹ, thế chấp theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; Quản lý tài sản quốc gia quý hiếm được giao theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền; quản lý tiền, tài sản, các loại chứng chỉ có giá của Nhà nước và của các đơn vị, cá nhân gửi tại Kho bạc Nhà nước

KBNN thực hiện thống kê tình hình thực hiện dự toán ngân sách và báo cáo với cơ quan lập dự toán cũng như cơ quan ngân sách cấp trên Hoạt động thống kê kho bạc sẽ chỉ ra tình hình thu, chi ngân sách có thực hiện đúng dự toán hay không, phát hiện những khoản thu, chi không đúng mục đích, không đúng đối tượng để có biện pháp xử lý phù hợp Đối với loại tài sản tịch thu, tạm giữ tại

kho bạc trong nhiều năm chưa xử lý được cần báo cáo với các cơ quan liên quan

để có biện pháp hợp lý, thanh lý tài sản sớm nhất nhằm tránh thất thoát giá trị tài sản, tránh thất thoát nguồn NS

Kho bạc NN thực hiện mở tài khoản, kiểm soát tài khoản tiền gửi và thực hiện thanh toán bằng tiền mặt, chuyển khoản đối với tổ chức, cá nhân có quan hệ giao dịch với Kho bạc Nhà nước Mở tài khoản tiền gửi hoặc tài khoản thanh toán tại Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại để thực hiện các nghiệp vụ thu, chi, thanh toán ngân sách của Kho bạc Nhà nước theo quy định của pháp luật

Ngoài ra, kho bạc nhà nước sử dụng ngân quỹ nhà nước để tạm ứng cho ngân sách nhà nước theo quy định của pháp luật Xây dựng và phát triển hệ thống các công cụ, nghiệp vụ quản lý hiện đại theo nguyên tắc đảm bảo an toàn và hiệu quả ngân quỹ nhà nước Các hoạt động mở tài khoản tiền gửi và thực hiện các giao dịch tài chính của khi bạc tương tự các hoạt động trong các ngân hàng thương mại, các hoạt động huy động tiền gửi vào KBNN tạo ra một nguồn ngân sách có thể dùng cho tạm ứng của KBNN, tuy nhiên cần có mức độ dự phòng hợp lý đặc biệt với những khoản tiền gửi ngắn hạn

Bên cạnh đó, Kho bạc nhà nước thực hiện huy động vốn cho NSNN nhằm thực hiện các hoạt động đầu tư cho phát triển thông qua hoạt động phát hành trái phiếu Chính phủ Trái phiếu Chính phủ là chứng chỉ vay nợ của Chính phủ có thời hạn, có mệnh giá, có lãi do Bộ Tài chính phát hành KBNN phát hành trái phiếu Chính phủ thông qua trái phiếu kho bạc, tín phiếu kho bạc và trái phiếu công trình Tuỳ theo từng đợt phát hành, trái phiếu Chính phủ có những mệnh giá khác nhau được in sẵn trên chứng chỉ trái phiếu, hoặc không in sẵn trên tờ trái phiếu, nhưng được cơ quan phát hành ghi trên chứng chỉ trái phiếu hoặc giấy sở hữu trái phiếu theo nhu cầu của người mua trái phiếu

Đối với tín phiếu kho bạc được thực hiện theo quy chế đấu thầu, các tổ chức trúng thầu được bán lại tín phiếu trực tiếp cho các đối tượng và được hưởng chiết khấu theo quy định, ngoài ra các đơn vị kho bạc trực tiếp tổ chức bán lẻ tín phiếu kho bạc cho các đối tượng được quyền mua trái phiếu kho bạc Đối với trái phiếu kho bạc, trái phiếu công trình việc phát hành được tiến hành theo 3 phương thức: Phát hành trực tiếp qua KBNN, phát hành qua đại lý (các ngân hàng thương mại, các công ty tài chính, công ty bảo hiểm) có tư cách pháp nhân, có vốn hoạt

động từ 5 tỷ đồng trở lên và phải nộp tiền ký quỹ với mức 50% tổng giá trị trái phiếu, phát hành theo phương thức đấu thầu Sau khi đến hạn thanh toán, KBNN thực hiện thanh toán trái phiếu Chính phủ đã phát hành cho các cá nhân, tổ chức mua trái phiếu theo các thời hạn nhất định ghi trên trái phiếu, thời hạn trái phiếu

có thể là không thời hạn, thời hạn dưới 12 tháng, thời hạn 12 tháng … và tối đa là

5 năm Đối với trái phiếu KBNN phát hành qua Ngân hàng Nhà nước thì Bộ Tài chính chuyển vốn cho Ngân hàng Nhà nước Trung ương để thanh toán Đối với tín phiếu kho bạc, trái phiếu kho bạc do KBNN trực tiếp phát hành hoặc phát hành qua đại lý thì được thanh toán tại các đơn vị KBNN nơi phát hành

5) Thực hiện việc kiểm tra giám sát đối với các đơn vị có quan hệ với ngân sách trong việc chấp hành chính sách pháp luật của nhà nước Kiểm tra tính minh bạch công khai và hiệu quả khi các đơn vị sử dụng ngân sách nhà nước để thực hiện nhiệm vụ được giao Thanh tra chuyên ngành, kiểm tra, kiểm toán nội

bộ, giải quyết khiếu nại, tố cáo; xử lý theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cấp có thẩm quyền xử lý theo quy định của pháp luật đối với hành vi vi phạm pháp luật trong phạm vi quản lý nhà nước của Kho bạc Nhà nước; phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và thực hành tiết kiệm, chống lãng phí trong việc sử dụng tài sản, kinh phí được giao theo quy định của pháp luật Tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về lĩnh vực quản lý của Kho bạc Nhà nước Công tác tuyên truyền giao dục pháp luật về ngân sách, thu ngân sách, quyền và nghĩa vụ của cá nhân, tổ chức trong đóng góp vào ngân sách nhà nước cần được thực hiện thường xuyên

để nâng cao hiểu biết của người dân về quyền và nghĩa vụ đối với ngân sách, nâng cao tính tự giác của người dân

Giám sát hệ thống thông tin NS Thông tin về hoạt động NS cần thường xuyên được cập nhật và phải có tính liên kết trong toàn quốc, có sự liên kết giữa các KBNN trong cả nước để có thể quản lý thống nhất và sử dụng nguồn thông tin NS có hiệu quả Hệ thống thông tin quản lý NS cần được xây dựng và quản

lý, giám sát chặt chẽ, mang tính bảo mật cao để đảm bảo an toàn thông tin, thông tin chính xác và kịp thời Hệ thống thông tin NS cần được các KBNN áp dụng thống nhất trên phạm vi toàn quốc, áp dụng phần mềm quản lý NSNN chung cho toàn bộ hệ thống kho bạc nhằm đảm bảo thông tin NS thống nhất và dễ quản lý Quản lý và khai thác hệ thống thông tin NS phải do cơ quan chức chuyên môn thực hiện, hệ thống thông tin cần được quản lý và bảo trì thường xuyên nhằm đảm bảo an toàn và vận hành thông suốt (Quốc hội, 2015)

2.1.6 Các yếu tố ảnh hưởng tới quản lý NSNN qua kho bạc nhà nước

2.1.6.1 Hệ thống pháp luật và chính sách quản lý ngân sách của nhà nước:

Có thể nói, để nâng cao hiệu quả quản lý điều kiện cần thiết nhất là có hệ thống văn bản pháp luật và các văn bản hướng dẫn thi hành luật cũng như chính sách quản lý chặt chẽ Cần có một hành lang pháp lý rõ ràng để các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp hiểu và thực hiện nghĩa vụ NS của mình, đồng thời hạn chế những kẽ hở gây thất thoát, lãng phí nguồn lực ngân sách Tiếp tục hoàn thiện những quy định về thu, chi, sử dụng ngân sách trong Luật NSNN để thích ứng với các yêu cầu trong tình hình mới Những quy định ghi trong luật cần rõ ràng,

cơ chế thực hiện luật được phân cấp và chỉ đạo từ trên xuống tạo ra sự thống nhất

và tập trung (Tô Thiện Hiền, 2012)

Bên cạnh đó, chính sách điều hành NSNN cũng có tác động mạnh tới hiệu quả quản lý NSNN Chính sách điều hành tùy thuộc vào từng giai đoạn phát triển

và phụ thuộc vào nhu cầu sử dụng ngân sách cho đầu tư công Chính sách điều hành càng chặt chẽ, thống nhất sẽ càng giảm các tiêu cực phát sinh trong quá trình thực hiện thu, chi ngân sách, giảm chi phí quản lý, hạn chế thất thoát nguồn thu vào ngân sách nhà nước Chính sách và thể chế quy định phạm vi, đối tượng thu, chi của các cấp chính quyền; quy định, chế định việc phân công, phân cấp nhiệm vụ chi, quản lý chi của các cấp chính quyền; quy định quy trình, nội dung lập, chấp hành và quyết toán ngân sách Quy định chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền của cơ quan nhà nước trong quá trình quản lý thu, chi ngân sách, sử dụng quỹ ngân sách

2.1.6.2 Năng lực cán bộ Kho bạc nhà nước:

Năng lực cán bộ kho bạc là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng tới kết quả

và hiệu quả quá trình quản lý ngân sách nhà nước tại kho bạc nhà nước Với kinh nghiệm và nghiệp vụ của mình cán bộ quản lý trực tiếp tác động tới các đối tượng quản lý để thực hiện mục tiêu quản lý của mình Đối tượng quản lý ngân sách là đối tượng quản lý đặc biệt vì đó là tài chính, tuy nhiên cán bộ quản lý cần

có năng lực để đảm bảo quản lý chặt chẽ, tránh gây thất thoát và lãng phí nguồn ngân sách nhà nước Cán bộ có đủ năng lực chuyên môn sẽ có năng lực quản lý tốt, kịp thời điều chỉnh hoạt động quản lý, khi phát sinh những vấn đề liên quan đến tổ chức thực hiện kịp thời đề xuất với cấp trên để bổ sung nguyên tắc hoạt động hoặc đề xuất sửa đổi cơ chế hoạt động (Đỗ Thị Thu Trang, 2013)

Để phát huy tối đa năng lực của cán bộ yêu cầu đặt ra là cần bố trí và phân công nhiệm vụ giữa cán bộ quản lý thu, chi theo chức năng trách nhiệm quyền hạn giữa bộ phận này với bộ phận khác, giữa cấp trên với cấp dưới trong quá trình phân công phân cấp quản lý Sự phân công chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn không rõ ràng, cụ thể thì dễ xảy ra tình trạng hoặc thiếu trách nhiệm, hoặc lạm quyền trong việc thực hiện nhiệm vụ quản lý thu, chi ngân sách gây ra nhiều tiêu cực trong quản lý, gây thất thoát và lãng phí NS Ngoài ra, cần thường xuyên bồi dưỡng năng lực và trình độ chuyên môn nghiệp vụ quản lý thu chi cho cán bộ để cán bộ có đủ năng lực thực hiện nhiệm vụ quản lý ngân sách, thích ứng với những yêu cầu của sự phát triển trong tình hình mới

2.1.6.3 Sự phát triển của kinh tế xã hội

Sự phát triển của kinh tế xã hội là điều kiện để thực hiện quản lý ngân sách hiệu quả Khi kinh tế phát triển sẽ tạo ra nguồn thu dồi dào cho ngân sách, kinh tế phát triển sẽ góp phần giảm chi đầu tư từ vốn ngân sách cho một số công trình cơ sở hạ tầng do có sự đầu tư từ nguồn vốn ngoài ngân sách hoặc thông qua hoạt động xã hội hóa đầu tư Khi kinh tế phát triển nguồn thu ngân sách dồi dào tuy nhiên cần có những biện pháp quản lý và theo dõi chặt chẽ sự biến động của các nguồn thu để tránh thất thoát nguồn thu do các hoạt động trốn thuế, trốn tránh nghĩa vụ nộp ngân sách của một số doanh nghiệp, cá nhân, tổ chức

Ngoài ra khi thu nhập của người dân tăng và trình độ dân trí được nâng cao sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho quản lý thu, chi ngân sách do người dân có điều kiện để đóng các khoản phí, lệ phí và có ý thức tực giác trong thực hiện nghĩa vụ công dân của mình Tuy nhiên, còn một bộ phận không nhỏ người dân còn có ý thức ỷ lại và trốn tránh nghĩa vụ với nhà nước Trong thời gian tới, cần đẩy mạnh tuyên truyền giáo dục nâng cao ý thức tự giác của người dân trong thực hiện quyền và nghĩa vụ về ngân sách với nhà nước, tăng cường vận động người dân thực hiện xã hội hóa trong đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng trên cơ sở nhà nước và nhân dân cùng làm (Huỳnh Thị Cẩm Liên, 2013)

2.1.6.4 Trình độ ứng dụng công nghệ thông tin

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin góp phần mạnh mẽ vào hiệu quả quản lý ngân sách, giảm thiểu thủ tục hành chính trong quá trình thực hiện thu ngân sách Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách, việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động kê khai và nộp thuế (thuế điện tử) là bước