Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo pháp luật việt nam từ thực tiễn tỉnh bạc liêu (tóm tắt)

Tình hình nghiên cứu đề tài Thời gian qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu có nội dung liên quan đến tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản đã được công bố như: - Đã có các công tr

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HUỲNH CHÂU MAI SƠN

TỘI LẠM DỤNG TÍN NHIỆM CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN

THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM

Công trình được hoàn thành tại: Học viện Khoa học xã hội Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Văn Huyên

Phản biện 1 : PHÓ GIÁO SƯ, TIẾN SĨ TRẦN ĐÌNH NHÃ

Phản biện 2 : TIẾN SĨ NGUYỄN THANH DƯƠNG

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ họp tại: Học viện Khoa học xã hội vào 14 giờ 30 phút ngày 05 tháng 5 năm 2017

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay, bên cạnh sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế đất nước thì sẽ kéo theo sự biến động về mọi mặt của đời sống xã hội; với mặt trái của nền kinh tế thị trường thì các quan hệ xã hội vốn

đã phức tạp thì nay lại càng phức tạp hơn; các vấn đề về tội phạm

cũng có chiều hướng gia tăng

Do đó, công tác phòng, chống tội phạm đang được tích cực thực hiện ở các địa phương trong cả nước và đã thu được nhiều kết quả quan trọng, góp phần giữ gìn trật tự, kỷ cương pháp luật, phục

vụ công cuộc phát triển đất nước; tuy nhiên, tình hình tội phạm ở nước ta vẫn diễn biến hết sức phức tạp, nhiều loại tội phạm nghiêm trọng vẫn xảy ra, gây hậu quả rất nặng nề đến xã hội, làm ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế của đất nước, xâm phạm trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người dân và cộng đồng

Một trong những tội phạm tương đối phổ biến trong nền kinh

tế thị trường hiện nay thì tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản xảy ra khá phổ biến, có xu hướng gia tăng, gây thiệt hại cho tài sản của nhà nước, tài sản của công dân, gây ảnh hưởng đến trật tự xã hội với nhiều thủ đoạn tinh vi Do kinh tế ngày càng phát triển nên các quan hệ xã hội nói chung, các quan hệ hợp đồng nói riêng ngày càng nhiều, biến động; nguyên nhân có thể do chủ quan, thiếu hiểu biết

mà một bên chủ thể bị lợi dụng, thiệt hại về tài sản Điều này cần có một cơ chế pháp lý hoàn thiện, đầy đủ để giải quyết tốt; tránh làm cho hình sự hóa các quan hệ dân sự cũng như xác định đúng dấu hiệu pháp lý của hành vi phạm tội Thực tiễn từ công tác điều tra, truy tố xét xử tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trong thời gian qua

cho thấy vẫn còn nhiều vướng mắc trong việc xác định tội danh, quyết định hình phạt, vấn đề "hình sự hóa" các quan hệ dân sự…cho thấy các cơ quan áp dụng pháp luật đôi lúc còn bấp cập trong quá trình áp dụng, trong đó có xảy ra tại tỉnh Bạc Liêu

Tỉnh Bạc Liêu nằm trên bán đảo Cà Mau, thuộc Đồng bằng sông Cửu Long thuộc miền đất cực nam của Việt Nam, với diện tích đất tự nhiên là 2.570 km2

Bạc Liêu có nhiều dân tộc khác nhau sinh

sống như người Hoa, người Việt, người Khmer, người Chăm Một

số người di chuyển tự do đến Bạc Liêu làm ăn, đa số là người nghèo,

cư trú tự do làm thuê tại địa bàn các trang trại nuôi tôm, các khu vực ven biển,…Cùng với sự phát triển về kinh tế, văn hóa, xã hội tại tỉnh Bạc Liêu; tình hình tội phạm lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản cũng đã xảy ra khá phổ biến, diễn biến phức tạp, đã góp phần gây ra hậu quả to lớn cho xã hội Bên cạnh đó, hoạt động điều tra, truy tố, xét xử tội phạm này tại tỉnh Bạc Liêu cũng còn nhiều vướng mắc trong việc xác định tội danh, quyết định hình phạt… nên hiệu quả áp dụng các quy định pháp luật trong xử lý tội phạm lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn Theo thống

kê của các cơ quan bảo vệ pháp luật, từ năm 2010 đến năm 2015 trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu đã xét xử 45 vụ phạm tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, bắt giữ 63 bị can Về diễn biến, mức độ, tính chất phạm tội đối với các đối tượng thực hiện tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản ngày càng nghiêm trọng, đối tượng phạm tội sử dụng nhiều thủ đoạn tinh vi chiếm đoạt tài sản của số đông bị hại trong 01 vụ án, có vụ án có hơn 70 bị hại Hành vi phạm tội thực hiện hết sức đa dạng Tại tỉnh Bạc Liêu thời gian qua, đối với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản đã có vụ án Tòa án áp dụng tình

tiết tăng nặng không đúng, Tòa án tối cao đã áp dụng giảm nhẹ hình phạt cho bị cáo

Vì vậy, nghiên cứu một cách cơ bản, có hệ thống pháp luật

về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trong giai đoạn hiện nay

là một yêu cầu khách quan, cần thiết Với lý do trên, tôi chọn đề tài

“Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo pháp luật Việt

Nam từ thực tiễn tỉnh Bạc Liêu ” để làm luận văn tốt nghiệp thạc sỹ

chuyên ngành Luật hình sự và tố tụng hình sự

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Thời gian qua, đã có nhiều công trình nghiên cứu có nội dung liên quan đến tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản đã được công bố như:

- Đã có các công trình nghiên cứu, giới thiệu cũng như có những phân tích, bình luận sâu sắc đối với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản như: Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam - Phần các Tội phạm, Đại học từ xa Huế do GS.TS Võ Khánh Vinh chủ biên; Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam - Một số vấn đề lý luận chung về định tội danh, Chương I, Đại học Quốc gia Hà Nội- Khoa Luật, 2003, PGS TSKH Lê Cảm; Một số vấn đề lý luận về định tội danh và hướng dẫn định tội danh, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội,

(11/2012), tr4-8; Dương Thị Hải Yến, “Một số bất cập khi áp dụng pháp luật về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”, Tạp chí Khoa học kiểm sát, số 16 (8/2015), tr36-40; Đinh Văn Quế, “Những điểm mới của tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản quy định trong Bộ luật hình sự năm 2015”, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 8 (4/2016),

tr15-16;…

- Cũng đã có những bài viết nêu lên những trường hợp cụ thể phạm tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, qua đó đã có những phân tích cụ thể trong việc định tội danh cũng như phân biệt tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản với các tội khác tương tự,

cụ thể như: Trần Công Phàn,“Phân biệt tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trong các trường hợp có liên quan đến vi phạm hợp đồng”, Tạp chí kiểm sát, số 20 (2006), tr3-8; Hoàng Quảng Lực, “Phân biệt tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản và tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản qua một vụ án”, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 10 (2009), tr21-23 và tiếp theo tr 48; Nguyễn Thị Phương Thảo, “Bàn về yếu tố chiếm đoạt tài sản trong các tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản và lừa đảo chiếm đoạt tài sản”, Tạp chí kiểm sát, số 09 (tháng 5/2012), tr 52-54; Lang Văn Bảo, “Bà Phạm Thị D đã có dấu hiệu phạm tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”, Tạp chí Tòa án nhân dân, số 7 (2004), tr 36-37; Ban Biên tập, “Chưa đủ căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự bà Phạm Thị D về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”; Bùi Thị Tố Nga,

“Nguyễn Thị N phạm tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”,

Tạp chí Tòa án nhân dân, số 16 (2014), tr 40-42;…

- Có những công trình luận văn thạc sĩ luật học đã có sự phân tích khái quát về những vấn đề lý luận chung về tội lạm dụng

tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trên một số lĩnh vực cụ thể và ở một số địa bàn cụ thể như: Luận văn thạc sĩ Luật học, Đại học Quốc gia Hà

Nội - Khoa luật; Hồ Ngọc Hải (2012), “Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản có đối tượng là tài sản có đăng ký quyền sở hữu,

sử dụng theo Luật Hình sự Việt Nam” Nội dung của luận văn đã hệ

thống hóa các lý luận cơ bản về tội lạm dụng tín nhiệm tài sản có đối tượng là tài sản có đăng ký quyền sở hữu, sử dụng theo Luật Hình

sự Việt Nam; Phân tích, đánh giá thực trạng tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản có đối tượng là tài sản có đăng ký quyền sở hữu trong những năm gần đây và đưa ra các đánh giá, nhận xét nhằm chỉ

ra những vấn đề đang được đặt ra để nâng cao hiệu quả áp dụng Bộ luật hình sự năm 1999 (sửa đổi, bổ sung năm 2009) Đề xuất một số giải pháp về: hệ thống pháp luật về tuyên truyền, phổ biến pháp luật, nâng cao trình độ, chuyên môn nghiệp vụ của đội ngũ chấp hành viên, kiểm sát viên… Luận văn thạc sĩ Luật học, Viện Hàn Lâm

khoa học xã hội Việt Nam - Học viện khoa học xã hội; Dương Thị Hải Yến (2014), “Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo pháp luật luật Hình sự Việt Nam từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh” Nội dung của luận văn đã nêu khái quát những vấn đề chung

về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo pháp luật hình sự Việt Nam, thực tiễn định tội danh tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt

tài sản tại thành phố Hồ Chí Minh; thực tiễn quyết định hình phạt đối với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản tại thành phố Hồ

Chí Minh

Nhìn chung, những công trình nghiên cứu trên đã đề cập và làm rõ các vấn đề lý luận và pháp lý về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, đã có những đóng góp quan trọng về lý luận và thực

tiễn Tuy nhiên mỗi công trình nghiên cứu một nội dung nhất định, cũng như một trường hợp cụ thể nhất định đối với tội danh này mà chưa thật sự có tính khái quát, tổng thể Hiện nay, chưa có công trình

nghiên cứu nào về thực tiễn đối với tội danh lạm dụng tín nhiệm

chiếm đoạt tài sản trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu một cách hệ thống

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở các quy định pháp

luật hiện hành, thực tiễn áp dụng các quy định đó, kế thừa các công trình khoa học của các tác giả đi trước, nghiên cứu một cách hệ thống về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản nói chung và trên địa bàn tỉnh Bạc Liêu nói riêng, qua đó góp phần nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng đối với loại tội phạm này

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

+ Nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận và các quy định pháp luật

về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo pháp luật hình sự Việt Nam

+ Nghiên cứu tình hình tội phạm và thực tiễn xét xử tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản tại tỉnh Bạc Liêu

+ Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng đối với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản tại tỉnh Bạc Liêu

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quy định về tội lạm

dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản theo pháp luật Việt Nam và thực

tiễn xét xử tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản tại tỉnh Bạc Liêu một cách hệ thống dưới góc độ pháp lý hình sự

4.2 Phạm vi nghiên cứu:

Trong phạm vi của một Luận văn Thạc sỹ luật học, tác giả

chỉ tập trung nghiên cứu tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

theo pháp luật Việt Nam

- Phạm vi về không gian: Luận văn được nghiên cứu trên địa bàn cụ thể là tỉnh Bạc Liêu, luận văn nghiên cứu về thực trạng xét xử tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản tại tỉnh Bạc Liêu

- Phạm vi về thời gian: Luận văn được nghiên cứu trong khoảng thời gian từ năm 2010 đến năm 2015

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Đề tài được nghiên cứu trên cơ sở phương pháp luận của triết học Mác -Lênin, các quan điểm đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và nhà nước về pháp luật nói chung và luật hình sự nói riêng, trong đó có các quy định về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

Đề tài còn được nghiên cứu bằng nhiều phương pháp như : Phương pháp lý luận kết hợp với thực tiễn, phân tích, tổng hợp, suy luận, dự báo, so sánh, cụ thể: Trên cơ sở tiến hành thu thập nghiên cứu các tư liệu, tài liệu, số liệu trên cả phương diện lý luận thực tiễn

ở trong nước có liên quan trực tiếp đến đề tài luận văn, tác giả tập hợp, thống kê để phân tích nghiên cứu, so sánh, đối chiếu, từ đó rút

ra những nhận xét, đánh giá và đưa ra những quan điểm của cá nhân

để xây dựng và đánh giá thực trạng, cũng như đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng đối với tội phạm lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Luận văn góp phần làm sáng tỏ các vấn đề lý luận và pháp lý

về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản Do đó, luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo trong các cơ sở đào tạo chuyên

về luật

Luận văn sẽ cung cấp một số thông tin hữu ích cho việc nghiên cứu thực tiễn về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản trên địa bà tỉnh Bạc Liêu thời gian qua, có giá trị trong việc nghiên cứu đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng áp dụng pháp luật của các

cơ quan tiến hành tố tụng đối với tội phạm lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm có 03 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về tội lạm dụng tín nhiệm

chiếm đoạt tài sản theo pháp luật hình sự Việt Nam

Chương 2: Tình hình tội phạm và thực tiễn xét xử tội lạm

dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản tại tỉnh Bạc liêu

Chương 3: Các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng áp dụng

pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng đối với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản tại tỉnh Bạc Liêu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ TỘI LẠM DỤNG TÍN NHIỆM CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN THEO PHÁP LUẬT

HÌNH SỰ VIỆT NAM 1.1 Khái quát chung về tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

1.1.1 Khái niệm tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

Hành vi phạm tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản là hành vi vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác bằng các hình thức hợp đồng rồi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để chiếm đoạt tài sản đó, hoặc sử dụng tài sản

đó vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả lại tài sản Giá trị tài sản bị chiếm đoạt phải có giá trị từ bốn triệu đồng trở lên thì mới phạm vào tội này, nếu dưới bốn triệu đồng thì phải có đủ các điều kiện khác của điều luật như gây hậu quả nghiêm trọng hoặc

đã bị xử phạt hành chính về hành vi chiếm đoạt hoặc đã bị kết án về tội chiếm đoạt tài sản, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm thì mới phạm vào tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

Theo quy định tại Điều 140 Bộ Luật hình sự năm 1999 (đã

được sửa đổi, bổ sung năm 2009) về tội “Lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản”: Có thể đưa ra khái niệm tội này như sau: Là hành vi của chủ thể có năng lực trách nhiệm hình sự, đủ độ tuổi nhất định theo quy định của luật hình sự; chủ thể đó đã vay, mượn, thuê tài sản của người khác hoặc nhận được tài sản của người khác có giá trị từ bốn triệu đồng trở lên thông qua hình thức hợp đồng rồi dùng thủ đoạn gian dối hoặc bỏ trốn để nhằm mục đích chiếm đoạt tài sản đó

hoặc sử dụng tài sản đó vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không

có khả năng hoàn trả lại tài sản

1.1.2 Các dấu hiệu pháp lý của tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

* Khách thể của tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản

Khách thể của tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản là quan hệ sở hữu, Hành vi gây thiệt hại cho quan hệ sở hữu là hành vi xâm phạm các quyền chiếm hữu, quyền sử dụng, quyền định đoạt tài sản hoặc có thể chỉ xâm hại một trong các quyền đó của chủ sở hữu

Cả ba quyền trên tạo thành một nội dung thống nhất của quyền sở hữu

* Mặt khách quan của tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản: Trong những yếu tố kết hợp thành mặt khách quan của tội phạm

thì hành vi khách quan gây nguy hiểm cho xã hội là nội dung cơ bản nhất Những biểu hiện khác của mặt khách quan chỉ có ý nghĩa khi

có hành vi khách quan, có các dấu hiệu đặc trưng sau: Hành vi chiếm đoạt trong tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản là việc người phạm tội nhận được tài sản hợp pháp trên cơ sở hợp đồng dân sự, cụ thể: Thủ đoạn gian dối, thủ đoạn bỏ trốn, sử dụng tài sản vào mục đích bất hợp pháp dẫn đến không có khả năng trả lại tài sản

* Mặt chủ quan của tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản: Mặt chủ quan của tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản là

yếu tố tâm lý bên trong của tội phạm, bao gồm lỗi, động cơ và mục đích phạm tội,

* Chủ thể của tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản:

Theo quy định tại Điều 140 BLHS năm 1999 thì bất cứ ai đạt độ tuổi