Hóa đơn thuế theo pháp luật việt nam từ thực tiễn thành phố hồ chí minh (tóm tắt)

Vì vậy, trước những vấn đề đặt ra của thực tiễn về quản lý, sử dụng hóa đơn thuế và để đảm bảo hoạt động quản lý nguồn thu Ngân sách nhà nước vận hành trôi chảy thì yêu cầu, đòi hỏi đặt

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN THÁI LONG

HÓA ĐƠN THUẾ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM

Công trình được hoàn thành tại: Học viện khoa học xã hội Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Đức Minh

Phản biện 1:

Phản biện 2:

Luận văn sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ tại: Học viện Khoa học xã hội giờ ngày tháng

năm

Có thể tìm hiểu luận văn tại: Thư viện Học viện Khoa học xã hội

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thuế có vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế thị trường, bởi thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước Hóa đơn thuế - một trong những công cụ đắc lực và quan trọng để cơ quan quản lý thu đảm bảo nguồn thu cho ngân sách nhà nước Hóa đơn thuế ngoài

là căn cứ cho việc xác định đúng nghĩa vụ thuế của các đơn vị sản xuất kinh doanh đối với Nhà nước mà còn giúp đơn vị nắm bắt được tình hình sản xuất kinh doanh, kiểm tra được việc kê khai các chi phí hợp lý, hợp lệ khi xác định nghĩa vụ thuế của đơn vị

Vì vậy, trước những vấn đề đặt ra của thực tiễn về quản lý, sử dụng hóa đơn thuế và để đảm bảo hoạt động quản lý nguồn thu Ngân sách nhà nước vận hành trôi chảy thì yêu cầu, đòi hỏi đặt ra về hoàn chỉnh hệ thống pháp luật về thuế nói chung và pháp luật về hóa đơn thuế nói riêng là rất cần thiết Từng bước hoàn chỉnh các quy định pháp luật về hóa đơn thuế là điều kiện tiên quyết để kiện toàn và nâng cao hệ thống pháp luật về thuế Chính vì vậy, quyết định chọn

và nghiên cứu đề tài: “Hóa đơn thuế theo pháp luật Việt Nam từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh” là hết sức cần thiết trong giai

đoạn hiện nay, hy vọng đề tài nghiên cứu vừa có ý nghĩa lý luận, vừa mang tính thực tiễn, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý hóa đơn thuế đối với cơ quan thuế Đồng thời, góp phần mang lại hiệu quả cao nhất trong công tác quản lý thuế nói chung và quản lý hóa đơn thuế nói riêng Đây là việc làm vô cùng thiết thực của tiến trình cải cách thuế trong xu thế toàn cầu hóa

2 Tình hình nghiên cứu

Tại Việt Nam, pháp luật về hóa đơn thuế chưa được nhận diện một cách đầy đủ Những vấn đề lý luận chung về quản lý thuế đã

được trình bày trong nhiều giáo trình, được nghiên cứu bởi nhiều nhà chuyên môn Tuy nhiên, vấn đề về hóa đơn thuế chưa được hệ thống một cách toàn diện Trong khi đó, đối tượng sử dụng hóa đơn thuế rất rộng và số lượng hóa đơn thuế được sử dụng cũng rất lớn Vì vậy,

đề tài này tổng hợp các nội dung cả về cơ sở lý luận và thực tiễn tổ chức thực hiện trên địa bàn TP HCM để hệ thống hóa các khía cạnh liên quan đến pháp luật về hóa đơn thuế

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu: cung cấp luận cứ khoa học cho việc nhận diện, đánh giá và đưa ra giải pháp hoàn thiện pháp luật về hóa đơn thuế

Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài:

- Làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản nhất về hóa đơn thuế, cơ

sở lý luận của pháp luật hóa đơn thuế;

- Phân tích, phản ánh thực trạng, nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại về tạo, phát hành, sử dụng và quản lý khi thực hiện pháp luật về hóa đơn thuế từ thực trạng thực hiện pháp luật về hóa đơn thuế ở TP HCM

- Đề xuất phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật về hóa đơn thuế hoàn chỉnh và nâng cao hiệu quả của công tác quản lý thuế phù hợp với nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

và hội nhập kinh tế quốc tế ở Việt Nam hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các quy định về hóa đơn thuế trong pháp luật về thuế và các văn bản hướng dẫn liên quan Phạm vi nghiên cứu của đề tài: các quy định của pháp luật và thực tiễn thực hiện pháp luật về hóa đơn thuế hóa đơn thuế qua lăng

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Phương pháp luận: trong nghiên cứu, tác giả luận văn đã sử

dụng phương pháp triết học biện chứng và duy vật lịch sử

Phương pháp nghiên cứu: tác giả luận văn đã sử dụng một số

phương pháp nghiên cứu như: phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu, liệt kê, khảo sát, chuyên gia… Tùy từng nội dung của vấn đề nghiên cứu mà vận dụng linh hoạt riêng rẽ hay kết hợp các phương

pháp với nhau

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Luận văn hệ thống hóa và làm rõ một số vấn đề lý luận về hóa đơn và hóa đơn thuế; cơ sở lý luận của chế định pháp luật về hóa đơn thuế

- Luận văn đã hệ thống hóa, phân tích và phản ánh thực trạng pháp luật về hóa đơn thuế; phản ánh thực trạng thực hiện pháp luật

về hóa đơn thuế trên địa bàn TP HCM; nêu ra các nguyên nhân của thực trạng để làm cơ sở cho việc xây dựng giải pháp hoàn thiện pháp luật

- Luận văn đã đề xuất một số kiến nghị, giải pháp hoàn thiện

pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về hóa đơn thuế

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và

mục lục, nội dung luận văn được chia thành ba chương:

Chương 1 Một số vấn đề cơ bản về hóa đơn thuế và pháp luật

về hóa đơn thuế

Chương 2 Thực trạng về pháp luật hóa đơn thuế qua thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 3 Giải pháp hoàn thiện pháp luật về hóa đơn thuế

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ HÓA ĐƠN VÀ PHÁP LUẬT

VỀ HÓA ĐƠN THUẾ 1.1 Một số vấn đề cơ bản về hóa đơn bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ

1.1.1 Khái niệm về hóa đơn

Hóa đơn là văn bản kinh tế đồng thời cũng là chứng cứ pháp

lý Hóa đơn là chứng từ thương mại thể hiện quan hệ mua bán, trao đổi giữa các chủ thể trong một nền kinh tế

Dưới góc độ pháp luật, hóa đơn là dấu hiệu chứng minh các

quan hệ pháp luật của các sự kiện, sự việc Cụ thể: “Hóa đơn là chứng từ do người bán lập, ghi nhận thông tin bán hàng hóa, dịch vụ theo quy định của pháp luật” [9, Điều 3]

Hóa đơn thuế có thể hiểu là loại hóa đơn, chứng từ được Bộ Tài chính, cơ quan thuế quản lý và chấp nhận để doanh nghiệp sử dụng kê khai thuế theo quy định của pháp luật về thuế

Dấu hiệu nhận biết các hóa đơn được gọi là hợp pháp theo pháp luật về thuế (hóa đơn thuế) nếu:

 Hóa đơn đã được doanh nghiệp làm thủ tục thông báo phát hành hóa đơn và còn giá trị sử dụng (Nếu là hóa đơn đặt in)

 Hóa đơn do Bộ Tài chính phát hành và được cơ quan thuế cung cấp cho các doanh nghiệp (Nếu là hóa đơn GTGT, hóa đơn bán hàng phải đi mua của cơ quan thuế)

 Hóa đơn do DN tự in theo mẫu quy định và đã được cơ quan thuế chấp nhận cho sử dụng (Nếu hóa đơn tự in)

 Hay các loại hóa đơn, chứng từ đặc thù khác được phép sử dụng

1.1.2 Phân loại hóa đơn thuế

Căn cứ đối tượng sử dụng, hóa đơn thuế được cụ thể hóa thành: hóa đơn GTGT, hóa đơn bán hàng và các loại hóa đơn khác Hóa đơn GTGT: Là loại hóa đơn dành cho các tổ chức khai, tính thuế GTGT theo phương pháp khấu trừ trong các hoạt động sau: Hóa đơn bán hàng: Là loại hóa đơn dựa vào mục đích sử dụng

để nhận biết và phân biệt khi xác định

Các loại khác, gồm: tem; vé; thẻ; phiếu thu tiền bảo hiểm,… Còn nhiều tiêu chí để phân loại hóa đơn thuế như: dựa vào chủ thể tạo lập và phát hành hóa đơn; dựa vào phương pháp tính thuế…

1.1.3 Hình thức hóa đơn thuế

Căn cứ hình thức biểu hiện, hóa đơn thuế được chia thành 03

loại: Hóa đơn tự in, hóa đơn điện tử và hóa đơn đặt in

+ Hóa đơn tự in: Là hóa đơn do các tổ chức kinh doanh tự in

ra trên các thiết bị tin học, máy tính tiền hoặc các loại máy khác khi bán hàng hóa, dịch vụ

+ Hóa đơn điện tử: Là tập hợp các thông điệp dữ liệu điện tử

về bán hàng hóa, dịch vụ, được khởi tạo, lập, gửi, nhận, lưu trữ và quản lý theo quy định tại Luật Giao dịch điện tử và các văn bản hướng dẫn thi hành

+ Hóa đơn đặt in: Là hóa đơn do các tổ chức kinh doanh đặt in theo mẫu để sử dụng cho hoạt động bán hàng hóa, dịch vụ, hoặc do

cơ quan thuế đặt in theo mẫu để cấp, bán cho các tổ chức, hộ, cá nhân

1.1.4 Nội dung của hóa đơn thuế

Với các vai trò, vừa là chứng từ thương mại, có thể kiêm là chứng từ kế toán hoặc chứng từ thuế, nên hóa đơn thuế thường có những nội dung sau:

 Thông tin về hóa đơn thuế và xác nhận giao dịch thực hiện

 Thông tin về người bán

 Thông tin về hàng hoá, dịch vụ bán hoặc cung ứng

 Thông tin về người mua

Ngoài các thông tin bắt buộc phải có nêu trên, tổ chức, cá nhân kinh doanh tự in, đặt in hóa đơn thuế được phép bổ sung các tiêu chí khác, phục vụ cho hoạt động kinh doanh của mình, kể cả in lô-gô trang trí hoặc quảng cáo

1.1.5 Vai trò của hóa đơn thuế

Nền kinh tế thị trường không thể thiếu đi vai trò của hóa đơn thuế Bởi vậy, nhìn từ góc độ ý nghĩa, vai trò – chức năng của hóa đơn thuế không thể phủ nhận tầm quan trọng của chứng từ này Hóa đơn thuế có vai trò to lớn, toàn diện đối với Nhà nước và các thể nhân, pháp nhân trong xã hội

1.2 Pháp luật về hóa đơn thuế

1.2.1 Khái niệm pháp luật về hóa đơn thuế

Pháp luật về hóa đơn thuế là tổng hợp các quy phạm pháp luật

do Nhà nước ban hành điều chỉnh các quan hệ phát sinh trong quá trình tạo, phát hành, sử dụng và quản lý hóa đơn thuế Pháp luật về hóa đơn thuế được hình thành, điều chỉnh và từng bước hoàn thiện để biến hóa đơn trở thành công cụ đắc lực của Nhà nước trong hoạt động quản lý thuế

1.2.2 Nội dung của pháp luật về hóa đơn thuế

Nội dung của pháp luật về hóa đơn thuế bao gồm các quy định sau:

1.2.2.1 Quy định tạo, phát hành hóa đơn thuế

1.2.2.2 Quy định về sử dụng hóa đơn thuế

1.2.2.3 Quy định về quản lý hóa đơn thuế

Kết luận chương 1

Hóa đơn thuế có đóng góp quan trọng trong việc góp phần ổn định trật tự trên các phương diện về pháp lý, kinh tế và chính trị xã hội Hóa đơn thuế là chứng từ ghi nhận hoạt động kinh doanh nên chúng cũng có nghĩa là tiền, thậm chí quan trọng hơn tiền Các chính sách, quy định pháp luật về hóa đơn thuế sẽ là công cụ để Nhà nước điều tiết các hoạt động sản xuất, kinh doanh của thể nhân, pháp nhân

để những hoạt động này vừa vận hành theo đúng quy luật thị trường vừa đảm bảo lợi ích của Nhà nước

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ HÓA ĐƠN THUẾ QUA THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

2.1 Thực trạng pháp luật về hóa đơn thuế ở Việt Nam hiện nay

2.1.1 Thực trạng về tạo và phát hành hóa đơn thuế

Trước khi Nghị định số 89/2002/NĐ-CP ra đời, tất cả các loại hóa đơn thuế xuất hiện trong hoạt động sản xuất kinh doanh hàng hóa, dịch vụ đều do nhà nước độc quyền in, phát hành sau đó bán cho các cá nhân, tổ chức có nhu cầu sử dụng hóa đơn thuế

Sau khi Nghị định số 89/2002/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, Nhà nước đã bước đầu trao quyền cho một số tổ chức có đủ điều kiện được in, phát hành hóa đơn thuế Tuy nhiên, số lượng đối tượng đủ điều kiện in, phát hành hóa đơn không nhiều và Nhà nước vẫn đóng vài trò chủ yếu trong hoạt động in hóa đơn thuế Chỉ đến khi Nghị định số 51/2010/NĐ-CP được ban hành và chính thức có hiệu lực cùng với những sửa đổi nhiều quy định của Luật Doanh nghiệp thì việc tạo hóa đơn thuế có những đột phá Đối tượng được tạo, phát hành hóa đơn thuế cũng vì thế mà tăng đột biến Điều này, một mặt tạo sự chủ động cho các doanh nghiệp trong tiến hành hoạt động sản xuất, kinh doanh nhưng đồng thời gây áp lực cho cơ quan quản lý thuế trong việc kiểm soát hoạt động tạo hóa đơn thuế của tổ chức Để từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật hóa đơn thuế và tạo môi trường pháp lý lành mạnh trong hoạt động sản xuất, kinh doanh Chính phủ đã ban hành Nghị định số 04/2014/NĐ-CP và các thông

tư hướng dẫn với nhiều thay đổi về đối tượng tự in và đặt in hóa đơn thuế

2.1.2 Thực trạng sử dụng hóa đơn thuế

Các hành vi vi phạm diễn ra mạnh và có chiều hướng ngày càng phức tạp nhưng đều có chung một mục đích trốn thuế hoặc lợi dụng chính sách khấu trừ, hoàn thuế để rút tiền từ ngân sách nhà nước Các quy định pháp luật về hóa đơn thuế có nhiều thay đổi nhưng đối tượng sử dụng hóa đơn cũng tăng dần

Số lượng các doanh nghiệp phải thực hiện báo cáo tình hình sử dụng hóa đơn tăng dần qua các năm Do sự ra đời của Nghị định số 51/2010/NĐ-CP và việc đăng ký thành lập doanh nghiệp khá dễ dàng nên lượng các doanh nghiệp gia nhập thị trường lớn hơn lượng doanh nghiệp giải thể, phá sản

Với số lượng khổng lồ về đăng ký thành lập thì việc kiểm soát hoạt động sử dụng hóa đơn thuế trong các doanh nghiệp này đã tạo khó khăn không nhỏ cho các cơ quan quản lý nói chung và cơ quan thuế nói riêng Lợi dụng những khoảng trống trong các quy định pháp luật về hóa đơn thuế mà các hành vi vi phạm của đối tượng nộp thuế sử dụng để gian lận thuế thông qua hóa đơn thuế chủ yếu là:

Bán hàng không xuất hóa đơn

Ghi giá bán thấp hơn giá thanh toán trên thực tế

Kê khai thuế sai quy định bằng cách lập hóa đơn chênh lệch giữa liên 1 và liên 2

Tạo giao dịch mua, bán hàng giả mạo

Giả mạo mục đích xuất, nhập khẩu để được hưởng ưu đãi thuế

Những liệt kê, mô tả nêu trên chưa phải là tất cả các hành vi vi phạm của đối tượng nộp thuế về sử dụng hóa đơn thuế song là những trường hợp rất điển hình và phổ biến xuất hiện trong tiến trình vận

hành nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước

2.1.3 Thực trạng quản lý hóa đơn

Thực trạng quản lý hóa đơn thuế ở Việt Nam hiện nay là vấn

đề cần được nhìn nhận, đánh giá từ hai góc độ của: Cơ quan nhà nước và doanh nghiệp

Quản lý hóa đơn của cơ quan nhà nước

Quản lý hóa đơn của nhà nước là chuỗi các hoạt động của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm kiểm soát các hoạt động về: tạo, phát hành, sử dụng và xác minh, thanh tra, kiểm tra và xử lý các vi phạm pháp luật về hóa đơn thuế

Thứ nhất, thực trạng quản lý việc tạo, phát hành hóa đơn

Sự thay đổi của các quy định về tạo, phát hành hóa đơn thuế

đã có tác động nhất định tới hoạt động quản lý của cơ quan thuế Tổng Cục Thuế đã ban hành Quy trình quản lý hóa đơn kèm theo Quyết định 2423/2010/QĐ-TCT ngày 23 tháng 11 năm 2010 về việc ban hành quy trình quản lý hóa đơn Quy trình Quản lý ấn chỉ ban hành kèm theo Quyết định số 1279/QĐ-TCT ngày 12 tháng 8 năm

2014 và năm 2015 Quy trình Quản lý ấn chỉ ban hành kèm theo Quyết định số: 747 /QĐ-TCT ngày 20 tháng 4 năm 2015

Thứ hai, thực trạng quản lý việc sử dụng hóa đơn

Thực trạng quản lý việc sử dụng hóa đơn thuế là vấn đề khiến

sử dụng hóa đơn vào hệ thống QLAC theo dõi tổng hợp, phục vụ cho

cả công tác kiểm tra

Thứ ba, thực trạng việc đối chiếu, xác minh hóa đơn thuế

Việc đối chiếu, xác minh hóa đơn thuế của cơ quan thuế nhằm làm rõ: nguồn gốc và nội dung kinh tế của hóa đơn thuế đã được cơ quan thuế quan tâm và thực hiện tốt Nhiều vi phạm trong sử dụng hóa đơn thuế nhằm chiếm đoạt tiền thuế đã được phát hiện và xử lý kịp thời

Xác minh hóa đơn thuế là tiền đề quan trọng góp phần để hoạt động thanh tra, kiểm tra hóa đơn thuế đạt kết quả cao

Thứ tư, thực trạng hoạt động thanh tra, kiểm tra hóa đơn thuế

Thanh tra, kiểm tra vi phạm về hóa đơn thuế là hoạt động quan trọng trong công tác quản lý hóa đơn thuế của cơ quan thuế

Các hành vi vi phạm về hóa đơn thuế được cơ quan thuế phát hiện trong công tác thanh tra, kiểm tra chủ yếu là:

- Doanh nghiệp tự in, đặt in hóa đơn thuế và đưa vào sử dụng nhưng không thông báo phát hành;

- Hóa đơn thuế sử dụng trước thời điểm cơ quan thuế có thông báo doanh nghiệp bỏ trốn

- Hóa đơn thuế sử dụng sau thời điểm cơ quan thuế thông báo doanh nghiệp bỏ trốn;

- Hóa đơn thuế xác minh có sự chênh lệch giữa các liên hóa đơn về ngày, tháng, số tiền và các thông tin khác trên hóa đơn;

- Doanh nghiệp sử dụng hóa đơn thuế mua của doanh nghiệp

“ma”, hóa đơn mua khống;

- Báo mất hóa đơn thuế và dùng liên 2 để bán hàng trốn thuế

Thứ năm, thực trạng xử lý vi phạm hành chính hóa đơn thuế