Mức độ cần đạt - Nắm được các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh; - Xây dựng kết cấu cho văn bản phù hợp với đối tượng thuyết minh.. - Các hình thức kết cấu của văn bản thuyết min
Trang 1Ngày soạn : 14/01/2017
Ngày dạy : 17/01/2017
CÁC HÌNH THỨC KẾT CẤU CỦA VĂN BẢN THUYẾT MINH
A MỤC TIÊU BÀI HỌC
I Mức độ cần đạt
- Nắm được các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh;
- Xây dựng kết cấu cho văn bản phù hợp với đối tượng thuyết minh
II Trọng tâm kiến thức, kĩ năng
1 Kiến thức
- Hoàn thiện các kiến thức về văn bản thuyết minh đã học ở THCS: yêu cầu, phương pháp thuyết minh
- Các hình thức kết cấu của văn bản thuyết minh
2 Kĩ năng Lựa chọn hình thức kết cấu và xây dựng được kết cấu cho văn bản phù
hợp với đối tượng thuyết minh
3 Thái độ Có ý thức vận dụng kiểu văn bản thuyết minh vào đời sống.
B PHƯƠNG TIỆN THỰC HIỆN VÀ CÁCH THỨC TIẾN HÀNH
I Phương tiện thực hiện
- Giáo viên: SGK, SGV, Chuẩn kiến thức kĩ năng ngữ văn 10, giáo án, một số tranh ảnh về Hội thổi cơm thi ở Đồng Vân, bưởi Phúc Trạch, một số thắng cảnh ở Đà Nẵng
- Học sinh: SGK, vở ghi, vở soạn
II Cách thức tiến hành Đọc sáng tạo, gợi tìm, thảo luận, quan sát tranh ảnh, trả lời
các câu hỏi SGK
C TIẾN TRÌNH LÊN LỚP
I Ổn định lớp Kiểm tra sỉ số
II Kiểm tra bài cũ Kiểm tra vở soạn của HS
III Bài mới
HOẠT ĐỘNG 1: NHẮC LẠI KHÁI
NIỆM VÀ PHÂN LOẠI VĂN BẢN
THUYẾT MINH
TT1 Tìm hiểu khái niệm
- Nhắc lại k/n về văn bản thuyết minh?
Văn bản thuyết minh là kiểu văn bản thông
dụng trong mọi lĩnh vực đời sống nhằm
cung cấp tri thức (kiến thức) về đặc điểm,
tính chất, nguyên nhân,… của các hiện
tượng và sự vật trong tự nhiên, xã hội bằng
phương thức trình bày, giới thiệu, giải
thích (Ngữ văn 8, Tập 1, tr177)
TT2 Tìm hiểu cách phân loại
- Các loại VB thuyết minh?
Có nhiều loại văn bản thuyết minh Có loại
thiên về trình bày, giới thiệu (thuyết minh
về một tác phẩm, một di tích lịch sử, một
phương pháp) Lại có loại thiên về miêu tả
I KHÁI NIỆM VÀ PHÂN LOẠI
1 Khái niệm: VB thuyết minh là kiểu VB
nhằm giới thiệu, trình bày chính xác, khách quan về cấu tạo, tính chất, quan hệ, giá trị, của một sự vật, hiện tượng, một vấn
đề thuộc tự nhiên, xã hội và con người
2 Phân loại: có nhiều loại, với 2 loại
chính:
+ Chủ yếu thiên về trình bày, giới thiệu + Chủ yếu thiên về miêu tả
Trang 2sự vật, hiện tượng với những hình ảnh sinh
động, giàu tính hình tượng
HOẠT ĐỘNG 2: HƯỚNG DẪN HS
TÌM HIỂU KẾT CẤU CỦA VĂN BẢN
THUYẾT MINH
- Em hiểu thế nào là kết cấu VB? Kết cấu
VB phụ thuộc vào các yếu tố nào?
Kết cấu văn bản là sự tổ chức, sắp xếp các
thành tố của văn bản thành một đơn vị
thống nhất, hoàn chỉnh, có ý nghĩa Người
viết có thể chọn các hình thức kết cấu khác
nhau nhưng dù cách nào cũng phải phù hợp
với mối liên hệ bên trong của các đối
tượng, quan hệ giữa đối tượng với môi
trường xung quanh và quá trình nhận thức
của con người
Kết cấu VB thuyết minh phụ thuộc vào đối
tượng, mục đích và người tiếp nhận văn
bản
TT1 Tìm hiểu ngữ liệu
Hs đọc VB Gv chia hs thành 4 tổ thảo
luận, trả lời các câu hỏi trong sgk:
- Xác định đối tượng và mục đích thuyết
minh?
- Nội dung thuyết minh của VB 1?
- GV nhận xét, cho HS quan sát một số
hình ảnh về Hội thổi cơm thi ở Đồng Vân,
nhắc lại nội dung văn bản
-
Phân tích cách sắp xếp ý trong VB?
- Giải thích cơ sở của cách sắp xếp ấy?
- Đối tượng và mục đích thuyết minh của
VB 2?
II KẾT CẤU CỦA VĂN BẢN THUYẾT MINH
* Kết cấu VB: là sự tổ chức, sắp xếp các
thành tố của VB thành một đơn vị thống nhất, hoàn chỉnh, có ý nghĩa
Kết cấu phụ thuộc vào đối tượng, mục đích và người tiếp nhận văn bản
1 Tìm hiểu ngữ liệu:
a VB 1: Hội thi thổi cơm ở Đồng Vân.
- Đối tượng thuyết minh: Hội thi thổi cơm
ở Đồng Vân - Đồng Tháp - Đan Phượng -
Hà Tây " một lễ hội dân gian
- Mục đích thuyết minh: Giúp người đọc
(người nghe) hình dung được thời gian, địa điểm, diễn biến, ý nghĩa của lễ hội
- Nội dung thuyết minh:
+ Địa điểm: làng Đồng Vân, xã Đồng Tháp, huyện Đan Phượng, tỉnh Hà Tây + Thời gian: ngày rằm tháng giêng hàng năm
+ Diễn biến:
Thi nấu cơm
Chấm thi + Ý nghĩa của lễ hội đối với đời sống tinh thần của nhân dân
- Cách sắp xếp các ý: theo trình tự thời
gian
- Cơ sở sắp xếp: Do bài viết nhằm giới
thiệu về một hội thi và một công việc cụ thể nên người viết phải trình bày theo trật
tự thời gian
b VB 2: Bưởi Phúc Trạch.
- Đối tượng thuyết minh: bưởi Phúc Trạch
- Một loại trái cây nổi tiếng
Trang 3- Nội dung thuyết minh của VB 2?
- GV nhận xét, cho HS quan sát một số
hình ảnh về bưởi Phúc Trạch, nhắc lại nội
dung văn bản
- Phân tích cách sắp xếp ý trong VB?
(Ảnh minh họa)
- Giải thích cơ sở của cách sắp xếp ấy?
TT2 Tìm hiểu các hình thức kết cấu của
văn bản thuyết minh
- Từ việc tìm hiểu 2 VD trên, em hãy nêu
các hình thức kết cấu chủ yếu của văn bản
thuyết minh?
- GV nhận xét, ghi bảng
- GV gọi một HS đọc phần Ghi nhớ
HOẠT ĐỘNG 3: HƯỚNG DẪN HS
LUYỆN TẬP
TT1 Tìm hiểu bài tập 1: Nếu cần thuyết
minh bài thơ Tỏ lòng của Phạm Ngũ Lão,
anh/ chị định chọn hình thức kết cấu nào?
*Gợi ý:
- Giới thiệu chung về bài thơ: tác giả, thể
loại, nội dung chính,
- Thuyết minh về giá trị nội dung của bài
thơ: hào khí, sức mạnh của quân đội thời
Trần, chí làm trai theo tinh thần Nho giáo
(lập công và lập danh)
- Thuyết minh về giá trị nghệ thuật của bài
thơ: sự cô đọng, đạt tới độ súc tích cao;
nhấn mạnh tính kì vĩ về thời gian, không
gian và con người
TT2 Tìm hiểu bài tập 2: Nếu phải thuyết
minh một di tích, thắng cảnh của đất nước
- Mục đích thuyết minh: Giúp người đọc
(người nghe) nhận biết được đặc điểm và giá trị của bưởi Phúc Trạch
- Nội dung thuyết minh:
+ Các loại bưởi nổi tiếng của Việt Nam + Đặc điểm của bưởi Phúc Trạch: hình dáng quả, đặc điểm vỏ, cùi bưởi; vẻ ngon lành, hấp dẫn của múi bưởi, tép bưởi
+ Giá trị và sự bổ dưỡng của bưởi
+ Danh tiếng của bưởi Phúc Trạch
- Cách sắp xếp các ý:
+ Quan hệ không gian: từ ngoài vào trong + Quan hệ lôgic: các phương diện khác nhau của quả bưởi (hình dáng, vỏ, múi tép, màu sắc, hương vị, cảm giác)
+ Quan hệ nhân- quả: giá trị " danh tiếng của bưởi Phúc Trạch
" Quan hệ hỗn hợp
- Cơ sở sắp xếp: Do mục đích thuyết minh.
2 Các hình thức kết cấu
- Theo trình tự thời gian
- Theo trình tự không gian
- Theo trình tự lôgic
- Theo trình tự hỗn hợp
*Ghi nhớ: SGK
III LUYỆN TẬP
Bài 1: Thuyết minh về bài thơ Tỏ lòng của
Phạm Ngũ Lão
- Hình thức kết cấu: hỗn hợp
- Nội dung thuyết minh:
+ Giới thiệu về tác giả Phạm Ngũ Lão- một người văn võ toàn tài, một vị tướng giỏi, trước là môn khách sau là con rể của Trần Quốc Tuấn
+ Giới thiệu về nội dung bài thơ:
Hai câu đầu: Vẻ đẹp, sức mạnh của con người và quân đội nhà Trần đồng thời là bức chân dung tự họa của dũng tướng Phạm Ngũ Lão
Hai câu sau: Chí làm trai và tâm tình của tác giả
+ Vài nét về nghệ thuật của bài thơ
Bài 2:
Nội dung thuyết minh cơ bản về di tích Côn Sơn:
Trang 4thì anh/ chị sẽ giới thiệu những nội dung
nào? Sắp xếp chúng ra sao?
*Gợi ý: Có thể chọn các di tích thắng cảnh
ở vùng quê em hoặc một di tích, thắng cảnh
nổi tiếng của đất nước mà em đã từng biết
và yêu mến (GV tổ chức cho HS quan sát
một số tranh ảnh danh lam thắng cảnh quen
thuộc)
- Xác định nội dung thuyết minh về các
mặt:
+ Vị trí
+ Quang cảnh
+ Sự tích
+ Sức hấp dẫn và giá trị của đối tượng
thuyết minh
=> Giúp người đọc có thể hình dung như
mình đã tới thăm di tích, thắng cảnh đó
- Có thể kết hợp cách thuyết minh theo
trình tự không gian, thời gian và trình tự
lôgic một cách linh hoạt
VD: Thuyết minh về di tích Côn Sơn
- Đường đến, địa điểm
- Khung cảnh thiên nhiên sơn thuỷ hữu tình
- Cụm di tích văn hóa: chùa Hun và đền thờ Nguyễn Trãi
- Vài nét về thời gian ở ẩn của Nguyễn Trãi
ở Côn Sơn
- Các lễ hội và hoạt động thăm quan du lịch
ở Côn Sơn hàng năm
IV Củng cố HS đọc ghi nhớ/SGK V Hướng dẫn học bài - Hoàn thành bài tập, nắm được các hình thức kết cấu của VB thuyết minh - Chuẩn bị bài Lập dàn ý bài văn thuyết minh D RÚT KINH NGHIỆM
