Đối với học sinh,đặc biệt là học sinh bậc trung học phổ thông cần phải được giáo dục một số giátrị sống, rèn luyện kĩ năng sống.Theo nghiên cứu mới của ngành giáo dục cókhoảng 35% sinh v
Trang 1Phần A: Phần mở đầu 1/ Lời mở đầu:
Một trong 5 nội dung của phong trào thi đua “ Xây dựng trường họcthân thiện, học sinh tích cực ” đó là rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh Thiếtnghĩ, đây là môt nội dung quan trọng, gắn liền với các hoạt động giáo dục trongnhà trường.Viêc làm này được nhiều người ủng hộ và kì vọng Song , thực tế thíđiểm một năm qua cho thấy đây không phải việc muốn là làm được, và khônghẳn có kết quả ngay mà phải có sự kết hợp cả gia đình và xã hội Cùng với xuthế, thế giới đang có sự thay đổi sâu sắc về mọi mặt, khoa học kĩ thuật, côngnghệ thông tin phát triển như vũ bão, tác động đến nhiều lĩnh vực của đời sống
xã hội Một số các chuẩn mực đạo đức, quy tắc ứng xử, quy tắc sống cũng bịảnh hưởng Đặc biệt là thế hệ trẻ, các em dễ dàng học theo, bắt chước một thói
hư, tật xấu du nhập từ thế bên ngoài, thế giới trên mạng internet
Học sinh sống trong xã hội phát triển cần phải được trang bị những kĩ năngthích hợp để hoà nhập với cộng đồng, với xu thế toàn cầu hoá Đối với học sinh,đặc biệt là học sinh bậc trung học phổ thông cần phải được giáo dục một số giátrị sống, rèn luyện kĩ năng sống.Theo nghiên cứu mới của ngành giáo dục cókhoảng 35% sinh viên ra trường không tìm được việc làm do thiếu kĩ năng thựchành xã hội hơn 80% sinh viên ra trường bị các nhà tuyển dụng đánh giá là thiếu
kĩ năng sống Các em chưa bao giờ được dạy cách đương đầu với những khókhăn trong cuộc sống
Vì vậy Giáo dục giá trị sống, rèn luyện kỹ năng sống càng trở nên cấpthiết đối với thế hệ trẻ, bởi vì các em là những chủ nhân tương lai của đất nước,lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hình thành nhân cách, giàu ước mơ, ham hiểubiết, thích tìm tòi, khám phá song còn thiếu hiểu biết sâu sắc về xã hội, còn thiếuhiểu biết sâu sắc về xã hội, còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ lại bị lôi kéo, kíchđộng
Kĩ năng sống cơ bản của học sinh bao gồm kỹ năng ứng xử hợp lí cáctình huống trong cuộc sống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm,
Trang 2kỹ năng ứng xử văn hoá phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội, suy nghĩ vàhành động tích cực, học tập tích cực…
Để giúp học sinh rèn luyện được những kỹ năng đó đòi hỏi phải tiến hànhđồng bộ nhiều hoạt động, từ việc trang bị lí thuyết về kỹ năng sống cho đếnthực hành rèn luyện kỹ năng sống Việc phối hợp với phụ huynh là cực kỳ quantrọng, không nên phụ thuộc quá nhiều vào giáo viên vì giáo dục kỹ năng sốngkhông phải chỉ trong ngày một, ngày hai mà là một quá trình lâu dài liên tục
Môn lịch sử có nhiều thuận lợi trong việc giáo dục, rèn luyện kỹ năngsống cho học sinh bởi nội dung của bài học lịch sử chứa đựng nhiều bài học quýbáu để giáo dục lòng yêu quê hương,đất nước, niềm tự hào dân tộc, ý thức tựchủ, tinh thần chiến đấu…buộc học sinh phải vận dụng rất nhiều kỹ năng tư duysáng tạo, phân tích đánh giá, vận dụng và rút ra bài học bổ ích cho bản thân Chính vì tôi chọn đề tài này để cùng trao đổi một kinh nghiệm nhỏ cùng cácđồng nghiệp với mong ước giáo dục, hướng dẫn và rèn luyện kỹ năng sống chohọc sinh nhất là hoc sinh THPT đạt được nhiều kết quả tốt
Trong quá trình triển khai tôi được sự giúp đỡ tận tình của bộ phận chuyênmôn, của BGH nhà trường nên đề tài đã mang lại một số kết quả đáng kể trongnhững năm học vừa qua.Tôi xin trân thành cảm ơn BGH, tập thể các thầy cô bộmôn và học sinh các lớp khối 12 đã giúp tôi hoàn thành đề tài này Rất mong sựgiúp đỡ, đóng góp ý kiến để sáng kiến này thành công hơn và đi và thực tiễngiảng dạy trong nhà trường
2/ Lí do chọn đề tài:
Thực hiện chủ trương của bộ GD và ĐT triển khai giáo dục kỹ năng sốngtrong một số môn học và hoạt động giáo dục ở các cấp học hoạt động giáo dụcgiá trị sống và rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh vừa mang tính chiến lược,vừa mang tính cấp bách là động cơ và cũng là nhiệm vụ của nhà trường, cơ quan
và của cha mẹ học sinh thường xuyên và lâu dài
Ơ VN để thực hiện việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ , đápứng nhu cầu hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học GDDT đãtừng bước đổi mới theo hướng từ chủ yếu là trang bị kiến thức sang trang bị
Trang 3năng lực cần thiết cho các em học sinh, phát huy tính tích cực tự giác, chủ động,sánh tạo của người đọc, phù hợp với từng lớp học, tăng cường khả năng làmviệc theo nhóm vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm đemnhiều niềm vui hứng thú hoc tập cho học sinh.
Giáo dục kỹ năng sống trong các môn học ở THPT nhằm đạt mục tiêutrang bị cho học sinh những kiến thức, giá trị thái độ và kỹ năng phù hợp, tạo cơhội thuận lợi cho học sinh sử dụng toàn quyền và bổn phận của mình và pháttriển toàn diện về thể chất, trí tuệ, tinh thần, đạo đức
Bộ GD và ĐT đưa nội dung giáo dục kĩ năng sống lồng ghép vào các bộmôn ở bậc THPT Đây là mội chủ trương cần thiết và đúng đắn Tuy nhiên đểgiáo dục kỹ năng sống cho học sinh đạt hiệu quả đòi hỏi nhiều yếu tố chứkhông phải từ các bài giảng
Nhiều ý kiến cho rằng ở các trường học hiện nay đã quá nặng về kiếnthức, ít quan tâm đến việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh dẫn đến có một
bộ phận hoc sinh trong các trường thiếu hụt hiểu biết về môi trường xung quanh,ứng sử cần thiết trong cuộc sống Điều này cũng là một trong những nguyênnhân dẫn đến những bất cập trong hành vi, lối sống đạo đức của nhiều học sinh Chính sự cần thiết ấy bản thân tôi đã cố gắng thử nghiệm nhiều biện phápxong tôi thấy rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh được thể hiện tốt trong việclồng ghép vào những bài học lịch sử Vì vậy tôi quyết tâm thực hiện đề tài này
- Đạt hiệu quả cao trong phong trào “Xây dựng trường học thân thiện , họcsinh tích cực’’
Trang 4- Đạt các mục tiêu của giáo dục đã được định hướng : Học để biết, học đểlàm, học để cùng chung sống và học để làm người.
4/ Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu:
a Đối tượng nghiên cứu :
Đề tài hướng vào nghiên cứu đặc điểm các bài dạy có nội dung lồng ghép giáodục kỹ năng sống trong môn lịch sử
b Phạm vi nghiên cứu
Tìm hiểu một số đặc điểm cơ bản của kỹ năng sống được hình thành qua việchọc môn lịch sử – lớp 12 trường THPT Hoằng Hoá II- Thanh Hoá
5/ Kết quả nghiên cứu:
- Đa số học sinh nắm được nội dung kiến thức cơ bản của bài học
- Giúp học sinh rèn luyện được một số kỹ năng sống thông qua các bàihọc lịch sử
- Thu hút học sinh ham học , khám phá, tìm tòi, tích cực chủ động họctập
Chương I: Nội dung nghiên cứu:
I Khái niệm liên quan :
- Kỹ năng sống: kỹ năng sống là những kỹ năng tâm lý- xã hội cơ bản giúpcho cá nhân tồn tại và thích ứng trong cuộc sống, giúp cho cá nhân vữngvàng trước cuộc sống Kỹ năng sống đơn giản là các điều cần thiết chúng
ta phải biết để có được khả năng thích ứng với những thay đổi diễn rahàng ngày trong cuộc sống
II Cơ sở lí luận:
1 Cơ sở pháp lí:
Theo quyết định số 2994/ QD- BGD ĐT ngày 20/7/2010 của bộ GD và ĐT triểnkhai giáo dục kỹ năng sống trong một số môn học và hoạt động giáo dục ở cáccấp học Dựa trên những định hướng của đợt tập huấn tăng cường giáo dục kỹnăng sống trong các môn học của Bộ cho các cấp học trong hệ thống giáo dụcphổ thông
Trang 52 Cơ sở lí luận :
a)Vị trí, nhiêm vụ giáo dục kỹ năng sống trong môn Lịch sử - Lớp 12 THPT:
Kỹ năng sống thúc đẩy phát triển cá nhân và xã hội, kỹ năng sống là nhịpcầu giúp con người biến kiến thức thành thái độ, hành vi và thói quen tích cực,lành mạnh
- GD kỹ năng sống là yêu cầu cấp thiết đối với thế hệ trẻ
- GD kỹ năng sống nhằm yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông
- GD kỹ năng sống cho học sinh trong nhà trường là xu thế của nhiều nướctrên thế giới
Môn lịch sử có nhiệm vụ hình thành kỹ năng phân tích đánh giá, tổng hợp rút rabài học kinh nghiệm để học sinh tự giác học tập và có ý thức tự chủ trong cuộcsống, có ý thức xây dựng và bảo vệ tổ quốc
b Cơ sở tâm lí và cơ sở lí luận
Kỹ năng sống có thể hình thành tự nhiên, học được từ những trảinghiệm của cuộc sống và giáo dục mà có – Không phải đợi đến lúc được học kỹnăng sống một con người mới có kỹ năng sống đầu tiên Chính cuộc đời nhữngtrải nghiệm, va vấp, thành công và thất bại giúp con người có được những bàihọc quý giá về kỹ năng sống Tuy nhiên nếu được dạy dỗ từ sớm, con người sẽrút ngắn thời gian học hỏi qua trải nghiệm, sẽ thành công hơn
Kỹ năng sống cần cho suốt cả cuộc đời và luôn luôn được bổ xung , nângcấp để phù hợp với sự thay đổi của cuộc sống biến động
Ơ học sinh THPT đây là lứa tuổi các em có nhiều thay đổi về mặt tâm lý , thíchtìm tòi học hỏi các điều mới lạ Có em chưa được phân biệt cái gì tốt cái gì xấu,điều gì nên làm điều gì không nên làm Do đó người giáo viên phải dẫn dắt các
em vượt qua những khó khăn, thử thách để giúp các em nhận thức sâu sắc vềnhững việc cần thiết phải làm đối với cuộc sống của bản thân và mọi người ởlứa tuổi học sinh
3/ Giải pháp thực hiện :
Trang 6Lồng ghép giáo dục kỹ năng sống vào môn học chính khoá cho học sinh
là không khó thực hiện, nhưng cần có cái nhìn mới với vai trò của giáo viên vàphương pháp giảng dậy
Phương pháp này không làm tăng thêm nội dung của môn học mà làm chotiết học sinh động hơn, dễ hiểu dễ tiếp thu kiến thức , bảo đảm sự liên tục và bềnvững cho việc hình thành kỹ năng của học sinh
4/ N i dung giáo d c k n ng s ng v nh ng b i h c l ch s :ội dung giáo dục kỹ năng sống và những bài học lịch sử: ục kỹ năng sống và những bài học lịch sử: ỹ năng sống và những bài học lịch sử: ăng sống và những bài học lịch sử: ống và những bài học lịch sử: à những bài học lịch sử: ững bài học lịch sử: à những bài học lịch sử: ọc lịch sử: ịch sử: ử:
Tiết Tên bài Kỹ năng sống cần đạt
16-17 Bài 12: Phong trào dân tộc dân
chủ ở Việt Nam từ 1925- 1930
- Kĩ năng tư duy độc lập
- Kĩ năng làm việc nhóm
- Xâu chuỗi các sự kiện
- Rút ra ý nghĩa, liên hệ vớibản thân
20-21 Bài 14: Phong trào cách mạng
1930-1935
- Kỹ năng tư duy độc lập
- Liên hệ thực tế
- Thể hiện sự đồng cảm,nâng cao tinh thần đoànkết dân tộc
22 Bài 15: Phong trào dân chủ
1936-1939
- Học sinh tập trình bày báocáo của mình trước tập thể
23-24-25 Bài 16: Phong trào giải phóng
dân tộc và tổng khởi nghĩatháng Tám…
- Kỹ năng tư duy sáng tạo
- Nhận xét đánh giá sự kiện
- Liên hệ thực tế bản thân26-27 Bài 17: Nước Việt Nam dân
chủ cộng hoà từ sau ngày 1945
2-9 Hiểu biết thực tế
- Nâng cao trách nhiệm
28- 29 Bài 18: Những năm đầu của
cuộc kháng chiến toàn quốc
- Xác định nguyên nhân
- Khẳng định đường lối
Trang 7chống pháp - Nâng cao ý chí đấu tranh
31 Bài 19: Bước phát triển mới
của cuộc kháng chiến
- Kỹ năng tư duy độc lập
- Phát hiện vấn đề32-33 Bài 20: Cuộc kháng chiến toàn
quốc chống thực dân pháp kếtthúc
- Kỹ năng nhận định vấn đề
- Suy đoán tình huống
- Rút ra kết luận nhận xét
34 Ôn tập - Kỹ năng ghi nhớ
- Thống kê, xâu chuỗi tổnghợp
36-37 Bài 21: Xây dựng chủ nghĩa
39- 40- 41 Bài 22: Nhân dân hai miền
trực tiếp chiến đấu chống đếquốc Mĩ xâm lược
- Xác định nhiệm vụ
- Tinh thần thái độ, hànhđộng cụ thể
42-43 Bài 23: Khôi phục và phát
triển kinh tế xã hội ở miềnBắc, giải phóng hoàn toànmiền Nam
- Thống kê ,xâu chuỗi các
sự kiện
- Tổng kết và rút ra bài họccho bản thân
III Cơ sở thực tiễn:
- Quan điểm học sinh: Kỹ năng sống là cái gì mơ hồ, không thiết thực, chưa
có ý thức trau dồi kỹ năng sống
Trang 8- Quan điểm giáo viên: Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là ở phân mônđạo đức, là công việc của người khác, giáo viên chỉ lo trang bị kiến thứccho học sinh
- Quan điểm phụ huynh: Nhiều phụ huynh cho rằng giáo dục con em chủyếu là ở nhà trường mà thiếu quan tâm sát xao theo dõi diễn biến tâm lícủa các em để có biện pháp kịp thời uốn nắn
Việc giáo dục kỹ năng sống trong trường học là mội việc làm cần thiết khôngthể thiếu, bên cạnh đó việc khắc sâu và tạo thành kỹ năng thuần phục cho họcsinh là việc làm thường xuyên không ai biết chính là những người gần gũi họcsinh nhất là giáo viên và phụ huynh
CHƯƠNG II: NGUYÊN NHÂN, thực trạng và giải pháp
I Nguyên nhân:
Những biến đổi mạnh mẽ về kinh tế- xã hội đã đang tác động mạnh mẽđến đời sống của con người Nếu như trong xã hội truyền thống , các giá trị xãhội vốn được coi trọng và được các cá nhân tuân thủ một cách nghiêm túc thìnay đang dần bị mờ nhạt và thay vào đó là những giá trị mới được hình thànhtrên cơ sở giao thoa giữa các nền văn hoá, văn minh khác nhau Việt nam khôngnằm ngoài quy luật đó, đặc biệt là các địa phương có tốc độ công nghiệp hoá, đôthị hoá nhanh chóng
Những thay đổi nói trên còn ảnh hưởng đến hoạt động giáo dục con cáicủa gia đình cũng có những biến đổi nhất định Cha mẹ ít có thời gian quan tâmđến con cái hơn là một thực tế không thể phủ nhận, thay vào đó là các hoạt độngkinh tế, tìm kiếm thu nhập Trong nhà trường, hiện tượng quá tải với các mônhọc cũng đang gây nhiều áp lực với người học Cùng với đó là những tác độngnhiều chiều của các nguồn thông tin khác nhau từ xã hội khiến cho giới trẻ đặcbiệt là học sinh và sinh viên đang đứng trước nhiều thách thức khi hoà nhập xãhội Các kỹ năng sống đã bị xem nhẹ trong một thời gian dài
- Sự hướng dẫn của thầy cô, nhà trường về kỹ năng sống cho học sinhchưa thật cụ thể, chưa dễ hiểu
Trang 9- Giáo viên chưa chuẩn bị chu đáo, hướng dẫn học sinh thực hành rèn kỹnăng sống chưa kỹ
- Học sinh thiếu sự quan tâm, ít trau dồi về kỹ năng sống
Những nguyên nhân trên đã ảnh hưởng không ít đến quá trình hìnhthành kỹ năng sống cho học sinh
II/ Thực trạng rèn kỹ năng sống cho học sinh ở trường PTTH:
Học tập là một nhu cầu thường trực của con người trong mọi thời đại.Học tập không chỉ dừng lại ở các tri thức khoa học thuần tuý mà còn được hiểu
là mọi tri thức về thế giới trong đó có cả những mối quan hệ,cách thức ứng xửvới môi trường sống xung quanh Kỹ năng sống là một trong những vấn đề quantrọng đối với mỗi cá nhân trong quá trình tồn tại và phát triển.chương trình họchiện nay đang gặp nhiều khó khăn do qúa nặng về kiến thức trong khi những chithức vận dụng cho đời sống hàng ngày bị thiếu vắng Hơn nữa, người học đangchịu nhiều áp lực về học tập khiến cho không còn nhiều thời gian cho các hoạtđộng ngoại khoá, hoạt động xã hội Điều này dẫn đến sự xung đột giữa nhậnthức , thái độ và hành vi với những vấn đề xảy ra trong cuộc sống
Mặc dù , ở một số môn học , các họat động ngoại khoá giáo dục kỹ năngsống được đề cập đến, tuy nhiên do nội dung, phương pháp , cách thức truyềnđạt chưa phù hợp với tâm lí của lứa tuổi nên hiệu quả lồng ghép còn chưa cao Các chuyên gia cho rằng một khiếm khiết rất lớn trong giáo dục và đàotạo học sinh là chúng ta mới chỉ nghiêng về đào tạo mà coi nhẹ phần giáo dụctoàn diện cho học sinh
Qua thực tế giảng dậy lớp 12, tôi thấy kỹ năng sống của học sinh chưacao Chỉ một số học sinh có hành vi, thói quen, kỹ năng tốt Còn phần lớn các
em có nhận xét đánh giá về sự việc nhưng chưa có cách ứng xử, cách xưng hôchuẩn mực
III Giải pháp:
Để giúp học sinh có hứng thú học tập, phát hiện ra kĩ năng cần có tôi cómột số giải pháp sau đây :
Trang 101/ Người giáo viên phải xác định rõ nhiệm vụ của môn học và nhiệm vụ giáo dục kĩ năng sống cho học sinh trong môn học.
Chúng ta phải xác định dạy học sinh môn Lịch sử giúp các em rèn khảnăng tư duy, trí tưởng tượng phong phú Qua đó vốn sống của các em được tănglên giúp các em tự tin, có khả năng ứng xử, lý luận vững vàng trong cuộc sống
2/ Những việc cần chuẩn bị.
- Chọn những kĩ năng cần thiết phù hợp địa phương :
- Chọn những kĩ năng phù hợp , gần gũi với học sinh Các em có khảnăng trực tiếp thực hành kĩ năng sau khi tiếp cận
- GV phải chuẩn bị các câu hỏi gợi ý hướng dẫn học sinh tự xác địnhcác kĩ năng sống cần đạt
- GV cần chuẩn bị một giáo án lồng ghép thật cẩn thận( có nêu ra cụ thểcác kỹ năng học sinh cần đạt sau khi học bài này; các kỹ thuật dạy học sử dụngtrong bài dạy ; các phương tiện cần thiết phục vụ cho tiết dạy…)
3/ Tổ chức cho học sinh thực hành kĩ năng sống vừa tìm được :
Tuỳ theo bài , giáo viên tổ chức cho các em hoạt động ngay tại lớp vớitình huống tương tự tìm ra hướng giải quyết vấn đề , sau đó học sinh tự nêu các
kỹ năng mà em đã ứng dụng để giải quyết vấn đề đó
Nếu không thể tổ chức thực hành được thì giáo viên hướng dẫn học sinh
tự tìm hiểu các tình huống tương tự mà các em đã gặp ở cuộc sống thườngngày, ghi chép và nêu cách giải quyết của bản thân để hôm sau trình bày trướclớp cho các bạn nghe và bổ sung chọn cách giải quyết của bản thân để hôm sautrình bày trước lớp cho các bạn nghe và bổ sung chọn cách giải quyết tốt nhất
4/ Ví d c th : So n gi ng ục kỹ năng sống và những bài học lịch sử: ục kỹ năng sống và những bài học lịch sử: ể: Soạn giảng ạn giảng ảng
Trang 11Bài 20 cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân pháp kết thúc (1953 – 1954)
- Chủ trương của ta trước cuộc phiêu lưu quân sự mới của Pháp - Mỹ
- Diễn biến và thắng lợi của chiến cuộc Đông Xuân 1953 – 1954 mà đỉnhcao là chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ
- Nguyên nhân chủ quan và khách quan đưa đến sự thắng lợi của cuộckháng chiến 9 năm chống thực dân Pháp xâm lược
- Ý nghĩa của sự thắng lợi đó đối với dân tộc và các mạng nước ta
II Thiết bị và tài liệu DẠY học
Lược đồ chiến thắng lịch sử Điện Biờn Phủ
III Tiến trình tổ chức DẠY học
1 Kiểm tra bài cũ :
Câu 1: Hoàn cảnh, nội dung, ý nghĩa lịch sử của ĐHĐB toàn quốc lần thứ 2