skkn TÍCH hợp văn học sử, HƯỚNG dẫn học SINH đọc HIỂU văn bản TRONG CHƯƠNG TRÌNH NGỮ văn lớp 12

Trong khi đó, đối với văn chương, mộttrong những vấn đề bản chất là sự sáng tạo, một trong những vấn đềsinh tử là dấu ấn riêng của người nghệ sĩ, nên, cố nhiên, một trongnhững cái đích c

TÍCH HỢP VĂN HỌC SỬ, HƯỚNG DẪN HỌC SINH ĐỌC HIỂU VĂN BẢN TRONG CHƯƠNG TRÌNH

NGỮ VĂN LỚP 12

I ĐIỀU KIỆN, HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN

1 Xuất phát từ yêu cầu đổi mới của Giáo dục

Dạy học theo định hướng nội dung là quan điểm và cách dạy mộtthời, không còn phù hợp vì không đáp ứng được những nhu cầu mới củangười học, yêu cầu mới của cuộc sống và thời đại Thực tiễn đặt ra phải đổimới, dạy học theo hướng hình thành năng lực cho học sinh

Dạy học theo chủ đề tích hợp là một trong những cách đáp ứng yêucầu và nhu cầu đó, chuẩn bị cho đổi mới chương trình và sách giáo khoa thờigian tới

VHS và văn bản THCS như sau: Hãy phân tích những đặc điểm khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn trong VHVN 1945 – 1975 qua tác phẩm Lặng lẽ Sa Pa (Nguyễn Thành Long) và Chiếc lược ngà (Nguyễn Quang Sáng) trong chương trình Ngữ Văn 9.

Vậy, tinh thần tích hợp và dạy tích hợp vừa là một yêu cầu, vừa là mộtcách khơi gợi hứng thú cho HS khi được hiểu sâu vấn đề để thấy mìnhlớn lên như thế nào qua từng bài học và cấp học.

3 Xuất phát từ thực tế học sinh

HS bậc THPT còn hạn chế về tư duy hệ thống, cách học còn thụ động.Học văn bản, HS thường không có ý thức gắn với kiến thức tác gia, kiếnthức chung về một xu hướng văn học, một thời đại văn học, bứt lìa bộphận ra khỏi toàn thể Thực tế này dẫn đến hiện trạng là các đơn vị kiếnthức được các em tiếp nhận rời rạc, vụn vặt Học bài nào biết bài đó, dẫnđến việc quá tải về kiến thức, ngợp trong biển chữ nghĩa, không tránhkhỏi nản mỏi khi học Văn Việc học như thế tất sẽ ảnh hưởng đến việckiểm tra, thi cử Cho nên, khi đề ra về các vấn đề liên quan đến VHS, tức

là các vấn đề có tính chất khái quát, HS không tránh khỏi lúng túng vìkhông biết gốc rễ vấn đề

4 Xuất phát từ thực tế thi cử

Các đề thi, đề kiểm tra các cấp đều có những phần kiến thức, kĩ năng màmuốn giải quyết thấu đáo cần phải có sự tích hợp giữa văn bản với VHS

Ví dụ:

- Bức tượng đài về người lính mang vẻ đẹp bi tráng và lãng mạn trong

Tây Tiến (Quang Dũng)

- Khuynh hướng sử thi trong Rừng xà nu (Nguyễn Trung Thành), Những đứa con trong gia đình (Nguyễn Thi).

- Tính dân tộc trong đoạn trích Việt Bắc (Tố Hữu)

- Chất trữ tình chính luận trong Đất nước (NKĐ)

- Điều gì khiến Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi vượt ra khỏi hạn chế chung của văn chương một thời lãng mạn?

- Các đề so sánh: 2 đoạn thơ, 2 đoạn văn, 2 hình tượng trong cùng mộttác phẩm hoặc 2 tác phẩm (cùng giai đoạn, khác giai đoạn)

II THỰC TRẠNG (TRƯỚC KHI TẠO RA SÁNG KIẾN)

Trong quá trình dạy, người dạy chưa thực sự chú ý mối liên hệ giữa tácphẩm và tác giả, giữa tác phẩm và một giai đoạn văn học Thực trạng đódẫn đến các vấn đề sau:

- Dạy tác phẩm mà không thấy tác giả (đặc biệt các tác giả lớn, phongcách nghệ thuật độc đáo) Trong khi đó, đối với văn chương, mộttrong những vấn đề bản chất là sự sáng tạo, một trong những vấn đềsinh tử là dấu ấn riêng của người nghệ sĩ, nên, cố nhiên, một trongnhững cái đích của giờ dạy đọc hiểu văn bản là sao cho HS thấy đượctiếng nói riêng, đóng góp riêng, sáng tạo riêng, sức hấp dẫn riêng củatác giả ấy khi viết về một đề tài đã quen, một hình tượng đã cũ

- Dạy tác phẩm nào biết tác phẩm đó, thấy cây mà không thấy rừng.

Đó là sự thiếu vắng tư duy khoa học, tư duy hệ thống Trong khi đó,vạn vật trong vũ trụ này đều là một thể thống nhất, giữa các môn họcđều có liên quan thì cố nhiên, giữa các đơn vị kiến thức trong một bộmôn không thể đứng riêng lẻ, tách rời Dạy tác phẩm nào biết tácphẩm đó khiến chính người dạy cũng thấy ngợp (bởi kiến thức nhưđại dương, biết bao nhiêu cho đủ) và mệt mỏi Hậu quả là, dạy ca dao

mà không thấy dân gian, không khác thơ trữ tình hiện đại; dạy thơtrung đại mà không thấy chất cổ điển, không khác thơ mới 1930 –

1945 Khi đã không đặt được tác phẩm vào cái chung thì đương nhiêncũng rất khó thấy được khám phá riêng của từng tác giả Sức hấp dẫncủa văn chương bị ảnh hưởng, tư duy khoa học mờ nhạt, hiệu quảkhó cao

- Tích hợp VHS, hướng dẫn HS đọc hiểu văn bản không phải là vấn đềmới mẻ Tuy nhiên, người dạy chúng ta hoặc chưa ý thức được sự cầnthiết của vấn đề; hoặc có ý thức song chưa thành một hệ thống Bàiviết của chúng tôi với cố gắng hệ thống thành một số vấn đề cơ bản,

có ý nghĩa như một chìa khóa nhỏ mở cánh cửa vào tác phẩm, góp

phần rèn luyện tư duy và kĩ năng cho HS, hi vọng sẽ phần nào khắcphục được những tồn tại nêu trên.

III GIẢI PHÁP

1 Giải pháp chung

1.1 Luôn có lưu ý HS nắm vững các bài VHS bằng cách:

- Yêu cầu HS lập bản đồ tư duy hoặc lập bảng hệ thống các đơn vị kiếnthức cơ bản

- Tăng cường kiểm tra lại các kiến thức VHS khi cần thiết phải sử dụngđến

- Hình thành ở HS ý thức gắn các đơn vị bài học cụ thể với các bài kháiquát, gắn các đơn vị bộ phận với tổng thể

1.2 Bản thân người dạy phải có tư duy hệ thống, có ý thức tích hợp cácđơn vị kiến thức văn bản với các vấn đề VHS để giúp người học hiểu sâusắc, chắc chắn, khoa học các bài học

Trong tiếng Anh, tích hợp được viết là “integration” một từ gốc Latin (integer) có nghĩa là “whole” hay “toàn bộ, toàn thể” Có nghĩa là sự phối

hợp các hoạt động khác nhau, các thành phần khác nhau của một hệ thống đểbảo đảm sự hài hòa chức năng và mục tiêu hoạt động của hệ thống ấy

Đưa tư tưởng sư phạm tích hợp vào trong quá trình dạy học là cần thiết.dạy học tích hợp là một xu hướng của lí luận dạy học và được nhiều nướctrên thế giới thực hiện.

2.1.2 Ý nghĩa của dạy học tích hợp

Tích hợp là một khái niệm được sử dụng trong nhiều lĩnh vực Trong lĩnhvực khoa học giáo dục, khái niệm tích hợp xuất hiện từ thời kì khai sáng,dùng để chỉ một quan niệm giáo dục toàn diện con người, chống lại hiệntượng làm cho con người phát triển thiếu hài hòa, cân đối Tích hợp còn cónghĩa là thành lập một loại hình nhà trường mới, bao gồm các thuộc tính trộicủa các loại hình nhà trường vốn có

Trong dạy học các bộ môn, tích hợp được hiểu là sự kết hợp, tổ hợp các nộidung từ các môn học, lĩnh vực học tập khác nhau (Theo cách hiểu truyềnthống từ trước tới nay) thành một “môn học” mới hoặc lồng ghép các nộidung cần thiết vào những nội dung vốn có của môn học, ví dụ: lồng ghép nộidung giáo dục dân số, giáo dục môi trường, giáo dục an toàn giao thôngtrong các môn học Giáo dục công dân, Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí…

Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đã trở thành xu thế trongviệc xác định nội dung dạy học trong nhà trường phổ thông và trong xâydựng chương trình môn học ở nhiều nước trên thế giới Quan điểm tích hợpđược xây dựng trên cơ sở những quan niệm tích cực về quá trình học tập vàquá trình dạy học

Tích hợp là tư tưởng, là nguyên tắc, là quan điểm hiện đại trong giáo dục.Hiểu đúng và làm đúng quá trình tích hợp có thể đem lại những hiệu quả cụthể đối với từng phân môn trong một thể thống nhất của các môn học ở cáccấp học

Tư tưởng tích hợp bắt nguồn từ cơ sở khoa học và đời sống Trước hết phảithấy rằng cuộc sống là một bộ đại bách khoa toàn thư, là một tập đại thànhcủa tri thức, kinh nghiệm và phương pháp Mọi tình huống xảy ra trong cuộcsống bao giờ cũng là những tình huống tích hợp Không thể giải quyết một

vấn đề và nhiệm vụ nào của lí luận và thực tiễn mà lại không sử dụng tổnghợp và phối hợp kinh nghiệm kĩ năng đa ngành của nhiều lĩnh vực khácnhau Tích hợp trong nhà trường sẽ giúp học sinh học tập thông minh và vậndụng sáng tạo kiến thức, kĩ năng và phương pháp của khối lượng tri thứctoàn diện, hài hòa và hợp lí trong giải quyết các tình huống khác nhau vàmới mẻ trong cuộc sống hiện đại.

Tích hợp là quan điểm hòa nhập, được hình thành từ sự nhất thể hóa nhữngkhả năng, một sự quy tụ tối đa tất cả những đặc trưng chung vào một chỉnhthể duy nhất Khoa học hiện nay coi trọng tính tương thích, bổ sung lẫn nhau

để tìm kiếm những quan điểm tiếp xúc có thể chấp nhận đựợc để tạo nêntính bền vững của quá trình dạy học các môn học

Trong những năm đầu của thế kỉ XXI, quan điểm tiếp cận tích hợp đã ảnhhưởng tới giáo dục Việt Nam và bước đầu thể hiện một phần trong chươngtrình và SGK các môn học và được hiểu là “phương hướng nhằm phối hợpmột cách tối ưu các quá trình học tập riêng rẽ các môn học, phân môn khácnhau theo những hình thức, mô hình, cấp độ khác nhau nhằm đáp ứng mụctiêu, mục đích và yêu cầu khác nhau” (Nguyễn Cảnh Toàn)

2.2 Tích hợp VHS, hướng dẫn HS đọc hiểu văn bản trong chương trình

có cơ hội hiểu thêm văn bản Tích hợp VHS khi tìm hiểu hoàn cảnh ra đời làmột trong những chìa khóa quan trọng đó Chúng tôi tạm hệ thống như sau: *Tích hợp văn học sử về tác giả, tìm hiểu hoàn cảnh, góp phần khắc sâuphong cách nghệ thuật tác giả đó

Ví dụ

- Hoàn cảnh ra đời Việt Bắc của Tố Hữu (Tháng 7/1954, hiệp định Giơ

– ne – vơ về Đông Dương được kí kết, hòa bình lập lại trên miền Bắc.Một giai đoạn mới của cách mạng, một trang sử mới của dân tộcđược mở ra Tháng 10/1954, cơ quan Trung ương Đảng và Chính phủrời căn cứ chiến khu về Hà Nội Nhân sự kiện có tính lịch sử đó, Tố

Hữu đã sáng tác bài thơ Việt Bắc) chỉ cho HS thấy ngay một nét

phong cách nghệ thuật thơ Tố Hữu: thơ trữ tình chính trị - mọi sựkiện của đời sống chính trị đều trở thành đề tài và cảm hứng nghệthuật thực sự;

- Hoàn cảnh ra đời Người lái đò sông Đà của Nguyễn Tuân là kết quả viên mãn của hành trình đi tìm chất vàng mười của thiên nhiên và

tâm hồn Tây Bắc, có thể cho HS thấy ngay phong cách nghệ thuậtcủa Nguyễn Tuân: người nghệ sĩ suốt đời đi tìm cái đẹp;

*Tích hợp VHS về một giai đoạn văn học, tìm hiểu hoàn cảnh để thấyđược nét chung chi phối tất cả các tác phẩm ra đời cùng giai đoạn, cũng

là cơ sở để phân biệt với các giai đoạn khác

Ví dụ

Hoàn cảnh ra đời các tác phẩm sau 1975 (Đò Lèn – Nguyễn Duy; Đàn ghita của Lorca – Thanh Thảo; Chiếc thuyền ngoài xa – Nguyễn Minh Châu; Một người Hà Nội – Nguyễn Khải; Hồn Trương Ba, da hàng thịt

– Lưu Quang Vũ) phải đặt nó vào các vấn đề của VH thời kì này, đó là

sự đổi mới mạnh mẽ trên tinh thần dân chủ ở các phương diện: đề tài,cảm hứng, nhận thức về hiện thực, quan niệm về con người

*Tích hợp VHS, tìm hiểu hoàn cảnh lại có thể tìm ra nét riêng, độc đáocủa văn bản đó

Ví dụ

Bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh ra đời năm 1967, kết quả chuyến đi thực

tế ở Diêm Điền Năm 1967 là thời điểm Xuân Quỳnh còn trẻ nên dễ hiểuSóng là tiếng nói của tâm hồn người con gái trẻ tuổi trẻ lòng Năm 1967

cũng là thời điểm cả dân tộc trong những tháng ngày đánh Mĩ Văn họcchống Mỹ nói riêng và thơ ca kháng chiến nói chung, nếu có nói về tìnhyêu đôi lứa cũng chỉ để tô đậm thêm tình cảm chính trị, trách nhiệmcông dân, ý thức cộng đồng Đó là đặc điểm của nền văn học mang

khuynh hướng sử thi Sóng với tư cách là bài thơ tình yêu thuần túy, lập tức trở thành bông hoa lạ của vườn thơ kháng chiến, báo hiệu sự ra đời

của cái tôi cá nhân cá thể trong VH sau 1975

2.2.2 Tích hợp VHS, hướng dẫn HS tìm hiểu đối tượng phản ánh trong văn

bản

Đối tượng phản ánh trong văn bản có thể coi như một phương thứcnghệ thuật (đối với văn bản nghệ thuật); như nội dung nghị luận (đối vớivăn bản nghị luận) nhằm thể hiện tư tưởng, tình cảm, thái độ, mục đíchcủa người viết Đối tượng phản ánh có thể là sản phẩm của hứng thúthẩm mỹ; có thể do yêu cầu nhiệm vụ; có thể do mục đích riêng nào đó.Tìm hiểu đối tượng phản ánh nếu chỉ chú ý hướng dẫn HS trả lời câu hỏi

nó là gì, e rằng chưa đủ Theo chúng tôi, cần hướng dẫn HS trả lời đượccâu hỏi tại sao lại là nó mà không phải là đối tượng nào khác? Trả lời câuhỏi thứ nhất, ta chỉ cần bám sát đặc trưng văn học, đặc trưng thể loại.Còn trả lời câu hỏi thứ hai, cần tích hợp với kiến thức văn học sử

tượng người lái đò sông Đà, cần thiết phải cho HS thấy, người laođộng mới của Nguyễn Tuân không giống người lao động mới lạc

quan, mạnh mẽ giữa biển khơi như ngư dân trong Đoàn thuyền đánh

cá của Huy Cận, bởi Nguyễn Tuân luôn tiếp cận con người ở phương diện tài hoa nghệ sĩ.

- Phân tích nội dung thơ văn yêu nước của Nguyễn Đình Chiểu trong

văn bản Nguyễn Đình Chiểu – ngôi sao sáng trong văn học dân tộc

của Phạm Văn Đồng, không chỉ trả lời câu hỏi nội dung thơ văn yêunước Nguyễn Đình Chiểu là gì mà còn hướng dẫn HS tìm hiểu vì saoPhạm Văn Đồng lại chọn Nguyễn Đình Chiểu mà không phải làNguyễn Khuyến, Tú Xương, dù họ đều là những đại biểu của văn họcViệt Nam nửa cuối thế kỉ XIX Rõ ràng, phải quay về những vấn đềvăn học sử mà giúp HS lý giải Đó là do bài viết nhân kỉ niệm 75 nămngày mất của Nguyễn Đình Chiểu; do Nguyễn Đình Chiểu là ngườiNam Bộ; do thơ văn yêu nước của Nguyễn Đình Chiểu đấu tranh trựcdiện kẻ thù, có sức mạnh cổ vũ nhân dân đứng lên chống Pháp; dobài viết hướng tới cổ vũ động viên nhân dân Nam Bộ đứng lên chốnggiặc cứu nước; do nền VHCM gắn với sự nghiệp CM nên những conngười phải là con người lịch sử, của sự nghiệp đấu tranh ở mũi nhọntiên phong; do VH được xác định là vũ khí tinh thần nên phải mượnthơ văn yêu nước Nguyễn Đình Chiểu mà cổ vũ tinh thần yêu nướcchống giặc của nhân dân Lý giải được điều này, chúng ta cũng đồngthời giúp HS hiểu được ý nghĩa của trình tự sắp xếp luận điểm trongbài viết (thơ văn yêu nước ra đời sau nhưng được đẩy lên nói trước vàLục Vân Tiên ra đời trước lại đẩy xuống nói sau)

- Phân tích nhân vật cô Hiền (Một người Hà Nội), cần cho HS hiểu

được vì sao Nguyễn Khải chọn nv cô Hiền – một người HN, chứ không phải người HN chung chung vì VH sau 1975 quan tâm đến

con người cá nhân, đến các đề tài vĩnh hằng của đời sống (cái đẹp,văn hóa)

2.2.3 Tích hợp VHS, hướng dẫn HS tìm hiểu nội dung tư tưởng văn bản

Nội dung tư tưởng của văn bản là phần quan trọng mà người dạy cần

hướng dẫn và người học cần lĩnh hội Tuy nhiên, hiệu quả của cả việcdạy của GV và việc học của HS phụ thuộc rất nhiều vào cách tiếp cậnnội dung đó Tách rời văn bản ra khỏi các vấn đề văn học sử, vô hìnhtrung, chúng ta đã tách bộ phận ra khỏi toàn thể, như đã nói trong phầnthực trạng ở trên Do đó, bài giảng sẽ dễ rơi vào hai cực: hoặc sơkhoáng, hoặc tỉ mỉ, chi tiết Sơ khoáng dẫn đến sự hời hợt và thói quenlười suy nghĩ; tỉ mỉ chi tiết mà không thấy khái quát dẫn đến nặng nề vàquá tải Chú ý tích hợp với VHS, ta sẽ khắc phục được một cách đáng kểnhững tồn tại nêu trên

Ví dụ

- Khi phân tích các văn bản Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài; Vợ nhặt của Kim Lân; Rừng xà nu của Nguyễn Trung Thành; Những đứa con trong gia đình của Nguyễn Thi, cần thiết phải cho HS thấy được: có một cảm

hứng chung làm nên giá trị nhân đạo mới mẻ của VHCM đó là các nhàvăn không chỉ cảm thông thương xót thân phận con người, lên án thế lựcbạo tàn chà đạp con người mà còn đặt niềm tin vào con người Họ cònnhìn con người không chỉ như những nạn nhân đau khổ mà còn có cơhội và khả năng trở thành chủ nhân vững vàng trong cuộc sống Đó cũng

là điểm khác biệt cơ bản giữa VH trước và sau CM Cụ thể:

+ Tô Hoài trong Vợ chồng A Phủ tin vào khả năng tự giải phóng để đến

với CM của người lao động miền núi

+ Kim Lân trong Vợ nhặt tin vào cuộc sống tốt đẹp trong tương lai đối

với những con người giàu khát vọng sống

+ Nguyễn Trung Thành và Nguyễn Thi trong Rừng xà nu và Những đứa con trong gia đình tin vào sự tiếp nối và trưởng thành không ngừng của

các thế hệ CM

Lý giải thế nào về điều này nếu không tích hợp với VHS?: đó là do tưcách nhà văn chiến sĩ trên mặt trận văn hóa tư tưởng; do sứ mệnh của

nền VH mới với sức mạnh động viên, cổ vũ con người; là đặc điểm củanền văn học CM – nền văn học hướng về đại chúng với chủ đề nổi bật:

sự đổi đời của nhân dân, sự phục sinh về tinh thần nhờ CM; đó còn làcảm hứng lãng mạn CM được viết bằng phương pháp sáng tác mới: ppsáng tác hiện thực XHCN

- Khi phân tích các văn bản sau 1975 như Chiếc thuyền ngoài xa của Nguyễn Minh Châu; Một người Hà Nội của Nguyễn Khải; Hồn Trương

Ba, da hàng thịt của Lưu Quang Vũ; Đò Lèn của Nguyễn Duy, cũng cần

hệ thống cho HS thấy có một cảm hứng mới trong VH sau 1975: cảm hứng nhận thức lại hiện thực, nhận thức mới về con người Cụ thể:

+ Nguyễn Duy trong Đò Lèn nhận thức lại về con người ngây thơ, ảo

tưởng một thời

+ Nguyễn Khải trong Một người Hà Nội nhận thức mới về con người:

không thể nhìn con người bằng cái nhìn định kiến giai cấp mà phải nhìn

ở chiều sâu văn hóa

+ Nguyễn Minh Châu nhận thức về hiện thực cuộc đời đa sự, con người

đa đoan nên cần có cái nhìn đa diện nhiều chiều

+ Lưu Quang Vũ trong Hồn Trương Ba, da hàng thịt, thể hiện cảm hứng giải thiêng, cảm hứng nhận thức lại về con người bản năng, trần thế

Lý giải những điều này, cần hướng dẫn HS tìm hiểu VHS sau 1975: dođời sống chuyển sang hòa bình, do nhu cầu của bạn đọc, do yêu cầu về

đổi mới (đổi mới là nhu cầu bức thiết, là vấn đề có ý nghĩa sống còn,

như tinh thần của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI – 1986) cũng nhưnhu cầu tự thân của người nghệ sĩ nên VH có sự vận động đổi mới trêntinh thần dân chủ nhân văn: nhận thức mới hiện thực (hiện thực phong

phú phức tạp: màu đen và màu đỏ, ánh sáng và bóng tối đan xen –

Nguyễn Khải); quan niệm mới về con người (con người là sinh thểphong phú, phức tạp) như một cách đối thoại lại quan niệm về hiện thựccũng như nhận thức về con người có phần xuôi chiều, dễ dãi ở giai đoạn

VH trước Lý giải như thế, HS vừa thấy được một cách khái quát, hệthống các vấn đề của giai đoạn này vừa thấy sự khác biệt với các tácphẩm ở giai đoạn trước, hiểu được sự khác nhau giữa VH trước và sau1975.

2.2.4 Tích hợp VHS, hướng dẫn HS tìm hiểu hình thức nghệ thuật

Hình thức nghệ thuật của mỗi văn bản là cách thể hiện nội dung kết tinh sức

sáng tạo độc đáo của người nghệ sĩ Mỗi tác phẩm là một khám phá về nội dung và một phát minh về hình thức (Lê – ô – nít Lê – ô – nôp) Tuy vậy,

văn học luôn tồn tại như một quá trình, theo những quy luật đặc trưng Mộttrong những quy luật đó là quy luật tiếp nhận sự tác động của đời sống lịch

sử Cho nên, mới có câu Thời đại nào, văn học ấy Và, mỗi trang văn đều soi bóng thời đại mà nó ra đời (Tô Hoài) Tích hợp VHS, ta không chỉ giúp

HS thấy nội dung tác giả, nội dung thời đại mà còn hiểu được nghệ thuậtmang nét riêng của mỗi tác gia, mỗi thời đại văn học

- Tìm hiểu thể thơ tự do, bút pháp siêu thực tượng trưng trong bài Đàn ghita của Lorca, người dạy giúp người học thấy một đặc điểm thơ và nhà thơ

Thanh Thảo: thơ ông là tiếng nói của người trí thức nhiều trăn trở, là người

đi tiên phong trong công cuộc đổi mới thơ ca sau 1975 nên Thanh Thảomuốn thơ ca phải có cách biểu đạt mới mẻ (câu thơ tự do với nhịp điệu bấtthường, mở đường cho cơ chế liên tưởng phóng khoáng, xây dựng những thiảnh mới mang đến nguồn mĩ cảm mới mẻ cho thơ hiện đại) Qua đó, cũngthấy được sự vận động của thơ Việt sau 1975

- Tìm hiểu kết cấu đối đáp, lối xưng hô mình - ta trong Việt Bắc, đối thoại tâm tình, chất liệu dân gian trong Đất nước đều xuất phát từ đặc điểm cũng

như sứ mệnh của văn học mới: nền văn học hướng về đại chúng nên VHphải tìm về những hình thức nghệ thuật quen thuộc của nhân dân trong khotàng văn học truyền thống; sứ mệnh động viên, cổ vũ quần chúng CM nênphải có cách nói mềm mại để chính trị mà không khô khan, dễ lay thức lòngngười

- Tìm hiểu ngôn ngữ hào hùng, tráng lệ; giọng điệu mang chất tráng ca củavăn học CM đều do đặc điểm của cả nền VH mang khuynh hướng sử thi.

- Tìm hiểu hình ảnh khỏe khoắn, tươi mới, trẻ trung và luôn vận động theohướng tích cực, hướng tới sự sống, ánh sáng và tương lai trong văn họckháng chiến đều do cảm hứng lãng mạn cách mạng; đều được nhìn bằngnhãn quan của nhà văn chiến sĩ

Trên đây là kết quả một số khảo sát và định hướng của chúng tôi trong việctích hợp VHS, hướng dẫn HS đọc hiểu văn bản trong chương trình Ngữ Văn

12 Những kết quả này chúng tôi sẽ dùng làm cơ sở để tiến hành đề xuấtphương pháp, thiết kế giáo án thực nghiệm

IV THỰC NGHIỆM

1 Giáo án thực nghiệm

MỘT NGƯỜI HÀ NỘI

Nguyễn Khải Thời gian: 2 tiết – 12 Văn 2 Ngày soạn: 6/9 Ngày dạy: 7, 10/9/2015

Mục tiêu cần đạt

 Biết tìm kiếm, chọn lọc và xử lí các thông tin liên quan đến ngữ cảnhvăn bản (Khái quát VHVN từ CM tháng 8 đến hết thế kỉ XX); qua tàiliệu tham khảo và Internet

 Biết hợp tác với bạn bè trong tìm kiếm thông tin

 Hiểu nội dung, ý nghĩa tác phẩm (Cảm nhận vẻ đẹp Hà Nội, văn hoá

Hà Nội thông qua hình tượng nhân vật cô Hiền, giá trị truyền thốnggia đình)

 Biết cách đọc hiểu một văn bản văn xuôi tự sự sau 1975

 Biết ứng dụng kiến thức kĩ năng đọc hiểu văn bản trong đời sống thựctiễn

1 Hệ thống những nét chính về đặc điểm VHVN 1945 - 2000, đặc biệt

là những đặc điểm của văn học sau 1975 (sự vận động theo tinh thầndân chủ ở các phương diện: đề tài, cảm hứng, nhận thức hiện thực,quan niệm về con người, nghệ thuật trần thuật )

2 Tìm hiểu những nét chính trong phong cách nghệ thuật Nguyễn Khải

3 Tích hợp với câu 1 và 2, chia bố cục, trả lời câu hỏi SGK

Hướng dẫn HS trên lớp

HOẠT ĐỘNG CƠ BẢN

Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu tác giả

? Theo dõi phần Tiểu dẫn, nêu những nét cơ

bản quan trọng về tác giả?

GV hướng dẫn hs nắm những điểm đáng chú

ý về vị trí, đặc điểm văn phong

GV mở rộng: Muốn hiểu con người thời đại

với tất cả những cái hay cái dở của họ, nhất

là muốn hiểu cách nghĩ của họ, cuộc sống

tinh thần của họ, phải đọc Nguyễn Khải

(Vương Trí Nhàn)

I.Tác giả

1.Vị trí: Nguyễn Khải thuộc số những cây

bút hàng đầu của văn xuôi VN từ sau CMtháng Tám, hành trình sáng tác của NguyễnKhải tiêu biểu cho sự vận động của văn họcdân tộc trong hơn nửa thế kỉ qua

2 Đặc điểm văn phong

- Xông xáo, bám sát đời sống, nổi bật vớikhả năng phát hiện vấn đề, phân tích tâm lýsắc sảo

- Trước 1978 ngả về khuynh hướng chínhluận;

- Sau 1978 ngả sang khuynh hướng triếtluận

Hoạt động 2: Hướng dẫn HS tìm hiểu chung