Thực hành một số biện pháp tu từ ngữ âm. ( Tiết 31)

Veà kieỏn thửực: Giuựp hoùc sinh : Củng cố và nõng cao nhận thức về một số phộp tu từ ngữ õm tạo nhịp điệu, õm hưởng, điệp õm, điệp vần, điệp thanh: đặc điểm và tỏc dụng của chỳng.. Bài

Ngaứy soaùn:12-10 -2008 Tieỏng Vieọt :

Tiết:31

I MUẽCTIEÂU

1 Veà kieỏn thửực: Giuựp hoùc sinh :

Củng cố và nõng cao nhận thức về một số phộp tu từ ngữ õm (tạo nhịp điệu, õm hưởng, điệp õm, điệp vần, điệp thanh): đặc điểm và tỏc dụng của chỳng

2 Veà kú naờng

Biết phõn tớch cỏc phộp tu từ trong văn bản, bước đầu biết sử dụng chỳng khi cần thiết

3 Veà thaựi ủoọ:

Cú ý thức và thúi quen giữ gỡn sự trong sỏng của tiếng Việt khi núi, khi viết, coự tỡnh caỷm yeõu meỏn quyự troùng tieỏng Vieọt, quyự troùng di saỷn cuỷa cha oõng

II CHUAÅN Bề

1.Chuaồn bũ cuỷa giaựo vieõn:

- ẹoà duứng daùy hoùc : Taứi lieọu tham khaỷo: Saựch giaựo vieõn, Thieỏt keỏ baứi giaỷng Ngửừ

vaờn 12, xây dựng kế hoạch bài học, chuẩn bị phiếu học tập, chuẩn bị máy chiếu

- Phửụng aựn toồ chửực lụựp hoùc : Phaựt vaỏn, dieón giaỷng, gụùi mụỷ, thaỷo luaọn

2 Chuaồn bũ cuỷa hoùc sinh :

+ Chuẩn bị SGK, vở ghi đầy đủ + Chuẩn bị phiếu trả lời câu hỏi theo mẫu

III HOAẽT ẹOÄNG DAẽY HOẽC

1 OÅn ủũnh tỡnh hỡnh lụựp : (1phuựt) Kieồm tra neà neỏp, sú soỏ, taực phong hoùc sinh.

2 Kieồm tra baứi cuừ : (5 phuựt)

Em hóy nờu khỏi niệm về “luật thơ” và một số thể thơ phổ biến hiện nay

3 Giaỷng baứi mụựi:

- Giụựi thieọu baứi : (2 phuựt)

Trong quỏ trỡnh tiếp xỳc hoặc tạo lập văn bản, chỳng ta thường gặp và thường dựng một số phộp tu từ ngữ õm quen thuộc Bài học thực hành nầy sẽ cho chỳng

ta hiểu rừ hơn về đặc điểm tỏc dụng của một số biện phỏp tu từ ngữ õm và biết cỏch sử dụng chỳng tốt hơn

- Tieỏn trỡnh baứi daùy:

THỜI

GIAN CỦA GIÁO VIấN HOẠT ĐỘNG HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH NỘI DUNG KIẾN THỨC

20’ Hoaùt ủoọng 1 :

Giaựo vieõn hửụựng

daón cho hoùc sinh tỡm

hieồu baứi

Bài tập 1

Đoạn văn trớch trong

“Tuyeõn ngoõn ẹoọc

laọp” cuỷa Hoà Chớ

Minh

Nhận xột về nhịp

điệu, sự phối hợp õm

thanh nhằm tạo ra õm

Hoaùt ủoọng 1:

(Hoùc sinh đọc saựch giaựo khoa và trả lời câu hỏi trên)

1.Bài tập1

*Đoạn văn gồm 4 nhịp

2 dài trước 2 ngắn sau phối hợp với nhau để diển tả nội dung văn bản

+Hai nhịp dài ->lũng kiờn trỡ và ý nghĩa quyết tõm của dõn tộc gan gúc, trong thời

I

TẠO NHỊP ĐIỆU VÀ ÂM HƯỞNG CHO CÂU

Bài tập 1

Hai vế đầu dài, nhịp điệu dàn trải, phự hợp với việc biểu hiện cuộc đấu trành trường kỡ của dõn tộc Hai vế sau ngắn, nhịp điệu dồn dập, mạnh mẽ, phự hợp với sự khẳng định hựng hồn vế quyền độc lập, tự

do của dõn tộc Về mặt lập luận, hai vế đầu cú vai trũ như cỏc luận cứ, cũn hai vế sau như cỏc kết luận

hưởng trong đoạn

văn?

- Sự thay đổi thanh

bằng trắc cuối mỗi

nhịp?

Cho biết tính chất mở

đóng của âm tiết cuối

mỗi nhịp?

Bài tập 2

Phân tích âm

thanh-nhịp điệu trong đoạn

trích? sgk-129

gian dài 80 năm…

+Hai nhịp ngắn khẳng định đanh thép, dứt khoát về quyền tự do phải được

*Kết thúc 3 nhịp đầu là thanh bằng nay, nay,

do tạo ra âm hưởng vang xa

- Kết thúc nhịp 4 là một thanh trắc lập tạo nên sự lắng đọng cho người nghe-đọc

*Nhịp điệu và sự phối hợp âm thanh, phép lặp

cú pháp một dân tộc

đó, lặp từ ngữ dân tộc,

đã gan góc, nay…

=>âm hưởng hùng hồn cho bản tuyên ngôn

2.Bài tập 2

*Đoạn văn có sự phối hợp vần bằng-trắc tạo

sự hài hoà về thanh điệu cuối mỗi nhịp

*Nhịp điệu nhanh, chậm, ngắn, dài…với các từ phản nghĩa với nhau đàn ông, đàn bà-già, trẻ-súng, gươm làm tăng thêm sức thuyết phục, hùng hồn cho lời văn

-Vế thứ nhất thứ hai và thứ ba đều kết thúc bằng các âm tiết

mang thành bằng (nay, nay, do), vế cuối kết thúc bằng âm tiết mang thành trắc (lập) Hơn nữa, do là âm tiết mở, lập là

âm tiết đóng Vì vậy, câu kết thúc bằng âm kết mang thành nặng (thành trắc) và là âm kết

đóng (lập) có âm hưởng mạnh

mẽ, dứt khoát, thích hợp với lời khẳng định quyền độc lập của dân tộc

Phối hợp vời nhịp điệu và âm thành, đoạn văn có dùng phép

điệp từ ngữ (một dân tộc đã gan góc, dân tộc đó phải được, ) và điệp cú pháp (hai

vế đầu dài, có két cấu cú pháp giống nhau; hai vế sau ngắn, kết cấu cú pháp cũng giống nhau),

Bài tập 2

Để tạo nên sắc thái hùng hồn, thiêng liêng của lời kêu gọi cứu nước, đoạn văn đã có sự phối hợp của nhiều yếu tố sau đây:

- Phép điệp phối hợp với phép đối Không phải chỉ điệp (lặp)

từ ngữ mà cả lặp kết cấu ngữ pháp và nhịp điệu Ví dụ nhịp

ở câu đầu được lặp lại là: 4 - 2

- 4 - 2.(4tiếng - 2 tiếng) Không phải chỉ có sự đối xứng

về từ ngữ, mà còn có cả sự đối xứng về nhịp điệu và kết cấu

ngữ pháp Ví dụ: Ai có súng dùng súng, ai có gươm dùng gươm (nhịp 3 - 2, 3 - 2, với kết

cấu ngữ pháp đều là C - V - P (phụ ngữ)

Câu văn xuôi nhưng có vần (phối hợp với nhịp) ở một số

vị trí Ví dụ câu đầu có vần

giữa tiếng bà và tiếng già Câu

3 điệp vần ung giữa các tiếng (ai có súng dùng súng).

- Sự phối hợp giữa những câu nhịp ngắn (câu l, câu 3, câu 4)

Bài tập 3

Nhận xét về cách lặp

và ngắt nhịp trong

đoạn văn?

*Hs tìm hiểu về phép

nhân hố trong đoạn

trích?

H

oạt động 2:

Bài tập 1

Phân tích tác dụng

tạo hình tượng của

việc điệp âm đầu

trong câu sau?

Bài tập 2

Nêu vần lặp lại

Bài tập 3

*Nhịp thơ khi nhanh, khi chậm thể hiện tình cảm say sưa tự hào của tác giả với cây tre…

*Nhiều nhịp ngắn dứt khốt mạnh mẽ

*Phép nhân hố:

- Nhiều từ ngữ chỉ hoạt động

- Hai câu cuối lặp từ ngữ, lặp từ

=>lời tuyên dương đối với “tre”

H oạt động 2:

.Bài tập 1

a Dưới trăng quyên đã gọi hè

Đầu tường lửa lựu lập loè đâm bơng

*Âm đầu lặp 4 lần (L)

=>hoa lựu đỏ lấp lĩ đâu đĩ trên cành…

*Ánh sáng đĩ như phát

ra lung linh…

b.Làn ao lĩng lánh bĩng trăng loe

*Phụ âm đầu (L) lặp lại

4 lần =>bĩng trăng lấp lánh phát tán trong khơng gian rộng lớn…

Bài tập 2

*Vần “ang” lặp 7 lần

âm tiết nửa mở->âm mũi)

*Vần ang âm tiết rộng

vì vậy gợi cảm giác rộng mở và chuyển

với những câu nhịp dài dàn trải (câu 2, câu 5) tạo nên âm hưởng khi khoan thai, khi dồn dập mạnh mẽ Điều đĩ thích hợp với một lời kêu gọi cứu nước thiêng liêng

Bài tập 3

Về từ ngữ, đoạn văn cĩ đặc điểm là dùng phép nhân hố, đồng thời dùng nhiều động từ Điều đĩ phối hợp với các yếu

tố ngữ âm sau:

Sự ngắt nhịp (dấu phẩy ở ba câu đầu) khi cần liệt kê

Câu văn thứ 3- ngắt nhịp liên tiếp như lời kể về từng chiến cơng của tre Hơn nữa, nhịp ngắn trước, nhịp dài sau tạo nên âm hưởng du dương của lời ngợi ca

- Hai câu văn cuối, câu được ngắt nhịp giữa chủ ngữ và vị

ngữ (khơng dùng từ là), tạo

nên âm hưởng mạnh mẽ, dứt khốt của một lời tuyên dương cơng trạng, khẳng định ý chí kiên cường và chiến cơng vẻ vang của tre

II.ĐIỆP ÂM, ĐIỆP VẦN, ĐIỆP THÀNH

Bài tập 1

a) Sự lặp lại và phối hợp 4 phụ

âm đầu (l) trong các tiếng lửa lựu lập loè miêu tả được trạng

thái ẩn hiện trên một diện rộng của hoa lựu (đỏ như lửa và lấp

lĩ trên cành như những đốm lửa lúc ẩn lúc hiện, lúc loé lên, lúc lại ẩn trong tán lá)

b) ở đây cũng cĩ sự phối hợp

của các phụ âm đầu l (4 lần)

trong một câu thơ Điều đĩ diễn tả được trạng thái của ánh trăng phản chiếu trên mặt nước ao: ánh trăng như phát tán rộng hơn, loang ra và chốn lấy khắp bề mặt khơng gian trên mặt ao

Bài tập 2

Trong đoạn thơ đĩ, được lặp

nhiều nhất và tác

dụng của nĩ?

Bài tập 2

Cho biết nhịp điệu

của câu thơ, Sự phối

hợp các thanh,các

yếu tố từ vựng, phép

lặp cú pháp…?

động thích hợp với sắc thái miêu tả từ mùa đơng sang xuân

Bài tập 3

*Nhịp ngắn và đối xứng 3 câu đầu

*Ba câu đầu thanh trắc xen kẽ thanh bằng câu cuối bằng

*Yếu tố từ ngữ

=>tạo dụng khung cảnh hiểm trở của núi rừng Tây Bắc…

*Láy khúc khuỷu,thăm thẳm,heo hút

*Nhân hố súng ngửi trời

*Lặp từ ngữ dốc lên khúc khuỷu/dốc thăm thẳm-ngàn thước lên cao/ngàn thước xuống

*Lặp cú pháp

=>câu 1-2

lại nhiều nhất là vần ang (cĩ

nguyên âm rộng, và phụ âm cuối là âm mũi): 7 tiếng cĩ vần

ang Vần đĩ tạo nên âm hưởng

rộng mở, tiếp diễn kéo dài Nĩ phù hợp với cảm xúc chung: mùa đơng đang cịn tiếp diễn vời nhiêu dấu hiệu đặc trưng của nĩ (lá bàng đang đỏ, sếu giang đang bay về phương nam để tránh rét), vậy mà đã

cĩ những lời mời gọi của mùa xuân

Bài tập 3

Đoạn thơ tạo dựng được khung cảnh hiểm trở, khốc liệt của vùng rừng núi và của cuộc hành quân là nhờ cĩ sự đĩng gĩp của nhiều yếu tố:

- Dùng các từ láy gợi hình:

khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút dùng phép đối từ ngữ: Dốc lên khúc khuỷu / dốc thăm thắm; Ngàn thước lên cao / ngàn thước xuống.

Phép lặp từng: dốc, ngàn thước Phép nhân hố: súng ngửi trời.

Phép điệp cú pháp câu l và câu

3, nhịp điệu 4 - 3 ở 3 câu thơ đầu

- Sự phối hợp các thành trắc

và thành bằng ở 3 câu thơ đầu, trong đĩ câu thơ đầu thiên về vần trắc Câu thơ thứ tư (câu cuối của khổ thơ) lại tồn vần bằng Tất cả đều gợi tả một khơng gian hiểm trở nhưng cũng cĩ sắc thái hùng tráng, mạnh mẽ Câu cuối khổ thơ tồn vần bằng gợi tả một khơng khí thống đãng, rộng lớn trải ra trước mắt khi đã vượt qua con đường gian lao, vất vả

4

Củng cố :

GV giúp Hs củng cố nội dung bài học:

- Ra bài tập về nhà:

- Chuẩn bị bài Chuẩn bị bài viết số 03

IV RÚT KINH NGHIỆM, BỔ SUNG:

