Cách Thức Thực Hiện Khảo Sát Bằng Bảng Hỏi (Khảo Sát Xã Hội Học Một Cách Tham Vấn Nhân Dân)

Kịch bản • Đọc tài liệu: các đại biểu tự đọc; • Thuyết trình: trình bày có chọn lọc nội dung chuyên đề; • Thực hành; • Làm việc theo nhóm xây dựng bảng hỏi; • Khảo sát thử: mỗi thành v

Cách thức thực hiện khảo sát

bằng bảng hỏi

Một cách tham vấn nhân dân)

PGS.TS Lê Ngọc Hùng – ThS Nguy n Th Hiªn ễn Thị Hiªn ị Hiªn

Viện Xã hội học Học viện Chính trị - Hành chính

Quốc gia Hồ Chí Minh

Mục tiêu - Nội dung

1 Cung cấp những khái niệm cơ bản:

 Thu thập, xử lý, phân tích kết quả khảo sát;

 Báo cáo kết quả khảo sát.

Kịch bản

• Đọc tài liệu: các đại biểu tự đọc;

• Thuyết trình: trình bày có chọn lọc nội dung chuyên đề;

• Thực hành;

• Làm việc theo nhóm (xây dựng bảng hỏi);

• Khảo sát thử: mỗi thành viên của nhóm sử dụng bảng hỏi để phỏng vấn một người;

• Làm việc theo nhóm: từng thành viên báo cáo kết quả khảo sát và chia sẻ kinh nghiệm;

• Làm việc theo nhóm: tập hợp các kết quả và báo cáo kết quả khảo sát của cả nhóm;

• Thảo luận chung: từng nhóm báo cáo kết quả khảo sát tại hội

trường và trao đổi kinh nghiệm Có thể viết trên tờ giấy A0 rồi dán lên tường và mọi người đi xem!;

• Giảng viên nhận xét, góp ý.

Khảo sát xã hội học bằng bảng hỏi là gì?

• Khảo sát xã hội học bằng bảng hỏi là một phương pháp khoa học có khả năng cung cấp các câu trả lời khách quan, chính xác, trung thực về những vấn đề nảy sinh trong đời sống xã hội;

• Cần chú ý: Nhiều cách gọi: khảo sát, điều tra, thăm dò ý kiến…

• Khảo sát có nghĩa là đến tận nơi tìm được người cần tham vấn

để hỏi ý kiến

• Bảng hỏi = Phiếu câu hỏi = Phiếu khảo sát = một tập hợp các câu hỏi để người dân trả lời về những chủ đề nhất định cần

tham vấn

• Nhân dân: khảo sát chỉ có thể tham vấn được một bộ phận

nhân dân (vài chục, vài trăm, vài nghìn người) Nhưng khảo sát một bộ phân nhân dân (một mẫu nhỏ) một cách khoa học vẫn

có thể giúp hiểu được toàn bộ nhân dân

• Về nguyên tắc, mẫu khảo sát phải có tính đại diện cao để từ kết quả khảo sát có thể đưa ra những nhận định đáng tin cậy về toàn bộ cộng đồng (hay toàn bộ nhân dân).

• Khảo sát được nhiều người trong một thời gian ngắn;

• Bảng hỏi gồm nhiều câu hỏi tập trung được vào một (số) chủ đề nhất định;

• Khảo sát thu thập được nhiều loại câu trả lời cần thiết;

• Các câu trả lời thu được qua bảng hỏi có thể được xử lý, phân tích định lượng và định tính

Tóm lại: khảo sát là một phương pháp tham vấn có Năng suất, chất lượng và hiệu quả khoa học cao!

Tại sao cần tham vấn bằng cách khảo sát xã hội học?

• Đây là một phương pháp khoa học đảm bảo

cung cấp thông tin phản ánh đầy đủ, khách

quan, chính xác, trung thực các ý kiến, ý chí,

nguyện vọng của nhân dân;

• Đây là phương pháp tham vấn nhân dân có

những ưu thế nhất định để bổ sung cho những cách tham vấn khác.

Câu hỏi thảo luận :

• Chúng ta có những cách tham vấn nào khác?

• Mỗi cách tham vấn đó có mặt mạnh gì và mặt yếu kém gì?

THỰC HIỆN MỘT CUỘC KHẢO SÁT XÃ HỘI

HỌC NHƯ THẾ NÀO? Các bước khảo sát

PP

Ch n ọn

M u ẫu

Thu th p-X lý-Ph©n tÝch ập-Xử lý-Ph©n tÝch ử lý-Ph©n tÝch

vi t b¸o c¸oết b¸o c¸o

B¸o c¸o kÕt qu¶ kh¶o s¸t

• Mục tiêu đo lường được (có các chỉ báo);

• Mục tiêu khả thi (thực hiện được);

+ Có những phương án tuổi nghỉ hưu nào?

+ Mức độ ủng hộ đối với từng phương án tuổi nghỉ hưu

+ Những người ủng hộ là ai?

+ Vì những lý do gì mà ủng hộ phương án này hay phương án kia; + Đưa ra kết luận và khuyến nghị

Quy tr×nh lập kế hoạch kh o s¸t ảo s¸t

Ra quy t nh ết quả đị Hiªn

C¸c ho t ạt

đ ng ộng ĐẦU RA

Lập kế hoạch:

Dự kiến cuộc khảo sát

• Kế hoạch cho biết cần những đầu vào gì để thực hiện những hoạt động nào để được đầu ra nào NHƯNG:

• Khi lập kế hoạch khảo sát cần lần ngược lại: xuất phát

từ mục tiêu để xác định đầu ra (kết quả), xác định hoạt động (những việc cần phải làm) và đầu vào (những

nguồn lực cần cho các hoạt động)

• Khi lập kế hoạch khảo sát cần dự kiến cách giám sát và đánh giá để đảm bảo kế hoạch đạt được mục tiêu đề ra

và cần liên tục học hỏi-rút kinh nghiệm (ví dụ hội thảo để hoàn thiện kế hoạch)

Lưu ý: nguyên tắc SMART!

Các nguyên tắc khác?

MỘT SỐ YẾU TỐ CẦN CHÚ Ý ĐẶC BIỆT KHI LẬP KẾ HOẠCH KHẢO SÁT

• Đầu vào: kinh phí (bao nhiêu?), nguồn nhân lực

(có chuyên nghiệp?), các phương tiện khác (là gì?).

• Các hoạt động: Cần xác định rõ hoạt động nào

tự làm, hoạt động nào cần thuê khoán chuyên môn.

• Đầu ra: các bảng hỏi đã được trả lời (số

lương?), bản báo cáo kết quả khảo sát (bao

nhiêu trang?).

• Giám sát, đánh giá, rút kinh nghiệm: có sự

tham gia của các nhà chuyên môn không? có

nhanh chóng, kịp thời không?

Dự kiến kinh phí:

Cốt lõi của kế hoạch khảo sát

• Kế hoạch khảo sát được trình bày bằng văn bản theo quy định Trong đó:

• Quan trọng nhất, cơ bản nhất và dễ nắm bắt

nhất là Bản dự kiến kinh phí khảo sát!

• Quý vị có kinh nghiệm gì về dự kiến kinh phí

khảo sát? Cần lưu ý điều gì?

• Cần lưu ý: dành tỉ lệ nhiều hơn (so với cách chi tiêu hiện nay) cho những hoạt động tốn nhiều

chất xám! Ví dụ lập kế hoạch, xây dựng bảng

hỏi, chọn mẫu khảo sát, phân tích dữ liệu và viết báo cáo! Bởi vì những hoạt động này quyết định chất lượng cuộc khảo sát.

người dân trả lời dễ dàng và chính xác

• Trật tự (hay cấu trúc) của bảng hỏi.

• Phần mở đầu: tự giới thiệu tổ chức và

mục tiêu cuộc khảo sát, đảm bảo.

Cấu trúc của bảng hỏi: 3 phần

• Phần mở đầu: giới thiệu tổ chức và mục tiêu

cuộc khảo sát, chỉ dẫn cách trả lời, nêu quy tắc đảm bảo khuyết danh, bảo mật, tự nguyện.

• Phần nội dung:

- Một (số) câu hỏi chung;

- Các câu hỏi cụ thể tập trung vào đề tài;

- Các câu hỏi về cá nhân người trả lời (tuổi, giới tính, học vấn…).

- Bắt đầu bằng những câu hỏi gây hứng thú

được hỏi tự nêu ra câu trả lời.

Câu hỏi định lượng: hỏi về số lượng, ví dụ quý vị sinh

năm nào?

Câu hỏi định tính: hỏi về định danh, ví dụ quý vị ở nông

thôn hay thành thị? Quý vị làm nghề gì?

Câu hỏi về sự kiện thực tế: hỏi về những gì xảy ra trên

thực tế Ví dụ, quý vị làm nghề gì?

Câu hỏi về thái độ: hỏi về quan điểm Ví dụ, quý vị có

hài lòng với nghề nghiệp của mình không?

Các loại câu hỏi khác???

Các nguyên tắc đặt câu hỏi

• Nguyên tắc SMART và một số nguyên tắc khác như

sau…;

• Ngắn gọn (câu hỏi không dài dòng);

• Dễ hiểu (không lập lờ nước đôi!);

• Đơn giản;

• Vô tư (không thiên vị, không mớm lời);

• Bí quyết đặt câu hỏi:

+ Chỉ đặt những câu hỏi để đạt mục tiêu đã xác định

(không tranh thủ hỏi thêm, hỏi thừa);

+ Tự đặt mình vào người được hỏi để xem có trả lời

được không

Cách đặt câu hỏi: Hãy nhận xét hai

câu hỏi sau đây

trong công viên Thống nhất ở Hà Nội không?

trong công viên Thống nhất ở Hà Nội không?

Là dạng điều tra được tiến hành trên tất cả những khách thể của

điểm nghiên cứu.

3 Mẫu

Là tập hợp c¸c ph n t ần tử ử được chọn ra từ tổng thể để kh o s¸t ả .

3 Kh o s¸t ch n m u ảo s¸t ọn mẫu ẫu là gì?

Là khảo sát trên một tập hợp các phần tử (mẫu) của tổng thể để từ đó rút ra các nhận định khái quát cho tổng thể cần nghiên cứu.

Không có điều kiện điều tra tổng thể

Tiết kiệm thời gian & kinh phí

Sử dụng nhiều cán bộ có kinh nghiệm

Hạn chế sai số,

Chọn mẫu

Phân loại mẫu

A.I

• Mẫu xác suất (ngẫu nhiên): Là tập hợp những ph n t ần tử ử được chọn

ra từ tổng thể, có tính đại diện cho tổng thể.

• Thế nào là tính đại diện của mẫu?

- Mọi phần tử đều có cơ hội được chọn vào mẫu;

- Cho phép khái quát kết quả tõ mẫu cho tổng thể nghiên cứu

• Mẫu phi xác suất: Khó có thể khái quát kết quả nghiên cứu (chỉ

khái quát về mặt lý thuyết).

• Cơ sở để lựa chọn loại mẫu nghiên cứu:

- Thông tin về các đơn vị của tổng thể;

- Mục đích nghiên cứu;

- Nguồn lực nghiên cứu.

Chọn mẫu

Dung lượng mẫu

A.I.

• Dung lượng mẫu (còn gọi là quy mô mẫu, kích

cỡ mẫu) là Số lượng phần tử được chọn để

khảo sát;

Ví dụ số lượng người, số lượng hộ gia đình

• Cơ sở xác định dung lượng mẫu;

• Dung lượng mẫu to hay nhỏ, nhiều hay ít phụ

thuộc vào mục tiêu khảo sát, mức độ phức tạp của tổng thể, đầu vào (nguồn lực).

Chọn mẫuA.I

Cách chọn mẫu xác suất

• Mẫu ngẫu nhiên đơn giản.(b c th mốc thăm ăm )

Thực hiện cuộc điều tra

A.II

• Thực hiện kế hoạch điều tra, trong đó quan trọng nhất là

sử dụng bảng hỏi để thu thập dữ liệu từ mẫu khảo sát

• Thực hiện khảo sát bằng bảng hỏi là đưa bảng hỏi đến từng người được chọn vào mẫu khảo sát

tỉ lệ cần thiết, xây dựng các bảng, biểu, sơ đồ, đồ thị cần thiết, giải thích, rút ra nhận xét, kết luận.

• 2 Hai cách phân tích dữ liệu dữ liệu từ bảng hỏi:

Phân tích định tính Phân tích định lượng

Mô tả, tóm tắt ý tưởng, lập sơ đồ,

FOXPRO

Viết báo cáo

A.III

Viết báo cáo

• Viết báo cáo theo đề cương (mẫu báo cáo) đã có;

Lưu ý: Bám sát vào mục tiêu và kế hoạch khảo sát.

• Báo cáo kết quả khảo sát một cách rõ ràng, trung thực, thẳng thắn không tô hồng không bôi đen sự vật được khảo sát;

• Cần làm rõ những kết quả thu được từ khảo sát.

• Làm rõ những ý kiến nhận xét, bình luận của người đi khảo sát;

• Cần có tóm tắt báo cáo trong đó nêu rõ những phát hiện từ khảo sát

và đưa ra khuyến nghị từ kết quả khảo sát;

• Công bố báo cáo;

• Nộp báo cáo;

• Trình bày báo cáo;

• Xã hội hoá kết quả khảo sát (nếu cần).

Kịch bản:

Thuyết trình xong đến thực hành tại lớp

• Đọc tài liệu: các đại biểu tự đọc;

• Thuyết trình: trình bày có chọn lọc nội dung chuyên đề (đã xong!);

• Bắt đầu thực hành tại lớp;

• Làm việc theo nhóm (xây dựng bảng hỏi);

• Khảo sát thử: mỗi thành viên của nhóm sử dụng bảng hỏi để

• Thảo luận chung: từng nhóm báo cáo kết quả khảo sát tại hội

trường và trao đổi kinh nghiệm Có thể viết trên tờ giấy A0 rồi dán lên tường và mọi người đi xem!

• Giảng viên nhận xét, góp ý.

THỰC HÀNH TẠI LỚP XÂY DỰNG BẢNG HỎI

người đều tham gia)

- Chọn một đề tài (chủ đề) cần khảo sát (cần tham vấn nhân dân);

- Xác định mục tiêu cần đạt được;

- Xác định các chỉ báo (loại dữ liệu, loại câu trả lời) cần thu thập;

- Đặt các câu hỏi để thu được câu trả lời ;

- Xây dựng bảng hỏi (không quá 10 câu): lựa chọn các câu hỏi và

trình bày thành bảng hỏi có đủ ba phần;

- Mỗi người trong nhóm mang bảng hỏi đi hỏi thử người khác trong lớp;

- Thu các bảng hỏi đã có câu trả lời, kiểm tra xem có sai sót gì không?

- Xử lý các câu trả lời từ bảng hỏi;

- Chuẩn bị báo cáo kết quả khảo sát của nhóm trước lớp (Viết vào

giấy A0);

- Nhóm tự rút kinh nghiệm;

- Thảo luận chung tại hội trường.

liệu thu được bằng bảng hỏi;

• Cần báo cáo một cách SMART các kết quả khảo sát thì tham vấn nhân dân mới thực sự có chất lượng và hiệu quả!