Nhà nước và cách mạng xã hội là vấn đề lí luận và thực tiễn phức tạp, nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của các giai cấp. Lý luận về nhà nước và cách mạng xã hội là nội dung quan trọng của chủ nghĩa duy vật lịch sử một trong hai tấm thép đúc thành triết học Mác. Với thế giới quan, phương pháp luận khoa học, chủ nghĩa Mác Lênin đã giải quyết đúng đắn, triệt để những vấn đề cơ bản mà lý luận và thực tiễn về Nhà nước và cách mạng xã hội đặt ra. Trong thời đại hiện nay, vấn đề nhà nước và cách mạng xã hội đang là một trong những tâm điểm quan trọng của cuộc đấu tranh giai cấp. Nghiên cứu, nắm vững quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin về nhà nước và cách mạng xã hội có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.
Trang 1MỤC LỤC
Trang
1.2 Đặc trưng và chức năng cơ bản của nhà nước 6
Trang 2LỜI NÓI ĐẦU
Nhà nước và cách mạng xã hội là vấn đề lí luận và thực tiễn phức tạp,nhạy cảm, liên quan trực tiếp đến quyền và lợi ích của các giai cấp Lý luận vềnhà nước và cách mạng xã hội là nội dung quan trọng của chủ nghĩa duy vậtlịch sử - một trong hai tấm thép đúc thành triết học Mác Với thế giới quan,phương pháp luận khoa học, chủ nghĩa Mác - Lênin đã giải quyết đúng đắn,triệt để những vấn đề cơ bản mà lý luận và thực tiễn về Nhà nước và cáchmạng xã hội đặt ra Trong thời đại hiện nay, vấn đề nhà nước và cách mạng xãhội đang là một trong những tâm điểm quan trọng của cuộc đấu tranh giai cấp.Nghiên cứu, nắm vững quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về nhà nước vàcách mạng xã hội có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc
1 NHÀ NƯỚC
1.1 Nguồn gốc, bản chất của nhà nước
- Nguồn gốc của nhà nước:
Trong lịch sử tư tưởng nhân loại có nhiều quan niệm khác nhau về vấn
đề nhà nước Các trường phái triết học ngoài mácxít, do sự khác nhau về thếgiới quan và lập trường giai cấp nên họ có những cách lý giải khác nhau vềnguồn gốc của nhà nước Nhưng tự trung lại có hai xu hướng chính Xuhướng thứ nhất cho rằng, nhà nước là tổ chức được áp đặt từ bên ngoài vào đểduy trì trật tự xã hội Xu hướng thứ hai coi, nhà nước xuất hiện như một hiệntượng tự nhiên gắn liền với đời sống xã hội và nhằm điều hoà các mâu thuẫntrong xã hội Nghĩa là, họ khẳng định nhà nước là một hiện tượng tự nhiêngắn liền với mọi thời đại
Đối lập với những quan điểm trên, chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định,nhà nước là tổ chức chính trị của giai cấp thống trị về kinh tế nhằm bảo vệ trật
tự hiện hành và đàn áp sự phản kháng của các giai cấp khác Nhà nước ra đời
trong phương thức sản xuất dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất và đối kháng giai cấp không thể điều hoà được Nguồn gốc sâu xa, xét
đến cùng của sự ra đời nhà nước là nguồn gốc kinh tế, đó là do sự phát triểncủa lực lượng sản xuất đưa tới sự xuất hiện của chế độ chiếm hữu tư nhân về
tư liệu sản xuất Nguồn gốc trực tiếp là sự xuất hiện giai cấp và mâu thuẫngiai cấp không thể điều hoà
Trang 3Lịch sử cho thấy, trong xã hội cộng sản nguyên thuỷ, chưa có nhànước Sự cố kết cộng đồng một cách tự nhiên trong các thị tộc, bộ lạc, bộ tộcliên hệ với nhau bằng quan hệ huyết thống Điều hành công việc là những tùtrưởng, tộc trưởng, thủ lĩnh quân sự, hoặc hội đồng các trưởng tộc Các tổchức của xã hội nguyên thuỷ không mang tính chính trị, họ duy trì hoạt độngbằng uy tín cá nhân, bằng dư luận Xã hội lúc đó không cần đến bất kỳ một tổchức cưỡng bức nào, nhưng xã hội vẫn tồn tại trong vòng trật tự Đánh giá
về thể chế tổ chức xã hội thời kỳ này, Ph.Ăngghen viết: “với tất cả tính ngây
thơ và giản dị của nó, chế độ thị tộc đó quả là một tổ chức tốt đẹp biết bao; không có quân đội hiến binh và cảnh sát, không có quí tộc, vua chúa, tổng đốc, chưởng quan, quan toà, không có nhà tù, không có các vụ xử án thế mà mọi việc đều trôi chảy” 1
Sự phát triển của lực lượng sản xuất,đưa tới sự xuất hiện chế độ tư hữu
về tư liệu sản xuất, xã hội phân chia thành các giai cấp đối kháng Từ đó,quan hệ người áp bức, bóc lột người thay thế quan hệ bình đẳng, hợp tác,tương trợ Mâu thuẫn giữa giai cấp bóc lột, thống trị và giai cấp bị bóc lột, bịthống trị ngày càng sâu sắc Cuộc đấu tranh giữa các giai cấp đó không ngừngdiễn ra và không thể điều hoà được Điều đó dẫn đến nguy cơ các giai cấp đóchẳng những tiêu diệt lẫn nhau mà còn tiêu diệt luôn cả xã hội Để bảo vệ lợiích ích kỷ của giai cấp thống trị, đàn áp sự phản kháng của giai cấp bị trị, giaicấp thống trị đã lập ra một cơ quan quyền lực đặc biệt đó là nhà nước Nhànước đầu tiên trong lịch sử là nhà nước chiếm hữu nô lệ, ra đời trong cuộcđấu tranh không thể điều hoà giữa giai cấp chủ nô và giai cấp nô lệ Tiếp đến
là nhà nước phong kiến và nhà nước tư sản, cũng xuất hiện từ mâu thuẫn đối
kháng vốn có của từng xã hội V.I.Lênin đã chỉ rõ: “Nhà nước là sản phẩm
và biểu hiện của những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hoà được Bất cứ
ở đâu, hễ lúc nào và chừng nào mà, về mặt khách quan, những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hoà được, thì nhà nước xuất hiện Và ngược lại: sự tồn tại của nhà nước chứng tỏ rằng những mâu thuẫn giai cấp là không thể điều hoà được” 2 Những vấn đề như nhu cầu về chống thiên tai, chiến tranh,chỉ là tiền đề đẩy nhanh hơn việc hoàn thiện và củng cố quyền lực nhà nước
1 C.Mác - Ph.Ăngghen: Toàn Tập, Nxb CTQG, H 1995, Tập 21,, Tr 147.
2 V.I.Lênin: Toàn Tập, Nxb TB M 1976, Tập 33, Tr 9.
Trang 4chứ không phải nguồn gốc của sự xuất hiện nhà nước (một số nhà nước ởchâu Á).
Như vậy, sự ra đời của nhà nước không phải là hiện tượng tự nhiên gắnliền với đời sống xã hội, không phải là của mọi xã hội, mọi thời đại mà từ nguồngốc kinh tế - xã hội khách quan, và gắn liền với các cuộc đấu tranh giai cấp tronglịch sử Nhà nước chỉ tồn tại ở những giai đoạn lịch sử nhất định và sẽ mất đi khi
cơ sở kinh tế, xã hội sinh ra nó không còn Nhà nước là một phạm trù lịch sử.Nghiên cứu quan điểm triết học Mác - Lênin về nguồn gốc của nhà nước là cơ
sở lý luận khoa học để tiếp cận một cách đúng đắn vấn đề bản chất của nhà nước
và đấu tranh chống các quan điểm duy tâm, phản động xung quanh vấn đề này
Khác về bản chất với quan điểm của các nhà xã hội học tư sản, chủ
nghĩa Mác - Lênin khẳng định, nhà nước là bộ máy thống trị của giai cấp này
đối với giai cấp khác, là tổ chức để thực hiện quyền lực, ý chí của giai cấp thống trị về kinh tế đối với toàn xã hội
Nhà nước là bộ máy thống trị, là công cụ để giai cấp thống trị thực hiện
quyền lực của mình đối với toàn xã hội Ph.Ăngghen đã viết: “Nhà nước
chẳng qua chỉ là bộ máy trấn áp của một giai cấp này đối với một giai cấp khác”1 Để bảo vệ lợi ích ích kỷ của giai cấp mình, đàn áp sự phản kháng củagiai cấp bị trị và bắt họ phải phục tùng, tuân theo những trật tự do mình đặt ra,giai cấp thống trị đã lập ra một cơ quan quyền lực đặc biệt đó là nhà nước.Nhà nước do giai cấp thống trị tổ chức ra, là bộ máy thống trị của giai cấp.Bởi vậy, nhà nước mang bản chất giai cấp sâu sắc, mang bản chất của giai cấp
đã tổ chức và lãnh đạo nó Bản chất giai cấp của nhà nước được biểu hiện ởquan điểm tư tưởng, mục đích hoạt động, tổ chức thiết chế và ở chức năngcủa nhà nước
1 C.Mác - Ph.Ăngghen: Toàn Tập, Nxb CTQG, H 1995, Tập 22,, Tr 290-291.
Trang 5Thực tế lịch sử đưa lại nhiều bằng chứng nói lên rằng, dù được che đậydưới hình thức tinh vi như thế nào, dù có bị khúc xạ qua những lăng kínhphức tạp ra sao, nhà nước trong mọi xã hội có giai cấp đối kháng cũng chỉ là
công cụ bảo vệ lợi ích cơ bản của giai cấp thống trị và cũng chỉ là “một cơ
quan thống trị giai cấp, là một cơ quan áp bức của một giai cấp này đối với một giai cấp khác”1
Với tư cách là bộ máy trấn áp của một giai cấp này đối với một giai cấp
khác, nhà nước của giai cấp bóc lột không phải là kẻ công bằng, bảo vệ lợi ích
cho các giai cấp, cả lợi ích của giai cấp bóc lột và giai cấp bị bóc lột Mà nó làmột bộ máy, một tổ chức chặt chẽ, tác động vào mọi mặt của đời sống xã hội
do giai cấp thống trị lập ra nhằm hợp pháp hoá và củng cố sự áp bức củagiai cấp thống trị đối với quần chúng lao động Trong hệ thống tổ chức thiếtchế xã hội, nhà nước là bộ phận quan trọng nhất của kiến trúc thượng tầngtrong xã hội có giai cấp Tất cả những hoạt động chính trị, văn hoá, xã hội donhà nước tiến hành, xét đến cùng đều xuất phát từ lợi ích của giai cấp thống
trị Ph.Ăngghen đã khẳng định: nhà nước, nói chung chỉ là sự phản ánh, dưới
hình thức tập trung những nhu cầu kinh tế của giai cấp thống trị trong sản xuất Ở nhiều nước tư bản hiện nay, với sự tồn tại của nhiều giai cấp, nhiều
đảng phái chính trị, nhà nước cũng chưa bao giờ là công cụ của mọi giai cấp,
là nhà nước chung của mọi giai cấp Nhà nước Mỹ có thể do đảng Dân chủhoặc đảng Cộng hoà lãnh đạo, nhưng thực chất cũng là đảng của giai cấp tưsản, nhà nước ấy vẫn là nhà nước của giai cấp tư sản Nhà nước cộng hoà xãhội chủ nghĩa Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam tổ chức, lãnh đạo, mangbản chất của giai cấp công nhân Việt Nam Xuất phát từ sự thống nhất về lợiích căn bản của giai cấp công nhân Việt Nam với lợi ích căn bản của quầnchúng nhân dân trong xã hội nên Nhà nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa ViệtNam là nhà nước của dân, do dân, vì dân
Tóm lại, nguồn gốc sâu xa ra đời của nhà nước là nguồn gốc kinh tế.
Nguồn gốc trực tiếp là sự phân chia giai cấp và mâu thuẫn giai cấp không thểđiều hoà Nhà nước là công cụ chuyên chính của một giai cấp; không có và
1 V.I.Lênin: Toàn Tập, Nxb TB M 1976, Tập 33, Tr 10.
Trang 6không thể có nhà nước chung của mọi giai cấp hoặc nhà nước phi giai cấp.Nhà nước chỉ là của giai cấp này hoặc là của giai cấp khác
1.2 Đặc trưng và chức năng cơ bản của nhà nước
- Đặc trưng cơ bản của nhà nước:
Các nhà nước được tổ chức một cách khác nhau Song, bất cứ nhànước nào cũng có ba đặc trưng cơ bản sau:
Quản lý dân cư trên một vùng lãnh thổ nhất định Đây là đặc trưng làm
rõ sự khác biệt của nhà nước với các hình thức tổ chức thị tộc, bộ lạc Thị tộc,
bộ lạc hình thành trên cơ sở quan hệ huyết thống còn nhà nước được hìnhthành trên cơ sở phân chia dân cư theo địa bàn lãnh thổ mà họ cư trú Vềnguyên tắc, quyền lực nhà nước có hiệu lực đối với mọi thành viên sinh sốngtrên địa bàn ấy Do đó biên giới quốc gia xuất hiện
Có một hệ thống các cơ quan quyền lực chuyên nghiệp mang tính cưỡng chế đối với mọi thành viên trong xã hội Đây là đặc trưng quan trọng nhất.
Những đội vũ trang đặc biệt bao gồm quân đội nhà nghề, cảnh sát vũ trang, nhà
tù và những cơ quan cưỡng bức, cơ quan hành chính… Những cơ quan nàythực hiện chức năng cai trị, trấn áp, buộc mọi người phải phục tùng ý chí của
giai cấp cầm quyền V.I.Lênin khẳng định: "quân đội thường trực và cảnh sát
là những công cụ vũ lực chủ yếu của quyền lực nhà nước"1 Bởi vậy, phải tìmđặc trưng của nhà nước trong những cơ quan thuần tuý trấn áp của nó
Hình thành hệ thống thuế khoá để duy trì và tăng cường bộ máy cai trị.
Bộ máy cai trị tồn tại được là nhờ sự cung cấp của nhân dân bằng con đườngcưỡng bức hay tự nguyện hoặc phối hợp cả cưỡng bức và tự nguyện
- Chức năng cơ bản của nhà nước:
Bản chất giai cấp của nhà nước được thể hiện ở chức năng cơ bản của
nó Song, từ những góc độ tiếp cận khác nhau, chức năng của nhà nước đượcphân chia khác nhau
Khi xem xét nhà nước từ góc độ tính chất của quyền lực chính trị, nhà
nước có chức năng là công cụ thống trị chính trị của giai cấp và thực hiện
chức năng xã hội mà giai cấp thống trị buộc phải làm Chức năng thống trị
chính trị của giai cấp thể hiện ở việc nhà nước sử dụng mọi công cụ, biện
1 V.I.Lênin: Toàn Tập, Nxb TB M 1976, Tập 33, Tr 12.
Trang 7pháp, phương tiện để bảo vệ và thực hiện mục đích chính trị, quyền và lợi ích
của giai cấp thống trị Chức năng xã hội thể hiện ở việc nhà nước thực hiện
quản lý những hoạt động chung vì sự tồn tại của xã hội, thoả mãn một số nhucầu chung của cộng đồng dân cư nằm dưới sự quản lý của nhà nước Nhưthực hiện các phúc lợi chung, phòng chống thiên tai, dịch bệnh, y tế, giáo dục,bảo hiểm, thất nghiệp… Hai chức năng này có quan hệ chặt chẽ và tác độngqua lại với nhau Trong đó, chức năng thống trị chính trị của giai cấp chi phốiphương hướng và mức độ thực hiện chức năng xã hội của nhà nước Mặtkhác, việc giải quyết có hiệu quả những vấn đề chung của xã hội sẽ tạo điềukiện để duy trì xã hội trong vòng trật tự, theo quan điểm và lợi ích của giaicấp cầm quyền, là phương thức, điều kiện để nhà nước thực hiện vai trò thốngtrị của mình với toàn xã hội Khi xã hội không còn giai cấp thì những nộidung thuộc chức năng xã hội do xã hội đảm nhiệm và khi đó chế độ tự quản
của nhân dân được xác lập Ph.Ăngghen đã viết: "chức năng xã hội là cơ sở
của sự thống trị chính trị; và sự thống trị chính trị cũng chỉ kéo dài chừng nào nó còn thực hiện chức năng xã hội đó của nó "1
Khi xem xét ở góc độ phạm vi tác động của quyền lực nhà nước ở tầm
vĩ mô (là một tổ chức đại biểu cho chủ quyền quốc gia), thì nhà nước có chức
năng đối nội và chức năng đối ngoại Chức năng đối nội: Đó là việc nhà nước
giải quyết các công việc trong nước; duy trì trật tự kinh tế, chính trị, xã hội vànhững trật tự khác hiện có trong xã hội theo mục đích, lợi ích của giai cấp
cầm quyền Chức năng đối ngoại: Bảo vệ lãnh thổ quốc gia và quan hệ với
các quốc gia khác vì lợi ích của giai cấp thống trị Hai chức năng này quan hệchặt chẽ với nhau, phản ánh bản chất giai cấp của nhà nước, nó đều xuất phát
từ lợi ích của giai cấp thống trị Trong đó, đối nội là chức năng chủ yếu giữvai trò chi phối chức năng đối ngoại, bởi lẽ nhà nước ra đời, tồn tại do cơ cấugiai cấp bên trong mỗi quốc gia qui định, sự thống trị ở mỗi quốc gia đượcthực hiện trước hết trên mỗi quốc gia dân tộc, lợi ích giai cấp thống trị chủyếu cai trị nhân dân trong nước Mặt khác, chức năng đối ngoại tác độngmạnh mẽ trở lại chức năng đối nội Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay, trước
xu thế toàn cầu hoá, quốc tế hoá đời sống kinh tế và một số lĩnh vực của đời
1 C.M ác-Ph.Ăngghen: Toàn Tập, Nxb CTQG, H 1994, Tập 20,, Tr 253.
Trang 8sống xã hội, chức năng đối ngoại càng có vị trí quan trọng Các nhà nướckhông thể không có quan hệ với các nhà nước và quốc gia khác, cũng nhưkhông thể né tránh, thờ ơ, đứng ngoài những vấn đề toàn cầu Quan hệ quốc
tế và việc tham gia giải quyết những vấn đề toàn cầu có tác động không nhỏđến những vấn đề trong nước, nó có thể trực tiếp thúc đẩy hoặc kìm hãm sựphát triển kinh tế, xã hội, quốc phòng - an ninh ở mỗi nước
Đảng ta chỉ rõ: Đẩy mạnh công nghiệp hoá - hiện đại hoá, xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng,dân chủ, văn minh (đối nội) Mở rộng quan hệ đối ngoại đa phương, đa dạnghoá vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội, chủ động hội nhậpkinh tế quốc tế và khu vực nhằm phát triển mạnh mẽ kinh tế - xã hội thực hiệncông nghiệp hoá - hiện đại hoá đất nước (đối ngoại)
1.3 Các kiểu và hình thức nhà nước
Kiểu nhà nước là khái niệm dùng để chỉ bộ máy thống trị đó thuộc về giai cấp nào, tồn tại trên cơ sở kinh tế nào và tương ứng với hình thái kinh tế
- xã hội nào Nói đến kiểu nhà nước là nói đến tổng thể các dấu hiệu cơ bản,
thể hiện bản chất giai cấp, vai trò xã hội và những điều kiện phát sinh, tồn tại,phát triển của nhà nước đó trong một hình thái kinh tế - xã hội nhất định Kiểu
tổ chức quyền lực nhà nước bị quy định bởi bản chất giai cấp của nó, bởi tínhchất và trình độ phát triển của sản xuất, của kinh tế… Học thuyết hình tháikinh tế - xã hội của C.Mác, là cơ sở để xác định các kiểu nhà nước trong lịch
sử Trong lịch sử, tương ứng với 3 kiểu hình thái kinh tế xã hội có đối khánggiai cấp và giai đoạn đầu của hình thái kinh tế cộng sản chủ nghĩa, xã hội đãtồn tại bốn kiểu nhà nước Đó là: nhà nước chiếm hữu nô lệ; nhà nước phongkiến; nhà nước tư bản chủ nghĩa; nhà nước xã hội chủ nghĩa - kiểu nhà nướcđặc thù, là nhà nước kiểu mới, nhà nước không còn nguyên nghĩa, nó tồn tạitrong thời kỳ quá độ từ xã hội có nhà nước sang xã hội không còn nhà nước
Mỗi kiểu nhà nước lại có thể tồn tại dưới các hình thức khác nhau Hình
thức nhà nước là khái niệm dùng để chỉ cách thức tổ chức và phương thức thực hiện quyền lực nhà nước; nói cách khác đó là hình thức cầm quyền của giai cấp thống trị Hình thức tổ chức quyền lực nhà nước bị quy định bởi bản
chất giai cấp của nhà nước, bởi tương quan so sánh lực lượng giữa các giai cấp,
Trang 9bởi cơ cấu xã hội - giai cấp, bởi đặc điểm truyền thống chính trị của đất nước.Chính vì vậy mà nhà nước rất phong phú về hình thức Hình thức chính thể,gồm có chính thể quân chủ (quân chủ chuyên chế; quân chủ hạn chế; quân chủlập hiến) và chính thể cộng hoà (cộng hoà quí tộc; cộng hoà tổng thống; cộnghoà dân chủ; cộng hoà xô viết; cộng hoà dân chủ nhân dân) Hình thức cấu trúc(lãnh thổ): nhà nước liên bang và nhà nước đơn nhất.
Nhà nước chiếm hữu nô lệ, kiểu nhà nước đầu tiên trong lịch sử, tồn tạidưới hai hình thức, đó là hình thức nhà nước quân chủ và hình thức nhà nướccộng hoà dân chủ Các hình thức này chỉ khác nhau về cách thức và cơ chếhoạt động của tổ chức bộ máy nhà nước, còn bản chất của chúng đều là nhànước của giai cấp chủ nô, nhằm thực hiện sự chuyên chính đối với nô lệ
Nhà nước phong kiến, tồn tại dưới hai hình thức cơ bản, đó là hình thứcnhà nước phong kiến phân quyền và hình thức nhà nước phong kiến tập quyền.Nhưng dù tồn tại dưới bất kỳ hình thức nào, nhà nước phong kiến cũng chỉ là
cơ quan bảo vệ những đặc quyền phong kiến, là công cụ của giai cấp địa chủphong kiến dùng để áp bức, thống trị nông nô
Nhà nước tư sản, tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau, nhưng nóichung chỉ có hai hình thức cơ bản nhất là hình thức cộng hoà (cộng hoà đạinghị; cộng hoà tổng thống) và hình thức quân chủ lập hiến Nhưng, dù tồn tạidưới hình thức nào, nhà nước tư sản vẫn là nhà nước của giai cấp tư sản Bảnchất, nó vẫn là công cụ của giai cấp tư sản dùng để áp bức, thống trị giai cấp
vô sản và quần chúng lao động, bảo vệ lợi ích và quyền thống trị của giai cấp
tư sản Đúng như V.I.Lênin đã chỉ rõ: “Những hình thức của nhà nước tư sản
thì hết sức khác nhau, nhưng thực chất chỉ là một: chung quy lại thì tất cả những hình thức nhà nước ấy, vô luận thế nào, cũng tất nhiên phải là nền chuyên chính tư sản”1
Tóm lại, các hình thức nhà nước không làm thay đổi bản chất giai cấpcủa nhà nước
1.4 Nhà nước xã hội chủ nghĩa (nhà nước vô sản) và sự vận dụng của Đảng ta.
1 V.I.Lênin: Toàn Tập, Nxb TB M 1980, Tập 33, Tr 44.
Trang 10- Sự ra đời và tồn tại của nhà nước xã hội chủ nghĩa là tất yếu kháchquan, phù hợp qui luật vận động phát triển của xã hội loài người Đấu tranhgiai cấp của giai cấp vô sản tất yếu giai cấp vô sản giành được chính quyền vàtrở thành giai cấp thống trị về chính trị Tuy nhiên, việc giai cấp vô sản giànhđượcchính quyền mới chỉ là bước đầu, mục tiêu cuối cùng của giai cấp vô sản
là xây dựng thành công chủ nghĩa cộng sản - một xã hội không còn giai cấp,không còn bóc lột; giai cấp tư sản và các thế lực thù địch mặc dù đã bị đánh
đổ nhưng vẫn còn tiềm lực và tìm mọi cách chống phá cách mạng một cáchquyết liệt… Bởi vậy, giai cấp vô sản cần có chính quyền nhà nước làm công
cụ chủ yếu của mình để trấn áp kẻ thù, xoá bỏ những cản trở đi lên chủ nghĩa
xã hội Đặc biệt là xoá bỏ chế độ bóc lột dựa trên chế độ chiếm hữu tư nhân
tư bản chủ nghĩa về tư liệu sản xuất; phát huy và hoàn thiện không ngừng nềnsản xuất xã hội chủ nghĩa, phát huy cao độ tính tích cực sáng tạo của nhândân; xây dựng và củng cố lực lượng quốc phòng, chống sự xâm lược của chủnghĩa đế quốc, bảo vệ thành quả cách mạng; mở rộng giao lưu để tiếp thu vàtận dụng những thành tựu khoa học kỹ thuật của nền văn minh nhân loại phục
vụ sự nghiệp xây dựng thành công xã hội mới - xã hội cộng sản chủ nghĩa
C.Mác đã chỉ rõ: “Giữa xã hội tư bản và xã hội cộng sản chủ nghĩa là một
thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội nọ sang xã hội kia Thích ứng với thời kỳ
ấy là một thời kỳ quá độ chính trị mà nhà nước của thời kỳ ấy không thể là cái gì khác hơn là nền chuyên chính cách mạng của giai cấp vô sản” 1
Như vậy, tổ chức ra nhà nước xã hội chủ nghĩa là qui luật phổ biến đốivới tất cả các dân tộc thực hiện bước quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩacộng sản
- Nhà nước xã hội chủ nghĩa là một kiểu nhà nước đặc biệt trong lịch
sử, là nhà nước kiểu mới, nhà nước “nửa” nhà nước Thể hiện ở những đặctrưng cơ bản của nó, đó là:
Nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà nước của quần chúng lao động, nhànước của dân, do dân, vì dân; là tổ chức thực hiện quyền làm chủ của nhândân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản (đây là đặc trưng cơ bảnnhất phân biệt với nhà nước của các giai cấp bóc lột)
1 C.Mác - Ph.Ăngghen: Toàn Tập, Nxb CTQG, H 1995, Tập 19,, Tr 47.
Trang 11Nhà nước xã hội chủ nghĩa vừa là cơ quan cưỡng chế, đồng thời là cơquan quản lý kinh tế, văn hoá, xã hội, cùng một lúc nó thực hiện hai chứcnăng đó là trấn áp kẻ thù và tổ chức xây dựng xã hội mới; trong đó chức năngxây dựng là cơ bản, chủ yếu nhất
Nhà nước xã hội chủ nghĩa có sự thống nhất giữa tính giai cấp, tính dântộc và tính quốc tế
Nhà nước xã hội chủ nghĩa là nhà nước tự tiêu vong
Nhà nước xã hội chủ nghĩa tồn tại dưới nhiều hình thức khác nhau, nhưnhà nước vô sản kiểu Công xã, nhà nước vô sản kiểu Xô viết, nhà nước dânchủ nhân dân Dù tồn tại dưới hình thức nào thì nhà nước vô sản cũng làchuyên chính cách mạng của giai cấp công nhân
- Lý luận về nhà nước của chủ nghĩa Mác - Lênin là cơ sở lý luận khoahọc để Đảng Cộng sản Việt Nam vận dụng xây dựng nhà nước pháp quyền xãhội chủ nghĩa Việt Nam Sự ra đời và tồn tại nhà nước pháp quyền xã hội chủ
nghĩa Việt Nam là một tất yếu lịch sử, là kết quả và đòi hỏi của quá trình đấu
tranh giai cấp, đấu tranh giải phóng dân tộc của dân tộc ta dưới sự lãnh đạocủa Đảng; đặc trưng cơ bản của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ViệtNam mà ta xây dựng là nhà nước của dân, do dân, vì dân; là trụ cột của hệthống chính trị, là công cụ thực hiện quyền lực của nhân dân, là tổ chức thựchiện quyền làm chủ của nhân dân lao động dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộngsản Việt Nam
Đại hội X của Đảng nhấn mạnh: “Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện nhà
nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa”… “Bảo đảm nguyên tắc tất cả quyền lực nhà nước đều thuộc về nhân dân; quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp giữa các cơ quan trong việc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp…”1
Bản chất và đặc trưng của nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa ViệtNam được thể hiện:
Một là: Nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân, vì dân; tất cả quyền
lực nhà nước thuộc về nhân dân
1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb, CTQG 2006, Tr126.