Xã hội là một bộ phận của giới tự nhiên, là sản phẩm đặc biệt của tự nhiên. Đến lượt nó, xã hội tác động vào tự nhiên, làm biến đổi tự nhiên, lúc đó xã hội là chủ thể, tự nhiên là sản phẩm (tự nhiên thứ hai) của con người. Vì vậy, nghiên cứu mối quan hệ biện chứng giữa tự nhiên và xã hội có ý nghĩa hết sức to lớn cả về lý luận và thực tiễn.
Trang 1MỤC LỤC
Trang
2.1 Vai trò của tự nhiên đối với sự phát triển của xã hội 5
3 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ XÃ HỘI VÀ TỰ NHIÊN TRONG
GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
11
Trang 2LỜI NÓI ĐẦU
Xã hội là một bộ phận của giới tự nhiên, là sản phẩm đặc biệt của tự nhiên Đến lượt nó, xã hội tác động vào tự nhiên, làm biến đổi tự nhiên, lúc
đó xã hội là chủ thể, tự nhiên là sản phẩm (tự nhiên thứ hai) của con người Vì vậy, nghiên cứu mối quan hệ biện chứng giữa tự nhiên và xã hội có ý nghĩa hết sức to lớn cả về lý luận và thực tiễn
1 KHÁI NIỆM XÃ HỘI VÀ TỰ NHIÊN
1.1 Tự nhiên
Tự nhiên theo nghĩa rộng, là toàn bộ thế giới vật chất tồn tại khách quan Quá trình phát triển của tự nhiên sản sinh ra sự sống và theo qui luật tiến hoá, trong những điều kiện nhất định, con người xuất hiện Như vậy với nghĩa này con người và xã hội là một bộ phận, hơn nữa là một bộ phận đặc thù của tự nhiên
Sự ra đời của con người không chỉ là kết quả của các qui luật sinh học
mà còn là kết quả của quá trình lao động Đây là quá trình con người tác động vào tự nhiên khai thác và cải biến tự nhiên để đáp ứng nhu cầu tồn tại của mình Trong quá trình lao động con người ngày càng phát triển hoàn thiện hơn, từ đó ngôn ngữ và chữ viết ra đời
Đồng thời, thông qua hoạt động thực tiễn và lao động sản xuất đã hình thành nên các mối quan hệ giữa con người với con người, con người với tự nhiên… Có thể nói, bằng quá trình lao động sản xuất xã hội - một phương thức trao đổi chất đặc thù giữa tự nhiên và xã hội, con người trở thành khâu gắn bó tự nhiên và xã hội thành một môi trường duy nhất, trong đó con người sống vận động và thể hiện mình
Tự nhiên, theo nghĩa hẹp là một bộ phận của thế giới vật chất nằm ngoài xã hội, độc lập với xã hội nhưng tác động trực tiếp đến xã hội Như vậy, với nghĩa này tự nhiên thuần tuý là: đất, rừng, sông, biển… hay nói cách khác
tự nhiên là một bộ phận của thế giới vật chất không kể đến xã hội loài người
1.2 Xã hội
Theo nghĩa rộng, xã hội được hiểu là một bộ phận của thế giới vật chất,
là hình thái vận động cao nhất của thế giới vật chất Hình thái vận động này
Trang 3lấy mối quan hệ của con người và sự tác động lẫn nhau giữa người với người làm nền tảng
Con người là thực thể của hình thức vận động xã hội Mọi quá trình xã hội đều là quá trình hoạt động của chính con người Không có con người thì không có xã hội Việc hiểu tính qui định đặc trưng cho xã hội không nên dừng lại ở quan niệm chỉ cho rằng xã hội là tập hợp, cộng đồng những con người
Vì trong xã hội ngoài sự hiện diện của tập hợp người còn có những mối liên
hệ nối liền những con người, những bộ phận khác nhau trong nó thành một hệ thống chỉnh thể duy nhất Những mối liên hệ này được tái tạo trong hoạt động của con người và mang tính bền vững đến mức nhiều thế hệ người thay thế nhau mà hình thức của những liên hệ đặc trưng cho một xã hội cụ thể vẫn tồn tại Vì vậy, C.Mác viết: "xã hội không phải là những cá thể người, mà là biểu hiện tổng số những mối liên hệ và quan hệ của chúng, trong đó những cá thể
đó tồn tại với nhau"1 xã hội là "sản phẩm của sự tác động lẫn nhau giữa người với người"2
Xã hội có lịch sử hình thành Sự hình thành xã hội không tách rời quá trình phát triển của giới tự nhiên và cũng không tách rời quá trình hình thành của chính bản thân con người Đây là hai mặt của quá trình thống nhất: Con người - xã hội và tự nhiên
Trong quá trình biến đổi tự nhiên, thực chất là quá trình lao động, các qui luật xã hội, mà trước hết là qui luật của sản xuất vật chất ngày càng giữ địa vị chủ đạo chi phối hoạt động nói chung của con người Con người tồn tại được là nhờ có tự nhiên nhưng giới tự nhiên trở thành tự nhiên của con người lại là kết quả của sự biến đổi của con người với tự nhiên
C.Mác cho rằng: "Con vật chỉ tái sản xuất ra bản thân nó, còn con người tái sản xuất ra toàn bộ giới tự nhiên"3, con người thực hiện được điều
đó là nhờ có lao động Lao động là quá trình diễn ra giữa con người với tự nhiên Đây là quá trình con người cải biến tự nhiên và cũng là quá trình chế tạo, sử dụng công cụ lao động Và chính nhờ có lao động con người có thể tác động sâu hơn vào giới tự nhiên, biến giới tự nhiên nguyên sinh thành tự nhiên
Trang 4của con người Như vậy, nhờ lao động mà lực lượng vật chất và những quan
hệ xã hội vật chất của cộng đồng người được hình thành Đó là cơ sở hình thành, phát triển xã hội
Theo nghĩa hẹp, xã hội được hiểu là một hệ thống xã hội cụ thể trong lịch sử (những hình thái kinh tế - xã hội) hoặc là những xã hội riêng biệt, cụ thể (ví dụ: xã hội Việt Nam, xã hội Trung Quốc…) Cùng với quá trình tiến hoá tiếp tục của tự nhiên, xã hội cũng có quá trình phát triển lịch sử của mình thể hiện bằng sự vận động biến đổi và phát triển không ngừng trong cơ cấu xã hội Ở mỗi giai đoạn lịch sử cụ thể, có một dạng cơ cấu xã hội đặc thù Và mỗi hình thái kinh tế - xã hội được coi như những nấc thang của sự phát triển
xã hội
Như vậy, theo nghĩa rộng xã hội là một bộ phận đặc biệt của giới tự nhiên, xã hội nằm trong lòng tự nhiên Nhưng theo nghĩa hẹp thì xã hội là vị trí, phạm vi hoạt động của con người và xã hội loài người, trong thời gian, không gian và những giai đoạn lịch sử nhất định
2 MỐI QUAN HỆ XÃ HỘI VÀ TỰ NHIÊN
Tự nhiên và xã hội loài người là hai mặt đối lập của một thế giới thống nhất Chúng không tách rời nhau nhưng không đồng nhất, mà giữa chúng có mối quan hệ biện chứng khăng khít với nhau, vừa thống nhất vừa đấu tranh với nhau trong suốt quá trình phát triển của con người
2.1 Vai trò của tự nhiên đối với sự phát triển của xã hội
Tự nhiên là điều kiện khách quan, là môi trường tồn tại và phát triển của xã hội Con người sống trong môi trường tự nhiên - là một bộ phận của tự nhiên Con người gắn liền với môi trường tự nhiên bằng "các quan hệ máu thịt" Chính đây là cơ sở tự nhiên của đời sống con người Thiếu những cơ sở này con người không thể tồn tại Vì chỉ có môi trường tự nhiên mới cung cấp được những điều kiện cần thiết nhất cho sự sống của con người và cũng chỉ
có tự nhiên mới cung cấp được những điều kiện cần thiết cho hoạt động xã hội Theo C.Mác, "con người không thể sáng tạo ra được cái gì nếu không có giới tự nhiên"1 Vai trò này của tự nhiên không có gì thay thế được và cũng không bao giờ mất đi, cho dù xã hội phát triển đến trình độ nào đi chăng nữa
Trang 5Với tư cách là môi trường tồn tại và phát triển của xã hội, tự nhiên có thể tác động thuận lợi hoặc khó khăn cho sản xuất xã hội, thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển chính bản thân xã hội
Môi trường tự nhiên có vai trò to lớn đối với đời sống con người Ảnh hưởng của nó đến xã hội loài người mang tính tự nhiên và tính lịch sử Vì những ảnh hưởng này thẩm thấu vào đời sống con người đến mức độ nào là kết quả của sự tác động "chéo" giữa tự nhiên với con người và con người với
tự nhiên Cho nên không thể tuyệt đối hoá mặt này hay mặt kia khi xem xét mối quan hệ giữa tự nhiên và xã hội
2.2 Xã hội tác động vào tự nhiên
Lịch sử xã hội là sự tiếp tục lịch sử của tự nhiên Từ khi xuất hiện con người và xã hội loài người, lịch sử của tự nhiên không chỉ phụ thuộc vào sự tác động của các yếu tố tự nhiên, mà còn chịu sự chi phối ngày càng mạnh mẽ của các yếu tố xã hội Và nếu tự nhiên là nguồn cung cấp các tư liệu sinh hoạt
và các tư liệu sản xuất cho con người và xã hội, thì con người và xã hội là người tiêu thụ và biến đổi tự nhiên mạnh mẽ nhất, nhanh chóng nhất so với tất
cả chu trình khác của quá trình sinh học Sự phát triển của lịch sử xã hội không thể tách rời các yếu tố tự nhiên, bởi vì chỉ có mối quan hệ với tự nhiên,
và quan hệ với nhau con người mới làm nên lịch sử của mình Điều đó có nghĩa là, có sự tiếp tục, sự gắn bó qui định lẫn nhau giữa xã hội và tự nhiên Quá trình quan hệ với tự nhiên con người đã cải biến giới tự nhiên Bởi vì, trong quá trình tồn tại, con người không thể thoả mãn với những gì mà tự nhiên sẵn có Thông qua hoạt động có ý thức của mình, con người cải tạo tự nhiên nhằm làm cho tự nhiên ngày càng phục vụ nhiều hơn cho con người Xã hội tác động vào tự nhiên có vai trò vô cùng quan trọng, đồng thời nó xuất phát từ sản xuất vật chất của con người Nền sản xuất vật chất của xã hội là phương thức trao đổi chất giữa xã hội và tự nhiên, xét về mặt xã hội đó đồng thời là quá trình con người đồng hoá các đối tượng tự nhiên trong phạm vi của một hình thái xã hội xác định
Như vậy, mối quan hệ giữa con người và tự nhiên được thực hiện thông qua lực lượng sản xuất, hay lực lượng sản xuất là biểu hiện sự chinh phục tự nhiên của con người Điều này có nghĩa là: sự tác động của con người vào tự
Trang 6nhiên tuỳ thuộc vào trình độ phát triển của con người mà biểu hiện trực tiếp là trình độ phát triển của khoa học công nghệ, của lực lượng sản xuất ở mỗi thời đại lịch sử, nó gắn liền với những hình thức tác động cải tạo sâu sắc, toàn diện hơn của xã hội với tự nhiên
Nếu như sự tác động của tự nhiên vào xã hội mang tính chất tự phát, thì
xã hội tác động vào tự nhiên là sự tác động có ý thức Sự tác động của con người vào tự nhiên có thể diễn ra theo hai chiều hướng: nếu đúng qui luật thì làm cho tự nhiên ngày càng phong phú, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất
và đời sống của con người; ngược lại, tác động không đúng qui luật sẽ làm cho tự nhiên ngày càng nghèo nàn kiệt quệ, sự cân bằng sinh thái sẽ bị phá vỡ
và tự nhiên sẽ "trả thù" con người Ph.Ăngghen: "sự nhắc nhở chúng ta từng giờ, từng phút rằng chúng ta hoàn toàn không thống trị được giới tự nhiên như một kẻ xâm lược thống trị một dân tộc khác, như một người sống bên ngoài tự nhiên, mà trái lại, bản thân chúng ta, với cả xương thịt, máu mủ và đầu óc chúng ta, là thuộc vào giới tự nhiên, chúng ta nằm trong lòng tự nhiên, và tất
cả sự thống trị của chúng ta đối với tự nhiên là ở chỗ chúng ta, khác với tất cả sinh vật khác, là chúng ta nhận thức được quy luật của giới tự nhiên và có thể
sử dụng được những qui luật đó một cách chính xác" 1
Việc nhận thức qui luật của giới tự nhiên và sử dụng những qui luật đó một cách có hiệu quả để đảm bảo sự cân bằng hệ thống tự nhiên - xã hội không thể tách rời khỏi việc nhận thức qui luật và sử dụng những qui luật xã hội Đây vừa là tiền đề, vừa là từng bước thực hiện việc điều khiển một cách
có ý thức mối quan hệ giữa xã hội và tự nhiên Chỉ có nắm vững các qui luật của xã hội và triệt để vận dụng nó, con người mới xác định đúng đắn mục đích của quá trình sản xuất và mới có ý thức tự giác lựa chọn những công cụ, phương tiện hợp lý để thực hiện mục đích đó, đảm bảo cho sự phát triển bền vững của toàn xã hội trong mối quan hệ hài hoà tự nhiên - xã hội
Trong giai đoạn hiện nay, con người không chỉ coi tự nhiên như môi trường sống, như kho tài nguyên mà chủ yếu coi như đối tượng để khai thác
vơ vét nhằm thu lợi nhuận tối đa Mối quan hệ "dã thú" của con người với đối tượng tự nhiên đã đưa lại những hậu quả khôn lường Khủng hoảng sinh thái
Trang 7đe doạ nhân loại, đe doạ sự sống của cả hành tinh Như vậy, con người "làm chủ tự nhiên" không phải bất chấp qui luật của tự nhiên mà phải nhận thức để vận dụng đúng và có hiệu quả qui luật đó Sự "thống trị" của con người với tự nhiên có thể thu được kết quả nào đó bằng cách vi phạm các qui luật thì kết quả đó chỉ là thành công tạm thời, tổn thất sẽ là rất to lớn đối với cả tự nhiên
và con người Do đó, con người vừa khai thác vừa phải bảo vệ tự nhiên Đảng
ta nhấn mạnh: "Tăng cường quản lý, bảo đảm khai thác tài nguyên hợp lý và tiết kiệm; xây dựng và thực hiện nghiêm các quy định về phục hồi môi trường các khu khai thác khoáng sản và các hệ sinh thái đã bị xâm phạm, bảo đảm cân bằng sinh thái"1
Sự tác động của xã hội vào tự nhiên còn phụ thuộc vào trình độ nhận thức của con người và vận dụng các qui luật trong hoạt động thực tiễn của mình Bởi vì, trình độ chinh phục tự nhiên nói lên trình độ nhận thức của con người, trình độ nhận thức của con người ngày càng phát triển kéo theo sự tác động của xã hội đối với tự nhiên cũng có sự biến chuyển
Tuy nhiên, nếu chỉ thay đổi nhận thức không thôi thì chưa đủ Bởi vì,
"những quan hệ nhất định đó với tự nhiên, là do hình thức của xã hội quyết định", nghĩa là tính chất của mối quan hệ lẫn nhau giữa xã hội và tự nhiên trước hết phụ thuộc vào quan hệ sản xuất, vào chế độ xã hội, vào tính chất của những điều kiện chính trị và kinh tế - xã hội mà trong đó con người sống
và hoạt động Như vậy, chế độ xã hội qui định tính chất mục tiêu, phương hướng của con người trong quá trình tác động vào tự nhiên, ở mỗi chế độ chính trị - xã hội khác nhau có sự tác động vào tự nhiên khác nhau Chủ nghĩa tư bản trong quá trình phát triển lâu dài bằng sự kết hợp giữa sở hữu
tư nhân tư bản với quá trình công nghiệp hoá, đã tập trung vơ vét, khai thác đến mức tối đa không chỉ sức lao động của con người, mà cả những nguồn tài nguyên thiên nhiên và môi trường nhằm thu được lợi nhuận cao nhất, nhanh nhất cho sự phát triển kinh tế, là nguyên nhân cơ bản của những mâu thuẫn giữa con người với con người và giữa con người với tự nhiên Chủ nghĩa xã hội là "sự giải quyết thực sự mâu thuẫn giữa con người với tự nhiên, giữa con người và con người" 2 Chỉ có dưới chủ nghĩa xã hội, con
Trang 8người mới được giải phóng khỏi mọi áp bức, bóc lột, mới được hành động tự
do, theo cái nghĩa là con người sẽ có đầy đủ các điều kiện xã hội và những tri thức cần thiết để nắm bắt các qui luật của tự nhiên, lẫn những qui luật xã hội và biết tự giác sống và tuân theo những qui luật đó Vì vậy, tiến lên chủ nghĩa cộng sản chính là tiến đến xây dựng mối quan hệ công bằng, bình đẳng thật sự giữa con người với tự nhiên
Mặt khác, sự tác động của xã hội đối với tự nhiên, không chỉ đòi hỏi phải biết sử dụng các thành tựu khoa học tự nhiên, khoa học kỹ thuật và khoa học nhân văn, mà còn phải có sự hợp tác hợp lý của các quốc gia trên thế giới Đảng ta đã nhấn mạnh: "mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế về bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên thiên nhiên" 1
2.3 Tự nhiên và hoạt động quân sự
Hoạt động quân sự là một mặt của hoạt động xã hội cho nên hoạt động quân sự cũng chịu sự chi phối của các yếu tố tự nhiên Tuy nhiên trong quá trình phát triển của lịch sử xã hội, hoạt động quân sự có tác động rất lớn đến môi trường tự nhiên và ngược lại
Tự nhiên có vai trò quan trọng trong hoạt động quân sự, là yếu tố tác động mạnh đến hoạt động quân sự, tuy tự nhiên không phải là yếu tố suy đến cùng việc thành hoặc bại của một cuộc chiến tranh nhưng nó có thể tạo điều kiện thuận lợi hoặc khó khăn cho cuộc chiến tranh đó
Điều kiện tự nhiên, trước hết là hoàn cảnh địa lý đã ảnh hưởng đến việc hình thành phương án tác chiến việc sử dụng vũ khí, phương tiện quân sự và
bố trí địa hình Bởi vì, điều kiện tự nhiên là lực lượng dự trữ nguyên liệu chiến lược phục vụ cho quốc phòng có vai trò to lớn trong xây dựng tiềm lực sức mạnh quân sự, của mỗi quốc gia, có ý nghĩa quyết định đến khả năng cơ động của lực lượng vũ trang và tác động rất lớn đến sức sống của nền kinh tế Đồng thời địa bàn hoạt động quân sự qui định việc bố trí chiến dịch, chiến thuật, việc sử dụng cũng như khả năng phát huy công lực của các loại vũ khí trang bị, phương tiện chiến tranh của mỗi bên tham chiến Do đó, trong hoạt động quân sự, người chỉ huy giỏi phải đánh giá được điều kiện tự nhiên, lợi
Trang 9dụng tự nhiên xây dựng kế hoạch tác chiến hợp lý, mới nâng cao được hiệu quả của hoạt động quân sự, tăng khả năng giành thắng lợi trong chiến tranh
Tự nhiên có mối quan hệ khách quan, tồn tại cùng với sự phát triển của
xã hội loài người Cho nên hoạt động quân sự bao giờ cũng gắn liền với điều kiện tự nhiên nhất định và đó cũng là yếu tố hết sức quan trọng của hoạt động quân sự, nhưng bao hàm cả những yếu tố thuận lợi hoặc khó khăn để khai thác giành được triệt để ưu thế trên chiến trường, đó là một nghệ thuật hết sức quan trọng của cán bộ chỉ huy các cấp
Hoạt động quân sự không những chịu ảnh hưởng quan trọng của môi trường tự nhiên, mặt khác nó tác động to lớn trở lại môi trường tự nhiên Vì vậy, trong lịch sử cũng đã có những quan niệm trái ngược nhau đối với loại hoạt động đặc biệt này - hoạt động quân sự Đó là những tư tưởng đề cao hoạt động quân sự và chiến tranh coi đó như một phương thức tuyệt vời để giải quyết những mâu thuẫn xã hội Trái lại một số quan điểm lại phản đối chiến tranh dù cuộc chiến tranh đó mang tính chất chính nghĩa
Chủ nghĩa Mác - Lênin với quan điểm duy vật biện chứng trong xem xét mối quan hệ giữa hoạt động quân sự với môi trường tự nhiên đã cho rằng: Hoạt động quân sự (đặc biệt là chiến tranh) gây tác động đến tự nhiên, tàn phá huỷ hoại môi trường gây hậu quả rất lớn thậm chí kéo dài trong lịch sử Tuy nhiên xét về ý thức chính trị xã hội của hoạt động quân sự cần thấy sự tác động đến môi trường tự nhiên đều diễn ra theo hai chiều hướng:
Thứ nhất: đối với hoạt động quân sự (các cuộc chiến tranh) do giai cấp
thống trị lỗi thời, các lực lượng phản cách mạng tiến hành vì lợi ích của các giai cấp bóc lột, là thủ phạm chính gây tàn phá môi trường tự nhiên, tàn phá môi trường sống của con người Đó chính là hậu quả mà các cuộc chiến tranh bẩn thỉu vì mục đích nô dịch áp bức bóc lột của giai cấp thống trị phản động trong lịch sử gây ra (ví dụ: chiến tranh thế giới thứ nhất và chiến tranh thế giới thứ hai và hàng trăm ngàn cuộc chiến trong lịch sử nhân loại)
Thứ hai: đối với hoạt động quân sự (các cuộc chiến tranh) của nhân dân
các nước, các lực lượng cách mạng yêu chuộng hoà bình và tiến bộ, mặc dù trong những chừng mực nhất định để tiến hành chiến tranh tự bảo vệ mình và nhằm đập tan các lực lượng phản cách mạng ngăn ngừa chiến tranh, đều có
Trang 10tác động nhất định đến môi trường Nhưng xét đến cùng thì sự tác động của
nó là mang ý thức chính trị xã hội tích cực Bởi vì, thông qua hoạt động đó
mà chiến tranh được ngăn chặn giảm bớt và nhất định loài người sẽ loại bỏ chiến tranh ra khỏi đời sống xã hội khi xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản trên toàn thế giới
Đó là cơ sở quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về phản đối với chiến tranh phi nghĩa, các hoạt động chạy đua vũ trang trên thế giới, đồng thời ủng hộ các cuộc chiến tranh chính nghĩa cách mạng, bảo vệ hoà bình Mặt khác các giai cấp, lực lượng cách mạng trong khi chuẩn bị và thực hành các hoạt động quân sự phải quan tâm bảo vệ môi trường giảm thiểu đến mức thấp nhất sự tác động xấu đến môi trường sinh thái do hoạt động quân sự gây ra
Tóm lại, mối quan hệ biện chứng giữa tự nhiên và xã hội là mối quan
hệ khách quan vốn có xuyên suốt quá trình tồn tại và phát triển của xã hội loài người Thực chất của mối quan hệ này vừa thống nhất vừa đấu tranh với nhau,
đó là động lực thúc đẩy cho tự nhiên và xã hội phát triển
3 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ XÃ HỘI VÀ TỰ NHIÊN TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
3.1 Vấn đề môi trường sinh thái
Sinh thái là phương hướng khoa học tổng hợp, nghiên cứu các qui luật tác động qua lại giữa hữu sinh với điều kiện ngoại cảnh của chúng nhằm duy trì sự cân bằng động của hệ thống "xã hội - tự nhiên"
Môi trường sống của con người không đơn giản chỉ là môi trường địa
lý, các điều kiện địa lý như trước đây đã từng quan niệm, cũng không phải môi trường tự nhiên thuần tuý, mà phải là môi trường tự nhiên - xã hội hay môi trường "tự nhiên người hoá", bởi vì, con người là một thực thể thống nhất sinh học - xã hội hay một động vật xã hội Ngày nay môi trường sống của con người và xã hội thường được gọi là môi trường sinh thái
Vấn đề môi trường sinh thái là một trong những vấn đề cấp bách toàn cầu và khó giải quyết nhất trong thời đại ngày nay Hiện nay, môi trường sinh thái đang nổi lên nhiều vấn đề căng thẳng, phức tạp và cấp thiết, có liên quan trực tiếp không chỉ đến sự sống của sinh vật mà còn đe dọa đến sự sống của con người, sự tồn tại của xã hội loài người Trước hết là sự khan hiếm và cạn