Mỗi phương thức sản xuất chỉ có thể được xác lập một cách vững chắc trên cơ sở vật chất kỹ thuật nhất định. Do vậy, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật là yêu cầu khách quan của quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội. Tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay chính là từng bước tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội. Đây là nhiệm vụ kinh tế cơ bản có ý nghĩa quyết định tới thắng lợi của sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.
Trang 1CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM HIỆN
NAY LỜI NÓI ĐẦU
Mỗi phương thức sản xuất chỉ có thể được xác lập một cách vững chắc trên cơ sở vật chất kỹ thuật nhất định Do vậy, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật
là yêu cầu khách quan của quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội Tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hóa ở Việt Nam hiện nay chính là từng bước tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội Đây là nhiệm vụ kinh tế cơ bản có ý nghĩa quyết định tới thắng lợi của sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Do đó, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xác định công nghiệp hoá, hiện đại hoá là nhiệm vụ trung tâm trong suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
1 TÍNH TẤT YẾU KHÁCH QUAN TIẾN HÀNH CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
1.1 Khái niệm công nghiệp hoá, hiện đại hoá
- Quan niệm của Đảng ta về công nghiệp hoá, hiện đại hoá
“Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là quá trình chuyển đổi căn bản toàn
diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế - xã hội
từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ phương tiện và phương pháp tiên tiến hiện đại dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học công nghệ tạo ra năng suất lao động xã hội cao.”1
Quan niệm trên cho thấy công nghiệp hoá, hiện đại hoá là một quá trình kinh tế rộng lớn, toàn diện bao gồm các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ
và quản lý kinh tế - xã hội Đồng thời, xác định rõ vai trò quan trọng của công nghiệp, khoa học công nghệ trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá Chỉ
rõ nội dung cốt lõi của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá là cải biến lao động thủ công, lạc hậu thành lao động sử dụng kỹ thuật tiên tiến, hiện đại để đạt tới năng suất lao động xã hội cao Nội hàm của nó không chỉ là sự kế thừa có chọn lọc các quan niệm về công nghiệp hoá, hiện đại hoá mà còn thể hiện tư duy
1
Đảng CSVN: Văn kiện hội nghị BCH TW VII khoá VII, Nxb CTQG, H, 1994, tr.65
Trang 2sáng tạo của Đảng ta trong vận dụng lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng
Hồ Chí Minh vào thực tiễn Việt Nam trong điều kiện lịch sử mới
- Đặc điểm của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở nước ta
Thứ nhất, công nghiệp hoá phải gắn liền với hiện đại hoá.
Mục đích nhằm rút ngắn và nâng cao hiệu quả của quá trình công nghiệp hoá ở nước ta Trước đây và hiện nay, công nghiệp hoá ở nước ta ít nhiều đã tiến hành theo hướng hiện đại hoá Tuy nhiên, vấn đề đặt ra hiện nay
có khác hơn do có sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ trong những thập kỷ gần đây, khái niệm hiện đại hoá luôn được bổ sung bằng những nội dung với phạm vi bao quát nhiều mặt từ sản xuất, kinh doanh đến dịch vụ, quản lý… Hơn nữa, tương ứng với thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá ở nước ta hiện nay cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ yêu cầu công nghiệp hoá gắn với hiện đại hoá còn là đòi hỏi ngày càng bức bách
Thứ hai, công nghiệp hoá, hiện đại hoá tiến hành trong nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Quá trình này được tiến hành trong điều kiện nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa thực hiện mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” Điều đó có ý nghĩa to lớn trong việc phân bố các nguồn lực cho sản xuất, hình thành cơ cấu kinh tế, xác định mục tiêu, bước đi, biện pháp công nghiệp hoá, hiện đại hoá
Thứ ba, công nghiệp hoá, hiện đại hoá là sự nghiệp của toàn dân với sự
tham gia tích cực của tất cả các thành phần kinh tế trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo
Thứ tư, công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo xu thế quốc tế hoá và hội
nhập kinh tế thế giới, tham gia phân công lao động và hợp tác quốc tế
1.2 Tính tất yếu khách quan của công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam
- Xuất phát từ quan điểm chủ nghĩa Mác – Lênin về công nghiệp hoá Tất cả các nước có nền kinh tế chậm phát triển, đặc biệt những nước còn phổ biến là nền sản xuất nhỏ đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, nhất thiết phải tiến hành công nghiệp hoá Bởi vì, mỗi phương thức
Trang 3sản xuất chỉ có thể được xác lập vững chắc trên cơ sở vật chất kỹ thuật tương ứng Chủ nghĩa xã hội cũng vậy, muốn tồn tại và phát triển tất yếu phải xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật vững chắc Cơ sở vật chất kỹ thuật của một nền sản xuất xã hội là toàn bộ hệ thống các yếu tố của lực lượng sản xuất xã hội phù hợp với trình độ kỹ thuật tương ứng mà lực lượng lao động xã hội sử dụng
để sản xuất ra của cải vật chất đáp ứng nhu cầu xã hội Trong hệ thống đó, công
cụ lao động là yếu tố cực kỳ quan trọng, là xương sống của nền sản xuất xã hội,
là tiêu chuẩn để phân biệt các thời đại kinh tế khác nhau C.Mác đã đưa ra lời nhận xét có tính chất phương pháp luận như sau:
“Những thời đại kinh tế khác nhau không phải ở chỗ chúng sản xuất ra cái
gì, mà là ở chỗ chúng sản xuất bằng cách nào, với những tư liệu lao động nào”1
Trong lịch sử phát triển xã hội, sự thay thế kế tiếp nhau của các phương thức sản xuất, cũng chính là quá trình thay đổi về chất trong cơ sở vật chất kỹ thuật của xã hội Phương thức sản xuất ra đời sau do có sự kế thừa những yếu
tố tích cực, tiến bộ từ xã hội trước đó và phát triển cao hơn, do vậy, xét về bản chất phương thức sản xuất ra đời sau bao giờ cơ sở vật chất kỹ thuật cũng có trình độ cao hơn phương thức sản xuất trước Cho đến nay, lịch sử loài người
đã trải qua bốn hình thái kinh tế - xã hội và đang trong thời đại quá độ lên chủ nghĩa xã hội trên phạm vi toàn thế giới Các hình thái kinh tế - xã hội trước chủ nghĩa tư bản, đặc trưng cơ sở vật chất kỹ thuật là công cụ thủ công và công nghệ sản xuất lạc hậu Đặc trưng cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa tư bản là nền đại công nghiệp cơ khí
Cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, là nền sản xuất lớn hiện đại có cơ cấu kinh tế hợp lý, có trình độ xã hội hoá cao dựa trên trình độ khoa học kỹ thuật tiên tiến, được hình thành một cách có kế hoạch và thống trị toàn
bộ nền kinh tế quốc dân
V.I.Lênin khẳng định: “Cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội
chỉ có thể là nền đại công nghiệp cơ khí có khả năng cải tạo cả nông nghiệp”2
Chủ nghĩa xã hội muốn tồn tại, phát triển, cần phải có một nền kinh tế tăng trưởng và phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và chế độ công hữu về tư liệu sản xuất Cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội được
1 C.Mác và Ph.Ăngghen: Toàn tập, Nxb, Chính trị quốc gia H 2002, tập 23, tr 269.
2 V.I.Lênin: Toàn Tập, Nxb Tiến bộ Matxcơva, 1970, tập 32, tr.595
Trang 4xây dựng trên cơ sở những thành tựu mới nhất, tiên tiến nhất của khoa học và công nghệ; tạo ra năng suất lao động xã hội cao hơn chủ nghĩa tư bản chỉ có như vậy mới chiến thắng được hoàn toàn và triệt để chủ nghĩa tư bản Nó phải thể hiện được những thành tựu mới nhất của khoa học và công nghệ ở mức có thể đảm bảo sử dụng mọi nguồn lao động trong xã hội, bảo đảm những nhu cầu vật chất cho toàn xã hội phù hợp với trình độ phát triển cao của lực lượng sản xuất mà nhân loại đã đạt được Công nghiệp hoá, hiện đại hoá chính là quá trình tạo ra nền tảng cơ sở vật chất kỹ thuật đó cho chủ nghĩa xã hội
Các nước đi lên chủ nghĩa xã hội trong điều kiện lực lượng sản xuất còn kém phát triển; quan hệ sản xuất mới còn non yếu; kiến trúc thượng tầng chưa hoàn thiện, cơ sở vật chất kỹ thuật của nền kinh tế nghèo nàn và lạc hậu,…
Để xây dựng xã hội - xã hội chủ nghĩa văn minh hơn, tốt đẹp hơn nhất thiết phải tiến hành công nghiệp hoá đất nước nhằm từng bước xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho nền kinh tế quốc dân xã hội chủ nghĩa
- Xuất phát từ đặc điểm của nền kinh tế nước ta
Nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ một nước nông nghiệp lạc hậu, nền kinh tế chậm phát triển, sản xuất nhỏ là phổ biến, cơ sở vật chất kỹ thuật nghèo nàn, lạc hậu, trình độ lực lượng sản xuất thấp kém, quan hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa mới thiết lập chưa được hoàn thiện… Vì vậy, tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá là đòi hỏi khách quan để từng bước xây dựng
cơ sở vật chất kỹ thuật, phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất và là cơ sở để xây dựng và phát triển quan hệ sản xuất mới xã hội chủ nghĩa Bởi vì, mỗi bước phát triển của lực lượng sản xuất sẽ tác động làm cho quan hệ sản xuất
xã hội chủ nghĩa từng bước được củng cố, hoàn thiện và mở rộng trên cả ba mặt: quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất; quan hệ tổ chức quản lý; quan hệ phân phối sản phẩm xã hội Sự phát triển và hoàn thiện quan hệ sản xuất mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa là cơ sở đảm bảo định hướng xã hội chủ nghĩa cho sự phát triển của nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta Đồng thời, tạo những điều kiện kinh tế - xã hội vững chắc cho chế độ xã hội chủ nghĩa phát triển
- Công nghiệp hoá, hiện đại hoá tạo điều kiện kinh tế để củng cố và phát triển khối liên minh vững chắc giữa giai cấp công nhân với giai cấp nông
Trang 5dân và đội ngũ trí thức trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa Vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội được nâng cao, quan hệ về kinh tế giữa các dân tộc, vùng miền của đất nước ngày càng phát triển Đặc biệt là góp phần tăng cường quyền lực, sức mạnh và hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam Đảm bảo cho Nhà nước có đủ sức mạnh vật chất cần thiết để điều tiết, định hướng xã hội chủ nghĩa nền kinh tế thị trường, đảm bảo và nâng cao đời sống nhân dân
- Công nghiệp hoá, hiện đại hoá sẽ tạo ra điều kiện vật chất để xây
dựng nền kinh tế độc lập tự chủ, phát triển văn hoá, xã hội, củng cố quốc phòng an ninh và nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại Mỗi bước tiến của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá sẽ là mỗi bước tạo ra diện mạo mới cho các lĩnh vực giáo dục - đào tạo, y tế, văn hoá nghệ thuật, thể dục, thể thao,…
Cùng với tiến trình phát triển của công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước
sẽ đáp ứng ngày càng đầy đủ hơn với chất lượng cao hơn những yêu cầu về trang bị kỹ thuật, hậu cần… cho quân đội và nền quốc phòng toàn dân Từng bước nâng cấp và hiện đại hoá cơ sở hạ tầng của nền quốc phòng như hệ thống giao thông vận tải, thông tin liên lạc, năng lượng, công trình quốc phòng… Công nghiệp hoá, hiện đại hoá sẽ thúc đẩy và tạo điều kiện để hiện đại hoá vũ khí, trang bị kỹ thuật chiến đấu của quân đội và lực lượng vũ trang, cung cấp cho nền quốc phòng toàn dân, quân đội nhân dân những công dân đại diện cho lực lượng sản xuất tiên tiến, hiện đại với tính xã hội hoá cao, có lòng yêu Tổ quốc, lao động sáng tạo, có tri thức tiên tiến, hiện đại, có tính tổ chức và kỷ luật Những điều đó thực sự cần thiết, phù hợp với yêu cầu xây dựng củng cố nền quốc phòng toàn dân, xây dựng “quân đội nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại”
Như vậy, công nghiệp hoá, hiện đại hoá là quá trình có tác dụng nhiều
mặt, là con đường phát triển lực lượng sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật cho chủ nghĩa xã hội, là điều kiện đảm bảo cho sự thắng lợi của chủ
nghĩa xã hội ở một nước có điểm xuất phát thấp như nước ta
Xuất phát từ cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên, trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam tiến hành công nghiệp hoá, hiện đại hoá là một tất yếu khách quan Chính vì vậy, khi bước vào thời kỳ quá độ, ngay từ Đại hội III
Trang 6(1960), Đảng Lao động Việt Nam đã xác định công nghiệp hoá là nhiệm vụ trung tâm của cả thời kỳ quá độ Thực tiễn, nước ta đã xây dựng cơ cở vật chất
kỹ thuật, phát triển lực lượng sản xuất ở miền Bắc, trở thành hậu phương lớn chi viện sức người, sức của cho giải phóng miền Nam thống nhất đất nước Trong công cuộc đổi mới, xây dựng đất nước Đảng ta xác định công nghiệp hoá phải gắn với hiện đại hoá Đặc biệt, trong điều kiện thành tựu khoa học công nghệ phát triển, thế giới đang bước vào thời kỳ phát triển kinh tế tri thức, Đảng ta đã chủ trương “Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với phát triển kinh tế tri thức, coi kinh tế tri thức là yếu tố quan trọng của nền kinh tế và công nghiệp hoá, hiện đại hoá ” Chính sự vận dụng sáng tạo phù hợp với điều kiện đất nước,
hoàn cảnh khu vực và thế giới đã tạo điều kiện cho nước ta đạt được “những
thành tựu to lớn có ý nghĩa lịch sử” trong hơn 20 năm đổi mới vừa qua được Đại
hội Đại biểu Toàn quốc lần thứ X đánh giá: Đất nước đã ra khỏi khủng hoảng kinh tế xã hội, có sự thay đổi cơ bản và toàn diện Kinh tế tăng trưởng khá nhanh, sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa được đẩy mạnh Đời sống nhân dân được cải thiện rõ rệt,… chính trị xã hội ổn định, quốc phòng, an ninh được tăng cường, quan hệ đối ngoại có bước phát triển mới…
2 MỤC TIÊU, QUAN ĐIỂM VÀ NỘI DUNG CÔNG NGHIỆP HOÁ, HIỆN ĐẠI HOÁ TRONG THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM
2.1 Mục tiêu và những quan điểm chỉ đạo của Đảng trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá
- Mục tiêu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hoá
Mục tiêu lâu dài là xây dựng nước ta trở thành nước công nghiệp hiện đại, có cơ sở vật chất kỹ thuật của chủ nghĩa xã hội, dựa trên một nền khoa học và công nghệ tiên tiến, tạo ra lực lượng sản xuất mới với quan hệ sản xuất ngày càng tiến bộ phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân, củng cố quốc phòng an ninh, nâng cao khả năng hợp tác phát triển với bên ngoài, thực hiện dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh
Trang 7Mục tiêu trước mắt là sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển; phấn đấu đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại
- Quan điểm chỉ đạo quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá của Đảng
Để thực hiện mục tiêu trên Đảng Cộng sản Việt Nam đã có những quan
điểm chỉ đạo như sau:
+ Giữ vững độc lập tự chủ đi đôi với mở rộng hợp tác quốc tế, đa phương hoá, đa dạng hoá các quan hệ kinh tế quốc tế Dựa vào nguồn lực trong nước là chính đi đôi với tranh thủ tối đa nguồn lực bên ngoài trên cơ sở xây dựng một nền kinh tế mở, hội nhập với khu vực và thế giới, hướng mạnh
về xuất khẩu đồng thời thay thế nhập khẩu bằng những sản phẩm trong nước sản xuất có hiệu quả
+ Công nghiệp hoá, hiện đại hoá là sự nghiệp của toàn dân của mọi thành phần kinh tế trong đó thành phần kinh tế nhà nước là chủ đạo
+ Lấy việc phát huy nguồn lực con người là yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững Động viên toàn dân cần, kiệm xây dựng đất nước, không ngừng tăng tích luỹ cho đầu tư phát triển Tăng trưởng kinh tế gắn liền với cải thiện đời sống nhân dân, phát triển văn hoá, giáo dục, thực hiện tiến
bộ, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường
+ Khoa học và công nghệ là động lực của công nghiệp hoá, hiện đại hoá, kết hợp công nghệ truyền thống với công nghệ hiện đại, tranh thủ đi nhanh vào công nghệ hiện đại ở những khâu quyết định
+ Lấy hiệu quả kinh tế xã hội làm tiêu chuẩn cơ bản để xác định phương
án phát triển lựa chọn dự án đầu tư và công nghệ Đầu tư chiều sâu để khai thác tối đa năng lực sản xuất hiện có Trong phát triển mới ưu tiên quy mô vừa và nhỏ, công nghệ tiên tiến, tạo nhiều việc làm, thu hồi vốn nhanh Đồng thời, xây dựng một số công trình quy mô lớn thật cần thiết và có hiệu quả
+ Kết hợp chặt chẽ và toàn diện phát triển kinh tế với củng cố, tăng cường nền quốc phòng an ninh của đất nước
Nhằm đáp ứng những yêu cầu mới trong quá trình công nghiệp hoá,
hiện đại hoá, Đảng ta nhấn mạnh: “Tranh thủ các cơ hội thuận lợi do bối
cảnh quốc tế tạo ra và tiềm năng, lợi thế của nước ta để rút ngắn quá trình
Trang 8công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa gắn với phát triển kinh tế tri thức, coi kinh tế tri thức là yếu tố quan trọng của nền kinh tế và công nghiệp hoá, hiện đại hoá” 1
Những quan điểm nêu trên phản ánh tư duy mới của Đảng Cộng sản Việt Nam về công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hướng xã hội chủ nghĩa trong điều kiện hiện nay Đó chính là sự tổng kết kinh nghiệm từ những thành công và thất bại của quá trình tiến hành công nghiệp hoá ở Việt Nam trước đây và những mô hình khác nhau trên thế giới
2.2 Nội dung công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong thời kỳ quá độ lên chủ
nghĩa xã hội ở Việt Nam
- Phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất trước hết bằng việc cơ khí hoá nền sản xuất xã hội trên cơ sở áp dụng những thành tựu cách mạng khoa học
và công nghệ
Cốt lõi của công nghiệp hoá, hiện đại hoá là cải biến lao động thủ công, lạc hậu thành lao động sử dụng kỹ thuật tiên tiến, hiện đại để đạt năng suất lao động xã hội cao Muốn vậy, phải thực hiện cơ khí hoá, điện khí hoá và tự động hoá sản xuất trước hết là cơ khí hoá một cách phổ biến Cơ khí hoá lao động thay thế lao động thủ công là một trong những phương hướng chủ yếu của tiến bộ kỹ thuật trong giai đoạn đầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá và là một nhân tố quan trọng hàng đầu ở nước ta hiện nay trong việc nâng cao năng suất lao động, giảm nhẹ điều kiện lao động, nâng cao trình độ văn hoá và kỹ thuật của người lao động
Đó là bước chuyển đổi rất căn bản từ nền kinh tế nông nghiệp sang nền
kinh tế công nghiệp Đi liền với cơ khí hoá là điện khí hoá và tự động hoá sản
xuất từng bước và trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân Sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đòi hỏi phải xây dựng phát triển mạnh mẽ các ngành công nghiệp trong đó then chốt là ngành chế tạo tư liệu sản xuất nhằm bảo đảm cải tạo toàn bộ nền kinh tế quốc dân
Trang 9Hơn nữa, đối tượng của công nghiệp hoá, hiện đại hoá là tất cả các ngành kinh tế quốc dân, trong đó các ngành công nghiệp chế tạo tư liệu sản xuất có ý nghĩa đặc biệt quan trọng vì các ngành này giữ vị trí then chốt trong việc thúc đẩy sự phát triển của những ngành khác Việc công nghiệp hoá, hiện đại hoá các ngành công nghiệp, công nghiệp nhẹ, công nghiệp thực phẩm cũng có vị trí quan trọng, nhất là trong giai đoạn đầu khi bắt đầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn, khi phải giải quyết những vấn đề bức bách như tạo việc làm, tăng cường khả năng xuất khẩu… Công nghiệp hoá, hiện đại hoá các ngành các khâu của nền kinh tế đòi hỏi phải được tiến hành đồng bộ, cân đối có như vậy mới tạo điều kiện cho nền sản xuất xã hội phát triển thuận lợi, đạt tốc độ nhanh, đồng thời mới phát huy được hiệu quả của chính quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá
Quy mô, cơ cấu, tỷ trọng của các ngành công nghiệp phải phù hợp với điều kiện, tiềm năng, yêu cầu của nền kinh tế và phù hợp với khả năng, trình
độ tham gia vào phân công lao động quốc tế của đất nước trong từng giai đoạn lịch sử nhất định Hơn nữa, mục tiêu của công nghiệp hoá, hiện đại hoá còn là sử dụng kỹ thuật công nghệ ngày càng tiên tiến, hiện đại nhằm đạt năng suất lao động xã hội cao Tất cả điều đó chỉ có thể thực hiện được trên
cơ sở một nền khoa học công nghệ phát triển đến một trình độ nhất định Ngày nay, khoa học công nghệ của thế giới đang có sự phát triển như vũ bão, trong đó khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp và công nghệ trở thành nhân tố quyết định chất lượng sản phẩm, chi phí sản xuất cũng như khả năng cạnh tranh của hàng hoá, hiệu quả của sản xuất kinh doanh thì khoa học công nghệ phải là động lực của công nghiệp hoá, hiện đại hoá
Phát triển khoa học công nghệ trong điều kiện Việt Nam hiện nay cần chú ý tới những vấn đề sau:
Thứ nhất: phải xác định được những phương hướng đúng đắn cho sự
phát triển khoa học công nghệ trong điều kiện đội ngũ cán bộ khoa học công nghệ của Việt Nam còn nhỏ bé, chất lượng thấp, khả năng về vốn, phương tiện nghiên cứu hạn hẹp… Phương hướng chung là: phát huy những lợi thế của đất nước, tận dụng mọi khả năng để đạt trình độ công nghệ tiên tiến đặc biệt là công nghệ thông tin và công nghệ sinh học, tranh thủ ứng dụng ngày
Trang 10càng nhiều hơn, ở mức cao hơn và phổ biến hơn những thành tựu mới về khoa học công nghệ, từng bước phát triển kinh tế tri thức
Thứ hai: phải tạo dựng được những điều kiện cần thiết cho sự phát triển
khoa học công nghệ như; đội ngũ cán bộ khoa học công nghệ có số lượng đủ lớn chất lượng cao, đầu tư ở mức cần thiết, các chính sách kinh tế xã hội phù hợp với con đường và biện pháp thực hiện đó là: phát triển năng lực nội sinh thông qua việc ứng dụng khoa học công nghệ Chọn giải pháp khoa học và công nghệ phù hợp với điều kiện Việt Nam vừa tận dụng các cơ sở hiện có vừa đầu tư mới theo chiều sâu Cải tiến, nâng cấp, hiện đại hoá các công nghệ truyền thống, thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn
và nông dân Tranh thủ công nghệ tiên tiến đặc biệt với các dự án đầu tư nước ngoài, giám định nghiêm ngặt việc nhập khẩu thiết bị công nghệ Bảo vệ môi trường sinh thái trong chuyển giao công nghệ Nâng cao năng lực khoa học công nghệ, đổi mới và làm chủ công nghệ nhập, sáng tạo công nghệ mới Tăng cường đầu tư vốn cho phát triển khoa học công nghệ, giáo dục đào tạo
- Xây dựng cơ cấu kinh tế hiện đại, hợp lý và hiệu quả
Quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá cũng là quá trình chuyển đổi
cơ cấu kinh tế hợp lý và hiệu quả Cơ cấu của nền kinh tế quốc dân là cấu tạo hay cấu trúc của nền kinh tế bao gồm các ngành kinh tế, các vùng kinh tế, các thành phần kinh tế… và mối quan hệ hữu cơ giữa chúng Trong cơ cấu của nền kinh tế thì cơ cấu ngành kinh tế là quan trọng nhất quyết định các hình thức cơ cấu kinh tế khác Cơ cấu kinh tế hợp lý là điều kiện để nền kinh tế tăng trưởng phát triển Vì vậy công nghiệp hoá, hiện đại hoá đòi hỏi phải xây dựng cơ cấu kinh tế hiện đại và hợp lý
Xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế được coi là hợp lý tiến bộ khi tỷ trọng khu vực công nghiệp và xây dựng đặc biệt là tỷ trọng khu vực dịch vụ ngày càng tăng, tỷ trọng khu vực nông lâm ngư nghiệp và khai khoáng ngày càng giảm trong tổng giá trị sản phẩm xã hội
Cơ cấu kinh tế hợp lý trong một nền kinh tế thị trường hiện đại đòi hỏi công - nông nghiệp - dịch vụ phát triển mạnh mẽ và đồng bộ Kinh tế dịch vụ phát triển tạo điều kiện phục vụ tốt hơn cho sự phát triển các ngành công nghiệp và nông nghiệp