Nghệ thuật quân sự là một lĩnh vực quan trọng của khoa học quân sự, ra đời và phát triển cùng với sự nảy sinh của các cuộc chiến tranh. Nghệ thuật quân sự là lý luận và thực tiễn chuẩn bị và tiến hành chiến tranh nói chung; là nghệ thuật sử dụng các lực lượng và phương tiện chiến tranh để đạt được thắng lợi; là tài thao lược của các tướng lĩnh và binh sĩ để đánh bại kẻ thù.
Trang 1HIỆN NAY MỤC LỤC
Trang
1 NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ NGHỆ THUẬT QUÂN SỰ TRONG
1.1 Nắm vững tư tưởng chiến lược tiến công, giành và giữ quyền
1.2 Phải biết phát huy sức mạnh tổng hợp 5 1.3 Tạo lực, tạo thế, tạo thời cơ, dùng mưu và phát huy nhân tố thiên
1.4 Chủ động đánh vào lòng người đối phương, kết hợp tác chiến
1.5 Khởi đầu và kết thúc chiến tranh đúng lúc 12
2 GIÁ TRỊ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ
NGHỆ THUẬT QUÂN SỰ TRONG SỰ NGHIỆP XÂY DỰNG VÀ BẢO
VỆ TỔ QUỐC VIỆT NAM XÃ HỘI CHỦ NGHĨA HIỆN NAY 13 2.1 Khơi dậy và phát huy tối đa nội lực, nâng cao hiệu quả hợp tác
quốc tế, tạo thế và lực cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc 14 2.2 Kết hợp chặt chẽ giữa kinh tế với quốc phòng, an ninh, chăm lo
xây dựng nền quốc phòng toàn dân và lực lượng vũ trang nhân
Trang 2LỜI NÓI ĐẦU
Nghệ thuật quân sự là một lĩnh vực quan trọng của khoa học quân sự,
ra đời và phát triển cùng với sự nảy sinh của các cuộc chiến tranh Nghệ thuật quân sự là lý luận và thực tiễn chuẩn bị và tiến hành chiến tranh nói chung; là nghệ thuật sử dụng các lực lượng và phương tiện chiến tranh để đạt được thắng lợi; là tài thao lược của các tướng lĩnh và binh sĩ để đánh bại kẻ thù
Tư tưởng Hồ Chí Minh về nghệ thuật quân sự là sự kế thừa, phát triển những tinh hoa quân sự của nhân loại, đặc biệt là nền nghệ thuật quân sự độc đáo của dân tộc “lấy ít đánh nhiều”, “lấy yếu đánh mạnh” được vận dụng vào thực tiễn cách mạng Việt Nam Đó là nghệ thuật quân sự trong khởi nghĩa vũ trang, trong chiến tranh cách mạng ở nước ta Vì vậy, việc nghiên cứu học tập
tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh có ý nghĩa sâu sắc đối với người cán bộ quân đội hiện nay, nó không chỉ góp phần nâng cao trình độ nhận thức lý luận quân
sự mà còn giúp cho người học hiểu sâu hơn những giá trị truyền thống lịch sử quân sự Việt Nam
1 NHỮNG NỘI DUNG CƠ BẢN VỀ NGHỆ THUẬT QUÂN SỰ TRONG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
1.1 Nắm vững tư tưởng chiến lược tiến công, giành và giữ quyền chủ động
Tiến công và phòng ngự (đánh và giữ) là một nội dung rất quan trọng trong chỉ đạo chiến tranh Chủ nghĩa Mác – Lênin đã chỉ ra rằng: “Nếu khởi nghĩa đã bắt đầu thì phải hành động với quyết tâm cao nhất và chuyển sang tiến công Phòng ngự là con đường chết của mọi cuộc khởi nghĩa vũ trang, phòng ngự thì thất bại ngay trước khi đọ sức với kẻ địch”1
Trong Binh pháp Tôn Tử có viết: “Không đánh được thì giữ , giữ khéo thì như dấu kín dưới 10 lớp đất Đánh giỏi thì như hành động trên chín tầng giời Cho nên giữ thì chắc, mà đánh thì thắng”2
Trong lịch sử truyền thống quân sự Việt Nam, tiến công là một nét đặc sắc trong nghệ thuật đánh giặc giữ nước của ông cha chúng ta Điển hình như
Lý Thường Kiệt, năm 1075 khi thấy quân Tống ráo riết xây dựng nhiều căn
cứ, tích trữ lương thực, khí giới ở thành Ung Châu – Trung Quốc chuẩn bị
1 Lênin Toàn tập, Nxb Tiến bộ M, 1978, tập 34, tr.440.
2 Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995, tập 3, tr.520.
Trang 3xâm lược nước ta, Ông đã chủ động đưa quân tiến công sang đánh thành Ung Châu rồi nhanh chóng rút về xây dựng tuyến phòng thủ sông Cầu
Kế thừa truyền thống và tinh hoa quân sự của dân tộc, của nhân loại, vận dụng sáng tạo và phát triển lý luận quân sự của chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện ở nước ta - một nước thuộc địa nửa phong kiến, Hồ Chí Minh khẳng định: trong khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh cách mạng, trước hết phải quán triệt tư tưởng tiến công, luôn luôn giành và giữ quyền chủ động
Từ thực tiễn chỉ đạo cách mạng, khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ ra cho quần chúng nhân dân ta thấy phải luôn nắm vững và vận dụng nhuần nhuyễn tư tưởng tiến công Bởi vì, kẻ địch của ta có quân số đông, vũ khí, trang bị hiện đại hơn, nếu ta chỉ cố thủ, bị đánh đâu đỡ đó “chỉ phòng thủ thì thế nào cũng thất bại”1
Đề cao tư tưởng tiến công, nhưng theo Người trước khi tiến công phải chuẩn bị đầy đủ thực lực, bởi có thực lực mới có thể chủ động tiến công địch Trong kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, Người đã cổ vũ nhân dân
ta luôn luôn tiến công địch, lực lượng ta ngày càng thêm mạnh, như nước mới chảy, như lửa mới nhen, chỉ có tiến công, tiến công mãi thì mới làm cho ta mạnh lên Ta mạnh lên thì mới tiến công được quân địch
Tư tưởng chỉ đạo xuyên suốt, nhất quán của Hồ Chí Minh là “kiên quyết không ngừng tiến công” Song, ở Hồ Chí Minh tiến công, liên tục tiến công còn phải biết tiến công, biết vận dụng linh hoạt, sáng tạo trong những điều kiện cụ thể, “biết sức ta, biết sức địch thì trăm trận đều thắng”2
Tư tưởng chiến lược tiến công của Hồ Chí Minh không phải là cự tuyệt với phòng ngự, mà tiến công không có lợi và phòng ngự có lợi, thì phòng ngự Nhưng phòng ngự theo Người không phải là phòng ngự bị động, phòng ngự tiêu cực mà phòng ngự phải quán triệt tư tưởng tiến công, phòng ngự chủ động, phòng ngự để tiến công Người luôn căn dặn phải kết hợp hài hòa giữa tiến công và phòng ngự “tiến công, phòng ngự không sơ hở”
Muốn tiến công phải luôn luôn giữ quyền chủ động Người khẳng định: “Giữ quyền chủ động là khôn khéo xử khiến quân thù, muốn đánh nó ở
1 Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995, tập 3, tr.473.
2 Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995, tập 3, tr.519.
Trang 4chỗ nào thì đưa nó đến đó mà đánh, muốn đưa nó vào bẫy của mình có thể đưa được”3
Bất kể thời chiến hay thời bình, lúc nào ta cũng phải chủ động, thấy trước, chuẩn bị trước Biết đánh giá so sánh địch, ta một cách khách quan, khoa học và toàn diện theo quan điểm biện chứng Đánh giá địch, ta không chỉ đơn thuần về số lượng, hay chỉ về mặt quân sự trên chiến trường, mà phải xem xét tổng hợp của nhiều yếu tố Đặc biệt, chỗ yếu cơ bản của kẻ địch là yếu tố chính trị, tinh thần
Tiến công nhưng không phiêu lưu mạo hiểm, tức là phải có phương thức và hình thức tiến công thích hợp Tiến công địch một cách toàn diện cả
về chính trị, quân sự, ngoại giao; bằng mọi lực lượng, mọi thứ vũ khí, mọi nơi
và đặc biệt tiến công vào những nơi hiểm yếu của địch, phải tránh chỗ mạnh, đánh chỗ yếu, tránh chỗ rắn, đánh chỗ mềm Muốn vậy, trước hết phải xác định đúng mục tiêu và phương hương tiến công
Tiến công trong tư tưởng quân sự Hồ Chí Minh còn thể hiện sâu sắc ở phương châm “đánh chắc thắng”, tiêu diệt địch đi đôi với bảo toàn và phát triển lực lượng của ta Ngay từ những trận đánh đầu tiên của Đội Việt Nam truyên truyền Giải phóng quân, đến các chiến dịch tiến công của Quân đội ta trong hai cuộc kháng chiến, Người luôn luôn căn dặn “đánh phải chắc thắng” không phiêu lưu, mạo hiểm Muốn vậy, phải giữ bí mật, chuẩn bị chu đáo và chủ động tiến công địch “Đánh chắc thắng” còn là biểu hiện tình thương yêu, quí trọng xương máu của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân Vì vậy, Người nhắc nhở các cấp chỉ huy phải thận trọng, biết giữ gìn lực lượng để kháng chiến lâu dài, phải tiết kiệm sức quân, sức dân Người thường nói: giành thắng lợi lớn
mà ít tốn xương máu mới là tướng giỏi
1.2 Phải biết phát huy sức mạnh tổng hợp
Tiến trình và kết cục chiến tranh rốt cuộc tùy thuộc vào sự so sánh lực lượng giữa hai bên tham chiến Trong chiến tranh quy luật bao trùm là
“mạnh được, yếu thua” Muốn giành thắng lợi, nhất thiết ta phải mạnh hơn đối phương
3 Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995, tập 3, tr.475.
Trang 5Ph.Ăngghen, một nhà quân sự thiên tài của giai cấp vô sản đã viết:
“Một dân tộc muốn giành độc lập cho mình không được tự giới hạn trong những hình thức tiến hành chiến tranh thông thường Khởi nghĩa quần chúng, chiến tranh cách mạng, các đội du kích ở khắp mọi nơi, đó là phương thức duy nhất, nhờ đó mà một dân tộc nhỏ có thể chiến thắng một dân tộc lớn, và một quân đội ít mạnh hơn có thể đương đầu với một quân đội mạnh hơn và có
tổ chức tốt hơn”1
Dân tộc ta, một dân tộc đất không rộng, người không đông, kinh tế nghèo nàn, lạc hậu, Quân đội non trẻ, hạn chế cả về số lượng, chất lượng, trang bị, vũ khí kỹ thuật so với thực dân Pháp và đế quốc Mỹ - những nước có tiềm lực kinh tế và quân sự mạnh Muốn đánh thắng Pháp và Mỹ ta phải biết phát huy sức mạnh tổng hợp Phát huy sức mạnh tổng hợp là phát huy sức mạnh trong nước và tranh thủ sự đồng tình, giúp đỡ của các nước trên thế giới, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại
Điểm cốt lõi của việc phát huy sức mạnh tổng hợp trong tư tưởng Hồ Chí Minh là phát động toàn dân, phát huy sức mạnh của cả dân tộc đánh giặc Thể hiện khi Tổ quốc lâm nguy, Người đã kêu gọi mọi người Việt Nam không phân biệt già, trẻ, gái, trai, giai cấp, tôn giáo đều phải đứng lên đánh thực dân Pháp, cứu Tổ quốc Chiến tranh là cuộc thử thách toàn diện giữa các bên tham chiến, vì vậy, toàn dân kháng chiến phải gắn với toàn diện kháng chiến Người nói: “Không dùng sức lực của toàn nhân dân về đủ mọi mặt để ứng phó, không thể nào thắng lợi nổi”1
Nét độc đáo trong nghệ thuật quân sự phát huy sức mạnh tổng hợp của
Hồ Chí Minh còn là sự kết hợp giữa đấu tranh chính trị với đấu tranh quân sự
và đấu tranh ngoại giao trong từng thời kỳ một cách chặt chẽ Hồ Chí Minh còn chỉ rõ: ngày nay không chỉ đánh nhau về mặt quân sự mà còn đánh nhau
về mặt chính trị, kinh tế, ngoại giao, văn hóa tư tưởng
Nghệ thuật phát huy sức mạnh tổng hợp trong tư tưởng Hồ Chí Minh còn là sự kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại Đó chính là sự tổng hòa sức mạnh của cả thế và lực; là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa sức
1Ăngghen, Sự thất bại của Piêmông, Tuyển tập bàn về chiến tranh nhân dân, Nxb Sự thật,
Hà Nội, 1978.
1 Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tập 4, tr.298.
Trang 6mạnh của độc lập dân tộc và sức mạnh của chủ nghĩa xã hội; là sự kết hợp sức mạnh của đường lối quân sự, đường lối chính trị và sự kết hợp tài tình giữa chiến lược cách mạng và phương pháp cách mạng Với nghệ thuật đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đã phát huy sức mạnh của dân tộc và sức mạnh của thời đại, huy động được sức mạnh to lớn trên tất cả mọi lĩnh vực quân sự, chính trị, kinh tế, văn hóa, ngoại giao… và sức mạnh đó là cơ sở cho chúng ta
có đủ khả năng “lấy nhỏ thắng lơn”, “lấy ít địch nhiều”, càng đánh, càng mạnh và tạo ra “thế ta là thế đứng trên đầu thù”
1.3 Tạo lực, tạo thế, tạo thời cơ, dùng mưu và phát huy nhân tố thiên thời, địa lợi, nhân hòa
Từ Đông, Tây, Kim, Cổ khi nói về chiến tranh và nghệ thuật quân sự đều đề cập đến “lực, thế, thời, mưu” và phát huy nhân tố “thiên thời, địa lợi, nhân hòa”, coi đó là kế sách đề giành thắng lợi Đây là những yếu tố hết sức quan trọng trong nghệ thuật quân sự
Chiến tranh giải phóng dân tộc thuộc địa chống lại sự xâm lược của chủ nghĩa thực dân, đế quốc bao giờ cũng là một cuộc chiến tranh của kẻ yếu chống lại kẻ mạnh Muốn giành thắng lợi không phải chỉ có ý chí mà phải tạo
ra lực, tạo được thế, tạo được thời cơ và phải có một lối đánh tài giỏi, quyết đánh và lại biết đánh bằng nghệ thuật quân sự của chiến tranh nhân dân
Tư tưởng Hồ Chí Minh về quân sự thể hiện nghệ thuật tạo lực, tạo thế, tạo thời cơ và dùng mưu, đồng thời phát huy nhân tố thiên thời, địa lợi, nhân hòa
Đó là, tư tưởng “lấy ít đánh nhiều”, “lấy nhỏ thắng lớn”, “lấy chất lượng cao thắng số lượng đông” Ở Hồ Chí Minh, bao giờ Người cũng yêu cầu, đánh chắc thắng, không được chủ quan, khinh địch, phải “biết địch, biết ta” giành thắng lợi lớn nhưng ít hy sinh xương máu của quần chúng Vì vậy, lực, thế, thời, mưu trong chỉ đạo chiến tranh của Chủ tịch Hồ Chí Minh được đặc biệt quan tâm là một nội dung rất cơ bản trong nghệ thuật quân sự
- Về tạo lực
Lực là sức mạnh vật chất và tinh thần của mỗi con người, mỗi đơn vị, mỗi địa phương và của cả nước Nghệ thuật tạo lực của Người là kế thừa phát triển tạo lực trong tinh hoa của dân tộc vào thực tiễn chỉ đạo cách mạng ở
Trang 7nước ta Đó là, dựa vào dân, phát huy sức mạnh to lớn của nhân dân, phải lấy dân làm gốc, người cách mạng phải có “tính tâm” và “quyết tâm”, biết đi vào quần chúng, thức tỉnh họ, tổ chức họ, làm cho dân ta ai cũng biết “đồng tình, đồng sức, đồng lòng, đồng minh” Phải biết phát triển các tổ chức cách mạng rộng khắp trong quần chúng để giáo dục, vận động, tổ chức quần chúng
“ Muốn biết tự do chầy hay chóng
Thì xem tổ chức khắp hay không.
Nước nhà giành lại nhờ gan sắt
Sự nghiệp làm nên bởi chữ đồng” 1
Theo Hồ Chí Minh, trong điều kiện cụ thể của nước ta, lực lượng tiến hành khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh cách mạng không chỉ đơn thuần dựa vào lực lượng vũ trang quân đội mà trước hết và quan trọng nhất là lực lượng chính trị của quần chúng được giác ngộ, được tổ chức chặt chẽ và rộng khắp
Vì vậy, phải bắt đầu bằng xây dựng lực lượng chính trị quần chúng, trên cơ sở
đó, xây dựng và phát triển mọi mặt của cách mạng Lực lượng chính trị quần chúng không chỉ là nền tảng vững chắc và nguồn tiếp sức vô hạn cho lực lượng vũ trang nhân dân, mà còn là lực lượng tiến công địch, chống địch khủng bố, cướp bóc, tiến hành công tác binh vận, địch vận, làm tan rã hàng ngũ địch và đấu tranh đòi quyền dân sinh, dân chủ
Trên thế giới, khi cuộc chiến tranh giành độc lập của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ và cách mạng Pháp nổ ra (thế kỷ 18), chiến tranh nhân dân mới trở thành thông lệ
Ở Việt Nam thế kỷ XIII, Trần Quốc Tuấn đã có quan điểm nổi tiếng
“Bách gia giai binh” (trăm họ là lính), “Quốc gia tinh lực” (nước, nhà hợp sức) và tiêu biểu cho sức mạnh toàn dân là Hội nghị Diên Hồng và Hội nghị Bình than thế kỷ XIV Vào thế kỷ XV, Nguyễn Trãi đã viết:
“Dựng gậy làm cờ, bốn phương dân cày tập hợp Rượu hoà nước, trên dưới một bụng cha con” 1
Kế thừa truyền thống tốt đẹp của dân tộc, Hồ Chí Minh đã chỉ ra muốn tạo được lực trước hết phải dựa vào dân
1 Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995, tập 3, tr.241.
1 Nguyễn Trãi Toàn tập, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1976, tr.77.
Trang 8Vì theo Người, cách mạng là việc chung của dân chúng, không phải của một, hai người, có dân là có tất cả Nhưng Hồ Chí Minh cũng chỉ rõ, dựa vào dân phải lấy công - nông làm nòng cốt Dân phải được giáo dục, được giác ngộ, được tổ chức chặt chẽ, phải tin vào dân, yêu thương dân, lấy dân làm gốc, phải chăm lo bồi dưỡng sức dân mới có cơ sở để tạo ra lực
Mặt khác, trong tư tưởng Hồ Chí Minh muốn tạo ra lực phải tập hợp đông đảo mọi lực lượng trong nhân dân Đoàn kết dân tộc với đoàn kết quốc
tế, tức là đoàn kết bên trong, hợp tác hữu nghị với bên ngoài mới tạo nên lực ngày càng to lớn
Thực tiễn để tạo lực cho cách mạng, từ năm 1941 khi về nước, Hồ Chí Minh đã chủ trương thành lập Mặt trận Việt Minh, thúc đẩy việc xây dựng các tổ chức cách mạng của quần chúng, hình thành đội quân chính trị ngày càng hùng hậu Trên cơ sở đó, Người chỉ thị tổ chức các đội du kích, thành lập đội Việt Nam tuyên truyền Giải phóng quân
Lực lượng cách mạng phải do Đảng Cộng sản lãnh đạo; xây dựng các tiềm lực chính trị, tư tưởng, kinh tế, quân sự; phải tiết kiệm khi sử dụng sức người, sức của
- Về tạo thế
Trong chiến tranh giữ nước, giải phóng dân tộc, thực trạng lấy yếu chống mạnh đã đặt ra cho dân tộc ta trước sự cần thiết phải tạo được thế có lợi trong điều kiện, hoàn cảnh của hai bên tham chiến Đó là hình thái bố trí triển khai lực lượng, thế trận.v.v…
Trong tư tưởng Hồ Chí Minh tạo lực phải đi đôi với lập thế, bởi thế và lực có quan hệ khăng khít, biện chứng tương tác với nhau Bởi vì, có thế thì mới phát huy được tác dụng của lực và tăng thêm sức mạnh của lực
Hồ Chí Minh rất coi trọng đến việc tạo thế Theo Người, tạo thế là phải tạo ra được, chiếm được, lợi dụng môi trường tự nhiên để phát huy sức mạnh của quân đội, của cả dân tộc Nét độc đáo trong tư tưởng Hồ Chí Minh là phải xây dựng được thế trận trong lòng dân, đó là thế vững chắc nhất, quyết định nhất
Trang 9Thế, trong tư tưởng Hồ Chí Minh còn được thể hiện ở từng trận chiến đấu, từng chiến dịch, từng chiến trường trên cả nước đều tạo ra thế có lợi, thế mạnh để đánh địch
Thế, theo Người còn là việc giải quyết mối quan hệ biện chứng giữa thế
và lực Hồ Chí Minh đã đưa ra một ví dụ: “quả cân chỉ một kilôgam, ở vào thế có lợi thì lực của nó tăng lên nhiều lần, có sức mạnh làm nhấc bổng được một vật nặng hàng trăm kilôgam Đó là thế thắng lực”1
- Về tạo thời cơ
Tạo lực, tạo thế chưa đủ mà còn phải biết tạo thời cơ Thời cơ, theo Hồ Chí Minh là thời thế, là thời gian, thời điểm có lợi nhất để tấn công đối phương Hồ Chí Minh yêu cầu phải biết tạo ra thời cơ và phải biết nắm bắt thời cơ; tức là phải nắm chắc quy luật vận động, xu thế phát triển của tình hình, để chọn thời cơ, tận dụng thời cơ Bởi theo Người:
“Lạc nước hai xe đành bỏ phí Gặp thời một tốt cũng thành công” 2
Do vậy, trong tư tưởng Hồ Chí Minh là phải biết tận dụng thời gian, vì thời gian là lực lượng, nên quyết sách của Người trong cuộc chiến tranh chống thực dân Pháp là kháng chiến trường kỳ, vừa kháng chiến vừa kiến quốc để phát triển mọi mặt Người nói: “Giặc Pháp là vỏ quýt dày, ta phải có thời gian để mài móng tay nhọn, rồi xé tan xác chúng ra”3
Người còn chỉ ra phải biết giữ gìn, phát triển lực lượng, tranh thủ từng giờ, từng phút làm tốt công tác chuẩn bị để nắm bắt thời cơ, khi thời cơ đến là chớp được thời cơ giành thắng lợi Hồ Chí Minh cho rằng: tích cực chủ động thì nắm được thời cơ, không tích cực thì thời cơ không chờ mình
- Về dùng mưu
Mưu kế trong nghệ thuật quân sự là toàn bộ các chủ trương (ý định và quyết tâm), kế hoạch chiến lược, chiến dịch và chiến đấu; là tài chỉ huy, tài thao lược của tướng lĩnh, binh sĩ trong chiến đấu; mưu còn là nghi binh lừa địch là hành động thực hư
1 Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tập 2, tr.455.
2 Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1995, tập 3, tr.287.
3 Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tập 6, tr.125.
Trang 10Mưu là một vấn đề rất quan trọng của nghệ thuật quân sự Tôn Tử đã dạy: dùng binh giỏi nhất, là đánh bằng mưu
Theo Hồ Chí Minh, về dùng mưu trong điều kiện kẻ thù mạnh hơn ta thì phải dùng sức mạnh của toàn dân, mưu trí của toàn dân để tạo ra một tình thế, một thế trận làm cho kẻ địch có quân đội nhà nghề, có vũ khí, khí tài, trang bị hiện đại nhưng cũng phải bất lực trước cách đánh của ta Với tinh thần đó, Người chỉ ra: ‘Phải lấy mềm xử cứng, lấy nước thắng lửa Hai hòn đá cùng chọi nhau thì hai hòn đá cùng vỡ Phải lấy một cái cứng một cái mền thì khi chọi nhau thì một cái còn” “Pháp có xe tăng, đại bác thì ta phá đường Pháp có máy bay thì ta đào hầm Pháp muốn đánh chớp nhoáng thì ta kéo dài Nhất định ta thắng”1
- Về phát huy nhân tố thiên thời, địa lợi, nhân hòa
Hồ Chí Minh nhấn mạnh: “Ở trong xã hội, muốn thành công phải có
ba điều kiện là: thiên thời, địa lợi, nhân hòa Ba điều kiện ấy đều quan trọng
cả Nhưng thiên thời không quan trọng bằng địa lợi, mà địa lợi không quan trọng bằng nhân hòa Nhân hòa là tất cả mọi người đều nhất trí Nhân hòa là quan trọng hơn hết”2 “Trong hai phe giao chiến, phe nào có đầy đủ điều kiện thiên thời, địa lợi, nhân hòa là phe ấy thắng”3
Tóm lại, lực, thế, thời, mưu là những yếu tố rất quan trọng trong nghệ thuật quân sự Mỗi yếu tố có tính độc lập nhưng chúng có quan hệ rất chặt chẽ, hòa quyện vào nhau, chuyển hoá lẫn nhau Với Hồ Chí Minh, lực, thế, thời, mưu phải kết hợp chặt chẽ với nhau, có tạo ra lực mới có cơ sở để tạo thế, mới xuất hiện điều kiện để chớp thời cơ Mưu là phương pháp để vận dụng lực, thế, thời Lực, thế, thời, mưu kết hợp với nhau và phát huy thiên thời, địa lợi, nhân hòa sẽ tạo ra được sức mạnh to lớn đánh thắng mọi kẻ thù
1.4 Chủ động đánh vào lòng người đối phương, kết hợp tác chiến với địch vận
Chiến lược đánh vào lòng người đối phương, từ xưa đến nay vẫn được các nhà quân sự sử dụng và đặt ở vị trí hàng đầu của mưu lược quân sự Nắm
1 Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tập 5, tr.55 -56.
2 Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tập 5, tr.479.
3 Hồ Chí Minh Toàn tập, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tập 4, tr.463.